FŠrsluflokkur: SagnfrŠ­i

Zweig og tveir Ýslenskir skallar

120827_r22467_g2048

Um sÝ­ustu helgi dreif Úg mig Ý tv÷bݡ ß Grand Teater ÝáKaupmannah÷fn til a­ horfa ß kvikmyndina Farewell to Europe. Myndin er afar litrÝk og heimildatr˙ innsřn Ý sÝ­ustu ßr rith÷fundarins Stefans Zweigs. Grand Teater er lÝka ßgŠtt bݡ. Ůar mß t.d. ekki Úta popcorn.

Bݡi­ er hins vegar jafnan st˙tfullt af g÷mlum hommum, sem og ekkjum og ekklum Ý leit a­ sÝ­b˙num tangˇ - e­a sjßlfum sÚr. En einhvers sta­ar ver­a vondir a­ vera. ╔g var n˙ bara Ý bݡ me­ konunni minni og er enn ekki kominn me­ Alzheimer. Lei­ eins og unglingi ß mynd banna­ri b÷rnum.

SÝ­an Úg tˇk alla m÷gulega og ˇm÷gulega ßfanga Ý ■řsku Ý MH, ß sÝ­ustu ÷ld, hef Úg ßtt au­velt me­ a­ lesa ■řsku, jafnvel flˇkna lagatexta. ╔g hef seti­ ß skjalas÷fnum Ý BerlÝn, mÚr til mikillar ßnŠgju. En ■rßtt fyrir "afbur­arskilning" minn ß ■řsku, hefur mÚr alltaf ■ˇtt erfitt a­ lÝta ß Zweig sem ■ß hetju og mikilmenni sem a­rir sjß Ý honum. LÝka ■egar Úg les Ver÷ld sem var ß Ýslensku. Ůeir sem ßlÝta a­ Zweig hafi veri­ "Europeanisti" og "Internationalisti" leggja lÝka allt annan skilning Ý ■au or­ en Zweig ger­i sjßlfur, ef hann hefur yfirleitt velt ■eim fyrir sÚr. ╔g leyfir mÚr a­ ■ř­a ■essi or­skrÝpi ekki yfir ß Ýslensku til a­ valda ekki ˇnau­synlegum misskilningi.

MÚr fannst kvikmyndin Evrˇpa kv÷dd (sta­festa ■essa sko­un mÝna, sem er ■ˇ lÝklega a­eins sta­festing ß ■vÝ a­ Úg hafi aldrei skili­ ■ennan mikla rith÷fund eins vel og allir a­rir. Konan mÝn sem lÝklega hefur lesi­ meira en Úg eftir Zweig, en ß d÷nsku, ■ekkti ekki endalok hans fyrr en h˙n sß kvikmyndina en taldi myndina sřna einlŠgan, lÝtillßtan og fˇrnf˙san mann Ý Zweig. ╔g nenni ekki lengur a­ rÝfast um slÝkt, enda kona mÝn miklu betur og meira lesinn en Úg Ý heimsbˇkmenntunum.

Myndirnar efst af Zweig segja heldur ekki allt, en Úg valdi ■Šr til a­ leggja ßherslu ß mÝna sko­un ß Zweig sem veikge­ja s˙peregˇista, sem var ■ˇknunargjarn vi­ rÝkjandi stefnur. Ůa­ kemur svo vel fram Ý kvikmyndinni, ■ar sem hann segir ■ßtttakendum ß PEN-rß­stefnunni Ý Buenos Aires a­ hann telji ekki hlutverk sitt a­ gagnrřna Ůřskaland nasismans.

En, Úg hef aldrei tali­ fˇlk sem fremur sjßlfsmor­ ■egar ekki er brřn nau­syn til ■ess, lÝtillßtt. Rannsˇknir sřna a­ fˇlk sem hafur gaman a­ ■vÝ a­ taka sjßlfsmyndir og selfies sÚ hneig­ara til sjßlfsmor­a en a­rir sem minna gera a­ slÝku. ╔g tr˙i ■vÝ n˙ mßtulega, en yfirgengileg naflasko­un er aldrei holl.

Markviss Tˇmas

═slenskir skallar smßstj÷rnur Ý gˇ­ri kvikmynd

MÚr ■ykir eins og gˇ­um ═slendingum sŠmir merkilegra a­ tveir Ýslenskir skallaleikarar eru me­ hlutverk Ý kvikmyndinni, ■eir Benedikt Erlingsson og Tˇmas Lemarquis. Tˇmas hinn Markvissi er skilgreindur me­al a­alstjarna myndarinnar, enda fyrir l÷ngu or­inn heims■ekktur kvikmyndask˙rkur. Hann leikur franskan bla­amann, Lefevre, sem ekki skilur or­ Ý ■řsku, og fer lÚtt me­ ■a­. Tˇmas er sannfŠrandi ■rßtt fyrir Ýslensk h÷fu­lag sitt og augu. Hßrgrei­slan er ˇa­finnanleg a­ vanda.

Benedikt leikur ÷rlÝti­ hlutverk, lÝkast til afgu­ okkar ═slendinga, sjßlfastan Laxness. Hann er nßtt˙rulega Ý tweedf÷tum ß PEN rß­stefnunni Ý Buenos Aires ßri­ 1936, og rřkur fyrstur upp til a­ sam■ykkja till÷gur rß­stefnunnar til stu­nings heimilislausu fˇlki eins og Stefan Zweig.

═slenskir leikarar eru eins og svartir sandar sunnan j÷kla. Ůeir taka allt Ý einu upp ß ■vÝ a­ blˇmstra og ver­a ß­ur en varir or­nir a­ miklu skˇglendi, sem skagar upp Ý Svartaskˇg og SkÝraskˇg. ١ ■eir sÚu kollˇttir.

Benedikt Erlingsson

Benedikt Erlingsson lengst til vinstri me­ Laxness-tilbur­i, stendur upp fyrstur til a­ sřna stu­ning sinn ■eim sem hafa veri­ neyddir Ý ˙tleg­. En studdi Laxness ofsˇtt fˇlk? Hva­ me­ Veru Hertzsch og Sˇlveigu Erlu dˇttur hennar? Stˇ­ hann upp fyrir gy­ingum og ÷­rum ofsˇttum ßáËlympÝuleikunum Ý BerlÝn 1936? (sjß hÚr). Ekki er Úg n˙ viss um ■a­.

Hva­ er svo hŠgt a­ lŠra?

Benedikt og Tˇmas fß gullpßlma Fornleifs og sk÷llˇttu BerlÝnarbolluna fyrir leik sinn Ý Evrˇpa kv÷dd sem er hin ßgŠtasta mynd sem fŠr ÷rugglega fˇlk til a­ hugsa.

Kvikmyndin sem ■eir leika Ý sannfŠrir mig um um a­ ma­ur megi ekki gefa helstu mßlefni sÝn og hugsjˇnir upp ß bßtinn, e­a segja sem minnst lÝkt og Zweig ger­i, til a­ mˇ­ga ekki elÝtuna Ý pˇlitÝskum skrÝpaleik Evrˇpu ß 4. ßratug sÝ­ustu aldar. Ůess vegna křs Úg ekki KatrÝnu Jakobsdˇttur (sem Úg kaus sÝ­ast og ■a­ Štti a­ vera nˇg) ■vÝ h˙n hefur opinberlega stutt ÷fl sem myr­ir sama fˇlki­ og Hitler Štla­i sÚr a­ ˙trřma um lei­ og h˙n ˙tnefnir sjßlfa sig sem sÚrleyfishafa ß rÚttar sko­anir og hreinar.á

Er h˙n nokku­ betri en allir hinir, t.d. ■eir sem eiga pabba sem vilja hjßlpa fˇlki sem hefur or­i­ ß Ý lÝfinu? Kannski křs Úg ekki neitt, leggst Ý r˙mi­ og drep mig. Ăi nei, til ■ess er Úg of sjßlfselskur og svo er svo lÝti­ Ý h˙fi. Allir Ýslenskir pˇlitÝkusar eru eins, fullir af lygi og yfirbor­smennsku. Engin ßstŠ­a er fyrir einn e­a neinn a­ ˇttast. ═sland slefast ßfram eins og ß­ur, ■rßtt fyrir allt. ╔g hef engar ßhyggjur af ═slendingum. Ůeir er lÝkir ■eim sem ■eir kjˇsa yfir sig.


Si fabula vera est

Nazi Boston

Fyrir ekki allm÷rgum d÷gum flutti Vera IllugadˇttiráßgŠtan pistil um nasista og nasisma Ý BandarÝkjunum. ŮvÝ mi­ur gleymdi Vera Ý umfj÷llun sinni um hinn ■řskŠtta­a lassarˇna Fritz Kuhn og fylgismenn hans mj÷g mikilvŠgu atri­i Ý mßlflutningi sÝnum. H˙n Vera gleymdi Ka■ˇlsku Kirkjunni og sannarlegaáeinnig a­rar kirkjudeildir Ý BandarÝkjunum. Gy­ingahatur og nasismi grassera­i einnig me­al ■eirra og ■ß einna helst Ý hinni merku borg Boston. ═rsk og skoskŠtta­ir ka■ˇlikkar Ý Boston a­hylltust margir ÷fgafullan nasisma, sem gekk helst ˙t ß a­ ofsŠkja gy­inga og berja b÷rn gy­inga.

Ůa­ er sama hva­ ■i­ heyri­ ÷fgagu­frŠ­inginn Jˇn Val Jensson halda fram, ■ß er kristni (nŠstum ■vÝ sama hva­a deild sem vi­ t÷lum um) rˇt gy­ingahaturs Ý Evrˇpu - sem a­ lokum fŠddi af sÚr kyn■ßttahatur 19. aldar og nasisma og fasisma Ý ka■ˇlskum l÷ndum (og einnig ÷­rum) ß 20. ÷ld. Ůa­ ■ř­ir ekkert a­ benda ß a­ra s÷kudˇlga, til a­ mynda m˙slÝma e­a flj˙gandi fur­uhluti. Kirkjan var s÷kudˇlgur og ■a­ var syndga­!

Sk÷mmu eftir a­ Vera flutti langan og gˇ­an pistil sinn, ■ar sem h˙n gleymdi hatri meintra frŠnda ═slendinga, ═ranna (s˙ ŠttfŠrsla er a­ mÝnu mati t÷lfrŠ­ileg skekkja starfsmanna ═slenskrar Erf­agreiningar), birtist ß Times of Israel grein um hinn svŠsna nasisma Ý Boston fyrir og eftir SÝ­ari heimsstyrj÷ld. Gy­ingahatri­ var miki­ Ý ■eirri borg og stˇ­u ka■ˇlskir prestar og leikmenn, sem bßru n÷fn eins og Couchlin, Tobin og Moran gjarnan fremstir Ý flokki.

Lesi­ágreinina Ý Times of Israel sem vi­bˇt vi­ pistil Veru Illuga, og muni­ a­ gy­ingahatur hefur aldrei eing÷ngu veri­ bundi­ vi­ nasisma. Verstu gy­ingahatarar sem Úg hef fyrir hitt voru einmitt sannkristnir, ka■ˇlikkar, m˙slÝmar e­a vinstrimenn. ╔g hef vitaskuld ekki ■ekkt svo marga nasista.

Icelandic Nazis marching

Fahnen Hoch in Island. ═slenzkir nasistar ■ramma Ý skjˇli Landakots. Finni­ frŠndur ykkar!

En ß­ur en menn fara ß st˙fana og brenna presta og nunnur Ý Landakoti ß bßli, ßn s÷nnunargagna eins og hefur n˙ brunni­ vi­, langar mig a­ minna ß a­ flestir Ýslenskir nasistar voru upphaflega litlir fermingardrengir og lÝklega flestir Ý KFUM ß­ur en ■eir fˇru a­ ■ramma fyrir Hitler; T.d. DavÝ­ Ëlafsson, uppeldisafi Egils Helgasonar sem laug til um prˇf Ý hagfrŠ­i sem hann sag­ist hafa fengi­ Ý Ůřskalandi nasismans. ŮvÝ er enn haldi­ fram ß vef Al■ingis. Nasistinn DavÝ­ Ëlafsson komst einnig ß hi­ hßß ■ing. ┌t ß lygar sÝnar um nßm hjß Hitler fÚkk hann embŠtti Se­labankastjˇra.

═ KFUM var fßnahylling a­ hŠtti nasista stundu­ um langt skei­ eftir SÝ­ari heimsstyrj÷ld. Hin stjarfa h÷nd Ý fßnastandinu var skřr­ me­ ■vÝ a­ ■etta vŠri rˇmversk kve­ja. ŮvÝ fer n˙ alls fjarri. Ůetta var a­eins nasistakve­ja og kristi­ starf ß ═slandi var greinilega smita­ af einstaklingum sem ■rifust ß gy­ingahatri og ßlÝka ÷fgum. Kannski er ßgŠt ßstŠ­a til rannsaka ■etta fyrir ungan og efnilega sagnfrŠ­ing.

heil_fani.jpg

Heil e­a Saluto Romano, sem er seinni alda tilb˙ningur og ß ekkert skylt vi­ Rˇmverja. Myndin er tekin Ý Kaldßrseli og birtist Ý Barnabla­inu ßri­ 1987. Hver ■ekkir sjßlfan sig?

Einhvers sta­ar hef Úg heyrt lÝtinn fugl tÝsta a­ Vera Illuga hafi veri­ nas... ka■ˇlikki ß einhverju stigi ß unga aldri. Si fabula vera est. Kannski Šttu menn a­ lÝta Ý eigin barm, ß­ur en alhŠft er ß R┌V, sem margir kalla, og ■a­ a­ s÷nnu, Lygaveitu RÝkisins. ╔g held a­ vandamßl R┌V sÚ fyrst og fremst vankunnßtta starfsmannanna, en stundum spila ÷fgar n˙tÝmans verulega inn Ý.


Ritter Rottberger

felix_og_heidi_rottberger_1292834.jpg

gŠrkveldi sat Úg eftirminnilega afmŠlisveislu Felix Rottbergers Ý Freiburg am Breisgau Ý Su­ur-Ůřskalandi, er hann hÚlt upp ß 80 ßra afmŠli sitt. Reyndar var afmŠlisdagurinn ■ann 16. sl. en veislan var haldin Ý gŠr Ý samkomuh˙si Ý austurhluta Freiburg ekki allfjarri heimili Felix, en hann břr Ý h˙si Ý eigu gy­ingasafna­arins Ý Freiburg sem stendur vi­ grafreit gy­inga, ■ar sem hann starfa­i l÷ngum sem umsjˇnar og gŠsluma­ur.

Sjß nřlega fŠrslu um Felix hÚr

ŮvÝ mi­ur gat Úg ekki fŠrt honum gj÷f frß ═slandi, nema gott bo­ frß forseta ═slands, Gu­na Th. Jˇhannessyni sem er rei­ub˙inn a­ opna dyr sÝnar og bjˇ­a til veislu til hei­urs Felix ß Bessast÷­um. Ůa­ er gott til ■ess a­ vita a­ flˇttamenn sÚu einnig velkomnir ■ar ß bŠ. Ůa­ Šttu ═slendingar a­ muna sem hatast ˙t Ý flˇttamenn n˙tÝmans og muna a­ ■eir heyrast Š­i oft fara me­ s÷mu hatursyr­in um flˇttamenn okkar tÝma og ■au f˙kyr­i sem fÚllu um gy­inga ß ═slandi ß 4. ßratug 20. aldar.

ŮvÝ mi­ur gatáÝslenska rÝkisstjˇrnin ekki bo­i­ Felix nema a­ stinga upp ß ■vÝ a­ ■a­ yr­i gert Ýátengslum vi­ Hßskˇla ═slands, sem er vitaskuld Ý fjßrsvelti og hefur engin t÷k ß a­ bjˇ­a m÷nnum nema a­áfyrirvari sÚ gˇ­ur. UtanrÝkisrß­uneyti­ stakk upp ß rß­stefnu. Um hva­, mŠtti ma­ur spyrja? Kannski um hverjir voru meiri nasistar Framsˇknarflokkurinn e­a SjßlfstŠ­isflokkur ß 4. ßratug sÝ­ust aldar. Ůa­ er ˇ■÷rf spurning. Svari­ er einfalt og ■arfnast ekki rß­stefnu. Gy­ingahatarar voru til Ý bß­um flokkum og jafnvel einnig Ý Al■ř­uflokknum. Kannski vilja menn nota tŠkifŠri­ til a­ rŠ­a PalestÝnu yfir hausmˇtunum ß gy­ingi sem var vÝsa­ ˙r landi ß ═slandi fyrir 78 ßrum sÝ­an? Hva­ var­ um Ýslenska gestrisni.

Rottberger sjßlfur hefur mestan ßhuga ß a­ heimsŠkja grafir ÷mmu sinnar, Helene Mann, og mˇ­urbrˇ­ur sÝns, Hans Mann.

img_3805.jpg

Felix ßsamt tveimur barnabarna sinna Ý veislunni Ý gŠr.

img_3743b.jpg┴­ur en gengi­ var Ý veislusal Ý Freiburg Ý gŠr kom h˙n "Ilse", og s÷ng vÝsur og eina mj÷g blauta, enda Ilse ß h÷ttunum eftir hva­a karli sem er og tilkynnti ■a­ ß allan m÷gulegan og ˇm÷gulegan hßtt. Vakti ■etta ˇneitanlega mikla kßtÝnu gesta. Einstaklega gott uppistand hjß Frńulein Ilse. H˙n hef­i ÷rugglega ekkert ß mˇti ■vÝ a­ fß bo­ til ═slands, ■ar sem h˙n gŠti nß­ sÚr Ý sveitamann (Framsˇknargaur) og tugta­ hann a­eins til og ßtt me­ honum b÷rn og buru ■egar h˙n vŠri ekki a­ ■vo ryki­ og mßl steinana me­fram vegunum hvÝta.

Vona Úg a­ Ýslensk stjˇrnv÷ld endursko­i ßkv÷r­un sÝna, e­a einhver ÷nnur stofnun, t.d. Ýslenska ■jˇ­kirkjan sem a­ mestu ■ag­i ■unnu hljˇ­i Ý sta­ ■ess a­ hjßlpa gy­ingum, og bjˇ­i Felix Rottberger og konu hans til ═slands, til a­ sřna a­ hann sÚ velkominn til ■ess litla lands sem sem svo lÝtilmˇtlega vÝsa­i honum og fj÷lskyldu hans ˙r landi fyrir 78 ßrum sÝ­an.

Ůa­ er ekkert a­ ˇttast hann er ekki terroristi frekar en 99,99999 prˇsent allra flˇttamanna. Ůeir sem hatast ˙t Ý ˙tlendinga Ý nau­ eru hinir s÷nnu hry­juverkamenn.

Felix Rottberger er n˙ riddari

218px-ger_bundesverdienstkreuz_2_bvk_svg.png

═ tilefni af afmŠli Felix Rottberger var honum veitt riddaratign Ý Ůřskalandi. Ekki vŠri dˇnalegt ef Gu­ni Th. Jˇhannesson forseti ═slands gŠti sÚ­ til ■ess a­ einn lÝtill fßlki flygi ß brjˇsti­ ß Felix ■egar hann loks kemur til landsins - ■ar sem hann fŠddist -á en ■ar sem mßtti ekki eiga heima.

Ůřskaland, ■řska rÝki­, hefur n˙ veitt honumáVerdienstkreuz am Bande og ■vÝ fylgir riddaratign - og mun hann taka vi­ nafnbˇtinni vi­ ath÷fn Ý BerlÝn ß nŠstunni. HÚr mß lesa r÷kin fyrir ■essum hei­ri og ■ar er ═slands vitaskuld geti­ - ßn ■ess ■ˇ a­ánÝ­ingsverk stjˇrnvalda sÚ nefnt. ═slensk yfirv÷ld lÚtu ■au d÷nsku vita, a­ ef Danir vildu ekki skjˇta skjˇlsh˙si yfir fj÷lskylduna, ■ß borga­i ═sland fyrir brottvÝsun ■eirra frß Danm÷rku til Ůřskalands. Jß, ■ß voru menn svo sannarlega tilb˙nir a­ borga.

╔g ˇska Felix innilega tiláhamingju me­ riddaratignina, og ef ═sland getur ekki bo­i­ riddurum fŠddum ß ═slandi til landsins, er Úg hrŠddur um a­ ═sland sÚ ß andlegu flŠ­iskeri statt. Hugsi­ um ■a­ ß ■essum sunnudegi.

Felix Rottberger, Freiburg im Breisgau
Verdienstkreuz am Bande

Der ehemalige Mitarbeiter der jŘdischen Gemeinde in Freiburg hat sich als Zeitzeuge bei der Erinnerungsarbeit gro▀e Verdienste erworben. 1935 flohen seine Eltern vor dem NS-Regime zuerst nach Island, wo er geboren wurde, 1938 mit ihm weiter nach Dńnemark. Dort musste er sich getrennt von seinen Eltern verstecken und lebte in stńndiger Angst, entdeckt zu werden. Um die Auswirkungen von Rassismus und Nationalismus zu verdeutlichen, geht Felix Rottberger seit langem in Schulen und Begegnungsstńtten, diskutiert mit jungen Menschen Řber die Zeit des Nationalsozialismus und schildert eindringlich das Verfolgungsschicksal seiner Familie. Zudem bietet er fŘr Schulklassen und Gruppen immer wieder FŘhrungen in der Synagoge und auf dem jŘdischen Friedhof in Freiburg an, bei denen er auch anschaulich jŘdische Sitten und Gebrńuche vermittelt. Mit seinem gro▀en pers÷nlichen Einsatz hat Felix Rottberger in Freiburg eine besondere "Kultur des Miteinander" geprńgt.

img_3806_1292835.jpgHeidi Rottberger, eiginkona Felix Rottberger, tilkynnir gestum, me­ tßrin Ý augunum, a­ eiginma­ur hennar hafi hloti­ Verdienstkreuz Ůřskalands og hann ■akka­i henni og sag­ist aldrei hafa geta­ or­i­ ■a­ ßn hennar, enda er Heidi hans hans stˇra hjßlparhella og hefur bori­ 5 b÷rn ■eirra hjˇnanna. Myndina efst tˇk Úg Ý byrjun mßna­arins, er Felix var ß fer­ Ý Danm÷rku og hÚlt fyrirlestur ß eyjunni M°n. Ljˇsm. Vilhjßlmur Írn Vilhjßlmsson


Nř skilti mor­ingjum og ═slandi til hei­urs

SÝ­la veturs 2016 ger­u Lithßar vel vi­ sinn mann ß ═slandi, Jˇn Baldvin Hannibalsson. Ůeir klÝndu ß hann hei­ursdoktorsnafnbˇt. Jˇn er ÷rugglega vel a­ titlinum kominn og Úg er ■egar farinn a­ kalla hann dr. Jˇn ■egar ß hann er minnst og lei­rÚtti alla ■ß sem bara kalla hann Jˇn Baldvin.

Jˇn fÚkk hins vegar ekki g÷tu Ý VilnÝus, h÷fu­sta­ Lithßens, me­ nafni sÝnu Ý ■etta sinn, en ß ■a­ ÷rugglega eftir. Honum hlotnast ugglaust sß hei­ur fyrirádyggan stu­ning vi­ stjˇrnir lands sem hyllir Lithßa sem ■jˇ­hetjur ■ˇ ■eir hafi stunda­ gy­ingamor­, jafnvel ß­ur en Ůjˇ­verjar hertˇku landi­.

Jˇns gata Hannibalssonar gŠti ■ˇ hŠglega veri­ Ý bÝger­ vegna mikils stu­ning Dr. Jˇns vi­ ungar menntast˙lkur ß "gßfumannap÷bbum" Eystrasaltslandanna (sjß meira hÚr). Fyrir slÝka ■rˇunara­sto­ vŠri ugglaust vi­ hŠfi a­ setja Dr. Jˇnsg÷tu vi­ eitthva­ strŠti­ ■ar sem stˇÝskaráballettdansmŠr me­al ungra menntakvenna Lithaugalands sřna kunnßttu sÝna og a­rar kokhraustar mßlvÝsindakonur stunda rannsˇknir sÝnar ß ruglu­um k÷rlum nor­an ˙r ballarhafi, sem eru svo vanskapa­ir a­ ■eir telja sig vera geithafra fyrir ne­an mitti.

_sland _straeti.jpg

Lengi er reyndar sÝ­an ═slandi var veittur sß hei­ur a­ gata vŠri kennd vi­ landi­ Ý h÷fu­borg Lithßens. Heitir h˙n Islandijos gatve, e­a ═slandsgata. Hugmynd Jˇns Vals Jenssonar um stu­ning vi­ Eystrasaltsl÷nd, sem dr. Jˇn stal, en fullkomna­i Ý Eystrasaltsl÷ndunum, er ■÷kku­ me­ nafnbreytingum ß g÷tum h÷fu­borgar Lithßen. En Ý vetur vildu Lithßir gera betur vi­ sinn mann. N˙ skyldi sett upp sÚrstakt hei­ursskilti vi­ ═slandsg÷tu ß Ýslensku. Var skilti­ s÷mulei­is skreytt me­ galdrastaf.

Ůegar upp rann dagurinn ■ar sem afhj˙pa ßtti skilti­ var dr.áJˇn mŠttur me­ BryndÝsi konu sinni ß g÷tuhorni Ý Vilnius. En greinilega runnu tvŠr grÝmur ß nřdoktorinn Ýslenska ■egar hann afhj˙pa­i skilti­ me­ borgarstjˇra Vilnius. ═slenskt eignarfall er augljˇslega ekki ■ekkt Ý Lithßen. Einhver snillingur hefur sett Islanijos gatve Ý Google translate og fengi­ ˙tkomuna ═sland strŠti. Vissulega ßtti ■arna a­ standa ═slandsgata.

studinan.jpg

Ătli st˙dÝnur dr. Jˇns ß menntamannb÷rum VilnÝusar hafi veri­ vi­staddar ■akkarvottinn sem honum var sřndur me­ skiltinu fyrr Ý ßr? Kannski ekki, en ■arna voru ■ˇ stˇrglŠsilegar menntakonur, nokku­ austrŠnar sumar hverjar og dřrslega klŠddar, t.d. ■essi me­ svartar neglur og Ý kßpu ˙r skinnum nřfŠddra lamba. BryndÝs, skˇgardÝs og m˙sa dr. Jˇns, var einnig Ý eins konar gŠru afáungl÷mbum, en ß r÷ngunni. Heyrt hefur ma­ur a­ slÝk fell Šsi dřrlegar kenndir manna sem eru girtir a­ ne­an eins og fÚ af fj÷llum. HÚr stendur DÝsa me­ eiginmanni sÝnum, borgarstjˇranum og rŠ­ismanni ═slands Ý VilnÝus, sem einnig er dyggur stu­ningsma­ur vi­ ßkve­in ÷fl Ý ┌kraÝnu.

bryndis_i_pels.jpg

VÝ­a eru si­lausir borgastjˇrar

Endurnřjun g÷tuskilta vir­ist vera vinsŠlt tˇmstundagaman manna Ý Lithßen. Nř g÷tun÷fn og skilti eru einnig gˇ­ a­fer­ vi­ f÷lsun s÷gu sinnar.Ůau hjßlpa fˇlki a­ gleyma sannleikanum.

Borgarstjˇri borgarinnar Vilnius, Remigijus Simasius, sem ß­ur hefur veri­ dˇmsmßlarß­herra Lithßens, er einn af ■eim Lithßum sem erfitt ß me­ a­ sjß s÷gu ■jˇ­ar sinnar Ý rÚttu ljˇsi. ┴ri­ 2009áneita­i hann ■vÝ opinberlega a­ mikill fj÷ldi landsmanna hans hafi teki­ ■ßtt Ý glŠpum gegn mannkyni Ý sÝ­ari heimsstyrj÷ld. SÝ­an 2015, er hann var kosinn borgarstjˇri, leggur Simasius Švinlega blessun sÝna yfir g÷tun÷fn ■ar sem g÷tur og strŠti Vilnius eru endurskÝr­, og er oft ß tÝ­um gefin n÷fn fj÷ldamor­ingja sem voru samrei­armenn nasista. Ůß telja Lithßar einnig ■jˇ­hetjur, ■vÝ "■jˇ­hetjurnar" b÷r­ust einnig gegn R˙ssum, ■egar ■Šr voru ekki a­ slßtra gy­ingum. Er nema von a­ slÝkur ma­ur geti ekki valdi­ eignarfallsessi ß Ýslensku. Ůa­ myndast stundum "ss" ■egar or­ er sett saman vi­ anna­ or­ sem byrjar ß s, og ■a­ skapar hugsanlega vissar minningar hjß ■jˇ­um sem ÷llu vilja gleyma og ekki horfast Ý augu vi­ mist÷k sÝn.

Aegishjalmr.svg

Galdrastafá■ennan mß sjß ß skiltinu til hei­urs ═slandi Ý VilnÝus. Tßkn ■etta kallast Ăgishjßlmur. Ăgishjßlmurinn er ÷flugur varnarstafur, bŠ­i gegn ÷llu illu og einnig ÷rugg v÷rn gegn rei­i og yfirgangi h÷f­ingja.

Pravda:

Til a­ frŠ­ast frekar um dřrafrŠ­i dr. Jˇns, mß lÝta hÚr og hÚr upp ß eigin ßbyrg­. Ungar st˙lkur Šttu a­eins a­ opna Ý fylgd foreldra sinna.


Don┤t Look for Fun in Iceland!

sveitapiur2.jpg Getur veri­ a­ "ßstandi­" hafi a­ miklu leyti veri­ hugarßstand e­a ˇrar Ý Ýslenskum karlpeningi, og a­ allar s÷gur af vinsŠldum Ýslenskra kvenna ß me­al breskra dßta og Kana hafi veri­ or­um auknar?

Nei, ekki held Úg a­ mßli­ hafi veri­ svo einfalt, en lÝtum ß mßli­ Ý einni samtÝmaheimild: ═ bla­agrein, sem birtist Ý bla­i Ý BandarÝkjunum, sem kalla­ var Denton Record-Chronicle og kom ˙t Ý Denton Ý Texas-rÝki, er grein eftir ˙tsendara Associate Press, Tom nokkur Horgan, sem sendur var til ═slands sumari­ 1942. Hann greindi frß bŠklingi sem erlendir hermenn gßtuákeypt sÚr Ý "Reckiavick". Ekki ■ekki Úg ■etta rit, en hef ß­ur skrifa­ um a­v÷runarrit sem einhver rŠfill Ý ReykjavÝk gaf ˙t (sjß hÚr). Kannski hefur h÷fundur Meira um Setuli­i­ og Kvenfˇlki­ gefi­ ˙t eitthva­ ß ensku.

Don┤t Look for Fun in Iceland Book Advices

(Note: Tom Horgan, Associate Press staff writer, has been on a voyage with vessels of the United States neutrality patrol and has visited the new defence bases in Iceland. Here is a story of what he found there, certain details being omitted at the request of the U.S. Navy.)

By TOM HORGAN

REYKJAVIK, Island. Aug. 12- (AP) (delayed) -- American forces assigned to this amazing land of Ice and fire may purchase for $2.50 a paper-covered illustrated guide book which contains no truer or more significant advice than the following:

"It must be stated that those who seek a live of boisterous gaiety and attach importance to bodily comforts, have at present little reason to come to Iceland."

The cost of the book, which would bring about 50 cents in the United States should prepare the purchaser for almost any future transaction.

áá Of boisterous gaiety, there is none. The capital┤s leading hostelry, Hotel Borg, holds the only liquor license, and spirits are sold only to patrons who purchase a full meal, and then in strictly limited quantities between the hours of noon and 2:30 p.m. , and in the evening between 7 and 11 O┤clock.

áá Domestically brewed beer is sold freely, but even residents claim for it only one per cent alcoholic content, and it has much the same flavor, aroma and potency as the Icelandic fogs which come rolling in from the sea without notice.

Dance Music

ááá The closest approach to merriment may be found at the Borg in the evening, when a three piece orchestra furnishes dance music, thus disclosing a distinctive Icelandic custom. Groups of unescorted young women arrive shortly after the dinner hour. The girls come to the hotel frankly eager to dance with the American and British officers, but they firmly decline to sit at the same table with their dancing partners or to accept refreshments.

áááá Conversation while dancing usually is confined, in excellent English, to :"I am very sorry, but I do not understand English."

áááá The Borg and one other hotel have been declared by military authorities out-of-bounds for enlisted men, but they probably would not be disposed to pay hotel prices anyhow - $1 for a double Scotch about the size of a single portion at home. The law limits each patron to three double Scotches.

áááá In more than a week the correspondent did not see a single man, American or British, with a girl companion. Common gossip has it that as punishment for associating with British soldiers, the flaxen tresses of several Icelandic maidens were shorn close by indignant countrymen.

áááá Residents of rural sections, according to Americans who have been stationed here some time, are much more cordial than city dwellers and soon there should be a new version of the marine and the farmer┤s daughter - Hinkey, Dinkey, Parley Voo. (Sjß hÚr).

120_1261495.jpg

Mikil ˇsk÷p. Ătli sÚ til einhver sannleikur Ý ■essu? Voru borgarpÝurnar svona hei­vir­ar og pr˙­ar? Gl÷ggt er vitaskuld ßvallt gests auga­. Kannski var "ßstandi­" bara hugarßstand Ýslenskra karla? En kannast einhver vi­ a­ konur hafi veri­ r˙nar lokkum fyrir a­ hafaádansa­ inn Ý nˇttina me­ dßta? Nor­menn ger­u ■a­ reyndar vi­ norska konu sem haf­i legi­ me­ ■řskum hermanni ßri­ 1941.

Nei, er ekki lÝklegast a­ ■essi bla­ama­ur, eins og svo margir a­rir fyrr og sÝ­ar, hafi lßti­ frjˇtt Ýmyndunarafli­ hlaupa me­ sig Ý g÷nur. Bla­amenn eru alltaf Ý einhverju ßstandi, misjafnlega annarlegu. E­a er veri­ a­ gera meira ˙r ßstandinu en ßstŠ­a er til.

äHermenn voru svo kurteisir og hjßlpsamir. ═slenskir karlar g÷slu­ust ßfram og tˇku ekkert tillit til kvenna, sřndu ■eim bara ˇkurteisi.... ô
áááááááááá HerdÝs Helgadˇttir, 2001. ┌r fj÷trum. ═slenskar konur og erlendur her, bls. 182.


Au­unnir 100 dollarar

worldcolumbianexpositionexhibithall_small.jpg

Alfred J Raavad brˇ­ir Thors Jensens, sem Úg greindi frß Ý greininni hÚr ß undan flutti til BandarÝkjanna me­ konu sinni og fjˇrum b÷rnum ßri­ 1890. Ůar kalla­i hann sig Roewad og sÝ­ar Roewade.

Ůann 1. oktˇber ßri­ 1892 var vi­tal vi­ Alfred Ý Chicago Daily Tribune Ý tilefni ■ess a­ hann haf­i unni­ til ver­launa Ý h÷nnunarkeppni. Hann vann 100 dali fyrir h÷nnun merkis fyrir Heimssřninguna Chicago World┤s Fair, sem einnig var k÷llu­ The Columbian Exposition sem haldin var Ý borginni 1892-93.

mr_roewads_banner.jpg

Vinningstillaga Alfred Raavads var eins konar r˙nartßkn, hvÝtt ß leirrau­um fleti. Hann hanna­i fßna, skr˙­fßna og skj÷ld me­ ■essu merki. Ekki er laust vi­ a­ hi­ forna danska sˇltßkn sem frŠndi hans Bj÷rgˇlfur Thor nota­i um tÝma ß stÚl einka■otu sinnar sÚ a­eins skylt ■essu tßkni sem Alfre­ hanna­i ßri­ 1892. Ůegar menn stefna ß miklar hŠ­ir er vÝst best a­ hafa gˇ­a skildi og tßlkn til a­ verjast falli.

Bla­ama­ur Chicago Tribune hefur greinilega haft miki­ ßlit ß ■essum 44 ßra Dana, og skrifa­i m.a. Ý forsÝ­ugrein um vinningshafann:

Although Mr. Roewad said with a smile last night that he had never earned $100 so esaily before, it is evident from his career that he has the ability and purpose to earn many hundreds of hundred dollars before he dies.

Ůeir voru ■vÝ greinilega lÝkir brŠ­urnir Thor og Alfred Jensen ■egar a­ auramßlum kom. Ůess mß geta a­ 100 BandarÝkjadalir ßri­ 1892 samvara 2632 d÷lum Ý dag (e­a 354.293,52 ISK).

manufacturingbldg_1261154.jpg

abraham_gottlieb.jpg═ vi­talinu vi­ Chicago Daily Tribune greindi Alfred ÷rlÝti­ frß h÷gum sÝnum. Eftir a­ hann haf­i flust me­ fj÷lskylduna til Chicago Ý maÝ 1890 haf­i hann m.a. unni­ hjß Keystone Bridge Company. SÝ­an fÚkk hann starf hjß Abraham Gottlieb, sem um tÝma var yfirma­ur framkvŠmda ß heimssřningunni. Gottlieb var gy­ingur, og eru n˙ til s÷gunnar taldir tveir gy­ingar sem Alfred Jensen Raavad vann me­. En sÝ­ar ß Švinni ger­ist Raavad mikill gy­ingahatari eins og Úg greindi frß Ý fyrri grein minni um Alfred.

Raavad vann sÝ­ar ß teikni- og h÷nnunarstofu heimssřningarinnar og starfa­i mest vi­ h÷nnum hins risastˇra Manufactures og Liberal Arts skßla (sjß mynd efst og hÚr fyrir ofan). Skßli ■essi var teikna­ur af arkitektinum Robert Swain Peabody sem var frß Boston.

harpersexpositionbureau.jpg

Teikning sem sřnir teiknistofu Chicago World┤s Fair. Teikninguna ger­i T. de Thulstrup. ┌r Harpers Week 1892.

Raavad lofa­i mj÷g BandarÝkjamenn og borgina Chicago. Hann ger­i samlÝkingu ß AmerÝku og Evrˇpu, sÚr Ý lagi ß Englandi sem hann haf­i augljˇslega ekki miklar mŠtur ß. Ekki er laust vi­ a­ ■egar ßri­ 1892 sÚ fari­ a­ bera ß mannbˇtastefnu og herrafˇlkshugsjˇnum Ý sko­unum Alfred Jensen Raavads:

In spite of my love for my country I decided my ideas and work were too American to agree with the slow Danish Development. After a struggle I sold out everything and started to find the center of the world and its civilization. I was sure the westward growing civilization had its headquarters in the United States, but where in this country was the center? I thought it would be in Chicago, but nobody could be sure of this, and it was a kind of lottery to select any place. As soon as the Word┤s Fair question was settled I came to Chicago at once.

Of course it is a serious thing to shift nationality. A thousand questions streamed into my soul. You are too American for Copenhagen, are you American enough for Chicago? I had been studying in Paris, Vienna and other cities and it was plain every place hat its originalities , and of course Chicago hat its. I will see London and see how Chicago and Chicagoans look. I knew that the women of the other European metropolises were most characteristic of the inhabitants. I will look at the women of London and see how they compare with my ideal. I staid there a week, but it is far more difficult to find the English Types than those of other cities. Homely faces, short and clumsy figures, dressed without taste, were the ruling features. Either a special nose fostered by the fog and smoke or the remains of the Celts.á

Arriving here my first task was to seek the American type as it expressed itself in the street passengers. Who can reveal my joy! I looked and was afraid it was a dream. I saw the most beautiful and vivid type of man. The slender, lovely girls, with small hands and feet, natural and healthy, with brighter eyes than I ever saw before, expressed my ideal in better form. This was my first impression and it has grown stronger since.

Heimild: Chicago Daily Tribune, 1. oktˇber 1892; forsÝ­a og bls. 3.áHÚr mß lesa hluta greinarinnar.

sigga_rokk_1261148.jpgP.s. Fr˙ SigrÝ­ur E. Magn˙sson, kona EirÝks Magn˙ssonar bˇkavar­ar Ý Cambridge var eins konar sřningargripur ß sřningunni Ý Chicago ßri­ 1893. Ůar var h˙n klŠdd skautb˙ningi, hÚltáfyrirlestra um s÷gu ═slendinga, lÚk ß gÝtar og sřndi Ýslenska silfurgripi. Ekki voru allir sßttir vi­ ■ßttt÷ku hennar ß sřningunni. Harpa Hreinsdˇttir hefur skrifa­ afar skemmtilegt blogg um ■a­.

á


Ranns÷kum nasistana Ý SjßlfstŠ­isflokknum!

nasistarreykjavik.jpg

"Ůa­ hefur veri­ fari­ me­ stjˇrnmßlastarfsemi hinna Ýslenzku ■jˇ­ernisinna sem feimnismßl og enginn vir­ist hafa haft ßhuga ß ■vÝ a­ fara nßnar ofan Ý tengsl manna hÚr ß ═slandi vi­ Ůřzkaland ß ■essum ßrum."

Svo skrifa­i Styrmir Gunnarsson ßábloggi sÝnu Ý dag. Ekki held Úg a­ ■etta sÚ alls endis rÚtt hjß Styrmi. ١r Whitehead hafur skrifa­ábřsnin ÷ll og lÝka um Ýslenska nasista,á en mest hefur hann skrifa­ásÝna styrjaldas÷gu ˙t frß Ýslenskum, breskum og bandarÝskum heimildum. J÷kulssynirnir, ■eir Hrafn og Illugi hafi skrifa­ gˇ­a bˇk um ═slenska nasista (me­limi Flokks Ůjˇ­ernissinna) ßn ■ess ■ˇ a­ geta heimilda, ogá ┴sgeir Gu­mundsson hafi velt fyrir sÚr Ýslenskum nasistum Ý grein og bˇk sinni BerlÝnarbl˙s, en einnig me­ takmarka­ri komu Ý erlend skjalas÷fn.

9a8b3490ed04f8484e3918dc0f291e25.jpg

ec700bccc3e330886e39722353c0b752.jpgHver var­ a­ lokum "mˇ­urflokkur"á■essara manna?

Ekki tel Úg ■ˇ a­ ■essir a­ilar og a­rir sem hafa skrifa­ hÚr og ■ar um Ýslenska nasista hafi ekki misst af svo miklu Ý Ůřskalandi. Ůar er ekki um au­ugan gar­ a­ gresja ■egar kemur a­ upplřsingar um ßhuga ■řskra nasista og yfirvalda ß ═slandi eftir 1933. Margt ey­ilag­ist kannski Ý strÝ­inu og tengsl Ýslenskra manna vi­ flokk og foringja Ý Ůřskalandi voru lÝka takm÷rku­. Ůa­ er ekki eins og rjˇmi ■jˇ­arinnar hafi veri­ me­limir Ý Flokki ■jˇ­ernissinna ß ═slandi. Sumir af ■essum k÷rlum voru ˇtÝndirátukth˙slimir og innbrots■jˇfar. Afi Jˇn Geralds Sullenbergers, Gunnar Jˇelsson, var t.d. einná■essara manna og me­ honum Ý slarkinu var Haukur Mortens. Ůeir fÚlagar reyndu eitt sinn lukkuna me­ ■vÝ a­ gerast laumufar■egar (sjßáhÚr og hÚr).

nazi-march-reykjavik-iceland.jpgŮa­ voru helst menningarlega ■enkjandi Ůjˇ­verjar, og margir ■eirraánasistar, sem h÷f­u ßhuga ß ═slandi. ═slendingum sem tengdust fÚlaginu GermanÝu e­a sem meiri e­a minni nasistar gengu Ý Nordisches Gesellschaft var bo­i­ til Ůřskalands, ■Šttu ■eir nˇgu ßhugaver­ir. En Ůřskaland sem lag­i kapp ß a­ byggja upp herna­arßform sÝn v÷r­u takm÷rku­u fÚ Ý ═sland og settu t.d. lok ß fyrirhuga­ar rannsˇknir ß ═slandi ßávegum Ahnenerbe-SS sumari­ 1939.

Ůjˇ­verjar b˙settir ß ═slandi voru vitanlega margir hverjir gargandi nasistasvÝn, en ■ˇ ekki Ý betri samb÷ndum vi­ Das Vaterland en Ýslensku nasistarnir.

Sem bein tengsl vi­ Ůřskaland mß nefna fer­ir sem řmsum ═slendingum var bo­i­ Ý. Gunnar Gunnarsson hitti Hitler. Í­rum sem bo­i­ var var MarÝa Markan, Stefßn Islandi, Jˇns Leifs, Gu­mundur Kamban (sjß greinar mÝnaráKamban er ekki hŠgt a­ sřkna og Kamban og Kalk˙nninn). Gu­mundar frß Mi­dal, rektorar H═ Alexander Jˇhannesson rektor ogáNÝels Dungal ogáfleiri a­dßendur ■řskrar menningar.á

ŮvÝ er haldi­ fram a­ ■etta fˇlk hafi ekki veri­ nasistar, en ■a­ hreifs me­ a­ mikilli ßfergju. MatthÝas ١r­arson ■jˇ­minjav÷r­ur og ■ingma­ur fÚkk sent miki­ magn af alls kyns ßrˇ­ursefni frß BerlÝn. ŮvÝ var vÝsvitandi eytt af ١r Magn˙ssyni hÚr um ßri­ ■egar teki­ var til Ý skjalasafni MatthÝasar (sjß grein mÝna Ůegar MatthÝasi var hent ß haugana). MÚr tˇkst a­ bjarga ÷rlitlu broti af nasistable­lunum sem MatthÝas fÚkk. Ůa­ ver­ur a­ leita ß ÷skuhaugunum til a­ finna restina.

Hva­ var­ar tengsl flokksbundinna Ýslenskra nasista vi­ mˇ­urflokkinn er ljˇst, a­ hinn kynlegi kvistur Ei­ur Kvaran fÚkk einhvern stu­ning frß mˇ­urapparatinu Ý Ůřskalandi fyrir "vÝsindast÷rf" sÝn (sjß ni­urst÷­ur rannsˇkna minna ß s÷gu hans og fÚlaga hans Ý greininniáHeil Hitler og Hari Krishna). Einstaka nasisti var einnig betur gefinn en meirihlutinn Ý flokknum.áNasistinn DavÝ­ Ëlafsson er sag­ur hafa stunda­ nßm Ý hagfrŠ­i Ý Ůřskalandi, en ■vÝ lauk hann aldrei, ■ˇtt ■vÝ sÚ haldi­ fram af vefsÝ­u hins hßa Al■ingis (sjß grein mÝna Prˇf se­labankastjˇra, al■ingismanns og nasista).

davi_lafsson_og_flaskan.jpg

DavÝ­ kyssir bokkur me­ fÚl÷gum ˙r ß­ur en hann hÚlt til Ůřskalands til nßms.

Hann haf­i ■ˇ aldrei fyrir ■vÝ a­ segja okkur um samskipti sÝn vi­ nasista Ý Ůřskalandi. Ůeir gßfu honum ekki einu sinni titil ß pappÝr fyrir heimsˇknina.

"Foringinn" og Ůřskaland

GÝsli Sigurbj÷rnsson Ý ┴si (einnig kenndur vi­ Grund), einn af foringjum Ýslenskra nasista, skrifa­i ÷rugglega einhver brÚf til kollega sinna Ý fyrirheitna landinu, en hvar ■au eru ni­ur komin er engin lei­ a­ vita. Sjßlfur brenndi hann brÚfasafn sitt frß ■essu tÝma lÝkt og flestir flokksbrŠ­ur hans og stu­ningsmenn. Ůřska utanrÝkis■jˇnustan hefur ekkert um hann og heldur ekki Bundesarchiv. ╔g hef heldur ekkert fundi­ sem vÝsa­ gŠti til skrifa Kn˙ts ArngrÝmssonar vi­ yfirv÷ld Ý Ůřskalandi. ╔g hef leita­.

litli_ariinn.jpg

┴ri­ 1938 ˙tvega­i GÝsli Ý gegnum samb÷nd sÝn vi­ Ůřskaland, ■jßlfara fyrir Knattspyrnuli­ VÝkings.

En er ekki fremur hlŠgilegt a­áfyrrverandi ritstjˇri bla­s sem birtiáminningargreinar um GÝsla Ý ┴si sÚ a­ bi­ja um rannsˇkn ß tengslum hans vi­ Ůri­ja rÝki­, ■egar ekkert kom fram um nasisma GÝsla Ý minningargreinum um hann Ý Mogganum ßri­ 1994. Afneitunin var algj÷r. Hva­ veldur ßhuganum n˙? EráStyrmir a­ reyna a­ skaffa rÝkisstyrk handa einhverjum Šttingja til a­ stunda "rannsˇknir" vi­ H═?

Gu­brandur "Bralli" Jˇnsson

bralli.jpgMenn eins prˇfessoráGu­brandur Jˇnsson, sem ekki voru flokksbundnir, en heillu­ust af Hitler, voru lÝklegar beintengdari vi­ Ůřskaland en p÷rupiltarnir og slagsbrŠ­urnir Ý Ůjˇ­ernissinnaflokk ═slands sem sÝ­ar ur­u margir hverjir gˇ­ir SjßlfstŠ­ismenn. Hann var einn ■eirra sem dreymdi um a­ gera ■řskan prins og nasista a­ konungi ═slands.

Var Gu­brandur ˇspart nota­ur til Ůřskalandstengsla, t.d. ■egar vinur hans Hermann Jˇnasson vildi varpa gy­ingum ˙r landi. Ůß ■řddi Gu­brandur brÚf yfir ß ■řsku, ■ar sem d÷nskumál÷gregluyfirv÷ldum var sagt hva­ ■au Šttu a­ gera vi­ gy­ingana ef Danir vildu ekki sjß ■ß (Sjß bˇk mÝna Medaljens Bagside (2005) sem mß fß a­ lßni ß Ýslenskum bˇkas÷fnum sunnan og nor­an hei­a). Gu­brandur haf­i fyrr ß ÷ldinni starfa­ fyrir utanrÝkis■jˇnustu Ůjˇ­verja. StŠrra idjˇd hefur vÝst aldrei fengi­áprˇfessorsnafnbˇt ß ═slandi fyrir ekkert anna­ en a­ vera sonur f÷­ur sÝns. Stˇrmennta­ur gy­ingur, Ottˇ Weg (Ottˇ Arnaldur Magn˙sson) fÚkk hins vegar aldrei vinnu vi­ neina menntastofnun ß ═slandi (Sjß grein mÝn Gy­ingar Ý hverju h˙si).

═ skjals÷fnum Danska utanrÝkisrß­uneytisins mß sjß hvernig Danir fylgdust grannt me­ ═slendingum, semáutanrÝkis■jˇnustunni ■ˇtti hafa of nßin samb÷nd vi­ nasista. Ůa­ hef Úg skrifa­ um ß bloggum mÝnum. En Ý skjals÷fnum Ý Kaupmannah÷fn eru ekki heimildir finna um Ýslenska flokksbundna nasista nema GÝsla Ý ┴si (Grund).

Styrmir telur ═sland nafla alheimsins lÝkt og margur landinn

Mig grunar a­ Styrmir Gunnarsson falli Ý vangaveltum sÝnum Ý ■ann hyl sem margir ═slendingar eiga ■a­ til a­ drukkna Ý Ý heimalningshugsunarhŠtti sÝnum. Ůeir halda a­ ═slandi hafi vei­ eins konar nafli alheimsins sem allir h÷f­u og hafa ßhuga ß.

Vissulega h÷f­u Ůjˇ­verjar og sjßlfur Hitler ßhuga ß ═slandi, herna­arlega sÚ­, en ekki fyrr en mj÷g seint (sjß hÚr). ═ d÷nskum skjalas÷fnum hef Úg fundi­ upplřsingar um a­ enginn ßhugi hafi veri­ hjß Ůjˇ­verjum ■egar rugla­ur ═slendingur Ý Kaupmannah÷fn bau­ Ůjˇ­verjum bˇxÝtnßmur og herna­ara­st÷­u ß ═slandi (sjß hÚr), en Ůjˇ­verjar t÷ldu manninn snarrugla­an. Danir ßkvß­u a­ ßkŠra ═slendinginn ekki ■ˇ hann hef­i oft gengi­ ß fund ■řsks njˇsnara sem ■eir dŠmdu til fangelsisvistar, manns sem Úg hef sřnt fram ß a­ hafi vi­urkennt ■a­ ßri­ 1945 a­ hafa myrt Karl Liebknecht ßri­ 1919 (sjß ne­arlega Ý ■essari grein)

Gu­mundur Kamban, sem naut gˇ­s af nasistaapparatinu, ■ˇ hann vŠri ekki skrß­ur Ý flokkinn svo vita­ sÚ. Hann elsku­u Ůjˇ­verjar vegna ■ess a­ hann var menningarfr÷mu­ur sem Ůjˇ­verjar elsku­u a­ sřna sem vini nasismans. Kamban ger­ist lÝkaáa­alsÚrfrŠ­ingur Flokksins Ý mi­aldakalk˙num (sjß sjß greinar mÝnaráKamban er ekki hŠgt a­ sřkna og Kamban og Kalk˙nninn). Reis ■ar lÝklegast hŠstávir­uleiki ═slendinga Ý Ůri­ja rÝkinu, fyrir utan fer­ Gunnars Gunnarsson til Ůřskalands og Hitlers ßri­ 1940.

gunnar_hittir_hitler_1a_lille_1172715_1260921.jpg

Ůessa mynd og a­rar af Gunnari Ý fer­ sinni fyrir nasistaflokkinn Ý Ůřskalandi vill Gunnarstofa ß Skri­uklaustri ekki sřna gestum sÝnum, og heldur ekki FB sÝ­an Gamlar Ljˇsmyndir, sem stjˇrna­ er af g÷mlum har­lÝnustalÝnista ogám÷nnum sem komnir eru af karlinum sem seldi Gunnari Skri­u. Allir afneita ■vÝ a­ Gunnar hafi veri­ nasisti. Ůa­ erásj˙kleg afneitun.

Nasistar eru a­ kjarna til mj÷g hlŠgilegt li­. Ekki ˇsvipa­ ISIS og baklandi ■eirra mor­ingja Ý dag. En hlŠgilegt fˇlk getur vissulega lÝka veri­ hŠttulegt, eins og m÷rg dŠma sanna.

En ■egar stˇr hluti Flokks Ůjˇ­ernissinna var ˇsendibrÚfsfŠr hˇpur g÷tustrßka me­ drykkjuvandamßl, og einstakra sona velmegandi Dana ß ═slandi og Ýslenskra kvenna ■eirra, er lÝklegast ekki um au­ugan gar­ a­ gresja fyrir ■ß s÷gu sem Styrmir vill sjß og hvetur Illuga Gunnarsson til a­ veita fÚ Ý.

Eins ogáIllugi sÚ ekki b˙inn a­ gera Ý nˇg Ý buxurnar me­ dau­anum Ý moskunni Feneyjum. Margt gott hefur ■egar veri­ skrifa­ um Ýslenska nasista af leikum sem lŠr­um, og heyri undan mÚr a­ ß ═slandi sÚ bla­ama­ur a­ skrifa ekki meira nÚ minna en 800 sÝ­na verk um strÝ­ßrin. Kannski ver­ur ■a­ betra en ■a­ sem sagnfrŠ­ingar hafa bo­i­ upp ß. Hann leitar samt grimmt Ý smi­ju sÚrfrŠ­inga og heimtar a­ fß efni hjß ■eim lŠr­u sÚr a­ kostna­arlausu. ╔g hef lßti­ hann hafa efni en sÚ eftir ■vÝ, ■vÝ ugglaust ■akkar hann ekki fyrir stafkrˇk e­a byte af upplřsingum og myndum sem Úg hef lßti­ honum Ý tÚ.

Nasistar og SjßlfstŠ­isflokkurinn

En Styrmir gerir ß bloggi sÝnu einfaldlega of miki­ ˙r ■essum drulludelum sem ■r÷mmu­u um g÷tur ReykjavÝkur ß 4. ßratugnum, en ur­u sÝ­ar gˇ­ir ■egnar Ý SjßlfstŠ­isflokkunum.

NŠr vŠri fyrir SjßlfstŠ­isflokkinn, ef prˇfessor Hannes Hˇlmsteinn Gissurarson gerir ■a­ ekki af sjßlfsdß­um, a­ flokkurinn veitti eigi­ fÚ Ý a­ sko­a s÷gu ßhrifa nasistanna Ý SjßlfstŠ­isflokknum og gera upp vi­ ■ß fortÝ­ sÝna, ■egar gy­ingahatarar, ofstopamenn og jafnvel svikahrappar gengu Ý flokkinn; A­ ■a­ ver­i me­ rannsˇknum skřrt hvernig "fyrrverandi" nasistar gßtu or­i­ a­ flugmßlastjˇrum, bankastjˇrum og l÷gregluyfirvaldi.

╔g man svo heldur ekki betur en a­ nasistar sjßlfir hafi haldi­ ■vÝ fram a­ GÝsli Sigurbj÷rnsson hafi stofna­ nasistaflokkinn Ý brˇ­urlegu samstarfi vi­ Mi­stjˇrn SjßlfstŠ­isflokksins (sjß hÚr). Ătli til sÚu heimildir um ■a­ Ý Valh÷ll? E­a rÝkir ■ar lÝka afneitunin ein lÝkt og hjß m÷rgum Ýslenskum kommum?


SamsŠti­ ß Mjˇna var hjß Mini - ef ■a­ var ■ar

a_porta.jpg

Um daginn frÚtti Úg af ßhugaver­ri grein Ý Morgunbla­inu um fund 32 ═slendinga me­ Joseph Paul Gaimard lŠkni, sem m.a. er ■ekktur fyrir stˇrverk sitt um ═sland. N˙ er Úg b˙inn a­ ver­a mÚr ˙t um ■essa gˇ­u grein Ý Helgarmogganum, en h˙n er eftir vin minn Gu­mund Magn˙sson sagnfrŠ­ing, bla­amann m.m.

Hinir 32 ═slendingar hÚldu samsŠti­ fyrir Gaimard. Ůetta ger­ist ■ann 16. jan˙ar ßri­ 1839. Grein Gu­mundar er mj÷g ßhugaver­, en eitt skyggir ß til ■ess a­ Úg geti leyft mÚr a­ kalla hana frßbŠra:

┴ upphafssÝ­u greinarinnar er mynd af veitingasta­num CafÚ a Porta eins og hann leit ˙t fyrir nokkrum ßrum (sjß efst). Gu­mundur heldur ■vÝ fram (e­a er me­ vangaveltur um) a­ samsŠti­ hafi veri­ haldi­ ß CafÚ a Porta, en ■a­ fŠst ekki sta­i­. Undir myndinni upplřsir Gu­mundur:

"Veitingasta­urinn Cafe a Porta Ý Kaupmannah÷fn. ═slendingar sˇttu hann miki­ ß 19. ÷ld og k÷llu­u ■ß sta­inn mjˇna. Ekki er kunnugt hvar samsŠti­ til hei­urs Gaimard var haldi­ 1839, en vel mß vera a­ ■a­ hafi veri­ ■arna"

RangfŠrsla um samsŠti

Ůarna var samsŠti­ fyrir Gaimard ekki, ■vÝ innrÚttingin er Ý JugendstÝl og ■ar a­ auki Ý h˙si sem ekki var byggt fyrr en ßri­ 1857.

Saga CafÚ a Porta og ■essásta­ar, sem ═slendingar k÷llu­ Mjˇna, e­a rÚttara sagt hjß Mjˇna er ■essi:

┴ri­ 1792 opna­i Svisslendingur, Johan Soltani a­ nafni, kaffih˙s Ý g÷mlu h˙si ß horni Lille Kongensgade 1-3 og Kongens Nytorv 17. Ůetta var tvÝlyft h˙s lÝklega frß fyrri hluta 18. aldar. Ůa­ er h˙si­, ■ar sem sem ═slendingarnir hÚldu Gaimard samsŠti ßri­ 1839. Ůegar ■eir ger­u ■a­ var h˙si­ Ý eigu Jacobs Minis eldra, sem einnig var Štta­ur frß Sviss. Hannákalla­i kaffih˙si­ Kaffehus for galante Folk, ■.e.a.s. kaffih˙s fyrir fˇlk eins og mig og Gu­mund Mangn˙sson, e­a ■ß sem rumpulř­urinn kalla Latte lepjandi 101 li­. En venjulega var sta­urinn kenndur vi­ Mini.

Nafni­ Mjˇni er greinilega dregi­ af nafni Jabobs Minis (Mini/Mjˇni). Sonur Minis, Jacob Mini yngri, var einnig mj÷g ■ekktur Ý kaffih˙sa- og veitingasta­abransanum Ý Kaupmannah÷fn um mi­bik 19. aldar og stofna­i m.a. hinn ■ekkta sta­ Divan Ý Tivoli, SÝ­ar stˇ­ fj÷lskyldan Ý innflutningi ß lÝkj÷rum og vÝni.

Vi­bˇt 7.5.2015: Jacob Mini var Ýtalskrar Šttar og kom frß GraubŘnden Ý Sviss. Hann opna­i Kaffehus for Galante Folk. ┴ri­ 1802 opna­i Ý sama h˙si Svissneskt kaffih˙s (SchweizercafÚ) sem reki­ var afáGeremia Mini (sem lÝklegast var Šttingi Jacobs Minis en hugsanlega sami ma­ur og Jacob), Lorenzo Gianelli, Tomaso Lardelli og Carlo Palmani. Geremia Mini rak sta­inn sÝ­astur, ß­ur en hann var seldur Stephan a Porta (Vi­bˇtar upplřsingar frß K°benhavns Museum). SamkvŠmt annarri heimild ßrei­anlegri k÷llu­u ═slendingar Jacob Mini Mjˇna, og Gianelli k÷llu­u ■eir Njßl. ┴ 18. og 19. ÷ld var retorˇmanska algengasta tungumßli­ Ý GraubŘnden, alpakantˇnunni sem Mjˇni og fÚlagar komu frß. Kantˇnan heitir ß heitir Grischun ß retˇrˇm÷nsku og upp ß Ýt÷lsku Grigioni, sem ˙ttalast nŠstum ■vÝ eins og GrÝsajˇni.

L÷ngu eftir samsŠti ═slendinga fyrir Gaimard ßri­ 1839, e­a ßri­ 1857, opna­i annar Svisslendingur, Stephan A Porta, kaffih˙s og k÷kuh˙s (Konditori) ß sama sta­ og Mini eldri haf­i veitt hei­ursfˇlki ■jˇnustu sÝna.

Ůa­ vakti mikla athygli ■egar A Porta opna­i og dagbla­i­ FŠdrelandet skrifa­i:

"Endelig har hovedstaden fňet en CafÚ sň smagfuld og rigt udstyret, at den ikke beh°ver stň tilbage for de eleganteste i Europa."

A Porta keypti kaffih˙s "Mjˇna" og lÚt umsvifalaust rÝfa bygginguna og bygg­i stˇrt m˙rteinsh˙s sem enn stendur.

Salur sß sem Gu­munur birtir mynd af er hins vegar ekki innrÚtta­ur fyrr en ß 20. ÷ld og er Ý J˙gendstÝl. (Vi­bˇt: Frekari vefrannsˇkn leiddi Ý ljˇs, a­ McDoanld nau­ga­i jugend-innrÚttingunni).

Var ■a­ svo hjß Mjˇna, a­ fundurinn var haldinn? Ůa­ vitum vi­ ekki me­ vissu. En mi­a­ vi­ hve rˇma­ur sß sta­ur var me­al ═slendinga, ■ß er ■a­ alls ekki ˇlÝklegt, og held Úg a­ Gu­mundur Magn˙sson sÚ ekki fjarri sannleikanum hva­ ■a­ var­ar.

mcdoni_a_kgs_nytorv.jpg

McDˇni vi­ Kgs. Nytorv er n˙ enginn Mjˇni.

Mjˇni ver­ur a­ borgarab˙llu

N˙ heitir sta­urinn McDonald. Mikil mˇtmŠli ur­u fyrir ca. 3-4 ßrum, ■egar a­ ■a­ frÚttist a­ CafÚ a Porta e­a Porta sem sta­urinn hÚt ■ß Štti a­ vÝkja fyrir McDonald.áMcDonald frŠndi ger­ist mj÷g menningarlegur og gaf ˙tá■etta rit Ý tilefni af ˇmenningalegum hry­juverkaßformum sÝnum ß Kongens Nytorv. Ekki bor­a Úg oft ß McDonalds og hef ekki komi­ ß ■ennan sta­ til a­ athuga hvort JugendstÝll rŠ­ur ■ar rÝkjum e­a einhverálßgkult˙rleg plastinnrÚtting frß villimann■jˇ­fÚlaginu Ý Vestri.

Ůa­ ver­ur ljˇtt, ■egar ■eir fornvinirnir Gu­mundur Magn˙sson og Ígmundur SkarphÚ­insson bˇkasafnari bi­ja um a­ fß skilti ß McDonalds til a­ minnast fundar 32 ═slendinga me­ Gaimard. I wouldn┤t be loving it. Ůeir Gu­mundur og Ígmundur mega heldur ekki vi­ ■vÝ a­ fß sÚr borgara ß ■essum sta­. En ■eir gŠtu yfir kaffitßri og salati lßti­ hugann reika aftur til hrßkalds jan˙ardags ßri­ 1839, ■egar a­rir menningarlegir ═slendingar sßtu Ý ÷­ru h˙si, hugsanlega ß sama sta­, og drukku kaffi og bor­u­u flan me­ Monsieur Joseph Paul Gaimard. ╔g kem og fŠ mÚr Mjˇnu-borgara ■eim til samlŠtis.

Hva­ hef­u Jˇnas og Jˇn gert?

Ekki er Úg viss um a­ Jˇnas Hall e­a Jˇn Sigur­sson ■Š­u a­ samsŠtast okkur ß McDˇna. En stutt er yfir ß Hvids Vinstue ■egar vi­skiptum vi­ amerÝska bautabˇndann er loki­. Vi­ mŠtum ■ar allir Ý blßum tvÝhnepptum rykfr÷kkum me­ gyllta hnappa.


Gy­ingarnir Ý GlŘckstadt og ═slandsverslunin

imgp6687_b.jpg

oktˇbermßnu­i sÝ­astli­num (2014) fˇr Úg Ý stutta reisu su­ur til Ůřskalands. Ůa­ land er vissulega ekki Ý uppßhaldi hjß mÚr til fer­alaga, fyrir utan a­ Úg dvelst oft me­ ßnŠgju Ý BerlÝn me­ konu minni og b÷rnum. En Ý oktˇber var Úg Ý rannsˇknarfer­ sem lengi haf­i veri­ Ý bÝger­. ┴ heimlei­inni a­ loknu a­alverkefninu ˇk Úg til bŠjarins GlŘckstadt ß Holtsetalandi til a­ sjß ■ß g÷mlu d÷nsku borg, sem alls ekki Štti a­ vera Ý eigu Ůjˇ­verja - a­ mÝnu mati. GlŘckstadt er ekki řkja g÷mul borg. H˙n var stofnu­ ß valdatÝma Kristjßns 4. Danakonungs. ┴ri­ 2017 ver­ur ■vÝ haldi­ upp ß 400 ßra afmŠli borgarinnar.

imgp6769_b.jpg

╔g kom m.a. vi­ Ý bŠnum GlŘckstadt til a­ sko­a s÷guslˇ­ir HallgrÝms PÚturssonar, sem vann ■ar Ý smi­ju er Brynjˇlfur biskup kom vi­ for­um og heyr­i HallgrÝm ragna vinnuveitanda sÝnum. Hugsanlega var vinnuveitandinn Det Islandske Kompagni, en ˙tib˙ ■ess var stofna­ i GlŘckstadt ßri­ 1619. HallgrÝmur gŠti ■ˇ einnig hafa unni­ hjß einhverjum hinna gy­ingalegu ■egna Ý bŠnum. Hjß m÷nnum sem einnig tˇku ■ßtt Ý ═slandsversluninni. Bara ef ma­ur vissi, hver var atvinnuveitandi blˇtsama sßlmskßldsins.

giesshaus_gluckstadt.jpg

Gie▀haus Ý GlŘckstadt for­um og n˙.

imgp6714.jpg

Brynjˇlfur biskup kom eins og kunnugt er HallgrÝmi PÚturssyni til nßms vi­ Fr˙arskˇla Ý Kaupmannah÷fn, nßms sem hann aldrei lauk, eins og si­ur margraá═slendinga var vegna fßtŠktar og stundum ˇreglu. Hßlf menntun var ßvallt vŠnlegri til embŠtta og metor­a ß ═slandi eins og allir vita, og er enn.

imgp6672_b_guckstadt_2014.jpg

╔g kom einnig vi­ Ý GlŘckstadt til a­ sko­a bŠinn sem Kristjßn IV Danakonungur stofna­i ßri­ 1617. Hann bau­ gy­ingum frÝh÷fn ■ar Ý von um a­ ■a­ myndi ver­aávi­skiptalÝfinu til gangs og efnahag Danmerkur til framdrßttar.

Ma­ur, lÝklega gy­ingur, mßla­ur ß verkstŠ­i Rembrandts lÝklega af nemanda hans GovŠrt Flinck

═ GlŘckstadt bjuggu Ý fyrstu fj÷lmargir gy­ingar afáport˙g÷lskum, fr÷nskum Ýt÷lskum Šttum, sem komu frß Hollandi, Hamborg og SelÚ Ý Marokkˇ, en upprunalegaáfrß Port˙gal eftir a­ gy­ingar voru hraktir ■a­an ß 15. og 16. ÷ld. Lei­ir ■eirra lßgu eftir ■a­ um Nor­ur-AfrÝku, S-Frakklands e­a t.d. til Livorno (Leghorn) ß ═talÝu,áJafnvel til Tyrklands, PalestÝnu og allt austur til Indlands. Ůeir og afkomendur ■eirra tilheyr­u ■jˇ­inni sem HallgrÝmur, Ý anda samtÝma sÝns, hata­ist svo miki­ ˙t Ý Ý h÷fu­verki sÝnu, PassÝusßlmunum. Sßlmum, sem enn eru Ý miklum metum hjß ═slendingum, jafnvel hjß tr˙lausum ■ingm÷nnum lengst til vinstri, sem ■ykir hei­ur af ■vÝ a­ fß a­ standa vi­ grßtur Ý kirkju og ■ylja sßlma HallgrÝms sem eru uppfullir af fordˇmum 17. aldar. Ůessi vinstri menn Ý tr˙arfßri 17. aldar bera lÝklega vi­ tjßningarfrelsinu til varnar ■essu undarlegu ˇe­li sÝnu, sem Úg leyfi mÚr n˙ einfaldlega a­ kalla gy­ingahatur til vinstri.

rembrandtwoburn.jpg

SÚrfrŠ­ingar Ý HallgrÝmi PÚturssyni vi­ heimalningaakademÝu ═slands (H═) hafa l÷ngum rugla­ GlŘckstadt vi­ GlŘcksburg-kastala, sem er allt annar sta­ur ß hinu gamla Su­ur-Jˇtlandi (SlÚsvÝk). HefuráGlŘckstadt ■annig veri­ k÷llu­u Lukkuborg Ý ritum ■essara "sÚrfrŠ­inga". MÚr ■ˇtti ■vÝ or­i­ tÝmabŠrt a­ heimsŠkja hinn rÚtta bŠ, ■ar sem HallgrÝmur ˇl manninn og b÷lva­i m÷nnum Ý sand og ÷sku.

Efri myndin af gy­ingunum frß Hollandi er eftirá nemanda Rembrandts, Govaert Flinck, en gamli rabbÝinn sem hangir ß herrasetri ß Englandi fÚkk Rambrandtsfullgyldingu ßri­ 2012.

imgp6655_1253033.jpg

AQUI REPOVZA
O EXELENTISSIMO VARAO
DOVTOR DANIEL NACHIMIAS
CVIA BENDITTA ALMA GOZA
DIANTE SEV CRIADOR
O FRVTO DE SVAS OBRAS
FALESEV EM SEST FEIRA
5 DE ROSHEDES ADAR
ANNO 5419

GRAFSTEINN DOKTORs DANIEL NACHMIAS
SEM DË FÍSTUDAGINN 5. ROSHODES ADAR ┴RIđ 5419
(28.áFEBR┌AR 1659)

imgp6650_b.jpg

╔g hei­ra­i minningu gy­inga GlŘckstadts me­ ■vÝ a­ heimsŠkja grafreit ■eirra Ý bŠnum. sem fyrir tilviljanir og hreina heppni voru ekki ey­ilag­ir Ý sÝ­ari heimsstyrj÷ld.

ŮvÝ mi­ur vantar mig enn heimildir um veru HallgrÝms Ý GlŘckstadt. Til mßlamynda heimsˇtti Úg ■a­ h˙s sem hřsti hina konunglegu smi­ju, sem reist var eftir a­ HallgrÝmur var farinn frßáGlŘckstadt. H˙n hefur vŠntanlega, a­ s÷gn frˇ­ra manna, ekki sta­i­ fjarri ■eim sta­ ■ar er eldri smi­jan haf­i veri­. B÷lva­i Úg og ragna­i HallgrÝmi PÚturssyni til hei­urs og ■ˇk mynd af h˙sinu sem hefur veri afmynda­ af einhverjum lÚlegum arkitekt ß 20. ÷ld.

privilegia_1633b.jpg

Prentsmi­ja var strax stofnu­ Ý GlŘckstadt, og ■etta leyfisbrÚf gy­inga Ý bŠnum var prenta­ Ý henni. Prentsmi­ja er enn ß sama sta­ Ý bŠnum og heimsˇtti Úg hana og segi kannski frß henni brß­lega.

Eftir a­ gy­ingum haf­i veri­ bo­i­ a­ setjast a­ Ý GlŘckstadt var ˙tib˙ af Det Islandske Handelskompagni einnig stofnsett Ý bŠnum. Ůa­ var fÚlagáeinokunarkaupmanna ß ═slandi, sem upphaflega haf­i a­eins stunda­ ˙tger­ frß Kaupmannah÷fn ogáÝ Helsingjaeyri (Helsing°r). ┴ fyrri hluti 17. aldar naut Ýslenska verslunarfÚlagi­ m.a. gˇ­s af skipakosti a­fluttra gy­inga Ý GlŘckstadt til ═slandssiglinga. Me­an Kristjßn IV mßtti ekki vera a­ ■vÝ a­ sinna ■egnum sÝnum ß ═slandi sßu gy­ingar GlŘckstadts ═slenska VerslunarfÚlaginu fyrir skipum til ■ess a­ ═slenska ■jˇ­in gŠti fengi­ nau­synjar. ═slandskompanÝi­ hefur veri­áßsaka­ fyrir margt illt, en ß stundum var ■etta einokunarfyrirtŠki hins vegar ■ess valdandi a­ hŠgt var a­ halda lÝfi Ý ═slendingum og tryggja nau­synlegar v÷rusendingar til landsins. ┴stŠ­an til ■ess a­ Brynjˇlfur biskup kom vi­ ÝáGlŘckstadt var vitanlega a­eins vegna ■ess a­ vorskipin sigldu til bŠjar Ý danska konungsrÝkinu, ■ar sem mest grˇska var Ý ═slandsversluninni. Ătli HallgrÝmur hafi ekki einnig starfa­ ■ar Ý bŠ vegna ═slandsverslunarinnar?

Myndirnar af legsteinum Ý grafreit gy­inga Ý GlŘckstadt tˇk h÷fundur.

Steinninn efst sřnir skj÷ld ß legstein Moses de Joshua Henriques sem anda­ist ßri­ 1716. Myndin sřnir, hvar Mˇses laust stafnum og fram spratt lind ˙r kletti*: steinninn hÚr fyrir ne­an er steinn konu hans sem hÚt Hava, ■.e. Eva, HenrÝques. H˙n anda­ist ßri­ 1694. Myndmßli­ vÝsar einnig greinilega til fornafns hennar.

═ gar­inum voru einnig steinaráeinstaklinga af Šttinni Coronel, sem tengist inn Ý Šttir forfe­ra minna Ý Hollandi.

imgp6690_b.jpg

*Allur s÷fnu­ur ═sraelsmanna tˇk sig n˙ upp frß SÝn-ey­im÷rk, og fˇru ■eir Ý ßf÷ngum a­ bo­i Drottins og settu herb˙­ir sÝnar Ý RefÝdÝm. En ■ar var ekkert vatn handa fˇlkinu a­ drekka. Ůß ■rßtta­i fˇlki­ vi­ Mˇse og sag­i: "Gef oss vatn a­ drekka!" En Mˇse sag­i vi­ ■ß: "HvÝ ■rßtti­ ■Úr vi­ mig? HvÝ freisti­ ■Úr Drottins?"áOg fˇlki­ ■yrsti ■ar eftir vatni, og fˇlki­ m÷gla­i gegn Mˇse og sag­i: "HvÝ fˇrstu me­ oss frß Egyptalandi til ■ess a­ lßta oss og b÷rn vor og fÚna­ deyja af ■orsta?"áŮß hrˇpa­i Mˇse til Drottins og sag­i: "Hva­ skal Úg gj÷ra vi­ ■etta fˇlk? Ůa­ vantar lÝti­ ß a­ ■eir grřti mig." En Drottinn sag­i vi­ Mˇse: "Gakk ■˙ fram fyrir fˇlki­ og tak me­ ■Úr nokkra af ÷ldungum ═sraels, og tak Ý h÷nd ■Úr staf ■inn, er ■˙ laust me­ ßna, og gakk svo af sta­. Sjß, Úg mun standa frammi fyrir ■Úr ■ar ß klettinum ß Hˇreb, en ■˙ skalt ljˇsta ß klettinn, og mun ■ß vatn spretta af honum, svo a­ fˇlki­ megi drekka." Og Mˇse gj÷r­i svo Ý augsřn ÷ldunga ═sraels. Og hann kalla­i ■ennan sta­ Massa og MerÝba s÷kum ■rßttanar ═sraelsmanna, og fyrir ■vÝ a­ ■eir h÷f­u freista­ Drottins og sagt: "Hvort mun Drottinn vera me­al vor e­ur ekki?"


Gamlar kvikmyndir: Flugsaga

faxi.jpg

Danir lÝta ßá■ennan kvikmyndab˙t, sem lřsir flugvÚlakosti ═slendinga ßri­ 1958, sem danskan menningararf. Kannski hefur skrßsetjari ekki frÚtt af sambands- slitum rÝkjanna og stofnun lř­veldis ß ═slandi ßri­ 1944.

ar-120529658.jpg

Myndb˙turinn, sem hŠgt er a­ sjß hÚr, var tekinn af Frank Poulsen og er ˙r safni DR (Danmarks Radio). Hugsanlega hefur ■essi mynd veri­ sřnd Ý danska sjˇnvarpinu.

FrßbŠrt er a­ sjß lendingu Catalinu flugbßtsins TF-Skřfaxa ß Skutulsfir­i ogáfar■ega a­ fara um bor­ ß Gunnfaxa TF-ISB, DC-3 flugvÚl F═ ß Egilsst÷­um. Ůa­ er ekki langt sÝ­an ■etta var, en samt virkar ■etta eins og svipmynd aftan ˙r forn÷ld.

faxi_3.jpg

Stoltur fa­ir gengur um bor­ ß ReykjavÝkurflugvelli, og efst mß sjß far■egum hjßlpa­ Ý bßt sem sigldi me­ ■ß Ý land ß ═safir­i.

Taki­ eftir a­ blessa­ur Mogginn var helsta rˇandi me­ali­ um bor­ lÝkt og Ý dag. En hva­ var fˇlk a­ lesa? Greinilegt er a­ ■etta var Ý mi­ju ■orskastrÝ­inu ßri­ 1958. Ůegar ═slendingar hˇtu­u t.d. a­ fara ˙ráNATO og fengu styrki frß Moskvu. Ugglaust hafa bla­amenn frß Danmarks Radio veri­ sendir til a­ fylgjast me­ mßlinu. faxi4.jpg

Ma­urinn hÚr ß myndinni til hŠgri er a­ lesa Morgunbla­i­ ■ann 26. nˇvember 1958, ■egar landhelgismßli­ var Ý algleymingi. Bretar voru au­vita­ ˇsvÝfnir og ruddalegir a­ vanda.

Fyrirs÷gnin var svo eftir ■vÝ Ý Mogganum: "Afsřra ver­ur vo­anum a­ ofbeldi Breta".

faxi2.jpgMisfÝnir karlar flj˙ga frß Egilsst÷­um.


NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband