Frsluflokkur: Gamlar myndir fr slandi

rj gos eftir hdegi

bertuch_vol_4_3b.jpg

upplsingald og vel fram 19. ld hungrai flk Evrpu eftir upplsingum og myndum fr hinu framandi slandi. Oft gerist a, skum myndaleysis, a eir sem sgu fr slandi einn ea annan htt, tku upp v a sklda eyurnar. Listamenn voru fengnir til a ba til myndir fr slandi, sem sonar voru upp r v litla sem menn vissu og ekktu fyrir. tkomurnar r v gtu oft veri mjg spaugilegar.

bertuch.jpgri 1795 hfst merkur skurbkatgefandi Weimar, Friedrich Johann Berduch a nafni (1747-1822, sj mynd til vinstri), handa vi a gefa t mikla ritr sem var tla heldri manna brnum til frslu og uppbyggingar. Verki bar heiti Bilderbuch fr Kinder: enthaltend eine angenehme Sammlung von Thieren, Pflanzen, Frchten, Mineralien etc., og kom verki t 12 bindum fr 1795-1830. Tv bindanna komu t eftir daua hans. Tlf binda frandi myndabk. Minna mtti avitaskuld ekki vera hinum ska heimi.

sland, slendingar og slensk nttra voru tekin fyrir tveimur bindanna, 4. bindi og (1802) og v 9. (1816).

Myndabkurnar voru miki verk og vanda fyrir sinn tma og myndir sumra eirra voru handlitaar. En galli var gjfNjarar eins og fyrr segir egar fjarlg lnd voru til meferar,v oft l ekki fyrir gott myndefni. tku frumkvlar upplsingarinnar upp v a mila tilbningi eins og remur gosum.

bertuch_vol_4_5_b.jpg

rj gos og lautarfer Haukadal

ri 1802 fjra bindi verksins birtist vandlega unnin koparstunga sem sna landslag slandi. Fremst myndinni er Geysirsamkvmt textanum og Hekla og anna eldfjall sst bakgrunninum.

Skringartextinn vi myndina er ekki bara sku (Der Geyser und Hekla auf Island), heldur einnig frnsku (Le Geyser et le Hecla en Islande), ensku (The Geyser and Heckla in Iceland) og tlsku (Il Gyser ed il Monte Heckla nell' Islanda), ein blasa fyrir hvert tunguml (sj hr). tlunin var a heldrimannabrnin sem skouu hinn framandi heim myndanna lru um lei rj erlend tunguml. Jawohl!

bertuch_vol_4_4_b_1298656.jpg

Eru etta slendingar vi "Geyser". Svona var etta kannski egar allir slendingar ttu hverinn. rj gos sama dagi er reyndar enn blautur draumur eirra slendinga sem n mata krkinn i grgislega og mergsjga feramennskuna hinu heillandi slandi.

Arar myndir fr slandi voru 9. bindi essarar frbru myndabkar fyrir brn tlf bindum og fjrum tungumlum. Meira um r nstuupplsingaaldargrein Fornleifs.

Myndin er r einkasafni yngri og frari brur Fornleifs.

V..V. febrar 2017


sland sningu Pars 1856-1857

1bhbnhi.jpg

nvember 2014 var hr Fornleifigreint fr sningunni Muse Islandique, sem haldin var Nordatlantens Brygge Kaupmannahfn 15. nvember 2014 til og me 18. janar 2015. Sningin og ll vinna lafar Nordals listamanns vi hana var me miklum gtum.

Myndlistarverkefni Muse Islandique eftir lfu Nordal samanstendur af tveimur ljsmyndarum sem bera heiti Muse Islandique og Das Experiment Island. Verkin voru snd Listasafni slands ri 2012, Maison d'Art Bernard Anthonioz Pars ri 2013 og Nordatlantens Brygge, ar sem allt of fir su essa gu sningu, tt ger hennar slandi hafi veri vel nokku vel stt (1).

Lkt og fram kom sningarskr hinnar frbru konseptsningar lafar Nordals, heillaist lf af mannfrihuga 19. og 20. aldar eftir a hn rakst gifsafsteypur af 19. aldar slendingum sem eru flestar varveittar frumger sinni Muse de l'Homme Pars, utan ein, sem er af Birni Gunnlaugssyni. Hn er varveitt afsteypu Kanareyjum, nnar tilteki El Museo Canario Las Palmas, anga sem myndir var eina t seld af Muse de l'Homme Pars. sningu lafar voru ljsmyndir, sem hn lt taka Las Palmas og Pars, af eim afsteypum sem gerar voru af slendingum ri 1856. Afsteypurnar voru af slendingum og Grnlendingum og gerar a mnnum fr me franska prinsinum Jerome Napoleons prins (1822-1891)(2) merkum vsindaleiangri sem sumari 1856 heimstti meal annarra landa sland og Grnland. Afrakstur essa opinbera franska leiangur var sndur opinberri sningu Pars egar rslok 1856. Sningin fr fram Palais-Royal Pars. Mia vi hverfljtt var mila af sfnun leiangursins hefi daga sannarleg mtt bta effectivit vi einkunnarorin Libert, galit, fraternit.

Myndir af sningu ri 1856-57

Fyrir hreina tilviljun fann Fornleifur nveri blasu r franska tmaritinu L'Illustration, sem mr snist a hafi ekki komi fyrir augu almennings slandi fyrr en n. Ekki var greint fr essariumfjllun tengslum vi sningar lafar Nordal. guppgtvai suna netinu og keypti hana stundinni af manni nokkrum Frakklandi sem selur rklippur r gmlum blum og gamlar koparristur.

Fyrstu slandssningunni, sem opnu var ann 20.desember 1856 Pars, voru ger g skil ann 10. janar tmaritinu L'Illustration (bls. 21-22). Hfundurinn var maur er ht Laum. Greinin bar yfirskriftina Expdition scientifique du prince Napolon dan les mers du nord [Vsindaleiangur prins Napleons til norurhafa]. Teiknaar voru myndir sningunni og eftir eim voru san gerar koparstungur sem birtust L'Illustration. einni myndanna m glgglega sj sningargripina fr slandi og Grnlandi.

essar myndir L'Illustration, sem vantai tvmlalaust sningu lafar Nordals, er hr me komi framfri. a er aldrei um seinan. Gaman er a skoa koparristunar L'Illustration og bera t.d. saman vi r afsteypur sem varveist hafa jminjasafni Kanareyja og Muse de l'Homme.

slenskir lkamspartar og bkur

Hr fyrir nean m sj nokkrar nrmyndir af strstu koparristunni greininni L'Illustration samanburi vi r afsteypur sem finna m Kanareyjum og Pars. Sningin gripunum fr slandi veturinn 1856-57 telst mr til a s fyrsta sningin ar sem slandi og slendingum voru ger skil.

2bepjda.jpg

10349131_610015819105099_6465160320320399606_n.jpg

r voru arnagrnlensku konurnar Pars 1856, tt af einhverjum stum hafi ekki tt vi hfi a hafa myndir af eim frammi sningunni Reykjavk ri 2012.

2cfvhtp.jpg

2dFornleifur.jpg

10295006_584889268284421_8837816064864614898_o.jpg

olofnordal-382x270.jpg

1857_and_now_fornleifur.jpg

Sningin var heima hj prinsinum

Hg voru heimantkin fyrir Napleon prins. Hann bj sjlfur samt fjlskyldu sinni hllinni ar sem sningin gripum r leiangrinum fr fram. sem ekki ekkja vel til Pars er hgt aupplsa, a hllina Palais-Royal er hgt a finna gegnt Louvre-safninu og hsir hllin dag m.a. brot af af jarbkhlu Frakka.

sningunni Palais Royale Pars ri 1856-57 voru gripir fr llum eim lndum sem leiangurinn hafi heimstt, .e. slandi, Grnlandi og Svj og Freyjum, Danmrku og Noregi; Ekki einvrungu afsteypur af slendingum og Grnlendingum, heldur einnig miki steinasafn og uppstoppu dr.

Nokkur skip sigldu me leiangursmenn um Norurhfin, en murskipin tv voru La Reine Hortense, sem var gufuskip, og Le Course. Prinsinn heimstti einig Jan Mayen og Spitzbergen og smuleiis var komi vi Freyjum,Noregi, Svj og Danmrku. Um feralagi er hgt a lesa miklu verki sem fyrst kom t ri 1857 og sem bar titilinn: Voyage Dans Les Mers Du Nord A Bord De La Corvette La Reine Hortense. Hfundurinn var einn leiangursmanna, einn af riturumNapleons Prins sem kallai sig Charles Edmond. Upphaflegt nafn hans var Edmund Franciszek Maurycy Chojecki og var hann ttaur fr Pllandi og talinn einn af fyrstu ssalistanna Frakklandi.

3b.jpg

Eins og sj m hr einni af koparstungunum sem birtust L'Illustration ann 10. janar ri 1857, hafa Napleon prins og feraflagar hans einnig krkt sr langspil, ekki svipa v hljfri sem varveitt er safni Brussel (sj hr). slandi nu eir sr einnig ask, tskorin tbaks- og purhorn sem og reykjarppu r jrni. annarri mynd m sj silfurkrs slenska "fyrir mjlk", grnlenska filu!! og snska knnu sem er fremst myndinni.

Einnig hfu leiangursmenn me sr margar bkur og handrit fr slandi, sem sjst koparristunni, ar sem eim var raa borin fyrir framan gifsafsteypurnar. greininni L'Illustration er teki fram a bkurnar sni frekar en en glsileika bkanna, han aldur eirra sem og hvernig slendingar hldu andlegu atgervi snu vi lestur uppbyggilegra bka hjara veraldar, ar sem allur grur visnar en ar sem mannlegt atgervi hefur haldi fram a blmstra og vaxa. Hfundur dist a v a Reykjavk var lrur skli, skli, bkasafn, rj lrdmsflg og prentsmija sem gaf t tv bl og prentai bkur sem stust samanbur vi a besta enskri [sic] prentlist.(4)

5byzntd.jpg

4batpwn.jpgLeiangursmnnum og prins JeromeNapoleon tkst snilega mjg lttilega a afkla sumar slenskar konur, ekki aeins til a taka gifsafsteypur af kvi eirra, stinnum ea lafandi brjstum, rasskinnum og tstandandi nflum. Aumingja mennirnir hafahugsanlega aldrei s neitt v lkt heima Frakklandi.

Kannski hafa einhverjar af hinum viljugu, slensku kvenmdelum eirra skipt spaafaldsbning eim sem sar var sndur Pars og einhverjum ntmalegri flkum eftir njustu Parsartsku. annig er faldbningnum lst ingu Vieuxsage, en svo er Fornleifur jafnan kallaur ruverugan htt Pars:

stuttu yfirliti einu af sustu tlublum okkar rddum vi um framandleika sumra bninga. meal slkra bninga er slenski kvenbningurinn, sem settur hefur veri gnu, svo laglega a ar sem hn stendur anddyri sningarsalarins, er maur elilega reiubinn a heilsa henni sem vri hn lifandi persna. essi bningur me snum gfurlega glsileika, samanstendur af ltilli hfu sem ger er r lngum vafningi af svrtu silki. Svartur kltur er um hlsinn sem hvlir kraga r flaueli sem er saumaur me gullri; Einnig er sl me strum krkjum r kopar utan yfir rkulega sauma vesti. Um mitti er belti sem eru strir hnappar [stokkar] me opnu verki og niur r beltinu hangir lng keja sem endar hjarta [laufi] r silfri. essi bningur er eina vermti fjlskyldunnar og gengur arf fr mur til dttur.(4)

1_c_fornleifur_enginn_annar.jpg

Hr m sj einhvern nrsnan franskan sjarmr heilsa slenskumaddmunni sem reynist vera nsta gul og fluleg gna sem st rtt innan vi anddyri sningarsalsins.

medaille.jpg

Napleonprins var sjlfur rltur gjafir handa slendingum eins og m lesahr frbrrigrein Kjartans lafssonar sagnfrings tmaritinu Sgu ri 1986, ar sem Kjartan kemur inn ferNapleons og pltska ingu hennar vegna huga Frakka fiskveiist Drafiri og andstu Dana vi au form. Fri Napleon prins sumum mektarmnnum slandi minningarpening me mynd af sjlfum sr og me letrun sem vsai ferina. Prinsinn skildi einnig eftir sig tv str mlverk af sr og konu sinni embttisbsta Stiftamtmannsins, og hafa au mlverk lkast til veri tekin traustataki af jfttum dnskum embttismnnum. Forleifur vri akkltur fyrir upplsingar um rlg mlverkanna, sem upphaflega hngu um bor einu skipa leiangurins.

Neanmlsgreinar og frekari upplsingar:

(1) Minna tti mr aftur mti koma til greinar Gsla Plssonar prfessors emeritus mannfri vi Hskla slands um Jens Plsson (1926-2002) lkamsmannfring sem Gsli ritai tengslum vi ann hluta sningar lafar sem fkk heiti Das Experiment Island. Grein hans birtist sningaskrnni me sningunni. stuna fyrir skoun minni grein Gsla Plssonar geta menn lesi langri deilu minni hr.

(2) Vegna nokkurs ruglings sem gtt hefur hj msum slenskum hfundum skal teki fram, a s Naflajn sem heimstti sland me pompi ogprakt ri 1856 ht fullu nafni Napolon Joseph Charles Paul Bonaparte. Hann var fddur Trieste og bar m.a. titlana Prince Franais, Count de Meudon, Count di Moncalieri ad personam og riji Prince von Montfort. Fr og me 1848 var hann almennt kallaur Prince Napolon en einnig Prince Jrme Napolon og jafnvel uppnefndur Plon-Plon, en annig munhann hafa bori fram ttarnafn sitt sem barn. Hann var brursonurNapleons keisara. Naflajn slandsfari andaist Rmarborg.

napoleon_joseph_charles_paul_bonaparte_painting_1297276.jpg(3) annig var Prins Naplen lst jlfi ri 1856 (sj hr): Prins Napleon er hr maur vexti og rekinn vel a v skapi og hinn karlmannlegasti og hfinglegasti maur, ljsleitur andliti en dkkur hr og dkkeygur og snareygur og mjg fagureygur, enni miki og frtt, ykkleitur nokku hi nera um andliti og mikill um kjlka sem keisarinn mikli var, furbrir hans. Enda er hann a sjnu og andlitslagi mjg lkur Napleon hinum I. eftir v sem meistarinn Dav hefur mla mynd hans, bestu sem til er af honum. Myndin hr til vinstri snir mlverk a fituhlunknum Plon-Plon og a hann var ekki "ykkleitur hi nera um andliti", heldur me tvr undirhkur af keisaralegum vellifnai.

(4) Parmi les objets rapports d'Islande, on remarque une magnifique collection de livres, moins remarquables par leur luxe que par leur anciennet et les ides qu'ils veeillent Comme le fait remarquer M. Paul de Saint-Victor, l'emotion s'empare de vous a la vue de ces vnrables Bibles qui ont t la force, le vitique, le trsor moral de leur froid dsert. A cette extreme limite du mode habitable, la ou la vegtation elle-meme se rarfie et se meurt, l'intelligence humaine n'a pas cess de murir et de fructifier. Reykjarik, la capital, possede un lyce, des ecoles, une bibliotheque, trois socits savantes et lttretaires, et une imprimerie dont les deux journaux et les publications rcentes egalent les plus parfaits produits de la typographie anglaise.

(5) Dans le rapide apercu contenu dans un de nos derniers numros, nous avans parl de l'etranget de cartains costumes. Parmi ceux-ci se trove l'habillement d'une femme islandaise, monte sur mannequin, et si bien mont que, plac a l'entree de la galerie, on est naturellement porte a le saluer comme une personne anime. Ce costume, a la magnificence massive, se compose d'un petit bonnet de drap noir a longue frange de soie, d'une cravate noire autour du cou, retombant sur une collerette de velours brod d'or, d'un manteau ourl de larges agrafes de cuivre, encadrant le corsage richement galonn; la taille est serre dans une ceinture incruste de gros boutons cisels, laquelle pend une longue chaine termine pa un caeur d'argent. Cet habit est a lui seul l'crin de la famille, et il reste comme un hritage la mere leque a la fille.


Hin annlaa slenska gestrisni ri 1909

img_3_1296155.jpg

Um lei og g minni enn einu sinni hina undurfgru Skkulai-Siggu, sem hgt er a kaupa 50x70 sm stru plakati af Fornleifi, greinir hr fr ru en eldra chromo-korti, me uppfrandi efni sem fylgdi matvru invingarjflagsins strborgum Evrpu byrjun 20. aldar.

Merki hr a ofan er 23 vetrum eldra en Skkulai-Sigga pkkunum fr Chokolat Pupier i Saint Etienne. Merki fylgdi pkkum me spukrafti fr Liebig ri 1909. Eins og ur hefur veri greint fr Fornleifi (sj hr), gaf Liebig t tvr serur me slandsmyndum sem Fornleifur einnig skattkamri snum. Ofanst mynd, sem Fornleifur eignaist nlega Frakklandi, tilheyrir ekki eim serum, heldur litrkri seru semkallaist Jours d't das l'extreme Nord, ea Sumardagar hinu ha norri. Undirtitillinn er La bienvenue aux voyaguers en Islande, sem tleggjast m: tlendingar bonir velkomnir slandi.

Greinilegt er a franskt tib Liebig kjtkraftsrisans skalandi hefur vanta upplsingar fr slandi fyriruppbyggilegt frsluefni um sland, og listamennirnir hafa kvei a sklda rlti.

Heimastan Draumabakka kemur frandi hendi mts vi feralangana, me mjlk og brau. Hn er einna helst lkust blndu af barmastrri norskri, hollenskri, rssneskri og svissneskri heimastu. Mir hennar situr vi mjaltir tnftinum og fjallasnin er fgur. Feralangarnir taka ofan hattinn og hma sig nbaka braui og drekka volga mjlkina. hinum slenska bndab ervitaskuld allt mjg reisulegt og brinn hlainn r grjti eins og sar nasistahofi Gunnars Gunnarsson a Skriuklaustri. Ekkert torf er sjanlegt ea tskeifar og skyldleikarktaar rollur. Fjallasnin er glsileg og vitaskuld er eldfjall og r v rkur rlti. Feramannagos voru greinileg lka eftirstt vara og ekkt ri 1909.

detail_liebig.jpg

Myndirnar Liebig-kortunum sumari 1909 voru ef til vill ekki mikil listaverk, en tluver handavinna.

Myndin essu korti kraftaverkaverksmijunnar Leibig er nsta helst eins og einhver stasta draumkunta fyrrverandi fornminjarherra puttlingaferalagi me Kim Jong-Un um sland.Sigmundur vildi, eins og menn muna, ekki aeins endurreisa hs endurreisnarstl Framsknarflokksins me asto Margrtar Hallgrmsdttur jminjavarar, heldur einnig lta byggja almennilegan Selfossb me 60 metra langri mialdastafkirkju og gapastokki. Hann skammaist sn fyrir fortina og vildi ba til njar fornleifar.

Kannski hefi SDG veri gtur draumsnarmaur spukraftsverksmiju? Hann var a minnsta kosti algjrlega misheppnaur sem yfirkokkur stjrnmlum. tli Maggi ea Toro hafi ekki lausar stur fyrir svo efnilegan spudraumamann? Maur verur a vona a. Annars er alltaf hgt a setja upp Potemkin-tjld Norur Kreu ef enginn hugi er Selfossi.


sland tfralampanum: 10. hluti

fornleifur_copyright_england_to_iceland_38.jpg

Jja gtu gestir, n er komi a sasta hluta skuggamyndasningar Fornleifs. Sasta myndin af eim sem Fornleifur keypti Cornwall fyrr r verur snd og reifu dag.

Vi vitum hvaa dag hn var tekin, hvar hn var tekin og hverjir tku ljsmyndina - og vi vitum smuleiis a eir tku tvr myndir af sama atburinum. ar fyrir utan vitum vi hver framleiddi skuggamyndina.

En a er lka mikinn annan frleik af finna essari mynd. Hn er t.d. merkilegt fyrir mig, sem a hluta til ttir a rekja Kjsina og snir hvernig flk, sem g er ekki kominn af, var sumt vel lnum Kjsinni 19. ldunni, og lk sr ar eins konar jbningatskusningum mean ftklingarnir landinu urftu a flja til Reykjavkur ea Vesturheims. Myndin snir vel eina af dellunum sem slendingar fengu eim ldum sem eir voru mest hrjir. eir fru a hanna sr jbninga. Skrtinn veruleikafltti a. Krlum ykir n alltaf gott a konan s st og g, svo a illa rai. Mn tilgta er s a konur gefist einnig sur upp en menn hrmungum og harri. En venjulega voru a karlar sem stu fyrir hnnun kvenbningnum.

from_f_ponzi_1995.jpg

Reynivellir Kjs, 11.jn 1882

ann 11.jn 1882 var enn Kristni landinu og v fermt kirkjunni a Reynivllum Kjs. Svo vel vildi til a tveir erlendir feralangar voru bonir til kirkju. etta voru eir Maitland James Burnett og Walter H. Trevelyan, efnamenn sem stunduu stangaveiar slandi og ljsmynduu ess milli flk og fyrirbri (sj hr ef i hafi egar gleymt, ea lesi hina gtu bk Ponzis fr 1995 sland fyrir Aldamt).

Skuggamyndin hr a ofan var lklega tekin egar flk kom r kirkju og stillti sr upp vestan og suvestan vi kirkjuna til a lta tlendingana eilfa sig.

Teknar voru tvr myndir

udsnit_fra_slide.jpg

egar skuggamynd nmer 38 syrpu Riley Brra Bradford Jrvkurskri var keypt af forngripasala fyrr essu ri, var fljtlega ljst a hn hafiveri framleidd af fyrirtkinu fljtlega eftir a hn var tekin ri 1882. slulistum Riley Brothers var hn kllu Coming from Church. Lklegast er a Burnett og Trevelyan hafa tvega myndirsnar til essarar framleislu, ea a Sigfs Eymundsson hafi framkalla myndir fyrir flaga, en san sjlfur s um a setja mynd eirra til framleislu skuggamyndarunum sem hann lt tba me orvaldi . Johnson (sj hr). Enn annar mguleiki er vissulega s a Sigfs hafi teki myndirnar fyrir Burnett og Trevelyan a Reynivllum, en um slkt samtarf vitum vi aftur mti ekkert.

udsnit_fra_ponzi.jpg

Vi nnari samanbur mynd Burnetts og Trevelyans fr fermingunni vi mynd 38 syrpu Riley Brra kemur ljs a alls ekki er um smu mynd a ra, hn s tekin af sama ljsmyndara og sama dag.

etta sst msu, en greinilegast egar maur beinir sjnum a konunum fyrir framan kirkjuna vi heystuna fremst myndinni. r eru allar ii. egar myndin, sem birt er bk Frank Ponzis er tekin stendur ung kona dyrgttinni kirkjunni. myndinni sem hefur veri notu skyggnu nmer 38 er hn horfin r gttinni. ess vegna m lykta a teknar hafi veri tvr glerpltur af flkinu sem kom fr kirkju ann 11. jn 1882.

Tskusning eftir messu

skautkonur.jpg

Konurnar myndunum fr Reynivllum eru mesta pri myndanna. Flestir karlanna sjst ekki skuggamyndinni, v eir standa vestar en myndin nr, ar sem hn hefur veri klippt skorin til a passa gleri skuggamyndunum sem var 8,2 x 8,2 sm a str mean a glerplturnar voru ferhyrndar og lengri einn veginn en hinn eins og gjarnt er um ferhyrninga.

konur_me_sjol_from_f_ponzi_1995.jpg frekar svlum jnmnui ri 1881 sveipuu konur sig me innfluttum skoskum teppum ea strum sjlum sem Bretar kalla rugs ea scarves egar au voru minni, en Danir kalla essi teppi plaide eftir mynstrinu sem er ekkt v sem ofi tartan-vaml skotapilsa hefur. Teppi essi voru kllu sjl slandi og seldust miki 9. og 10. ratug 19. aldar.

konur_me_teppi_from_f_ponzi_1995.jpg

spa_afaldur_from_f_ponzi_1995_1284720.jpgMjgathyglisvert er a skoa bninga kvennanna sem hfu veri vi gusjnustuna. r eru flestar klddar skautbninga hannaa af Siguri Gumundssyni mlara runnum 1858-60. Fjrar kvennanna eru hins vegar 19. aldar faldbningi me spaafald og traf. Enn enn arar upphlut ea peysuftum. Ein kvennanna skautbningi og ber skikkju ea sl bryddaa me hvtu skinni. Arar frr bera ofin, kfltt teppi yfir herarnar, lklega innflutt. a var mjg kalt veri ri 1881-1882 samkvmt heimildum, en ljst er a konur sveitum ttu enn ekkialmennilegar kpur essum tma lkt og karlar. Tvr konur eru hins vegar me me heklu sjl. Ein kvennanna ltur t fyrir a vera kyrtli vi skauti. Kyrtilinn hannai Sigurur mlari um 1870. Konan kirtlinum er hugsanlega dttir sra orkels Bjarnsonar Reynivllum. Hn easystir hennar er essum kirtli annarri ljsmynd eirra Burnetts og Trevelyans sem er birt hinni gu bk Frank Ponzis sland fyrir Aldamt (1995).

Engin kvennanna er sjanlega me garahfu/kjlhfu (sj hr). Slk hfa sst mynd 13 myndar Riley Brra fr sland. Hins vegar var einnig til mynd af konu htarbningi, Woman in Holiday Dress, sem lklegast var skautbningur. S mynd var nmer 37 samkvmt auglsingum Riley Brra. Gti hugsast a a hafi veri mynd af af prestsfrnni a Reynivllum, ar sem hn st ein vi bor fyrir utan barhsi a Reynivllum (sj mynd 95 sland fyrir Aldamt).

Prestar og karlar

prestar_from_f_ponzi_1995.jpg

Karlarnir virast miklu frri en kvenpeningurinn kirkju ennan daginn. Kannski hafa eir ekki haft eins mikla rf v a eilfast ljsmynd og konurnar, og eigi eru eirn beint glsilegir, karlarnir Kjsinni

Miki ber a karlarnir su me bowlerhatta sem hafa vntanlega komi kaupsta fr Bretlandseyjum me teppunum sem konurnar keyptu sr sem sjl. Greinilegt var a bresk ea rttara sagt skosk sveitatska var a ryja sr til rms slandi.

Burnett og Trevelyan komu oft vi Reynivllum og voru vel kunnugir endurreisnarprestinum og Alingismanninum orkatli Bjarnasyni (1839-1902) sem ar bj me fjlskyldu sinni. Burnett kom einnig sumari 1886 a Trevelyan ltnum og ljsmyndai fjlskyldu prestsins bak of fyrir. Prestsfrin, Sigrur orkelsdttir (1835-1912), tti essi forlta slgleraugu sem gjrsamlega skka augnbnai Fornleifs.

Ltum etta gta flk setjapunktinn a sinni og ef menn vilja frast meira um Reynivelli 19. ld, er gtt a horfa essa litlu frslumynd og strmerku um Reynivelli i Kjs bygga ljsmynd Sigfsar Eymundssonar af bnum. a er Inga Lra Baldvinsdttir forstumaur myndasafns jminjasafns slands sem segir fr. San ttu menn a lesa bk Frank Ponzis sland fyrir Aldamt (1995). annig geta eir fengi sr ga snisferaftur 19. ld.

_orvaldur_bjarnason_og_fjolskylda_b.jpg

Myndin er r bkinni sland fyrir Aldamt eftir Frank heitin Ponzi. Ljsmynd Maitland James Burnett 1886.

akkir:

akkir fri g vinum mnum sagnfringunum Kristjni Sveinssyni, mag.art. og Einari Jnssyni r Skgum, sem einnig er lglrur. eir eru bir fyrrverandi sveitadrengir me annan ftinn 19. ldinni. g akka eim virur og upplsingar um myndirnar; Sr lagi Einari Jnssyni fyrir a greina mr fr myndum Burnetts og Trevelyans fr Reynivllum Kjs hinni gu bk Frank Ponzis sland fyrir Aldamt. a fair minn hafi tvegaeina mynd bkina entist honum ekki aldur til a sj bkina tgefna, en g ni loks eintak hj gtum fornbkasala Selfossi sem tk sr rflega greislu fyrir hana, enda bkin orin afar sjalds. Vonandi vill einhver standa v a gefa hana aftur t.

thats_all_folks.gif

sland tfralampanum 1. hluti

sland tfralampanum 2. hluti

sland tfralampanum 3. hluti

sland tfralampanum 4. hluti

sland tfralampanum 5. hluti

sland tfralampanum 6. hluti

sland tfralampanum 7. hluti

sland tfralampanum 8. hluti

sland tfralampanum 9. hluti

varst a enda vi a lesa sland tfralampanum 10. hluta

lucerna_england_to_iceland.jpg

Titlar ljsmynda syrpu Riley Brra fr slandi. Myndir me blum bakgrunni hafa fundist, hinar ekki.


sland tfralampanum: 7. hluti

26_bruera_rapids_fornleifur_copyright.jpg

Brarrfossar voru lkt og dag mjg vinslt myndefni fyrir fyrstu ljsmyndarana slandi. tlendingar heilluust einnig snemma af fossunum, einnig fyrir ld ljsmyndarinnar. eir voru v tilvaldir landkynningarefni eins og skuggamyndir. Svo miki hefur mnnum tt koma til fegurar fossanna, a tvr myndir af eim, annars vegar af fossunum og hins vegar af brnni, eru me syrpu Riley Brra England to Iceland, sem Fornleifur keypti nlega nokkrar myndir r Cornwall.

27_bruera_and_bridge_fornleifur_copyright.jpg

db_lanternist1_1282589.gifVafalaust er, a Sigfs Eymundsson er hfundur efri myndarinnar sem bar nmer 26 syrpu Riley Brra og kallast ensku Bruera Rapids. Myndin er til tveimur urrnegatfu jminjasafni slands (sjhr og hr). Hin myndin sem er nmer 27 og ber heiti Bruera and Bridge er mjg lklega einnig eftir hann.

Brarrfossum voru egar ri 1834 ger skil af Frederik Theodor Kloss (sjhr). Mynd Kloss kom seinna t prentu sem litgrafa. Einnig er vel ekkt koparstunga Auguste Meyers fr 1838 strverki Gaimards: Voyage en Islande et au Gronland.

Meira er vst ekki hgt a teygja lopann um fossana og brr Brar.

bruararfossar_meyer.jpg

Mynd Auguste Meyers af Brarrfossum.

Fyrri kaflar sgunni um fyrstu skuggamyndirnar fr slandi:

sland tfralampanum 1. hluti

sland tfralampanum 2. hluti

sland tfralampanum 3. hluti

sland tfralampanum 4. hluti

sland tfralampanum 5. hluti

sland tfralampanum 6. hluti


sland tfralampanum: 6. hluti

_ingvellir_fornleifur_copyright_1282328.jpg

Fimm mismunandi ljsmyndir fr ingvllum og ngrenni eirra voru upphaflega skuggamyndasyrpunni England to Iceland, sem Fornleifur festi nlega kaup . Aeins ein myndanna er ekkt og varveitt dag og ber hn nmeri 24 og titilinn Parsonage and Church, eaprestsetur og kirkja. Myndin er af ingvallabnum og kirkjunni og tekin r suri. Flk stendur trppum bjarins og hlainu. Viki skal a v sar, en fyrst fari yfir byggingarsgu hsa ingvllum 19. ld.

Litmynd fr 1882

Og n er a heldur betur fnt. Fornleifur bur upp skyggnumynd lit. Myndin er vitaskuld handlitu, en segjast verur eins og er a litunin hefur heppnast mjg vel. far hendur og fnlegar hafa unni etta verk. Hinar myndirnar fr ingvllum syrpunni voru me stafsetningu Bretanna, en r hafa lklegar fari forgrum:

20 Lake ingvellavatn

21 Almanagga

22 Falls of Oxara

23 Plain of Thingvellir

Skuggamynd nmer 24 var seld af E.G. Woods egarfyrirtki var til hsa 74 Cheapside Lundnum. Samkvmt rannsknum LUSERNA-teymisins,sem ur hefur veri sagt fr, var fyrirtki skr v heimilisfangi nokku lengi, ea tmabilinu 1861-1898.

Myndin hefur nr rugglega veri keypt af Riley Brothers, sem upphaflega voru me hana sinni syrpu um 1885-86. E.G. Wood hefur v framleitt sna mynd nmer 24 eitthva sar en 1886. Eins og ur segir, klluu Riley Brur syrpuna fr slandi England to Iceland, en E.G. Wood nefndi hana A travel to Iceland.

N vill svo til a samaljsmyndin er til remur mismunandi svarthvtum psitfum jminjasafni slandi og er hn eignu Sigfsi Eymundssyni (sjhr, hr og hr).

_ingvellir_eymundsson_1867.jpg

Stereoskpi-mynd tekin af Sigfsi Eymundsyni ri 1867.

elsta_myndirn_1282326.jpg

Mynd Jns Christjn Stephnssonar af ingvallabnum. myndin s rugglega tekin af Jni Stephnssyni, eignar jminjasafni nkvmlega smu mynd Sigfsi Eymundssyni (sj hr). Furulegt, ekki satt? a er nokku miki af rugli, egar kemur a "myndum" Eymundssonar jminjasafninu.

Svo vel vill til, a nokkrar ljsmyndir eru til af prestsetrinu a ingvllum fr sari hluta 19. aldar, sem sna okkur byggingasgu bjarins aldar. Elstu myndirnar er eigu jminjasafns eru fr v fyrir 1882. Elst eirra er stereskp-mynd Sigfsar Eymundssonar fr rinu 1867 (sj frekar hr).

ar sst kirkjan sem vg var ri 1859. Fyrir ann tma var ltil torfkirkja stanum og upplsir jminjasafni a a hafi stungna mynd ttaa r enskadagblainu Mirror af eirri kirkju, mynd sem Hjlmar R. Brarson gaf safninu, en sem Hjlmar keypti af fur Fornleifs, sem safnai erle dum dagblum me efni fr slandi fr 17. 18. og 19. ld. Hins vegar er myndin ekkiupprunalega r Mirror heldur lklegast r frnsku riti fr 1836 eftir X. Marmier, sem einnig var gefi t hollensku Leskabinet; Mengelwerk tot Gezellig Onderhoud voor Beschaafde Kringe Amsterdam ri 1837. Langalangafi minn Izzk hlt a rit, og hefur a veri eigu Fornleifs fr barnsku.

ijslandse_kerk_1836_b.jpg

ingvallakirkja 1836 ea fyrr.

nnur ljsmyndanna var tekin 1871 af William Lord Watts. rija ljsmyndin sem er eldri en 1882 var tekin af Jni Christni Stephnssyni (en er einnig til annarri kpu og eignu Sigfsi Eymundssyni).

watts.jpg

Mynd William Lord Watts. Hn var tekin ri 1871 .

Breytingarnar ingvallabnum ri 1882

Sji svo hva gerist: myndinni efst, sem a llu lkindum tekinsumari 1883 og sem einnig er til remur papprskpum jminjasafni slands (sjhr, hr og hr) - m sj aburstabrinn sem sst myndum Sigfsar Eymundssonar (1867), Jns Stephnssonar og Watts (1875) var rifinn.

ri 1882 byggi s. Jens (lafur Pll) Plsson tv n hs. Eitt erra, sem er lita raubrnt skuggamyndinni myndinni efst var 5x10 metrar a str. Aftan vi nju hsin voru torfbyggingar,eldhs og br. Er sr. Jens afhenti sra Jni Thorsteinsson stainn ri 1888 og flutti lftanes, var Jens talinn eigandi hins nja hss. Framkvmdin hafi ekki veri samykkt af yfirvldum og au ekki teki tt kostnai.

trevelyan_og_burnett_1983_1282505.jpgMynd essa tku Burnett og Trevelyan ann 13. jl ri 1883 (sj a meru bk: Frank Ponzi 1995: sland fyrir aldamt. Brennholt, bls. 109) Fornleif grunar a eir Burnett og Trevelyan hafi einnig teki myndina efst og setur a fram sem vinnutillgu. Sar hr syrpunni um elstu skuggamyndirnar fr slandi skal snt a Burnett og Trevelyan tku stundum tvr myndir sama stanum.

Ofan eitt hsa sra Jens var btt vi h ri 1906. Nverandi ingvallabr var reistur gamla bjarstinu 1928, en sneru hsin vestur. Til a byrja
me voru aeins 3 burstir en tveimur njum var btt vi ri 1974.

_ingvellir_eymundsson_b.jpg

essa mynd tk Sigfs Eymundsson af ingvallabnum. Hr er bi a spnkla kirkjuaki og eitt af eim hsum sem sra Jens Plsson byggi ri 1882 (sj myndina efst til samanburar). Einnig er komin blikkklning utan eystra hsi og smuleiis vindfang eystra hsi. jminjasafni upplsir a essi mynd s fr 1886 og a ar sjist sr. Jn Thorstensen samt heimilisflki. llu lklegra er a framkvmdirnar hsunnum hafi fari fram sla rs 1886 og a myndin s fr v fyrsta lagi fr rinu 1887, v Jens Plssyni voru veittir tsklar . 27. jl 1886, en tali er a Jn Thorstensen hafi breytt hsunum.

jon_helgason_1892_1282481.jpg

Jn Helgason biskup teiknai essa mynd ri 1892

_ingvallabaer_ca_1925.jpg

ingvallabrinn ca. 1925. Nr turn var settur kirkjuna vegna konungskomunnar ri 1907.

nr-76-thingvellir_cropped.jpg

rin 1925-2016 strum drttum

ri 1925 var tekinmynd af ingvallabnum, sem snir a nnur h var reist ofan eystra hsi. eldri mynd sem tekin var og seld af Hans Petersen (sj hr fyrir ofan), og sem er nokku eldri en nrmyndin, m einnig sj essa hkkun barhsinu.

ri 1928 var svo nr, nrmantskur og klunnalegur ingvallabr reistur r steinsteypu a fyrirsgn Gujns Samelssonar og var a gert fyrir Alingishtina 1930, lklega v slendingar hr a eir yrusr annars til skammar. Upphaflega var brinn rjr burstir, eins og sj m gamalli skyggnumynd, sem sett hefur veri t veraldarvefinn, en ri 1974 var btt vitveimur burstum vi bygginguna og muna a ori fir og hefur brinn n veri frilstur me nlegum vibyggingum snum. Sannast ar a slendingum lkar best vi allt ntt.

churchvicarage_thingvallir.jpg


Flki litskyggnunni fr 1883.

_ingvellir_wood_1882_naermynd.jpg

Ltum rlti hr lok essarar sningar mannflki litmyndinni efst. Myndin var tekin ri 1883, og lklegast af flgunum Maitland James Burnett og Walter H. Trevelyan, tt ru s haldi fram af jminjasafni slands. Nfn vinnumannanna eru ekki ekkt. En gttinni stendur sra Jens lafur Pll Plsson (1851-1912, sar prfastur og Alingismaur, og kona hans Gurn Sigrur Ptursdttir Gujohnsen, dttir Pturs organista og Alingismanns (fingarstaur hans er rangt upp gefinn vefsu Alingis). Barni sem stendur me eim hjnum myndinni er lklega eitt af mrgum fsturbrnum eirra prestshjna. Jens er unglegur myndinni og fnn tauinu me ppuhatt, en fr Gurn Sigrur bara peysuftum.Jens fkk tsklaprestakall ri 1886 lok jl og fluttu hjnin fljtlega eftir a anga.

sland tfralampanum 1. hluti

sland tfralampanum 2. hluti

sland tfralampanum 3. hluti

sland tfralampanum 4. hluti

sland tfralampanum 5. hluti


sland tfralampanum: 4. hluti

13_miss_kjolhufa_copyright.jpg

Unga konan myndinni hr fyrir ofan var rangleg talin norsk ar til fyrir skemmstu. Hn, ea llu rttara myndin af henni, var til slu sem hvert anna aflga rusl eBay, og hn var sluefni dmd til a veraNorsari, ea ar til Fornleifur fann hana og geri henni hrra undir hfi.

N er smuleiis komi ljs, a myndin er mjg sjaldgf. Hn er ekki til sfnum og anga til a etta eintak fannst var myndin af essari hrfgru kona aeins nefnd slulistum fyrir glerskyggnur me myndum fr slandi fr 19. ld.

Ekki er hgt a bast vi a ffrir Bretar viti hvaan healborin slensk kona kemur, egar hn er nefnd til sgunnar sem "Woman wearing Hufa". a stendur svart hvtu mjum lmmia kantinum skyggnumyndinni. a var einmitt titill skuggamyndar nr. 13 syrpunni England to Iceland sem upphaflega kom t hj Riley brrum Bradford um mibik 9.ratugar 19. aldar.

Fyrir utan hfuna gu, ber bningur hennar og skreyti ll einkenni slensk upphlutar. Hn, blessunin blduleit, er sauskinnsskm ar sem hn rakar fullu ljsmyndastofu Reykjavk. Greinilegt er a etta var hefarpa r bnum, v svona hldu ekta sveitakonur ekki hrfu, svo a rakstur hafi vallt tengst rmantk og lr. Vntanlega hafa tlendingar sem horfu hugfangnir syrpuna England to Iceland haldi a slenskar konur trtluu t tn ea t mri spariftunum. Af essu m einnig sj a landkynningarstarfssemi hefur rdaga sem sar veri eintm lygi og glansmyndager, eins og svo oft sar. Fyrst komu vitaskuld Landnma og slendingabk.

etta eintak af syrpunni England to Iceland af nr. 13. "Woman wearing Hufa" var selt af E.G. Wood Lundnum, sem einhverju stigi keypti rttinn til a selja slandsskuggamyndir Riley Brra og kallai hana A travel to Iceland. Eins og hgt er a lesa mianum efra vinstra horninu var E.G. Hood til hsa 1 & 2 Queen Street i Cheapside London. Heimilisfangi gefur til kynna hvenr myndin hafi veri framleidd. etta var heimilisfangs E.G.Wood rin 1898-1900. Myndatakan, sem eignu verur Sigfsi Eymundssyni fr hins vegar fram byrjun 9. ratugar 19. aldar og jafnvel fyrr.

13_miss_kjolhufa_detail.jpg

Garahfa einnig kllu Kjlhfa

Hfan sem konan ber, er heldur ekki hvaa hfa sem er. essi hfa kallast Garahfa en einnig kjlhfa og eru nokkrar eirra til jminjasafni. Ein eirra er naualk hfunni sem unga konan myndinni er me. etta vissi Fornleifur ekki fyrr en nlega, v greinilega hefur Garahfunni/kjlhfunni ekki veri gert htt undir hfi yfirrei um sgu slenskra jbninga. etta hfufat slenskra kvenna 19. ld hefur heldur ekki ekki hloti n hj hvirulegri jbninganefnd, en formaur nefndarinnar Liljarnadttir safnvrur jminjasafni slands upplsti Fornleif a garahfur og kjlhfubningur su ekki "lglegur" jbningur.

Er eitthva samsri gangi gegn essu hfufati? Hr me stofnar Fornleifur vinaflag Garahfunnar/kjlhfunnar von um a etta srslenska hfufat, sem nota var 19. ld, og hugsanlega fyrr, veri gert hrra undir hfi.

kjolhufa.jpg

Ein af nokkrum Garahfum/kjlhfum jminjasafni slands. Hn var skr og varveitt Nordiska Museet i Stokkhlmi og hefur safnnmeri NMs-38809/2008-5-130, en er n (san 2008) varanlegri varveislu jminjasafns. Hfunni er lst sem: "Kvenhfa (kjlhfa). Efni svart flujel. Gullvrsbori, 1,7 a br., efst og marglitur, rsofinn silkibori nst, br. 2 cm. Tvfaldur kross af eim kolli: (hr er teikning). jrum efst eru bryddingar, me rauu silki innst og svrtu flujeli ytri: Baldru stjarna ea 5 blaa blm er hlium efst. Silkiskfar, grnir og rauir a aptan og framan efst. L. 27, samanl., h. 16 miju, 9 vi enda, br. um miju 17,5 cm. Gefin af R.A. Fru me hvtum striga." a komi ekki fram skrningu, held g a etta s lsing Matthasar rarsonar sem skri slenska gripi Nordiska Museet.

Uppruni Garahfunnar/kjlhfunnar ea "Tyrknesku hfunnar"

Uppruni Garahfunnar er einnig mjg huldu. grein sem Daniel Bruun skrifai Eimreiina ri 1905, er etta upplst um Garahfuna, og ar birtist einnig brot af smu myndinni og notu var skuggamyndina hr a ofan:

Srstk tegund var garahfan ea tyrkneska hfan (22. og 23. mynd), sem efa er mjg gmul slandi. Hn minnir fald eirrar konu, er stendur framar 1. mynd; en s mynd er fr lokum 16. aldar. Jafnvel brir hafa bori slkar hfur fram a 1868. Yfirleitt virist smekk kvenna a hafa veri vari ann htt: Jafnhlia eftirskninni eftir ha faldinum var og eftirskn eftir fallega skreyttum hfum.

Hvaan heiti tyrkneska hfan kemur, skrifar Daniel Bruun ekkert um.

gar_ahufa.jpgEin af garahfum eim sem Daniel Bruun birtir myndir af grein sinni Eimreiinni ri 1904.

Garahfunni/kjlhfunni hefur svo um munar veri rutt t af sum sgunnar. Getur hugsast a essi hfa s sbinn ttingi falda sem voru margs konar slandi fr v mildum? (Sj hr). Mest af llu lkist essi hfa hfufati karla Serbu, sem kallast sajkaca. S hattur var sar betur ekktur annarri ger sem Titovka, og varslk hfa notu af flokksmnnum Josip Broz Titos sembrust vasklega gegn nasistum. Vitaskuld eru engin tengsl arna milli frekar en vi svarta kjlhfu Dorritar Moussaieff sem hn bar egar hn heimstti fyrrverandi pfa samt eiginmanni snum (sj hr).

Eins er vst a konan myndinni er hlfger huldukona, og i Fornleifur allar upplsingar um hana ( ekki smanmer hennar). Er hn formireinhvers hinum grarstra lesendaskara Fornleifs, hafi eir vinsamlegast egar samband vi Fornleif, einn einu. Fornleifur leyfir sr a detta hug, a konan s engin nnur en hin vintralegaSigrur E. Magnsson, kona Eirks Magnssonar bkavarar Cambridge (sj hr). Fornleif grunar a neanst mynd Sigfsar af konu peysuftum me gtar sni smu konu og sem ber garahfuna skuggamyndinni. ern ekki langt a maur lti sr detta hug a hfan hafi veri ein af mrgum hnnunarverkum hinnar litrku Siggu. Ekkert skal fullyrt, v svipaar hfur ekkjast r Flatey, Vopnafiri, Reykjavk og fr. Kannski var etta hfufat algengara en vi hldum.

gitar Sigga.jpg

Sigrur E. Magnsson yngri rum? og eldri rum.

sigga_rokk_1261148_1282246.jpg

Garahfan/Kjlhfan er frgari en menn halda

a starjbninganefndar hafi stungi 5 tommu nlum allar skir um a garahfan/kjlhfan s lglegur hluti slensks jbnings, var kjlhfan nokku ekkt eim hluta Evrpu ar sem menn keyptu og notuu spukraft matarger sna. Spukraftfyrirtki Liebig hafi a fyrir si a setja frsluefni ltil spjld pakka ea vi dsir me spukrafti. Oft voru etta litrkar myndasyrpur um lnd og jir. skur, sjlfmenntaur efnafringur Justus Freiherr von Liebig (1803-1873), hf um mija 19. ld a framleiaurrkaan kjtkraft me alls kyns "btiefnum" til a bta heilsu vina sinna sem hrdrpust r kleru og alls kyns magakvillum (efnaeitrunum og geislun).

Kjohufa Liebig

Fullvinnsla drahrjum fyrir spukraft var fljtlega flutt til Uruguay og sar til Argentnu, ar sem skir innflytjendur og nautgripahjarir eirra eyddu landgum me ofbeit svo Evrpubar gtu fengi drt, urrka kjtso. En rtt fyrir meira ea minna mevitaa landeyingu var fyrirtki Liebigs Frherra mun um a fra flki sem keypti kraftinn teningum (sem einnig gengu undir heitinu OXO) ea sem duft ds. etta var v miklu menningarlegri kraftmist en t.d. Maggi og Knorr sem srhvert mannsbarn slandi ekkir og sem aldrei hefur nokku barn frtt. Fr og me 1875 ogfram 8. ratug 20. aldar sendi fyrirtki Liebig/OXO fr sr um 11500 myndir 15 tungumlum.

Tvr serur me myndum me slensku efni voru settar pakka me kjtkrafti fr Liebig (sj meira um r sar) og einni eirra var mynd sem grafin hafi veri eftir myndinni af konunni me kjlhfuna sem upphaflega seld var sem skuggamynd hj Riley Brothers og E.G. Woods. Konan me hrfuna og Garahfuna var v me ekktari slenskum konum ur en Bjrk snglai sig til frgar og Vigds var forseti - og aldrei hafa r stllur sett svo miki sem tna sputeningapakka. Liebig syrpan me sex myndum sem Kjl-/Garahfu-konan birtist kallaist sku Liebig Bilder Serie 846 "Island, das Land der Edda" og var fyrst gefin t ri 1911-1912.

Manni leyfist lklega a spyrja: Hvers essi frga garahfaeiginlega a gjalda, er hn ekki m teljast til bnas slenskra jbninga?

kjolhufa_2.jpg

Fni Dana, Rdgrd med flde, var enn notaur slandi egar Garahfan var upp sitt besta, en ekki er hn ttu r Danaveldi.

Hfundur myndarinnar og aldur

Myndasmiurinn sem tk myndina af konunni me Garahfun var vafalaust Sigfs Eymundsson. a er aus handmlaa tjaldinu bak vi hana sem einnig sst nokkrum papprskpum eftir Sigfs sem varveittar eru jminjasafni sland, sem sj m Sarpi. (sj t.d. hr, hr, hr,hr og hr). S mguleiki er einnig fyrir hendi, a einhverjir hafi fengi std Sigfss Eymundarsonar a lni, en mynd nafns sns notaist hann lengi ljsmyndir snar. a verur ekki tiloka hr a arir hafi fengi a nota stdtjld Sigfsar - ea jafnvel a Sigfs hafi teki myndir fyrir Burnett og Trevelyan (sj 3. hluta).

Myndin hefur a llum lkindum veri tekin byrjun 9. ratug 19. aldar um 1881-83. Myndin er skmmu sar nefnd slulistum Riley Brra og sar lista E.G. Woods.

tjaldi_1282235.jpg

Undirskriftasfnun til stunings Garahfunni/Kjlhfunni

eir sem vilja hefja Garahfuna aftur til vegs og viringar, lkt og egar hn var stjarna kjtkraftsmyndum, mega vinsamlegast setja nafn sitt hr athugasemdirnar. Konur og menn og arir sem vilja sauma sr slkar hfur geta ugglaust fengi frekari upplsingar jminjasafni slands. Skammt er Gleigngur og hva er meira tilvali fyrir mennsem ganga kjl en kjlhfa. Skfhfan, skotthfan, spaafaldurinn, sr lagi krkfaldurinn, skildahfan, skarhfan og skauti ttu a fara a vara sig. Konur eru fyrir lngu farnar a a kasta skfhfunni. a er orinn lglegur rttur heimavinnandi karla a ganga me essa hatta, lkt og fyrrverandi borgarstjri Reykjavkurorps sndi okkur, en slk appart eru n ef til vill einum of nmins fyrir Fornleif. Setjum v brnapunktinn hr.

30522627.jpg

Auglsing ri 1919 jlfi. Aldrei tapai neinn Garahfu.

Upplsingar um garahfur/kjlhfur jminjasafni slands:

jms.279 ; Kllu garahfa
jms.2052 ; Garahfa fr Hofi Vopnafiri.
jms. 2457 ; Garahfa fr Reykjavk.
jms.4509 ; Garahfa fr Reykhlum Reykhlasveit.
jms. 4642 ; Skr sem kjlhfa. Fr Heydalsseli Strandasslu.
jms.9206 ; Garahfa r Flatey Breiafiri.
(Sj mynd hr fyrir nean).

gar_ahufa_2.jpg

Og loks s sem var meal gripanna sem komu fr Nordiska Museet 2008.
2008-5-130; Skr sem kjlahfa. Sj mynd ofar

akkir fr Lilja rnadttir fyrir a veitaupplsingar um garahfur jminjasafns. Hfurnar hafa v miur ekki allar veri ljsmyndaar enn, og ess vegna er ekki hgt a sna r hr.

Fyrri kaflar

sland tfralampanum 1. hluti

sland tfralampanum 2. hluti

sland tfralampanum 3. hluti


sland tfralampanum: 3. hluti

db_snuf1_1281913.gif

Sigga gamla tekur n slega nefi af einskrri glei, v hr skal brtt hafin sning skuggamyndum fr slandi, sem framleiddar voru seinni hluta 19. aldar Bretlandseyjum. Sast svo vita s voru myndirnar sndar Reykjavk af orlki . Johnson 19. ld. - Er nema von a Sigrur s hamingjusm?

Ritstjri Fornleifs fann nlega og keypti gamlar myndir af innfddu eFlamanni bsettum Cornwall Bretlandseyjum. eFlinn (eBay) getur oft geymt hugavera gripi, tt langt s milli drgripanna.

Skuggamyndirnar me slensku efni, sem verur lst hr nstu dgum - og tveim eirra egar essum kafla (sj near)- fundust fyrir algjra tilviljun er hfundurinn var a leita a ru efni me hjlp Google. a er Fornleifi mikil ngja a sna frleiksfsu flki essar merku skuggamyndir.

r glerskyggnur me slandsmyndum sem orlkur . Johnson og Sigfs Eymundsson sndu Reykvkingum (sj2. hluta greinasafnsins um sland tfralampanum), voru ugglaust fyrst og fremst framleiddar Englandi. Vi vitum a anga stti orlkur myndir snar og vntanlega hafa hann og Sigfs, sem sndi skuggamyndir me Johnson um tma, veri milligngumenn um a bresk fyrirtki framleiddu myndarina England to Iceland sem slulistum var einnig kllu From England to Iceland.

Hverjir tku myndirnar ?

Nokkrar myndanna hefur Sigfs Eymundsson sannanlega teki, v vi ekkjum r r gtu safni me papprsljsmyndum Sigfsar sem varveitt er jminjasafni slands.

Arar myndanna syrpunni England to Iceland hafa aftur mti n nokkurs vafa veri teknar af efnamnnunum og veiiflgunum Maitland James Burnett (1844-1918) og Walter H. Tevelyan (1840-1884) sem komu til a stunda stangaveiar og til a ljsmynda landi runum 1882-84. Eftir veikindi og daua Trevelyans ri 1884, kom Burnett einn til slands nsturin, ea fram til rsins 1888. Bir tku eir ljsmyndir slandi a v er tali er.

sigfus_eymundsson.jpg

Sigfs Eymundsson, bksali, tgefandi og myndasmiur. Sigfs rak fyrstu ljsmyndastofu slands fr rinu 1867.

Frank Ponzi geri ferum Burnetts og Trevelyans g skil bkinni sland fyrir aldamt (1995) og byggir hana myndum og dagbkarbrotum sem hann fann og keypti Bretlandseyjum.

Ponzi rakst hins vegar aldrei skuggamyndir, ar sem notast hafi veri vi sumarljsmyndir Burnetts og Trevelyans. Sumar myndanna syrpunni England to Iceland eru v skiljanlega ekki me bk Ponzis og greinilegt er a Burnett og Trevelyan hafa einhverjum tilvikum teki fleiri en eina mynd hverjum sta sem eir heimsttu. Viki skal a v sar. Einnig grunar mig, a Sigfs Eymundsson hafi veri eim flgum innan handar vi ljsmyndun.

Syrpan England to Iceland

Myndasyrpa me titlinum England to Iceland var seld af tveimur fyrirtkjum Englandi lok 19. aldar. Annars vegar, og til a byrja me, af Riley Brothers Bradford Yorkshire England en einnig fr og me ca. 1890 af Lundnafyritkinu E.G. Woods (sj sar). slulistum E.G. Woods var syrpan kllu A visit to Iceland.

essar syrpur me myndum fr sland virast mjg sjaldgfar, v ur en Fornleifur fann feinar eirra hj forngripasalanum Cornwall, voru engar myndir r syrpunni lengur ekktar nema af lsingum slulista Riley brra og E.G. Woods sem Lucerna, vefsvi fyrir rannsknir Laterna Magica hefur birt. A auki keypti g tvr myndir r ennannarri syrpu sem ber nafn Sigfs Eymundarsonar [sic], en annig ritai Sigfs oft nafn sitt fyrri hluta ljsmyndaraferils sns.

Skyggnumyndirnar, sem n eru komnar leitirnar r syrpunni England to Iceland/From England to Iceland, eru aeins 12 a tlu og eru r bi framleiddar af Riley Brrum og E.G. Woods og v ekki allar framleiddar sama tma svo a r hafi veri teknar sama tma og af smu ljsmyndurunum. Hins vegar passa nmer myndanna sem lmd voru glerplturnar vi efni myndanna eins og v var lst fyrstu auglsingum Riley brra fyrir syrpuna fr slandi.

Syrpan er v langt fr v ll fundin/varveitt. Upplst er fyrstu auglsingum a syrpu Riley Brothers, sem upphaflega var bin til tmabilinu 1882-85, en lklegast ri 1883, hafi veri 48 myndir.

Af eim glerskyggnum sem n eru komnar leitirnar eru flestar merktar me tlu og merki framleianda, og koma r upplsingar heim og saman vi slulista Riley brra sem er varveittur fr 1887. Lsingar skuggamyndunum 48 lista Riley brra passa vi efni myndanna sem fundust nlega Cornwall, einnig eirra sem framleiddar voru af E.G. Wood. Hugsanlegt er, a egar Riley brur hafa sni sr a kvikmyndager eftir 1890 hafi eir selt rttinn af slandssyrpunni, sem og mrgum rum skuggamyndum til annarra fyrirtkja eim inai.

Slulistum me upplsingar um Laterna Magica skuggamyndir hefur veri safna skipulega af rannsknarteymi vi nokkra hskla Evrpu, Bretlandseyjum, Hollandi og skalandi, sem hefur mist vi hsklann Trier skalandi. ar mila menni vel af ekkingu sinni vefsunni LUCERNA the Magic Lantern Web Resource.

Frimenn essu svii sem vinna saman a LUCERNA hafa skr u milljn skyggnur og upplsingar um r. Einn eirra, Dr. Richard Crangle Exeter, hefur veri hjlplegur hfundi essarar greinar me upplsingar sem leiddu til essara skrifa.

merki_riley_brothers.jpg

Riley Brothers

Reiley Brothes var fyrirtki, sem byrjun einbeitti sr a ger skuggamynda, slu eirra og leigu, sem og slu og leigu sningartkjum fyrir skuggamyndir.Fyrirtki var stofna ri 1884 Bradford Yorkshire eftir aullarkaupmaurinn Joseph Riley (1838-1926) hafi heillast af Laterna Magica sningum. Riley hafi ungur ahyllst medisma og me hjlp menntunarstefnu eirra komist til metora og lnir.

joseph.jpgri 1883 keypti Joseph Reiley (hr til vinstri unga aldri) tki og myndir handa tveimur sonum snum Herbert og Willie Riley. Fegarnir hfu fljtlega sningar myndum me trarlegum og frilegum fyrirlestrum til a safna f fyrirmunaarleysingjaheimili og samtkin Action for Children, sem er starfandi enn ann dag dag.

Joseph s verslunartkifri tfralampanum og stofnai samt brur snum, Sam, fyrirtki sem framleiddi skyggnur og sningartki.Fyrirtki blmstrai og var feinum rum strsta fyrirtki essu svii heiminum. Fyrirtki varreki af brrunum Herbert og Willie undir yfirumsjn Josephs, en sar ri 1894 hfu arir synir Josephs, Arnold og Bernard, einnig strf fyrirtkinu. ri 1894 stofnai Herbert Rileytib New York og stjrnai rekstri ar til dauadags ri 1891.

Willie Riley, sem einnig var litkur rithfundur, hlt aftur mti til Parsar og komst ar kynni vi kvikmyndavl Lumiers. Fengu Riley brur einkartt slu Keneptoscopi-tkni Cecil Wrays ri 1896. etta voru tvenns konar tki sem hgt var a sna kvikmyndir me me v a setja aukabna vel tbna gaslsta tfralampa essa tma. Riley brur voru annig einnig forgangsmenn kvikmyndaheiminum og ri 1897 hfu Riley Brothers slu kvikmyndaupptkuvl og framleislu 75 feta filmum. Allt fkk enda, v samkeppnin kvikmyndageiranum Bandarkjunum var hr. Fyrirtki Riley Brothers hlt velli Bretlandseyjum fram a sara heimsstri, mflugumynd undir lokin (sj meirahr).

Hi ga skip Camoens

3_fornleifur.jpg

Mynd nr. 3. Leith Harbour - England to Iceland. Riley Brothers. (Str allra skyggnanna er 8,2 x 8,2 sm).

Allt hfst etta meskyggnumyndunum og meal hundrua syrpa sem Riley Brothers framleiddu var syrpan me myndum fr slandi: (From) England to Iceland. Innihald hennar var sem ur segir 48 myndir, og er vita fr auglsingum fyrirtkisins hva r sndu. Margar eirra, ea 14, sndu msa stai Skotlandi.

Aeins ein myndanna 14 fr Skotlandi syrpunni (From) England to Iceland var hins vegar meal myndanna sem nlega fundust hj eFlamanninum Cornwall. a er mynd nr. 3 syrpunni, sem er lklegt a Burnett ea Trevelyan hafi teki ferum snum. Snir hn skip hfninni Leith og ber heiti Leith Harbour. Leith er hafnarborg Edinborgar Skotlandi og fyrsta borgin sem ritstjri Fornleifs leit augum Evrpu fyrstu utanlandsfer sinni ri 1970.

Skuggamynd nmer 3 snir ekki skip a sem Burnett og Trevelyan sigldu jafnan til slands. a ht Camoens. egar Camoens sigldi ekki me farega, m.a. fjlda Vesturfara, flutti skipi hross fr slandi kola- og tinnmur Bretlandseyjum, ar sem blessair hestarnir enduu vi sna hrilegan htt. Hgt er a lesa tarlega um volu hrossin og essa merku, bresku feralanga fallegri bkFrank Ponzis, sland fyrir aldamt (1995), sem er a vera illfanleg. skandi vri a hn kmi t aftur.

39_fornleifur.jpg

Mynd nr. 39. Camoens in Ice -- Akureyri [ea llu heldur Trkyllisvk]. Riley Brothers.

Ein af sustu myndunum syrpunni England to Iceland var kllu Camoens in Ice -- Akureyri. Hn var meal myndanna sem Fornleifur fkk fr Cornwall fyrr essu ri og er tlusett sem nr. 39.

a m teljast nsta ruggt a myndin s ekki fr Akureyri ea Eyjafiri. Spurningin umfjrinn sem myndin er tekin var borin undir lesendur Fornleifs gr. HaukurJhannesson jarfringur, sem er manna frastur um Strandir, leit til a byrja me a myndin vri tekin Inglfsfiri (sj hr). Hann hafi samband vi Gumund Jnsson fyrrv. hreppstjra Munaarnesi, sem ekkir einnig vel til essum slum, srstaklega fr sj, hann s n fluttur Grundarfjr. Gumundur, taldi vst a myndin vri tekin Trkyllisvk og tekur Haukur Jhannesson heils hugar undir a. Haukur ritai mr eftir a essi grein hafi birst: "g er binn a bera myndina undir Gumund Munaarnesi. Hann segir a myndin s tekin Trkyllisvk og a er rtt egar betur er a g. Skipi hefur veri undir bkkunum innan vi Krossnes og a sst yfir Melavkina og upp Eyrarhls. Haugsfjall er snum sta og Eyrarfjall en hgra megin sst Uranesi undan Urartindi milli Melavkur og Norurfjarar. etta er alveg rugg greining."

Fornleifur tekur einnig undir etta og akkar hr me Hauki og Gumundi fyrir alla hjlpina leit a hinu sanna um myndina af Camoens. Camoens var arna snum Trkyllisvk og ekki Akureyri eins og kaupendur myndanna fengu a vita ri 1887. Lklega er essi mynd tekin sama tma og essi mynd pappr sem g veit ekki hver tk, en lkast til voru a Burnett ea Trevelyan:

5780ea1645851307319ce06b40e0b308_1282159.jpg

Hfundur og sningarstjri: Vilhjlmur rn Vilhjlmsson (og Fornleifur)

sland tfralampanum 1. hluti

sland tfralampanum 2. hluti

db_hoedafs.gif

Fornleifur heldur fram sningum slandsmyndum snum innan skamms, en skar lesendum snum grar ntur, egar eir hafa loks komist gegnum ennan hluta slandskynningarinnar fr 19. ld.


sland tfralampanum: 1. hluti

magic-lantern.png

Inngangur og minningar

Nveri var hr Fornleifi greint frfyrstu kvikmyndinni sem tekin var upp slandi. Hn hefur v miur falli nokku gleymsku, enda eru engin ekkt eintk af henni til. Vi hfum lsingar um efni hennar eftir kvikmyndatkumanninn.

N heldur myndafornleifafri Fornleifs fram. Nstu daga bur Fornleifur lesendum snum upp nokkrar myndasningar og tilheyrandi frleik upp gamla mtann. a vera v miur ekki tndar slenskar kvikmyndir heldur myndaskyggnur, einnig kallaar skuggamyndir, slmyndir ea ljskersmyndir. Fyrir sem ekki muna tmana tvenne, ver g a skra t fyrir ungu kynslinni. Myndunum var varpar upp tjald ea vegg me hjlp ljskastara/lampa, sem kallaur var Lanterna Magica, ea tfraljsker og tfralampi slensku.

Engin rf er hins vegar lengur a sna myndirnar tjaldi me lampa, enda eru a skyggnurnar sem er hi bitasta og r er dag meira a segja hgt a sna bloggi og gera annig fleirum kleift a sj myndir fr slandi 19. aldar.

etta verur frleikur um einu varveittu Laterna Magica glerskyggnurnar fr 19. ld me myndum af flki og nttru slands. Fornleifur festi fyrir skmmu kaup slkum myndum Bretlandseyjum. r eru nokku einstakar og afar sjaldsar. Srfringar sem skr hafa og fengist vi a safna frslu- og feraskyggnum fr sari hluta 19. aldar vi hskla Bretlandseyjum og skalandi hafa aldrei s svo gamlar skyggnur me myndum fr slandi. ur en Fornleifur fann r og keypti voru r aeins ekktar r slulistum, katalgum, fr fyrirtkjum Bretlandseyjum sem framleiddu og seldu seldu slkar skyggnur sari hluta 19. aldar.

Laterna Magica Stykkishlmi ri 1966

Fstir slendingar hafa lklega s skyggnumyndir sndar me laterna magica vl. En g er n svo gamall a hafa ori vitni a sningum me slkri vl. a var Stykkishlmi ri 1966, ar sem g dvaldi nokkrar vikur sumarbum hj kalskum nunnum St. Franciskusreglunnar, sem r rku samvinnu vi Raua Krossinn. Reglan reisti sptala Stykkishlmi runum 1934-1936. St. Franciskussysturnar su a miklum hluta um rekstur sptalanum allt fram til 2006 a sptalinn var seldur slenska rkinu. Klaustur er ar enn og sar er komin nnur regla en St. Franciskusarreglan klaustri Sykkishlmi, en a er nnur saga.

stykkisholmsspitali.jpg efstu h sptalans Stykkishlmi, eiginlega undir akinu h ar sem gluggarnir vorueinungis mjar rifur, gistu krakkar, kalskir og arir og tilheyri g sastnefnda hpnum. Nunnurnar Stykkishlmi voru hinar bestu konur, sem kunnu a annast brn. llum lei ar vel. Manni tti vitaskuld skrti a ba sptala ar sem einnig var vista fatla flk, andlega vanheilt og ellirt. Sptalinn var vst a hluta til tib fyrir konur fr Kleppi eins og lafur P. Jnsson lknir lsti lknablainu ri 1960 (sjhr oghr). lafur skrifai "...hafa a jafnai veri vistaar hr fr 19 og upp 23 konur vegum Kleppssptalans. Hin sari r hafa auk ess dvali hr nokkrir fvitar."

Meal krakkanna sem dvldu Stykkishlmi fru miklar sgur af konu sem kllu var Gauja gaul, sem tti a til a gla og garga. g s hana aldrei, en vi krakkarnir tldum okkur stundum heyra henni, a v er vi hldum. alltaf vri miki brnt fyrir okkur a hlaupa ekki niur trppurnar me ltum, flttum vi okkur venjulega tnum framhj eirri h ar sem hn dvaldist , egar vi gengum niur trppurnar Sptalanum til a komast matsal og tmstundasal jarh. Vi mttum hins vegar stundum "fvitum" lafs lknis ganginum og held g a maur hafi lklega fyrr en flestir jafnaldra sinna lrt sitthva um veikleika mannkyns og a bera viringu fyrir ltilmagnanaum vi a dvelja hj nunnunum Hlminum.

Dvlin Stykkishlmi var vintri lkust og nunnurnar, sem sumar voru menntaar uppfrslu barna, ttu sem ur segir einnig tfralampa. Hann var af tiltlulega nrri ger, af sustu tegund slkra slkra lampa sem framleiddir voru, fyrir utan rstjrnarrkin . etta var ekki skyggnumyndavl fyrir 35 mm 'sltur' ea strri glerskyggnur (6x6) sem einnig voru markanum. Myndarllum lit og svarthvtu var rennt gegnum vlina me handafli. Sningar r essari vl ttu krkkunum mjg merkilegar, maur kmi fr heimili me Kanasjnvarpi ar sem hgt var a horfa teiknimyndir allan lilanga laugardaga og stundum ara daga lka.

Systur semhtu Harriet, Lovsa og Henretta, sumar hverjar fr Belgu, svo og slenskar konur sem unnu sumarbunum, sndu okkur essar myndir fyrir httinn lok leiktma kvldin og sgu okkur sgur me eim. Eins var horft myndasyrpur r tfralampanum egar veur voru vond og ekki tilvalin til tiveru.

scan10009_a.jpg

Ekki g neinar ljsmyndir fr laterna magica myndasningum nunnanna Stykkishlmi, en hr er g a vega salt, nkominn Stykkishlm vori 1966. g sit arna efst saltinu, himnasendur fyrir framan kapelluna vi St. Franciskusarsptala Stykkishlmi. Vel var teki mti eina dkkhra drengnum Stykkishlmi a sumari. Flestir drengjanna essari mynd voru r orpinu og vildu vera vinir manns vegna ess a g var r Reykjavk. a var sjaldan a eir su slka villinga r strborginni. En fyrst og fremst var g n hugaverur vegna ess a g tti forlta sver r plasti me rmversku lagi. Sveri kom ekki me mr suur a lokinni 5 vikna dvl. Eins og i sji myndinni var hfingi hinna ljshru egar binn a semja fri vi ann hrokkinhra a sunnan fyrir rmverska brandinn. Lklega hef g gefi heimamnnum sveri a lokum fyrir vernd og vinsldir. Ljsm. Erla Vilhelmsdttir

holmarar_me_sver_i.jpg

gir Hlminum

Vi sm eftirgrennslan veraldarvefnum fann g nafn manni, gi Breifjr Jhannssyni, sem g taldi lklegan til a vita eitthva um sningarvl nunnanna Stykkishlmi. g hringdi nlega snemma morguns gi, en hann er umsjnamaur fasteigna St. Franciskussptala Hlminum og bloggari blogginu G ofan Glatkistuna. gir er einnig mikill hugamaur um Camera Obscura(sj hr).

Hann hefur lklega haldi a a vantai rm uppi 3. h. Fljtlega kom ljs a gir er mikill hugamaur um Laterna Magica, v hann hefur snum frum sningarvl St. Franciskussystranna Stykkishlmi og myndarllur eirra.

lanterna_magica_sth_2_1280682.jpg

Hr sst sningarvlin Stykkishlmi og lti safn nunnanna af rllum me myndasyrpum fyrir essa vl. Ljsmynd gir Breifjr Jhannsson.

gir sendi mr gfslega mynd af sningarvlinni og smuleiis af nokkrum af eim rllum sem sndar voru essari vl. g taldi mig muna sningar rllum me belgskuteiknimyndafgrunum Strumpunum. ar leirtti gir mig, v hann finnur aeins i dag kvikmyndir me Strumpunum. Kvikmyndir voru lka sndar Stykkishlmi, en sjaldnar, v g man a peran sprakk kvikmyndsningarvlinni mean a g var Stykkishlmi. Kassinn me rllunum myndinni hr fyrir ofan inniheldur mis konar efni tta fr Belgu, og tel g ljst, a nunnurnar hafi ekki snt okkur allt. Ekki man g t.d. eftir mjg safarkri rllu um heilaga Fatmu fr Portgal, sem gir sendir mr mynd r. Skyggnulsingar me henni hafa nunnurnar una sr vi eftir a brnin voru farin a sofa. a erkalskt hard-core og aeins fyrir fullorna.

arna var hann aftur kominn, tfralampi sku minnar, sem enn var mr minnistur eftir 50 r. Tki var af fnustu ger fr Karl Leitz skalandi. Mr snist einna helst a a etta s Ernst Leitz Episcope af gerinni Leitz/Leica Prado 500, me 200 mm Dimar linsu. Myndasyrpan hr fyrir nean er ger r eftirmyndunum sem gir Breifjr Jhannsson hefur lti gera eftir rllunum belgsku Stykkishlmi. Mr telst til a rllur essar Hlminum su a sem menn koma nst Dauahafsrllunum Hlminum.

myndir_i_stykkisholmi.jpg

myndir_ur_stykkisholmi_2.jpg

sland tfralampanum 2. hluti


slandskvikmynd Franz Antons Nggeraths hins yngri 1901

cameramand_b.jpg

Er ekki hreint blvanlegt til ess a hugsa, a fyrsta kvikmyndin sem tekin var slandi ri 1901 s n tnd og trllum gefin? Kvikmyndin hefur a minnsta kosti enn ekki fundist. Lengi tldu menn a kvikmynd fr konungskomunni ri 1907 (sjhr) vri fyrsta kvikmyndin sem tekin var slandi. Sar kom ljs a ri ur hafi veri tekin kvikmynd sem sndi slkkvili Reykjavkur vi fingar. Miklu sar upplsti Eggert r heitinn Bernharsson okkur fyrstur um elstu kvikmyndir tlendinga slandi Lesbkargrein. Eggert skrifai m.a.:

"Sumir tlendinganna komu jafnvel gagngert eim tilgangi a kvikmynda slandi. Svo var t.d. ri 1901, en kom maur a nafni M [Leirtting Fornleifs: Rtt fornfn eru Franz Anton]. Noggerath [Rtt eftirnafn er Nggerath], tsendari breska myndasningarflagsins Gibbons and Co. Lundnum. Hlutverk hans var a taka myndir sem flagi tlai sr a sna vs vegar um heim me fyrirlestrum um einstakar myndir. tlunin var a n myndum af fossafllum, hveragosum, vinnubrgum, rttum o.fl., en srstaklega af hvalveium Normanna vi landi. Tkumaurinn kom hins vegar of seint til ess a geta teki myndir af eim veiiskap. Einnig var hann full seint fer til ess a geta teki myndir af feramannaflokkum. a tti miur v slkar myndir voru taldar geta haft mikla ingu tt a draga tlendinga a landinu enda voru lifandi myndir sagar eitt flugasta meali til ess a vekja athygli eirra slandi, nttrufegur ess, sgu og jlfi. "

f_a_noggerath_b.jpg

͠jlfi var annig 20. september 1901 greint fr komu Nggeraths (mynd til vinstri) ennan htt: a er enginn efi v, a vru slkar myndasningar fr slandi haldnar almennt og vs vegar um heim, myndu r strum geta stula a v, a feramannastraumurinn til landsins ykist, og gti veri umtalsml, a landsmenn sjlfir styddu a v einhvern htt, a myndir af essu tagi gtu komi fram sem fjlhfilegastar og best valdar. (Sj hr). Og ef menn halda a feramannastran ntmanum s n af nlinni, skjtlast eim illilega.

S sem tk slandskvikmyndina ri 1901 htFranz Anton Nggerath yngri (1880-1947). Hann var af skum ttum. Fair hans og alnafni (1859-1908), sjljsmynd hr near, fddist Noordrijn-Westfalen skalandi, en fluttist ungur til Hollands me fjlskyldu sna og tk ar tt skemmtanainainum den Haag og sar Amsterdam. Nggerath eldri tti og rak t.d. revuleikhsi Flora Amstelstraat Amsterdam, ar hfust fyrstu kvikmyndasningarnar Hollandi ri 1896, ar sem hin dularfullaMadame Olinka, sem ttu var fr Pllandi, sndi kvikmynd oktber 1896.

Nggerath eldri s egar hvaa mguleikar kvikmyndin gat gefi og komst samband vi Warwick Trading Company London og gerist ri 1897 umbosmaur eirra Hollandi, Danmrku og Noregi. Hann flutti inn sningarvlar og tki til kvikmyndagerar, og lt gera fyrstu kvikmyndina Hollandi. september 1898 fkk hann enskan tkumann fr Warwick Trading Company i London og lk upp samt honum mynd af herlegheitunum kringum krningu Wilhelmnu drottningar (sjhr og hr). Sning myndarinnar var fastur liur llum revusningum Flora til margra ra. Nggerath tk einnig arar myndir fyrir aldamtin 1900 og eru sumar eirra enn til. Leikhsi Flora brann til kaldra kola ri 1902, en hf Nggerath eldri a sna kvikmyndir Bioscope-Theater Amsterdam, sem var fyrsti salurinn sem gagngert var byggur til kvikmyndasninga Hollandi.franz_anton_noggerath_sr_1859-1908_-_dutch_film_pioneer_1279557.jpg

Franz Anton Nggerath yngri var sendur til nms kvikmyndager Bretlandseyjum. Vita er a hann tk kvikmynd sem fjallai um 80 ra afmli Viktoru drottningar Windsor ri 1899 og vann vi ger kvikmyndarinnar The Great Millionaire ri 1901, ur en hann hlt til slands til a gera slandskvikmynd sna. Anton yfirtk bina fur sns a honum ltum, og ur en yfir lauk voru kvikmyndahs fjlskyldunnar orin mrg nokkrum borgum Hollands. Brir Franz Antons jr., Theodor a nafni (1882-1961), starfai einnig lengi vel sem kvikmyndatkumaur.

ar sem myndin me slkkviliinu Reykjavk fannst hr um ri, verur a a teljast frilegur mguleiki, sem reyndar eru vallt litlir slandi, a kvikmynd Franz AntonsNggeraths, sem hann tk slandi sumari 1901, finnist. a yri rugglega saga til nsta bjar - a minnsta kosti til Hafnarfjarar, ar sem kvikmyndasafn slands er til hsa. vefsu ess safns er ekki a finna eitt einasta or um Nggerath. En a verur kannski a teljast elilegt, ar sem enginn hefur s myndina nlega.

kk s hollenska kvikmyndasgusrfringnum Ivo Blom, ekkjum vi sgu Nggeraths og nokku um kvikmynd sem hann tk slandi sumari 1901. Blom hefur m.a. gefi t grein sem hann kallar The First Cameraman in Iceland; Travel Film and Travel Literature (sj hr), ar sem hann greinir fr fjrum greinum sem Nggerath yngri birti ri 1918, aprl og ma, um fer sna til slands sumari 1901. Greinar Nggeraths birtust hollensku fagblai um kvikmyndir, sem kalla var De Kinematograaf. Nggerath hlt til slands breskum togara, Nile fr Hull. Hann kom til landsins september og lklega of seint til a hitta fyrir feramenn sem hann langai a kvikmynda slandi, ar sem eir spkuu sig ingvllum og vi Geysi, sem Nggerath hafi lesi sr tarlega til um.Nggerath stti heim msa stai slandi.

rb_england_to_iceland_29_geysir_copyright_v_v.jpg

annig greinir Nggerath fr Geysi Haukadal slenskri ingu:

Vi ltum nrri v lfi skum forvitni okkar. v a vi vorum a kvikmynda gginn og miju hans, heyrum vi skyndilega hrilegan skruning, og leisgumaurinn minn hrpai, 'Fljtt, burtu han'. g bar myndavl mna herunum, og vi hlupum eins hratt og vi gtum og bjrguum okkur tmanlega. En allt einu aut Geysir upp aftur af fullum krafti, og gaus; vi hfum ekki horfi of fljtt af vettvangi. annig eru htturnar sem vera vegi kvikmyndatkumanna ....En g hafi n markmii mnu: Hinn mikli Geysir hafi veri kvikmyndaur!

_ingvellir_wood_1882_d_copyright_v_v.jpg

ingvellir fengu ekki eins ha einkunn hj Nggerath:

Kirkjan ingvlum var s aumasta af eim kirkjum sem vi hfum heimstt ur slandi; fyrir utan kirkjuna Krsuvk. Kirkjan er mjg ltil, mjg hrein og glfi illa lagt hrjfum hraunhellum ... ingvellir hafa hloti frg fyrir a vera staurinn ar sem ing og arar samkomur slendinga fru fram forum daga. Far minjar hafa hins vegar varveist sem sna ann sta sem var svo mikilvgur fyrir sgu slands.

rb_england_to_iceland_34_hekla_copyright_v_v.jpg

Hekla olli einnig Nggerath vonbrigum. Halda mtti a hann hafi vilja f tristagos:

egar vi komum til Heklu, var g fyrir miklum vonbrigum. Fjalli var frislt og hljlaust. gfkk egar tilfinningu a fer mn hefi veri til einskis. egar g klifrai upp a tindi Heklu me myndavl mna, var snjr a eina sem sj mtti gg fjallsins. Vi tjlduum nrri fjallinu, og nsta dag hldum vi fram fer okkar n ess hafa s nokku frttnmt.

Kvikmynd Nggeraths fr slandi var aprl 1902 fanleg til sninga hj kvikmyndaflaginu Warwick Trading Company. Myndinni fylgdu essar yfirskriftir:

Hauling the Nets and Landing the Catch on an Iceland Trawler; Fun on an Iceland Trawler, Landing and Cleaning of a Catch on an Iceland Trawler, C!eaning the Fish and Landing a Shark, Gathering Sheep, Women Cleaning Fish for Curing and Women Washing Clothes in Hot Wells.

myndinni var sena, ar sem slenskir sjmenn spluu hvern annan til ess a losna vi slor og hreistur. Samkvmt minningum Nggeraths ri 1918 hfu horfendur einstaklega gaman af eim hluta myndarinnar og a sgn hans seldist fjldi eintaka af myndinni.

Vi getum lti okkur dreyma um a essir vatnsleikir slenskra sjmanna su einhvers staar til og a eir hafi ekki fura upp.

tarefni:

Ivo Blom 1999. 'Chapters from the Life of a Camera-Operator: The Recollections of Anton Nbggerath-Filming News and Non-Fiction, 1897-1908'. Film History, 3 (1999), pp. 262-81. [Minningar Nggeraths voru upphaflega birtar Hollenska fagblainuDe Kinematograaf. Greinar Nggeraths um sland birtust eftirfarandi tlublum De Kinematograaf: 9 (12Aprl 1918); 10 (19Aprl 1918);11(26Aprl 1918); 12 (3Ma 1918)].

Ivo Blom 2007.The First Cameraman In Iceland: Travel Film and Travel Literature, in: Laraine Porter/ Briony Dixon (eds.), Picture Perfect. Landscape, Place and Travel in British Cinema before 1930 (Exeter: The Exeter Press 2007), pp. 68-81.

Kvikmyndager slandi; grein Wikipedia ; Bkum elstu bin Hollandi; Sj einnighr;

Grein bloggi Ivo Bloms ri 2010; Greinum Nggerath yngri vef kvikmyndasafns Hollands.

Ath.

Myndin efst er ger til gamans og skreytingar samansett r breskri Laterna Magica skyggnu fr 9. ratug 19. aldar og kvikmyndatkumyndamanni sem leikur einni af myndum meistara Charlie Chaplins fr 1914. etta er v ekki mynd af Franz Anton Nggerath vi tkur Haukadal.

Ljsmyndirnar af ingvallabnum, Heklu og Geysi sar greininni eru r tveimur mismunandi rum af glerskyggnum sem gefnar voru t Englandi me ljsmyndum mismunandi ljsmyndara 9. og 10 ratug 19. aldar. Fornleifur festi nlega kaup essum og fleirum mjg sjaldgfu skyggnum sem helstu srfringar og safnarar Laterna Magica skyggna ekktu aeins r sluskrm fyrir skyggnurnar. Sagt verur meira af eim von brar.

ibl259.jpg

Franz Anton Nggerath jr. til hgri vi tkur rndheimi Noregi ri 1906 er Hkon konungur var krndur.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband