Kirkjugarđspistill

Dómkirkjan Mackenzie

Svo allur dagurinn í dag fari ekki í fótboltamikilmennskukjaftćđi og kosningageđklofa langar mig ađ benda mönnum á ađ lesa góđa fréttaskýringu eftir Guđmund Magnússon fyrrv. settan ţjóđminjavörđ í Morgunblađinu (bls. 15). Ţar greinir Guđmundur frá ţeim athugasemdum sem bárust viđ deiliskipulag vegna fyrirhugađrar hótelbyggingar í Víkurgarđi hinum forna.

Besta röksemdin fyrir ţví, ađ ekki sé mögulegt ađ byggja hótel á ţví svćđi sem hinn forni kirkjugarđur var á, er bann ríkistjórnar Íslands áriđ 1966 viđ ađ stćkka hús og raska garđinum. Ţađ bann var sett áriđ 1966. Ţađ fylgir ţó ekki sögunni, hvort ríkisstjórnin hafi ţá vitađ hve stór reiturinn var. En ţađ skiptir sennilega engu máli. Ţađ bann er enn í gildi nema ađ finnist skjal sem sýni ađ ákvörđunin hafi veriđ dregin til baka.

Allir heilvita menn ţurfa ekki ađ heyra frekari rök. Ekkert hótel getur risiđ á ţessum stađ, ef fariđ er ađ landsins lögum. En ţađ er nú fariđ ađ verđa ć sjaldgćfara - líkt og ţegar siđareglur á Íslandi virđast ekki gilda fyrir ţá sem ţćr búa til.

Í fréttadálk viđ hliđina á skýringu Guđmundar Magnússonar er haft eftir síra Ţóri Stephensen, ađ "kirkjugarđar séu bćnastađir" og ađ "helgi grafreita sé alţekkt í flestum trúarbrögđum og á öllum tímum." Vafalust er ţađ rétt, nema ţađ sem menn bera lík út á stikur og bíđa ţess ađ illfygli kroppi í sig leifarnar sem ekki fara til guđs/-a. Hrćgammarnir sjá víst líka um ađ fljúga međ sálina til guđanna. Ţađ er ţví ekki bara á Íslandi ađ hrćgammar eru taldir gera gagn.

IMG_8433

Ónákvćm rista af fyrstu dómkirkjunni í Reykjavík. Kirkjan var vígđ var áriđ 1796. Teikningin birtist hugsanlega fyrst í dagblađinu Daily Mirror í Lundúnum, en ţessi rista er gerđ eftir henni og birtist í hollenskri bók sem kom út áriđ 1848 og sem  langalangafi minn átti. Kirkja ţessi, sem var mjög illa byggđ, var rifin ţegar núverandi dómkirkja var byggđ áriđ 1848. Áđur en ţessi kirkja var reist var lítil kirkja í miđjum Víkurkirkjugarđi. Hún var rifin áriđ 1789. Ţessi mynd  er líklega gerđ međ hliđsjón af eldri ristu, líklega ţeirri sem fremst er í ţessari grein. Hún birtist í bók Georges Steuarts Mckenzies, Travels in the Island of Iceland, in the Year of 1810, sem út kom áriđ 1814.

Lítiđ fer nú fyrir ţeirri helgi nú orđiđ t.d. í lútherskum löndum, t.d. Norđurlöndunum, ţar sem heilu kirkjugarđarnir eru ruddir í burtu og leiđi afhelguđ og nýtt fyrir nýja "kúnna" ţegar ţeir deyja Drottni sínum.

"Character indelebilis" sem á Íslensku ţýđir "óafmáanlegt kennileiti" er nú fyrst og frem kaţólska, sem meira segja kaţólikkar fylgja ekki ađ fullu. Ţví međal kaţólikka ríkir tvískinnungurinn um grafarhelgi einnig. Međal eingyđismanna framfylgja gyđingar einir helgi grafreita 100% međ örfáum undantekningum. Ţeir líta á grafreiti sína sem Beit Chaim, hús lífsins, ađ eilífu. Fólk sem tilheyrir öđrum trúarbrögđum í Evrópu hefur hins vegar veriđ iđiđ viđ ađ eyđileggja grafreiti gyđinga. Í Litáen vilja yfirvöld byggja mikla Evrópu-ráđstefnuhöll ofan á helsta grafreit gyđinga í Vilníus og brjóta ţannig helgan grafarrétt gyđinga. En ţeir keyptu sér afnot af á grafreitnum til eilífđarnóns. Litáar, sem margir eru kaţólikkar, vita greinilega ekki hvađ character indelebilis er.

Reykjavík 1801Reykjavík sýnd á korti Ohlsens og Aanums. Dómkirkjan fyrri er lituđ rauđ efst á myndinni og merkt međ sem númer 1. Víkurgarđ sjá menn í sinni stćrđ áriđ 1801 á ljósgrćna reitnum sem ber númeriđ 26. Ţó hann virđist ekki stór ţarna miđađ viđ stćrđ frekar lítillar 1. dómkirkju er ekki útilokađ ađ hann hafi veriđ stćrri á fyrra stigi.

Character indelebilis var á Miđöldum fyrst og fremst kaţólska í reynd, og getur ţví vissulega átt viđ marga ţá einstaklinga sem grafnir eru í Víkurgarđi sem greftrađir voru fyrir siđbót. Samt finnst mér ađ íslenska ţjóđkirkjan eđa prestar hennar ćttu nú síst ađ vera ađ gera sig ađ siđapostulum hvađ varđar kirkjugarđa og grafarhelgi, međan ţeir hafa til fjölda ára stađiđ í ţví ađ slétta kirkjugarđa, ţannig ađ íslenskir garđa minna einna mest á kirkjgarđa viđ bćnahús ofsatrúarmanna á sléttum Bandaríkjanna. Međ ţeirri sléttunarherferđ sem fariđ hefur fram međ blessun fjölda biskupa og annarra innvígđra klíkukalla og kvenna á Ísland er í raun veriđ ađ trufla hinn heilaga grafarfriđ. Character indelebilis er ţví ekki viđ lýđi á Íslandi eins og sr. Ţórir Stephensen álítur.

Ţótt fornleifafrćđingar hafi grafiđ í kirkjugarđinn og fjarlćgt ţađan  bein, er ekkert ţví til fyrirstöđu  ađ ţau verđi grafin ţar aftur ađ lokinni ítarlegri rannsókn á beinunum , sem yfirvöld verđa ađ framfylgja hiđ fyrsta međ tilheyrandi kostnađi. Ţess var t.d. krafist í York á Englandi ţar sem fannst grafreitur gyđinga frá miđöldum. Gyđingar mótmćltu strax rannsókninnir og truflun grafarfriđarins. Ţví var ekki sinnt og olli ţađ miklu fjađrafoki. Ađ lokum var beinunum komiđ aftur fyrir í gröfunum, en ţau voru rannsökuđ mjög ítarlega en ekki tókst ađ fá leyfi fyrir DNA-rannsóknum. Ađ kvöldi ţess dags sem beinin voru aftur lög til hinstu legu, undir bílastćđahúsi sem ţar átti ađ rísa, varđ eldsvođi í Dómkirkjunni í Jórvík sem olli ţó nokkrum skemmdum. Hafđi breski fornleifafrćđingur Philip Ratz ţađ á orđi ađ "ţar hefđu sumir taliđ ađ hefnd gyđinganna í garđinu vegnar röskunar á friđi ţeirra hafi brotist út í ljósum logum ".

Sömuleiđis er frekar fyndiđ ađ sjá ađ á međal andmćlanda hótelbyggingarinnar er einn af helstu framleiđendum gervihúsa í "gömlum stíl", Hjörleifur Stefánsson. Í túristaklondćk miđborgar Reykjavíkur, ţar sem annađ hvert hús er hótel, eru til mörg slys eftir hann. Ţađ eru húsaskrípi sem minna á endurgerđir húsa í DDR eftri Síđara stríđ. Ţjóđverjar endurreistu gjarna mjög groddalega ţađ sem ţeir áttu fyrir stríđ. Íslendingar hafa nú byggt svo mörg gervifortíđarhús ađ halda mćtti ađ hér hefđi nýlega geisađ borgarstyrjöld.

Sama hvađ örlögum Reykjavíkur líđur og nauđgun miđbćjarins. Ţá er ekki hćgt ađ fara fram hjá ákvörđun Ríkisstjórnarinnar frá 1966 sem bannar frekari byggingar í Víkurgarđsreit.

Ţar fyrir utan verđur ađ teljast eđlilegt ađ íslenskir arkitektar fari ađ nú ađ lćra listrćna sýn, ćstetik, og fá auga fyrir sjónsköđum sem margar byggingar ţeirra valda. Ţessi hótelfjandi  sem sumir vilja trođa niđur viđ Austurvöll eins og of stórum Legó-kubbi sem ekki kemst fyrir, svo og ađrir hótelkassar sem er veriđ ađ reisa út um allan bć, eru úr ALGJÖRU samhengi viđ ţađ sem fyrir er.  Gervihús endurreisnar-Hjörleifs falla ađ minnsta kosti oft ađ heildarmynd bćjarins, en  glerhallirnar eru ađskotahlutir, sem er mjög sárt ađ sjá eyđileggja sál hins litla miđbćjar Reykjavíkur og jafnvel skyggja á útsýniđ til Esju.

Svo er ţađ Grágás

Ađ lokum langar ritstjórn Fornleifs ađ benda mönnum sem takast á um Víkurgarđ, á ţá stađreynd ađ Grágásarákvćđi um flutning beina eiga víst einnig enn viđ ađ vissu marki ţó smalar séu nú í ráđhúsi Reykjavíkur en ekki ađ grafa upp mannabein til flutnings, enda voru ekki til hótel eđa japanskir ferđamenn ţegar Kristinna Laga ţáttur Grágásar var tekinn saman:

Ţar er mađur vill bein fćra, og skal landeigandi kveđja til búa níu og húskarla ţeirra, svo sem til skipsdráttar, ađ fćra bein. Ţeir skulu hafa međ sér pála og rekur. Hann skal sjálfur fá húđir til ađ bera bein í, og eyki til ađ fćra. Ţá búa skal kveđja er nćstir eru ţeim stađ er bein skal upp grafa, og hafa kvatt sjö nóttum fyrr enn til ţarf ađ koma, eđa meira mćli. Ţeir skulu koma til í miđjan morgun. Búandi á ađ fara og húskarlar hans ţeir er heilindi hafa til, allir nema smalamađur. Ţeir skulu hefja gröft upp í kirkjugarđi utanverđum, og leita svo beina sem ţeir mundu fjár ef von vćri í garđinum. Prestur er skyldur ađ fara til ađ vígja vatn og syngja yfir beinum, sá er bćndur er til. Til ţeirrar kirkju skal bein fćra sem biskup lofar gröft ađ. Ţađ er rétt hvort vill ađ gera eina gröf ađ beinum eđa fleiri...(Byggt á Grágásarútgáfu Vilhjálms Finsens 1852). (sjá meira hér).

Deginum ljósara er, ađ gleymst hefur ađ stenkja vígđu vatni á beinin sem flutt voru úr Víkurgarđi af fornleifafrćđingum. - Hver skrambinn? Vonandi verđur sá tćknilegi galli ekki til ţess ađ hótelspekúlantar misnoti Grágás í röksemdafćrslum sínum viđ borgaryfirvöld.

Nei, ćtli ţađ?? Peningarnir hafa ţegar talađ og Dagur Draumur er löngu orđinn ađ nátttrölli peningaaflanna eins og ađrir íslenskir vinstrismenn? Ég hugsa oft til grćđginnar í ţeim arkitektum sem teikna hús í gömlum stíl á ţremur hćđum međ tvöföldu gleri. Í höfđi ţeirra er listin ađ grćđa hćrri öllum kúnstum. Ást ţeirra á ţeim dauđu er ţó athyglisverđ ţegar haft er í huga ađ flestir eru ţessir pótentátar algjörlega gvöđlausir svona dags daglega.


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Bćta viđ athugasemd

Hver er summan af sex og tíu?
Nota HTML-ham

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband