Bloggfrslur mnaarins, mars 2013

Skrinn Sklholti

Your image is loading...

Stjrnskipunar- og eftirlitsnefnd Alingis hefur n lagt til, a leita veri leia til a fra furubyggingu sem reis vi Sklholtskirkju fyrra mrgum til ama og landinu til athlgis. Smuleiis hefur leikmannastefna jkirkjunnar, sem samanstendur af fulltrum allra safnaa landsins, og er v voldugri en allir prestar, Gu og biskup til samans, samykkt lyktun um a orlksb eigi a flytja og a fyrir 50 ra vgsluafmli steinsteypudmkirkjunnar Sklholti n sumar.

essuber a fagna, tt rni Johnsen lti ekki kofann sem sguflsun, heldur sem afkvmi sitt og jafnvel Gus verk, nema hvortveggja s. Telur hann averi s a leggja til a troa barninu upp murkvi n. g get hugsa mr nnur gt sem essu misfstri vri hgt a troa upp , en lt a eiga sig a nefna slkt n yfir htirnar.

Fleiriholur eru essu vintri en rni Johnsen en heilgleggng.Ekki vri r vegi a fra um lei ann rherra (Katrnu Jakobsdttur) sem ber byrg essu slysi og embttismann hennar (Kristnu H.Sigurardttur), fyrrverandi yfirmanns Fornleifaverndar Rkisins og nverandi yfirmann Minjastofnunar slands. Hn braut au lg sem hn tti a fylgja egar hn lagiblessun sna yfir skemmdaverk fornleifum. a er banna samkvmt slenskum lgum, sem n heitaLg um menningarminjar, a byggja ofan fornleifar. En Kristn Sigurardttir heldur skundanum fram, hn stendur n strrum, og tlar a byggja frnlega surna villu ofan rannskuumrstum Stangar jrsrdal. Til rannskna ar er ekki hgt a f svo miki sem krnu, en yfirvld eru greinilega meira en til a hella peningum lglegar framkvmdir ofan frilstum rstum.

rugl_3

Hvernig m vera asvona megnguslys sumguleg 21 ldinni?v er ekki ausvara, en menningar- og minjaverndin er ekki betra en a flk sem starfar vi hana. slandi rkir einnig vamenningarlegt smekkleysi og hagsmunarpot stjrnmlahfingjarur alltof oft ferinni - ekki Gus hnd eins og rni heldur, og alls ekkilandsins lg eins og vera ber.

Frsla orlksbar er hins vegar lka mikil vitleysa og bygging hennar. Miklu frekar a leyfa mnnum a rfa a sem eir byggu Sklholti og tna r v a efni sem eir vilja endurnta, t.d. akpappann, steypuna og plasti. Legg g til vara til a kofinn veri fluttur heim a hsi rna Johnsen hans kostnaog a hann noti hann sem heimilishof ea bara sem blskr.


Langspil slandi og erlendum sfnum

Your image is loading...

Er bandarski tnmenntafringurinn David G. Woods rannsakai langspil og slensku filuna ri 1981 skoaihann21 eintk af langspilum eigu safna og einstaklinga slandi. Sum eirra hljfra sem hann skoaivoru reyndar ekki srlega gmul,nokkurmeira a segja smu sari hluta 20. aldar (sj hr).

Hr verasnd og safna saman upplsingum umhljfri sem flest eru smu fyrir aldamtin 1900. Flest eirra eru fr 19. ldinni ennokkur eru me vissu fr eirri 18.

etta er enn ekki tmandi skr, v ekki er bi a hafa samband vi ll sfn sem eiga langspil og hugsanlega eru til hljfri eigu einstaklinga semeru eldri en fr aldamtunum 1900.

Mig langar ess vegna a bija flk, sem veit um gmul langspil sem ekki eru enn me essari skr, a hafa samband vi mig, sr lagi ef langspil eirra eigu eru fr v fyrir aldamtin 1900. Frttir afhljfri Sigurar Bjrnssonar Hsavk, Gurnar Sveinsdttur Reykjavk og Herdsar H. Oddsdttur, Reykjavk vru t.d. vel egnar.

Upplsingarnar um essi hljfri, sem safna verur samanhr, vonast g a gagnist mnnum sem vilja sma sr etta merka hljfri, anna hvort me bogadreginni hli, ea langspil me beinar hliar. Vonast g til a menn hafi eitthva anna en og einskis ntar vefsur og me hljfrimisjafnlega gra spilimanna YouTubesr til fyrirmyndar.

nstu frslu um langspilin verur greint fr heimildum um langspil 20. og 21. ld.

sland

jlagasetur sr. Bjarna orsteinssonar Siglufiri

Siglufjrur langspil photo Jon Steinar Ragnarsson 2

IMG_1989_1200x800
Ljsm. Jn Steinar Ragnarsson

etta fagra hljfri ererfastykki Gurnar Jnsdttur arkitekts Reykjavk, en hn hefur lna a til jlagaseturs sr. Bjarna orsteinssonar Siglufiri.

Fyrsti eigandi ess, og jafnvel smiur,er talinn hafa veri Stefn Stefnsson bndi Heii Gnguskrum (1828-1910), sem var langafi Gurnar. Sonur hans var Stefn Stefnsson (1863-1921), kennari vi gagnfrasklann Mruvllum og sar sklameistari Akureyri. Dttir Stefns sklameistara var Hulda, fyrrum sklastjri hsmrasklans Reykjavk og mir Gurnar. Fr Heii kom hljfri a Mruvllum ri 1890.

IMG_1985_1200x800 b
Ljsm. Jn Steinar Ragnarsson

A sgn Huldu Stefnsdttur var a fyrsta verk Stefns afa hennar hverjum morgni a taka langspili ofan af vegg og leika a. Hann notai vinstri umalfingurinn laglnustrenginn og gripbretti, og var vinstri hndin sveig yfir strengina. Boganum var haldi me hgri hendi og stroki yfir strengina nrri enda hljfrisins. etta langspil var nota til a lra slmalg sem sungin voru heimilinu en ekki var a nota vi kirkjuathafnir.

etta fallega hljfri hefur 4 strengi og eru tveir eirra strendir r sniglinum eneir tveir sem lengst eru fr gripbrettinu eru styttri en meginstrengirnir ogmislangir og eru festir me hldum sem skrfaar hafa veri kassa hljfrisins. etta fyrirkomulag strengjanna er lklega ekki mjg frbrugi v sem var hljfri sem John Baine einn af feraflgum Stanleys slandi ri 1789 lsti dagbk sinni: When Mr. Stanley came on board, he shewed us an Icelandic Instrument of music called Langspiel. It is a frustrum of a rectangular pyramid 5 in by 3 and 1 sq at the top. height 39 in with 6 Strings of thick brass wire the longest about 37 inches and the Shortest 12 inches with stops like those of the Guitar .. (sj frekar hr)

gripbretti, hls og ft hafa veri innlagar beinynnur sem gegna hlutverki gripa og bra. Hljopi er hringlaga me skreyti umhverfis. Erfitt er a tta sig vinum sem notaur hefur veri kassann.David G. Woodstaldikassann vera smaan r furu, en a getur vart veri. Ef til vill erettaviur vaxtatrs, einna helst kirsuberjatr, en kannski reynir sem hefur veri litaur. a er sagt me me miklum fyrirvara. Ver g a fara norur Siglufjr til a sj gripinn, ur en g get slegi nokkru fstu um a.

Minjasafn Reykjavkur, rbjarsafn

rbjarsafni (Minjasafni Reykjavkur) eru tv langspil, eitt raumla me bogadreginni hli og hitt blmla langspil me beinni hli.

BS 28 lille

bs28

etta langspil kom safni ri 1952. a var eigu orbjargar Bergmann (1875-1952). orbjrg safnai gmlum gripum. Dttir hennar Hulda Bergmann og eiginmaur hennar Einar Sveinsson afhentu safninu 399 gripi egar orbjrg lst ri 1952. Ekkert er vita um uppruna langspilsins. a (stokkurinn) er 86 sm a lengd og raumla. a er me ftur kraga og botni og er fturinn botninum brotinn.

BS 1316 lille
bs 136

etta fallega og litrka langspil var keypt til safnsins og er sagt vera sma eftir skagfirskri eftirmynd. Engar upplsingar er um smi ea aldur. Gefandi er einnig ekktur sem og koma langspilsins safni, en a var tlvuskr ar ri 1993 lngu eftir a Lrus Sigurbjrnsson hafi upphaflega skr a. Engar upplsingar eru heldur um str. Lklega er etta 20. aldar smi, sem byggir eldra hljfri, en engu skal slegi fstu um a enn

Byggasafn Skagfiringa, Glaumb

byggasafninu Skagafiri hef g s langspil, en aldur ess ekki g ekki enn. Bei er eftir upplsingum frByggasafninu.

Minjasafn Akureyrar

Tv langspil tilheyra Minjasafni Akureyrar. Eitt safninu sjlfur og anna Davshsi, en a langspil tilheyri Dav Stefnssyni skldi. Langspili Davshsi virist mjg fornt. Samkvmt upplsingum safnsins er kassinn er 65 sm a lengd ogsnigillinn 20 sm. Kassinn er 10 x 10smnest en 8,0 x 8,0 sm efst. etta hljfri hefur upphaflega ver me 4 strengi,tvo sem strekktir voru efst sniglinum og tveir styttri sem strekktir voru me stillingarpinnum nest en festir hld kassanum.

Langspil MSA 2 3

Langspili sjlfuMinjasafninu er vandari sm en langspili Davshsi og lklegra yngra. a er mla rautt og svart. Kassinn er63,5 sm og snigillinn10sm. Kassinn er 10 x 6sm nest og 5,3 x 5.5 efst, mjrri strengjamegin.

Langspil MSA2 2

Byggasafn rnesinga

Byggasafni rnesingar erutil tv langspil me safnnmerin 680og 1326. Bei er eftir fyllilegri upplsingum um au.

rnesssla 1326
1326

Eitt langspil safnsins bernmeri 1326 ogsvipar mjg til langspils Musik/Teatermuseet Stokkhlmi me safnnmeri M1890 (sj near).

ByggasafniGrum, Akranesi

Akranes
1959/1077

Langspili a Grum hefur safnnmer 1959/1077. Litlar sem engar upplsingar eru til um upphaf og komu essa langspils byggasafni a Grum. Aldursgreining ess er v ekki alveg rugg, en t fr lagi og tkni er lklegt a a s sma seinni hluta 19. aldar.

Mesta lengd: 86 sm; H snigils: 17 sm; Breidd snigils efst:4,2 sm: Breidd framhli efst: 5,4 sm; Breidd framhli vi botn: 14 sm; ykkt hliar efst: 6,7 sm og nest 9,1 sm.

jminjasafn slands

jminjasafni rj langspil af mismunandi gerum. Bei er eftir nnari upplsingum um hljfrin.

Eitt langspila safnsins, sem mjg svipar til hljfrisStephensens fjlskyldunnar Innra-Hlmi, sem Sir George Steuart Mackenzie fkk oglsti bk sinnium slandsfr sna ri 1811 (hljfri sem n er kannski a finna Edinburgh, sj near),erskr me safnnmeri jms. 635og upplst er afangabkur a a hafi veri gefi Fornminjsafni afKatrnu orvaldsdtturri1868. a mun vera Katrn orvaldsdttir r Hrappseysem var kona Jns rnasonar jsagnasafnara. Langspili er ekki lengur til snis jminjasafninu, heldur m sj a Tnlistarstofu jmenningarhssins.

jms 365

jms. 635

635b

Danmrk

Musikmuseet, Kbenhavn

Er n hluti af jminjasafni Dana - Nationalmuseet.

Kaupmannahfn er a finna fimm merk langspil og eina filu slenska. Allt mjg merkileg hljfri.

Ljsmyndir: Musikmuseet/Nationalmuseet.

D50_1

D 50
D50_6


Safnnmer:D 50

Smiur: ekktur; Uppruni: Gefi safninu af Kammerdinde enkefrue Emilie Johnsson (f. Mayer). Sagt er safnaskr,a Emilie Johnson hafi veri ttu fr slandi. Langspili var sent fr slandi tilSouth Kensington Museum (Hr er tt vi Museum of Musical Instruments) Lundnum, en hafnar a ekktum stum Kaupmannahfn; Aldur: Sennilegast mibik 18. aldar; Lengd: 78,4 sm; Mesta breidd: 13 sm nest og efst 5,8 sm: Mest ykkt hliar nest: 11.8 sm; Mesta ykkt hliar efst: 8,2 sm; Hljop: laginu eins og einhvers konar rshamrar. Grip: Er r tr og stillanlegt. Frekari upplsingar hefur Fornleifur.

X13_3
X 13 - Fr Staarhrauni

Safnnmer: X 13; Saga:(ur N 117 jminjasafni Dana byrjun 20. aldar; ar undan(ri 1891)X 175; Smiur: ekktur; Uppruni: Staarhraun Mrarsslu; Aldur: Sennilegast mibik 18. aldar; Lengd: 93,3 sm; Mesta breidd: 16,2 sm; Hljop: laginu eins og einhvers konar rshamrar; Grip: Upplsingar hefur Fornleifur.

Anna rhallsdttir sngkona lt sma eftirlkingu af essu hljfri, sem hn lk . Eftirlkingin var ger um lok6. ratugar sustu aldar af hljfrasmi Kaupmannahfn.

D68_1
D 68
D68_3
D 68

Safnnmer: D 68

Mjg ngar upplsingar um skrningu og uppruna essa langspils eru til safninu. Svo virist sem r upplsingar hafi tnst einhvers staar fr v a hljfri kom safni og ar til a safnvrur skoar a og dmir ri 1972. etta er tveggja strengja langspil

Efni: "Mahogni" samkvmt skrsetjara safnsins og er a rangt; Smiur: ekktur; ; Uppruni: ekktur; Aldur: Safni telur langspili sma um aldamtin 1900 Sennilegra er a hljfri s fr 19. ld. Langspil D 50 kom safni ri 1899 og er v lklegt a langspil D68 hafi komi litlu sar og mia vi slit, er greinilegt a hljfri er gamalt egar a kemur Musikmuseet Kaupmannahfn;Lengd: 78 sm; Lengd n snigils: 63,7; Breidd kassa efst: 6,7 sm; Mesta breidd: 18,4.; ykkt hlia efst 4,9 sm; ykkt hlia nest: 5 sm; Hljop: Hjartalaga (hjarta hvolfi); Grip: Upplsingar hefur Fornleifur; Strengir: 2

D130_1 lille

D 130
D130_3

D 130

D130_4

Safnnmer: D 130

riggja strengja hljfri. Efni: Smiur: ekktur; Uppruni: Hljfri var keypt af skolebetjent Lyum, Larslejestrde 9 Kaupmannahfn, Sjlendingi sem hefur engin sjanleg tengsl haft vi sland; Aldur: Sennilegast fyrri hluti 19. aldar; Hljop: Hjartalaga; Lengd: 86,1 sm; Mesta breidd: 16,4 sm;Breidd kassa vi snigil; 6,5 sm; ykkt hlia efst og nest: 5,2 smm: Lengd kassa: 37 sm; Grip: Upplsingarnar hefur Fornleifur; Strengir: 3.

D165_1
D 165
D165_3

Safnnmer: D 165

Efni: Smiur: ekktur; Saga: Langspili var keypt Det Kgl. Assistenthus, sem var hi opinberlega
danska velnahs fr 1688-1974. Langspili er keypt og kemur safni 22/1 1942; Aldur: 19 ld;
Lengd me snigli: 77,5 sm; Lengd kassa: 63,5 sm; Mesta breidd 15,3 sm; mesta breidd vi snigil: 6.7 sm; Hljop: S-laga: Grip: Upplsingar hefur Fornleifur.

Svj

Musik / Teater Museet, Stokkhlmi

Stokkhlmi er a finna 3 gmul langspil og eitt sem lklegast er fr 20. ld.

N35179%20Langspil
N34179

(Ljsm.Hans Skoglund)

Safnnmer: N35179; Smiur: ekktur; Aldur: ekktur, en sennilegast er hljfri fr 19. ld. Langspili kom ri 1882 Nordiska Museet i Stokkhlmi; Lengd: 83,5 sm; Strengir: Upphaflega 3.

N35180 Nordiska Museet d

N35180 (Ljsm. Hans Skoglund)


N35180_1

Safnnmer: N35180, upphaflega Norsiska Museet, a lni aan; Smiur: ekktur; Aldur: ekktur, sennilegast mibik 19. aldar: Lengd: 97 sm; 3 strengir; Grip: r messingvr; Strengir: 3.
N38855 aN38866 Musik & Teatermuseet

N38855 (Ljsm. Hans Skoglund)

Safnnmer: N38855, Upphaflega komi r Nordiska Museet. A lni aan; Smiur: ekktur; Aldur: ekktur, sennilegast fr fyrri hluta19. ald; Lengd: upplsingar vantar; Strengir:Hafa upphaflegaveri3.


Musik / Teater Museet Stokkhlmi er einnig a finna langspil, (M1890),sem bi var til slandi og kom Nordiska Museet ri 1934. a er me einn streng (einn stillingarpinna) og hjartalaga hljopi. g tel mjg lklegt a essi sm s fr 20. ldinni og a hugsanlega su einhver tengsl milli essa hljfris og hljfris nr. 1326 Byggasafni rnesinga (sj ofar).En allar upplsingar vru vel egnar. Sj hr.

M1890_3
M1890

Tkniteikningar af slensku hljfrunum er hgt a kaupa verslun Musik/Teater Museet.

Skotland

Edinburgh University
Collection of Historic Musical Instruments

Langspili kom upphaflega desember ri 1858 the Edinburgh Museum of Science and Art. a var
upphaflega eiguR.M Smith Leith.Upphaflega fkkhljfri og mefylgjandi bogi safnnmerin 3385 og 3386. Sar lna af Trustees of the National Museum of Scotland (NMS A301.26). mia botninum stendur hins vegar "INDUSTRIAL MUSEUM / of Scotland /No. 301 26".

Edinburgh 2

Hljfri var endurskr ann 30.8.2011 me essari lsingu:

Technical description: Instrument built of pine, the soundboard and back overlapping the ribs by 3mm. There are 4 strings, one bowed and three drones, one of the drones possibly tuned an octave higher, going through a hook in the soundboard 468mm from the nut. The hitchpins are attached to the bottom of the instrument. The tuning pegs go into a scroll, similar to that on a hurdy gurdy, the bowed string peg of stained beech, an unoriginal drone peg of oak. Iron plate on the nut and bridge for the strings to run over. Sound-hole at the widest part of the soundboard, 40 diameter, marks on the soundboard to indicate that the rose was 48mm. Distance of frets to the nut 749, 666.5, 630, 564, 501.5, 473, 420.5, 374, 333.5, 316, 282.5, 252, 238, 211.5, 187.5, 168, 159.5. Repair History: Of
the three tuning-pegs present, one has an ivory button matching those on the scroll; the remaining two are presumably replacements.

Sj frekar hr.

Veri er a rannsaka Edinborg,hvort hljfri geti veri sama hljfri ogSir George Steuart Mackenzie fkk a gjf slandi ri 1810(sj hr), og a bti hafi veri einum streng a hljfri.

Belga

Muse des Instruments de Musique/

Muziekinstrumenten-museum

a er : 4. deild Muses royaux d'Art et d'Histoire, Bruxelles | Koninklijke Musea voor Kunst en
Geschiedenis, Brussel.

1520_1 b Brussel

1520


Safnnmer 1520, aldur ekktur, en langspili er eldra en 1883, en erhljfrikomi safni Brussell. Lengd: 88,9 sm.

Langspil etta er neitanlega mjg lkt langspili v sem Mayer teiknai hlaeldhsinu Grmsstum Fjllum ri 1836.

Grimsstair langspil
Brussel langspil

Kanada

Candian Museum of Civilization

Canada langspil

Ljsm: CMC/MCC, 69-62 Canadian Museum of Civilizations

"A 1962 survey by Kenneth Peacock of Icelandic settlement in Manitoba noted only one traditional instrument, the langspil, a narrow rectangular box about a metre long, fitted with two metal strings and frets. This instrument was made shortly after 1900 by a farmer south of Gimli. It is housed in the Canadian Museum of Civilization folk instrument collection." (Sj hr). Hljfri er tveggja strengja.

canada Gimli langspil

Skl !

NUBO rice Show

Ef eigi svona skl, eru i svo sannarlega komin lnir.

Nveri seldist knversk hrsgrjnaskl fyrir 274 milljnir slenskra krna. Kannski hefi a ekki veri frsgur frandi, ef fjlskyldan sem seldi sklina hefi ekki keypt hana blskrstomblu fyrir 3 dollara fyrir 6 rum san. Fjlskyldan er enn a velta v fyrir sr hvort hn hefi fengi meira fyrir sn hefi hn ekki sett sklina uppvottvlina.

Sklin er fr tma Song keisarattarinnar, sem var vi vld Kna fr 960-1279. Tali er a aeins su til tvr sklar af essari ger, svo n er bara a leita skpum og skffum.

Kaupandi sklarinnarer Guiseppi Eskenazi, sem er einn fremsti safnari og seljandi knverskra forngripa heiminum. Hef g i tvgang komi verslanir hans til a skoa sningar. ri 1993 tti frttnmt, a hann vri me tvo gripi nrri verslun sinni Mayfair sem kostuu meira en 1 milljn punda. Eftir a Knverjar sndu okkur hvernig hgt er a misnota Marxismann til a arrna linn, hefur verlagi knversku postulni roki upp r llu valdi og Nubar Kna kaupa inn strum stl hj Eskenazy London.

Kannski sj menn n hvaa hrsgrjnaver var sett landi okkar af Knverjum spreng.sland er aeinsgrjn veislu Ma-kaptalistanna.

Skl Ping

Heimildir um langspil fyrir aldamtin 1900

IMGP3976 d

sarirum hefur blmstra mikill hugi langspilinu, einu af tveimur ekktum hljfrum slendinga fyrr ldum. Af v sem skrifa hefur veri sustu ratugum um langspili, er grein David G. Woods rbk hins slenska Fornleifaflags sennilega besta heimildin um langspil slandi og s hugaverasta. g bendi hugasmu flki a lesa hana. Hn er allsekki tmandi heimildarsafn um langspili. Woods rannsakai fyrst og frem hljmgi hljfra en hr verurlg meiri hersla elstu heimildir og a sna elstu hljfrin.

Hr skal teki saman a sem vita er um langspil slandi fyrir aldamtin 1900, bi ritaar heimildir teikningar ogljsmyndir.

nstu frslu um langspili verur greint fr eim hljfrum sem til eru sfnum og einkaeign og vorusmu fyrir aldamtin 1900.

Arngrmur Jnsson

Arngrmur lri(1568-1648) nefnir ekki, eins og margir halda fram, langspil bk sinni Anatome Blefkeniana sem t kom Hlum ri 1612 og ri sar Hamborg. Bkin var andsvar gegn falsi og lygum DitmarsBlefkens um sland og slendinga. Anna rhallsdttir hin mikla hugakona um langspili skrifai a Arngrmur hefi gert essa athugasemd vi lygar Blefkens: Hva snglist og lagfri snertir, hafa landar mnir veri svo vel a sr, a eir hafa bi til hljfri upp eigin sptur og tekizt vel. Taldist nnu til a arna gti veri tt vi langspil.

Anatome Blefkeniana

En upphaflegi textinn hljai n svona egar g fr a lesa hann:

Quoad Musicam et melodiam, non fuerunt adeo amusi nostri homines, quin instrumenta Symphoniaca ipsi artificiose facerent, et melodiam vel musicam, ut vocant, figurativam, recentiore memoria noverint, sem getur aeins tlagst annig:

Hva varar tnlist og snglist, geta landar mnir, a er vi vitum sast til eins og a er ora, ekki hafa veri n hljfra, sem eir hafa byggt listavel, ea n tnlistar ea sngs

I handiriti aslensk-latnesku orasafni (AM 433 1, fol. I-IX)Jns lafssonar Grunnvkings, sem teki var saman runum ca. 1736-1772, kemur oriLangspilsstrengur fyrir. Rsa orsteinsdttir jfringur rnastofnun hefur vinsamlegast upplst mig a selum Jns lafssonar vi orasafn hans komir ori langspil fyrir (sj athugasemd Rsu athugasemdum nest).

tveimur selum nefni Jn lafsson au hljfri sem hann ekkir slandi. seli sem a btast vi flettiori "hljfri" telur hann fyrst upp hljfri sem ekkt eru Danmrku og rum lndum og nefnir san au sem algengust eru slandi: harpa et fidla. laang-spil, symphon, etc. it. Clavier, qvod etiam clavichordium vocant (AM 433 fol. V 1: 178r-v).
seli, sem er vibt vi flettiori spil stendur: Laang Spil, instrumentum musicum, fi dibus instruetum [!]. Danic Langeleeg. Spectat ad hljood-fri, ut: fi dla, fjool, harpa, symphoon et clavier, aliis clavicordium. item Bumba; vesicam habens in fl atam. Loqvos enim de illis instrumentis tantum qv Islandis sunt familiari simi (AM 433 fol. VIII 2: 288r).

Kveskapur 18. ld

Vsa rna Bvarssonar (1713-1776) krum Mrum tileinku Latnu Bjarna, Jnssyni (f. 1709), sem einnig var kallaur djflabani. Bjarni Jnsson var bndi og bj Knerri Breiuvk. Af Bjarna essum eru einnig til jsgur safni Jns rnasonar.

Smiur bezti, vanur til veia,

vistast hj honum allar listir,

filu, simfun, fer hann tum,

fiol, hrpu, langspil, ggju,

kirurgus er mrgum meiri

maur tryggur, vel ttaur,

orsnotur, skld, allvel lrur

rni kveur um Jnsson Bjarna.

Jn Steingrmsson

nnur 18. aldar heimild um slenska langspili er visaga sra Jns prfasts Steingrmssonar (1728-1791) sem hann ritai sjlfur runum 1784-1791. sgunni er tvisvar minnst langspilsleik:

Hn [. e. runn Hannesdttir, sar eiginkona hfundar] hafi mig og ur s, er eg var skla [ Hlaskla 1744-1750], v sra Sveinn [Jnsson, prestur Knappsstum] og sra Ptur [Bjrnsson, prestur Tjrn], sklabrur mnir, sem voru um htir ar klaustrinu,lokkuu mig um ein jl a koma anga a sj sta og flk og sl ar upp langspil, er eg me list kunni, samt syngja me sr, hvar af klausturhaldari hafi stra lyst stundum. eg minni Setbergsfer, hvar um ur er geti, hafi ntursta B Borgarfiri, s eg ar snoturt langspil, er ar hkk, og arverandi hsmir, Madame urur smundsdttir tti og brkai. Hn, sem gera vildi mr alt til nustu og afreyingar, bau mr a til a sl upp a. Og eg a reyndi, gat eg a ei fyrir innvortis angursemi og hugsun til fyrri daga, hva hn s, tk hn sjlf a spila a ein au listilegustu lg, hvar vi eg endurlifnai vi og fkk ar af srleg rlegheit.

John Thomas Stanley

Stanley

Enski feralangurinn og John Thomas Stanley barn af Alderley (1766-1850) stri leiangri til Freyja og slands ri 1789. fer sinni um slandheimstti Stanley og rannsakai msa ekkta stai og umhverfi eirra. 28. gst 1789 varrtia dagbk leiangursins a Stanley hefi fundi slenska hljfri langspil (annig tt i grein D.G. Woods):

egar Stanley kom um bor skip leiangursins sndi hann okkur slenskt hljfri, sem heitir langspil. a er lgun lkast stfum prama, 5 uml. sinnum 3 og 1 toppinn, hin 39 uml., me sex strengjum r ltnsvr, hinn lengsti 37 og hinn stysti 12 umlungur festir lkt og gtarstrengir vi grunn pramans, og leiki me klunnalegum boga. Stanley lk a, en naumast getur anna hlj lti verr eyrum en au, sem r v komu. [Hr vantar setningu h eim sem ddi]

(Upphaflegi textinn er annig: When Mr. Stanley came on board, he shewed us an Icelandic Instrument of music called Langspiel. It is a frustrum of a rectangular pyramid 5 in by 3 and 1 sq at the top. height 39 in with 6 Strings of thick brass wire the longest about 37 inches and the Shortest 12 inches with stops like those of the Guitar - The strings come over a Moulding at the base of the pyramid and are played upon by a clumsy Bow. - Mr. Stanley played upon it but nothing is more grating to the ear than the sounds it produced. It is it seems a ver Ancient intrument, introducind here perhaps by the first Norwegian Colonists).

Erfitt er a tta sig tliti essa 6 strengja hljfris, me mismunandi lengd strengja.

William Jackson Hooker

220px-William_Jackson_Hooker_by_Spiridione_Gambardella

ri 1809 feraist um sland ungur enskur grasafringur, William Jackson Hooker (1785-1865). ri 1811 kom t Yarmouth bk hans Journal [ 1. titilblai stendur reyndar Recollections] of a Tour in Iceland in the Summer of1809. Hooker, sem sar var forstumaur grasagarsins frga Kew, lsti me mikilli hrifningu heimskn sinni a Innra-Hlmi nrri Akranesi, ar sem Magns Stephensen bj. Magns var sem kunnugt er sonur lafs Stephensens og var hann lgmaur noran lands og austan ri (1789), san settur landfgeti og ri 1800 og vardmstjri (hyfirdmari) Landsyfirrtti, sem var nstofnaur. ar a auki bar hann titilinn Etatsr (Etatsrd) sem var a sem slendingar komust nst aalstign. Magns bj ri 1809 me fjlskyldu sinni a Innra-Hlmi vi Hvalfjr. Til er g stutt slensk endursgn v sem Hooker s upplsingarheimilinu a Innra-Hlmi tmaritinu Brautinni ri 1928, en bk Hookers sjlfs er lsingar allar mjg langdregnar:

Segir Hooker, a ar s gtlega hsaur br, enda bi ar maur sem s hyfirdmari, og svo vel binn a gfum og lrdmi, a smi myndi a honum hverju jflagi sem vri. Alt benti til rifnaar, jafnvel tihsin bru vott um smekk og snyrtimennsku. Var a vsu fylgt gamalli landsvenju i hsaskipun og byggingaefni. Mrg hs r hlain upp r torfi og grjti, en var svo fr llu gengi, torfveggjunum og torfkunum, a sannarlegt prmennskusni var . tidyrnar voru mlaar og strir gluggar bnum. Var gengi inn lng gng alilju, og me timburglfi. Bkastofa hsbndans var meallagi strt herbergi, alsett bkum. Innar af v dagstofa, var hn blmlu me gipsrsum lofti. Var ar inni gur hsbnaur lkur vi er tkaist Englandi. veggjunum voru nokkrar litmyndir meal annars af Napleon Frakkakeisara og Nelson sigurvegaranum vi Trafalgu. Strax er eir voru seztir a, bar bndinn fram hvtt vn og tvbkur, og mean bei var til mltar sndi hsbndinn Hooker msar fgtar og merkar bkur, og handrit um sgu landsins. ar voru og bkur eftir merkustu rithfunda, franska, zka, snska og danska, og miki af enskum skldritum. Par a auki megni af fornritum Grikkja og Rmverja. - Snglistin var einnig hvegum hf Innrahlmi. St upp a vegg dagstofunni strt orgel, og egar Hooker lt sr skilja, a sig langai til a heyra slenskan sng, kom fjlskyldan inn, og sng fyrir hann nokkur slmalg, en hsbndinn lk undir hljfri. Einnig sng dttir hsbndans nokkra slenzka og danska sngva, og lk undir langspil. Um kl. 3 var sezt a midegi, var fram borin steik me stu kirsuberjamauki og klstppu, en eftir kom rauvn, laufabrau og kkur.

Hooker teiknai eitt langspilanna eftir minni og birtist teikningin bk hans um slandsfrina ri 1811.

Langspil Hooker

bk Hookers var lanspili snt haus

George Steuart Mackenzie

Sir George Steuart Mackenzie by WilliamGodwin

SirMackenzie (1780-1848) kom einnig vi hj Stephensen fjlskyldunni Innra-Hlmi reisu sinni ri 1810 sem hann greindi fr mikilli bk sinni Travels on the Island of Iceland during the Summer of the Year MDCCCX, sem var gefin t ri 1811. Mackenzie greinir svo fr langspilinu bls. 146-47:

While busily engaged with our viands, our ears were all at once struck with musical sounds. Knives and forks were instantaneously laid down; and we gazed at each other in delight. Having heard nothing of the kind before in Iceland, except the miserable scraping of the fiddle in the Reikjavik ballroom, the pleasure we now derived from agreeable sounds and harmonious music, was very great. When our first surprise was over, and we could recollect ourselves, we thought that the music, which proceeded from an apartment above, was from a pianoforte; but we were told that it was an Icelandic instrument, called the Lang-spiel; and that the performers were the son and daughter of Mr Stephenson, whose proficiency upon this instrument was considered to be very great. The Lang-spiel, which was now brought down for our inspection, consists of a narrow wooden box, about three feet long, bulging at one end, were there is a soundhole,and termination at the end like a violin. It has three brass wires stretched along it, two of which are tuned to the same note, and one an octave lower. One of the two passes over little projections, with bits of wire on the upper part. These are so placed, that when the wire above them is pressed down by the thumbnail, the different notes are produced on drawing a bow across; and the other wires perform the same office as the drones of a bagpipe. In short, it is simply a monochord, with two additional strings, to form a sort of bass. When the instrument is near, it sounds rather harsh; but, from adjoining room, especially when the two are played together, as was the case when we first heard the music, the effect is very pleasing. The tunes we heard played were chiefly Danish and Norwegian. Mr Stephenson's daughter made me a present of her Lang-spiel,from which this description and the drawing were taken.

Vi essa frsgn er rista af langspilinu ger af E. Mitchell.

Stanley Langspil
Stkki myndina me v a smella hana og beri saman vi teikningu Hookers

Eftir dm um miur fallegan sng ungra stlkna Innra-Hlmi skrifar Mackenzie: Mr Stepenson's family is the only one in Iceland that be said to cultivate music at all. He himself plays upon a chamber-organ, which he brought from Copenhagen a few years ago.

Innri-Hlmur 1789
Innri-Hlmur ri 1789. Vatnslitamynd eftir E. Dayes; Teikna leiangri Stganelys slandi ri 1979

Auguste tienne Franois Mayer

IMGP3976 b

Smelli myndina til a stkka hana

Listamaurinn Auguste Mayer (1805-1890)feraist me lkninum og nttrfringnum Joseph Paul Gaimard(1796-1858)um sland rin 1835 og 36, og teiknai af mikilli leikni a sem fyrir augun bar. Listaverk hans voru gefin tremur strum bindum (Atlsum) sem fylgdu11 binda ritr um ferir Gaimards til slands og Grnlands, sem bar heiti Voyage en Island et au Gronland. Ekki er bkunum greint fr eim "concert" sem frnsku feralangarnir upplifu hlaeldhsinu Grmstum Fjllum, en myndin sem birtist rum atlas leiangursinsersteinprent (litgrafa)me lsingunni:Un concert Grimsstadir (Islande). Myndin er vi mrg langspil.

Vatnsenda Rsa

Rsa Gumundsdttir(1795-1855) orti annig um langspili:

Netta fingur venur vi,

veifar slyngur kora -

hjarta stingur, fr ei fri,

fallega syngur langspili.

Hvort etta var ort er Rsa var ingum vi Natan Ketilsson Hnaingi, ea sar er hn bj Marksarb undir Jkli (Snfellsnesi), er ekki vita, en falleg er vsan.

Ljsmyndir

Jn Goskall

Til eru tvr skemmtilegar ljsmyndir af mnnum sem leika langspil. Ein er af Jni sbjrnssyni (f. 1821), semeinatt var kallaur "goskall". Jn var vinnumaur og bndi va Borgarfiri og sunnanveru Snfellsnesi en tti heima Borgarnesi fr 1879 til dauadags 1905. Myndina hefur rni Thorsteinsson sennilega teki (r ljsmyndasafni jminjasafns slands). Svo virist sem Jns leiki langspil me bogadreginni hli.

Klein Langspil 1898

Hinljsmyndin var tekin einhvers staar Hnaingi (Skagastrnd)af danska ljsmyndaranum Johannes Klein sem feraist me Daniel Bruun um sland ri 1898. Bndinn leikur langspil me bogadreginni hli.


Stolnir gripir og rangar upplsingar

Stolen from Iceland in NM Copenhagen

framhaldi af frslu minni gr, sem fjallai um algjrt umkomuleysi og aumingjahtt slenskrar minjavrslu og runeyti hennar er Unnur Br Konrsdttir ba menntamlarherra um svar um fornminjar fr slandi erlendum sfnum, langar mig a upplsa, a sumt eirra gripa sem n er a finna jminjasafninu Kaupmannahfn var hreinlega stoli slandi

a til dmis vi um ljsahjlminn (NM D 8073) r Hvammskirkju (sj t.d. hr)sem Daniel Bruun seldi jminjasafninu Kaupmannahfn fyrir 300 krnur ri 1912. a gat hann ekki samkvmt slenskum fornleifalgum fr 1907, sem sgu til um a Forngripasafni Reykjavk hefi forkaupsrtt af llum forngripum. Kapteinn Bruun rndi v forngripum slandi og seldi jminjasafni Dana, sjlfum sr til vinnings.

egar etta kom til umtals milli mn, Olaf Olsens fyrrverandi jminjavarar og rs Magnssonar ingi jminjavara Norurlandanna ri 1995, og g sagi fr formum Gumundar Magnssonar setts jminjavarar a reyna a f ennan og ara gripi til slands, lsti r Magnsson Gumundi sem fgamanni og taldi a af og fr a vi ttum a bija Dani um slenska gripi Kaupmannahfn. Danski jminjavrurinn var mjg undrandi r, en vildi nttrulega ekki missa slensku gripina, tt stolnir vru.

Svr jminjasafns slands eru fyrir nean allar hellur

Ekki er var ng me a egar Unnur Br Konrsdttir ba um upplsingarnar, a hn fengi r ngar og aeins a sem Matthas rarson fyrrv. jminjavrur skri egar byrjun 20. aldar(sj hr). Nokkrir slenskir gripir Kaupmannahfnfru fram hj Matthasi og g hef skrifa um rj eirra rbk hins slenska Fornleifaflagsri 1984. skrnni Sarpi er ess hvergi geti og ar tekur heiurinn skrsetjarinn, Anna orbjrg orgrmsdttir, en Matthas rarson er sagur skr hinagripinafrslandi Sarpi. Matthas d ri 1961, alllngu ur en a Sarpur kom til.

Af hverju var ekki geti essmannssem fann slensku gripi sem Matthas fann ekki70 rum fyrr?

innsigli Steinms bta
g uppgatvai snemma 9. ratugsustu aldar, a jminjasafninu Kaupmannahfn vrutilinnsigli Jns Arasonar prests (sar biskups) og Steinms bta Viey, sem hr sst.

Maurinn, sem ekkim nefna Sarpi,og sem uppgtvaigripi fr slandi Kaupmannahfn sem hfu fari framhj glggu augaMatthasar,arf hins vegara ba marga daga eftir v a f upplsingar um einn einasta grip Sarpi, v starfsmenn jminjasafnsins ltagreinilega Sarp sna einkaeign. En hugsanlega er essi fullkomnaog greinilega mjg svo ranga skr barasasta vgi stofnanakarlakerfisins, sem jminjasafninu verur vst a kalla stofnanakerlingakerfi vegna kynjahlutfallsins ar.

a myndi ltta llum vinnuna, ef Sarpur yri gefinn frjls. essi skr, sama hve fullkomin og full af rangfrslumhn er, er eign jarinnar, en ekki dugandi starfsmanna jminjasafns slands, sem geta ekki veitt r upplsingar sem eim ber a veita, tt a tti ekki a vera miki ml.

ess ber a geta, a Margrt Hallgrmsdttir var ekki a bija um stolna ljsahjlminn ea ara illa fengna gripi Nationalmuseet Kaupmannahfn, egar hn var arum sustu mnaamt.


Menntamlaruneyti gefur rangar upplsingar um fornminjar

Skrn

fyrra lagiUnnur Br Konrsdttir ingmaur Sjlfstisflokksins fram fyrirspurn Alingi til menntamlruneytisins um slenskar fornminjar erlendum sfnum. hugi ingmannsins er ngjulegur. Vi erum mrg sem teljum a fgtir slenskir forngripir, sem erlend rki hafa t.d. lagt eign sna , svo a sland s ekki lengur rkjasambandi vi vikomandi rki, eigi aeins heima slandi.Lkneskjaskrni hr a ofan, sem er fr 13.ld,er t.d. a finna jminjasafni Dana Kaupmannahfn, en var upphaflega eignkirkjunnar Keldum Rangrvllum. Auvita etta skrn a vera slandi og hefur ekkert a gera Kaupmannahfn.

Spurning Unnar hljai annig:

runeyti skr yfir slenskar fornminjar varveittar erlendri grund og ef svo er, hvaa munir og minjar eru eirri skr?

Runeyti svarai:

Samkvmt jminjalgum, nr. 107/2001, sem enn eru gildi, eru fornminjar annars vegar fornleifar og hins vegar forngripir. ar sem fornleifar eru stabundnar minjar eru engar slenskar fornleifar til erlendri grundu.
Mennta- og menningarmlaruneyti sjlft ekki skr yfir forngripi sem varveittir eru erlendum sfnum en slk skr er hins vegar til menningarsgulega gagnagrunninum Sarpi, www.sarpur.is. Langflestir gripir eru varveittir jminjasafni Dana og til frekari upplsingar m sj fylgiskjali lista sem tekinn er r Sarpi yfir forngripi sem ar eru skrir. Eitthva er til af munum rum sfnum, mun minna mli.

Menntamlaruneyti (jminjasafni)gaf ngar og rangar upplsingar

Unnur Brhefur v miur ekki fengi tmandi svr fr Menntamlaruneytinu sem hltur a hafa rfrt sig vi starfsmenn jminjasafn slands.

Listi s sem Unnur Br hefur fengi hendur kjlfar fyrirspunar sinnar er alls ekki tmandi. Fyrir utan fornleifar og forngripi dnskum og snskum sfnum, er a finna annars staar Danmrku, Bretlandseyjum, Hollandi, Frakklandi, Noregi og var. Um marga eirra gripa hefur veri rita rbk hins slenzka Fornleifaflags og annars staar. En greinilega hefur enginn haft fyrir v a setja upplsingarnar um Sarp. g hef t.d. skrifa um einn slenskan grip erlendu safni rbkina (sj hr). a er hyggjuefni a jminjasafni hafi ekki gert ga skr yfir slenska forngripi og muni sem erlendum sfnum.

Drabein voru flutt t af erlendum fornleifafringum strum stl 9. og 10. ratug sustu aldar. Fstum essara beina hefur veri skila. g ekki til ess a stru beinasafni fr Stru-Borg undir Eyjafjllum hafi veri farga skuhaugumNew York, m.a. vegna ess a umhverfisslys var byggingu eirri ar sem stofnunin, sem var me beinin a lni, var. Ef einhver hefur huga a rannsaka niurstur bandarkjamannanna sem tku a sr a rannsaka beinin, og lofuu smuleiis a skila eim, er a ekki hgt llum tilvikum.

hunterc
Hunter College New York fr miki magn drabeina r fornleifarannsknum fr slandi forgrum, ar sem byggingunni var alvalegtmengunarslys. Prfessor Thomas H.McGovern sem var byrgur fyrirrannsknum eim beinumgetur gefi yfirvldumnnari upplsingar um a ea astoarmenn hans slandi, Gumundur lafsson og Mjll Snsdttir sem fjlda ra klluu sig fornleifafringa n ess a vera a.

Menntamlaruneyti segir rttilega svari snu til ingsmannsins, aengar slenskar fornleifar findust erlendri grund.etta er ekki alls kostar rtt. Til eru sfnum Norurlndunum heimildir og frumggn um samnorrnar rannsknir fornleifum sem fru fram slandi. essi ggn eru heldur ekki talin upp Sarpi.

Ekki get g s anna en a drabein au sem fru forgrum Nju Jrvk 9. ratug sustu aldar su forngripir samkvmt jminjalgum (sem n heita Lg um menningarminjar)- og ess vegna tel g vst a ingmanni hafi veri gefin rng svr og gegn betri vitund starfsmanna jminjasafnsins, en ar vinna enn menn sem astouu vi tflutning drabeina til rannskna.

Sarpur tilheyrir jinni en ekki starfsmnnum safnanna

brfi snu til Unnar Brr Konrsdttur nefnir Menntamlarherra Sarp, lkt og a seinhver Mmisbrunnur. En a getur oft reynstrierfitt a f upplsingar r eim brunni.

sustu viku ba g t.d. um upplsingar um einn grip jminjasafni slands. Gripurinn ber nmeri jms. 635. Starfsmenn ar hafa alla mguleika til a svara um hl, v eir geta flett upp Sarpi, gagnasafni sem slendingar hafa borga fyrir me skattpeningum snum. Svar vi fyrirspurn minni um einn grip hefenn ekki borist, svo a starfsmennirnir su me Sarp tlvum snum og gti hglega slegi jms. 635 inn, klippt og lmtuppklsingarnar gagnagrunninumtil mn um hl.

a er lklegast ekki nokkur vafi v, a n er kominn tmi til a allir hafi agang a v sem eir hafa borga fyrir. Sarpur ekki a vera einkaheimild stofnanna sem geta ekki einu sinni veitt rttar upplsingar til ingmanna landsins.

g ekki semfornleifafringur a urfa aba eftir upplsingum r Sarpi upp getta starfsmanna jminjasafnsins sem geta ekki einu sinni gert almennilegagrein fyrir forngripum sem tnst hafa tmans rs jminjasafni,ea snum sem hafa horfi. a er algjrlega viunandi.

KronefraSydisland b
Ljsahjlmur jminjasafni Dana Kaupmannahfn. Hjlmurinn er fr 15. ld og tilheyri eitt sinn slenskri kirkju. N er hann geymslu danska safnsins engum til gagns.

Allt t af einhverjum helvtis steini

Kona  Perge

segir kona slendings, sem handtekinn var fyrir a hafa meintar fornminjar me tsku sinni vi brottfr fr flugvellinum Antalya Tyrklandi sl. fstudag. Henni er vitanlega miki niri fyrir.

Reyndar eru svona dags daglega ekki seldar fornminjar mrkuunum vi rstasvin Perge og Aspendos, ar sem au hjnin hljta a hafa veri. etta hltur va vera einhver strmisskilningur. Perge sitja oftast konur og selja perlur og leirmuni, og ef r vru byrjaar a selja ekta rmverskar styttur 80vri lklega eftir v teki.

Vill maur lta vira sn eigin lg, verur maur a vira lg eim lndum sem maur heimskir.

a hendir stundum, a feramenn eyileggi fornleifar ea taki me sr minjagripi sem eir vita stundum ekki a eru fornleifar. a eiga allir heilvita einstaklingar a vita, a maur ekki a gera - jafnveleir sem koma fr lndum eins ogslandi, ar sem Fornleifavernd og Minjastofnun leyfa byggingar hugarrabyggingar og surnar villur ofan fornleifum og jminjasafni tnir forngripum.

Upplsingamiill feramlayfirvalda Tyrklandi www.goturkey.com, sem flestir lesa vitanlega ekki, vara menn einnig greinilega vi v a kaupa fornleifar, og ar er flki rlagt a hafa kvittanir reium hndum fyrir kaupum listmunum.Tyrkir hafa vst ekki enn gert sr grein fyrir v a lsi er lka miki rum lndum.Margir hafa vst lent strngu eftirliti Tyrkja essu svii. Sj hr

Tyrklandi er jfnaur fornleifum og lgleg sala eirra greinilega miki vandaml, sem Tyrkir virast helst vilja stva me v a stinga (blsaklausum) bleygum tlendingum sem finna ea kaupa fornleifar steininn. En a hendir einnig stundum a tlendingarnir taka eitthva me srsem eir finna og borga ekki fyrir.

Vonandi leysist r mli slendingsins sem langai rmverska styttu fyrir 80 evrur, sem verur n a teljast frekar drt. En Tyrklandi er flk ftkara en slendingar Svj.


Stradivarius slenskra langspila

Vilhjlmur rn Vilhjlmsson langspil

Drengurinn essari ljsmynd er enginn annar en Fornleifur, ea Vilhjlmur rn Vilhjlmsson, dekraur drengur r velstu rahsahverfi austurhluta Reykjavkur. Myndin var tekin vori 1972. g er a leika langspil sem g smai sklanum me mikilli hjlp smakennara mns, Auuns H. Einarssonar heitins.

essi greiner fyrsti hlutinn safni upplsinga um langspili, sem g mun setja hr suna svo allir hafi agang a eim upplsingum.

Hvers konar brn sma langspil?

Snemma beygist hugur minn til flest ess sem gamalt er. Eftir v var teki og drengurinn talinn frekar undarlegur. Hvaa 8 ra barn fer me eintak af gamalli og slitinni sklatgfu af Hvamlum upp skjuhl nestistsku sinni, og fer a lesa au undir heitavatnstnkunum slinni n ess a skilja aukatekinn staf? a geri g. Kennarinn tk af mr Hvaml og etta einkennilega upptki kom til umru nsta foreldrafundi. g var snemma, allavega 7. ri, heimagangur jminjasafninu. anga fr g tvisvar, stundum risvar viku yfir vetrarmnuina og hkk og skoai allt og las alla mia og alla bklinga og rddi vi gmlu gslukonurnar, sem tti gaman a tala vi ennan frleiksfsa strk, sem hafi Kristjn Eldjrn gua tlu. Gslukonurnar jminjasafninu, sem sumar hverjar voru vafornar, uru verndarenglar Fornleifs.

Auun H. Einarsson

Einn eirra, sem tk eftir v hve undarlegur essi drengur var, var smakennarinn minn barnaskla, s gti maur Auun H. Einarsson (1941-2009) en honum og minningu hans er essi grein tileinku. Auun kenndi mr smi finga- og tilraunadeild Kennaraskla slands, sem dag heitir Hteigsskli. ar kenndi Auunn mr smi fr haustinu 1969 til barnaprfs ri 1973. Auun, sem margir ekkja fyrir smakennarastrf sn og vandaa smavinnu, sem og torfbjabyggingar, var lka hugamaur um allt fornt og sgu slands. ar a auki var hann me hagari mnnum slandi. Betri smakennara og smi gat maur ekki fundi.

Gert upp milli nemenda

tt a Auun vri frbr kennari var honum einu sinni messunni. Hann geri upp milli drengjanna og bau mr einum a sma langspil og ekki rum. Lklega var a vegna ess a hann taldi mig geta valdi verkefninu. Hann ekkti hinn mikla forneskjuhuga og teiknihfileika, og hafi ar fyrir utan heyrt mig tala um langspil af miklum m. Hann reyndi a haga v annig til, a g ynni eitthva a verkefninu sklanum, stundum eftir tmum, en mest heima. g fr lka heim til hans vestur b um helgar, ar sem hann var me ltinn blskr sem var fullur a smaefni. Vitanlega hjlpai Auun mr miki me smina langspilinu. Hann treysti mr samt fyrir hemjumiklu og a geri etta smaverkefni okkar afar ngjulegt. En etta skapai auvita einnig fund hj nokkrum af sklaflgunum.Einn bekkjaflaga minna, sem dag er lgfringur,reyndi meira a segja a koma langspilinu fyrir kattarnef, egar a var a mestu klra.

g fr jminjasafni og fkk ar me leyfi jminjavarar a mla langspilmebogadregnumhljmkassasem ar var varveitt og sem hefur safnnmeri jms. 635. g fr eitt skipti safni me sklaflaga mnu Eggert Plssyni, sem n er pku- og slagverkmeistari Sinfnuhljmsveit slands. a var fyrsta eiginlega rannsknarfer mn frunum. g hafi einnig samband vi nnu rhallsdttur sngkonu sem lengi hafi reynt a efla hugann langspilinu og a gladdi hana, a heyra a strkpjakkur barnaskla vri a sma sr slkt hljfri og tlai a leika eftir henni listina. Sjlf hafi hn lti sma fyrir sig langspil eftir hljfri fr 18. ld sem varveitt er Musikmuseet Kaupmannahfn (sem n er hluti af jminjasafni Dana).Oft var Anna ltin kyrja me sinni hstemmdu rdd ogstrjka strengi langspilsins rtt fyrir hdegisfrttir tvarpinuhr rum ur.g mun brtt gefa lesendum mnumhljdmi afhennar list.

jms 365
Mackenzie Langspil
D130_1 lille
Efst er langspil jminjasafni (jms. 635), en langspil dttur Magnsar Stephensens sem teikna var ri 1810 Viey er fyrir miju. essi hljfri eru mjg svipu og m telja nsta ruggt a sami maur hafi sma au. Hljfri mitt hefur reynst lkast mest v hljfrifr 19. ldsem til er Musikmuseet Kaupmannahfn (nesta myndin) og sem upphaflega kom angari 1915 r bi dansks sklaumsjnarmanns (skolebetjent)sem Hans PeterLyum ht (f. 1859; Ht upphaflega Nielsen)og bj Larslejestrde 9 Kaupmannahfn(allar upplsingar um hann vru vel egnar um ann mann og hvernig a kom til a hann tti langspil).

g mldi lengd og bil milliverbandanna gripbrettinu. Lmingar, sgun, heflun og pssun hlianna hljmkassanum s g alfari um, en Auun hjlpai nttrulega me a lma saman gott tr snigilinn og skera hann t, skeyta saman og lma allt hljfri. Eins og filu og gtar var hornlisti lmdur til styrktar innanverum langspilskassanum. Auuni og a tvega mahn gripbretti. g ni benholt fyrir lyklana (sem sumir kalla skrfur eastillingarpinna)og raspai , jalai og pssai eftir a Auun hafi rennt svalningana sem fara inn snigilinn. g s svo um lkkun og pssun. Eitt af v skemmtilegasta vi etta verkefni, fyrir utan a heyra hljminn egar strengirnir voru komnir , var a beygja eina hliina. a gerum vi heima hj Auuni yfir tvr helgar. Hliin var mkt me gufu og sett koparkldda pressu sem Auun hafi sma. Hliin var svolg pressu til a f lags sitt.

Langspil 1

Eins og mjkt sell

egar langspili mitt var tilbi, fr g me mur minni hljfraverslunina RN og keypti msa strengi til a reyna langspili. g man egar g hrindi Auun til a lta hann heyra gegnum smann hvernig hljfri hljmai. Auun var hinn ngasti og sagi ktur, etta hljmar eins og mjkt sell. Sar fkk hann a heyra betur hljfrinu.

g lk vi tkifri langspili, me fingrum og boga sem g fkk a lni, en mest fyrir sjlfan mig. g spilai jlg og mialdasmelli eftir eyranu en sjaldan fyrir heyrendur. Hljmurinn langspilinu var fallegur og dpri og ari en langspilinu jminjasafninu sem var fyrirmyndin. Mr fannst sjlfum betra a heyra tninn mnulangspili en t.d. v sem Anna heitin rhallsdttir spilai ru hvoru tvarpi. En a hljfri var lka me bogadregnum kassa og var gert eftir hljfri sem var fr 18. ld og sem n er varveitt Musikmuseet Kaupmannahfn.

Svo var maur eldri og a var ekki beint lagia verakvamaur og slisti langspil Menntasklanum Hamrahl, ar sem allir voruanna hvort a dansa takt vi Travoltaea ursaflokkinn. g fr svo ri 1980 erlendis til nms og langspili ga hkk fram veggnum gamla herberginu mnu, ar sem a hangir enn mur minni til augnayndis. Engin tnlist hefur v miur komi r langspilinu langan tma. r essu tla g a bta vi fyrsta tkifri og stend n a semja fornleifafringarmur og McGoverns blk um sklmld slenskri fornleifafri, sem henta rugglega vel i flutningivi undirleik mjks sells.

Langspil 2
Langspil 3
Langspil Vilhjlms Arnar Vilhjlmssonar sma 1971-72. hljfri vantar ntskori lok hljopi, strengina og stla, sem margir voru reyndir til a f sem bestan tn. Ljsm. Sigrur B.Vilhjlmsdttir, sem einnig hefur teki myndina a ofan me blum bakgrunni.

David G. Woods finnur besta hljfri

ri 1981 dvaldist slandi bandarskur srfringur tnmennt, David G. Woods. Fullbright styrk rannsakai hann slenska langspili og slensku filuna, sgu essara hljfra og eiginleika. Hann rannsaki au langspil forn sem hann hafi spurnir af og fkk sr til hjlpar msa menn sem ekktu til hljfrisins og gtu sma a. eirra meal var heiursmaurinn Njll Sigursson sem kennt hafi mr um tma Barnamsksklanum egar hann var nkominn r nmi (og sem lklegast smitai mig upphaflega af langspils-bakterunni), og Auun H. Einarsson sem tk Woods smatma.

Woods, sem sar var m.a. prfessor vi hsklann Connecticut Bandarkjunum lt sma nokkur hljfri, sem g mun sna ykkur sar egar hann er binn a senda mr myndir. au voru smu me gmul hljfri a fyrirmynd. Auun smai eintak af v hljfri sem g mldi upp jminjasafninu (tt a hafi ekki a lokum ori alveg eins).

Meira en ratug eftir dvl Woods slandi kom t frekar stutt grein eftir hann rbk hins islenzka Fornleifaflags ri 1993 sem Njll Sigursson hafi tt. ri 1993 hf g strf jminjasafninu og rddi g einmitt vi Auun um essa grein dr. Woods. Woods greinir fr langspilsger,sem var a sgn Auunssmu eftir mti Auuns ogteikningu minni. S eftirlking hljfrinu (jms. 635) jminjasafnireyndist samkvmt tnmenntafringnum Woods vera a langspil sem hefi fegurstan tninn.

Nlega skrifai g prfessor emertus David G. Woods Connecticuttlvupst og sagi honum frfyrstalangspilinu me bogadreginn kassa sem Auunnog gsmuum eftir jms. 635.essa ga langspils sem honum lkai betur en mrg nnur. etta "Stradivarus slenkra langspila" var ekkert anna en samstarfsverkefni mitt og meistara Auuns H. Einarssonar.

Woods greindi einnig fr v grein sinni rbk Fornleifaflagsins, a gerur hafi veri pakki fyrir kennslu smi langspila. v miur hef g ekki s essi ggn og tti vnt um ef einhver gti tvega mr au.

Auun kenndi fleiri brnum a sma langspil

Ekki get g tiloka a Auun hafi sma langspil me rum nemenda ur en hann leyfi mr a sma mitt hljfri. En ef svo var, var a hljfri ekki me bogadregnum hljmkassa.Tu rum eftir a g smai mitt hljfri me Auuni, kenndi hann 14-15 ra krkkum a sma mis konar hljfri. Kennslan fr fram kvldtmum Tnmenntaskla Reykjavkur Lindargtu.

1982 Tnmenntasklinn vi Lindargtu
Auun og nemendur hans Tnmenntaskla Reykjavkur ri 1982. Greinilegt er a tvr stlknanna hafa sma "Stradivarus Vilhjlms og Auuns". arna m einnig sj stoltan miausturlandasrfring me gtar.

myndinni, sem birtist jviljanum slugavori 1982,m sj flk sem sar hafa ori ekktir tnlistarmenn og svii strfri. essu nmskeii ungra hljfrasmiavar til a myndaJhann Frigeir Valdimarsson, sarsngvari, og Katarna ladttir filuleikari, en essum hpi var einnig mjg svo efnilegt flk sem v miur fll allt of snemma fr af msum stum, lkt og Auun, sem snemma var Alzheimer sjkdmnum a br. Blessu s minning ess vlundarsmis.

arnstu frslu skal sagt fr msumeim

heimildum sem til eru um

langspili fyrir

aldamtin

1900

langspil 4


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband