Bloggfćrslur mánađarins, júní 2015

Embćttismannafornleifarannsóknarferđar- skandallinn 1987

hraunthufa87_1263577.jpg

Í ágúst 1987 hélt hópur íslenskra embćttismanna og eiginkvenna ţeirra í helgarferđ ađ Hraunţúfuklaustri í Vesturdal í Skagafirđi.

Ţór Magnússon ţjóđminjavörđur gaf út rannsóknarleyfi til fornleifafrćđings eins međ sćnskt pungapróf í fornleifafrćđi, og bauđ svo vinum hans og kunningjum í helgarrannsókn norđur í land til ađ grafa nokkrar holur í rústirnar í Vesturdal. Ţátttakendur í helgarrannsókninni töldu m.a. sendiherra, fyrrverandi Ţjóđleikhússtjóra, deildastjóra og hjúkrunarforstjóra. Ţetta glćsilega liđ klćddist bláum ćfingagöllum líkt og ađ ferđinni vćri heitiđ á diskótek. Aldrei áđur hafđi fariđ fram fornleifarannsókn á Íslandi sem um leiđ var tískusýning fyrir forljótan útilegufatnađ.

Hvorki meira né minna en hálft tonn af hafurtaski blýantsnagaranna var flutt norđur ađ Gilhaga í Skagafirđi og ţar beiđ ţyrla Landhelgisgćslunnar eins og auđmjúkir ţjónar embćttismannanna og flutti pjönkur ţeirra síđasta spölinn inn ađ Hraunţúfuklaustri. Hljómsveit Rúnars Gunnarssonar, Geimsteinn, hjálpađi einnig međ ađ flytja pinkla og drykkjarföng ferđalanga í Skagafjörđ. Rúnar heitinn var alltaf sami öđlingurinn.

Nćstu tvo daganna gróf ţetta fína fólk eins og ţađ hefđi etiđ óđs manns skít og árangurinn lét vitaskuld heldur ekki leyna á sér. Í Lesbók Morgunblađsins birtist áriđ eftir hin ýtarlegasta ferđalýsing eftir Hrafn Pálsson deildarstjóra í heilbrigđisráđuneytinu. Ţar eru góđar myndir ađ ađförunum og lýsandi mynd ţar sem Ţór Magnússon er sagđur útskýra stein sem búiđ er ađ finna - En hvenćr fćr almenningur og skattborgarinn sem borgađi ţyrluflugiđ útskýringar?

Niđurstöđur?

Ţetta gerđist allt međan fornleifar frá rannsókninni á Stóru Borg eyđilögđust á Ţjóđminjasafni Íslands vegna vanrćkslu og áhugaleysis helgarfornleifafrćđingsins Ţórs Magnússonar. Annađ eyđilagđist einnig (sjá hér).

Hvađ kom svo út úr ţessu helgarkrukki skrifstofublókanna? Svariđ er: EKKERT. Engin skýrsla hefur birst og engin gögn virđast hafa veriđ skráđ frá ţessu helgarverkefni í ágústmánuđi áriđ 1987. Engin sýni hafa veriđ tekin til kolefnisaldursgreininga, ţó svo ađ grafiđ hafi veriđ niđur á fornt eldstćđi.

Reyndar hafđi Ţór Magnússon fariđ ţarna um áđur. Ţađ var í ágúst 1973. Afraksturinn var líka rýr í ţađ skiptiđ. Til ađ mynda tók Ţór međ sér í bćinn nokkra leggi og bein og túlkađi herđablađ bein úr kind sem mannabein (sjá hér). Ţađ eru ţau greinilega ekki, og hefur sá sem skráđi beinin einnig átt erfitt ađ leyna fyrirlitningu sinni á ruglinu er hann skrifađi ţetta í ađfangabók Ţjóđminjasafnsins:

Mannabein úr Hraunţúfuklaustri. Minjar sem Ţór Magnússon ţjóđminjavörđur afhenti 29/8 1973 sem fundust  viđ rannsókn ţar. Herđablađ og tveir beinhlutar. Fannst í rúst 1, skála. Mér sýnist ţetta nú vera herđablađ úr stórgrip, líklega nautgrip. Beiniđ neđst fyrir miđju er fjćrendi af lćrlegg líklega af kind/geit og beiniđ lengst til vinstri er líklega fjćrendi af sveif úr kind/geit.

Fáeinar ljósmyndir, vitagagnlausar, frá rannsóknum Ţórs á Hraunţúfuklaustri áriđ 1973 eru síđan skráđar á Sarpi. Sannast sagna er mestur fengur af vísu Kristjáns bónda Stefánssonar í Gilhaga um hina grafandi embćttismenn.

Fornar götur gengiđ, riđiđ

geyst er stefnt í hlađ.

Ţannig herjar Henson-liđiđ

helgan klausturstađ.

hraunthufa87b.jpg

Sigurđur Ţórarinsson hafđi einnig grafiđ holur í rústir á Hraunţúfuklaustri áriđ 1972. Holur jarđfrćđinga gefa hins vegar mjög takmarkađar upplýsingar um jarđlagaafstöđu sem fornleifafrćđingar sćkjast eftir, en Sigurđur greindi ţó frá ţví ađ hann í botni einni holunnar hafi fundiđ ljósa gjóskulagiđ úr Heklugosi áriđ 1104 yfir gólflagi. Fyrst var greint frá ţví í Morgunblađinu áriđ 1972 (sjá hér).

Kristján Eldjárn ritađi síđan ágćtt yfirlit, Punktar um Hraunţúfuklaustur, í Árbók fornleifafélagsins áriđ 1973, ţar sem hann fer yfir rannsóknarsögu rústa og tilgátur um eđli rústanna ađ Hraunţúfuklaustri í Vesturdal.

Embćttismannahelgarsportgröfturinn áriđ 1987 bćtti engu viđ ţá sögu, nema ţví ađ embćttismenn gátu fariđ í helgarfornleifarannsókn í Henson-göllum í bođi ţjóđminjavarđar til ađ raska rústum engum til gagns og ánćgju nema sér sjálfum.

Quo vadis?

Nú er öldin önnur. Jarđsjá, radarar og jafnvel vinsćldalistar fréttastofa eru notađir til ađ finna klaustur nú á dögum, og ţau voru greinilega stćrri á Íslandi en víđast hvar á Ítalíu, ef trúa má nýjustu niđurstöđum frá Ţykkvabćjarklaustri. Ef rétt verđur haldiđ á spöđum og skeiđum finnst líklega embćttismađur í bláum Henson-galla á Hraunţúfuklaustri, sem er vel á viđ "fílamann" og tvćr eskimóakonur ađ Skriđuklaustri, ţó ţau hafi blessunin reynst vera frekar ţunnur ţrettándi ţegar upp úr holunni var stađiđ.

En ef aldursgreining Sigurđar Ţórarinssonar sumariđ 1972 voru réttar hefur nú vart veriđ klaustur í Vesturdal og líklegast hafa rústirnar dregiđ nafn sitt af ţeim lokađa (Lat. claustrum) dal sem bćjarstćđiđ er í.

hraunthufa87c.jpg

Auxiliator archaeologorum


Sagan endurtekur sig - Evrópsk hámenning

446px-nuremberg_chronicles_-_suns_and_book_burning_xciiv.jpg

Áriđ er 1242: Lođvík IX konungur ţvingađi gyđingasamfélög Frakklands til ađ afhenda eintök ţeirra af Talmud og lét brenna 24 vagnhlöss af bókum gyđinga á torginu fyrir framan Louvre í París.

Áriđ er 1933: Bókabrennur í Ţýskalandi. Bćkur gyđinga voru brenndar á torginu fyrir framan Háskólann í Berlín. Svipađir brennur fóru fram víđa í Ţýskalandi.

books.jpg

Áriđ er 2015: Sjálfstćđisflokkurinn, flokkurinn sem tók viđ meginţorra íslenskra nasista sem studdu gyđingaofsóknir og bókabrennur, setur fram tillögu um ađ afnema skuli lög gegn guđlasti. Stungiđ er upp á ţví til eflingar tjáningarfrelsisins. Vinstri menn hrósa Sjálfstćđisflokknum.

burning-religious-texts-and-antiques-during-the-cultural-revolution-.jpg

Kínverska Menningarbyltingin

Áriđ er 2015: Laugardaginn 4. júlí ćtla breskir nýnasistar ađ ţramma gegnum hverfi gyđinga í London á hvíldardegi gyđinga og hafa bođađ ađ ţeir muni brenna eintak af Talmud, skýringum á lögmálsbók gyđinga Torah. Á Bretlandseyjum varđar guđlast gegn Kristni viđ lög, en ekki guđlast gegn öđrum trúarbrögđum. Í nafni tjáningarfrelsisins er í lagi ađ brenna trúarrit gyđinga og fyrir nasista ađ ţramma í hverfum ţar sem gyđingar búa. Ţađ er greinilega ekki nóg ađ gyđingar verđi árlega fyrir fjölda hryđjuverka í menningarálfunni Evrópu.

Mótmćliđ hér

book-burning-web.jpg

Áriđ er 2015: Eru menn kallađir öfgamenn og "trúarnött" ţegar ţeir verja rétt trúarbragđa og vilja varna ţví ađ skríll, rumpulýđur og t.d. ISIS ráđist gegn ofsóttum minnihlutahópum og vanvirđi menningu annarra manna.

book-burning-christian.jpg

Talmud og Torah voru eitt sinn guđlast samkvćmt kristnum guđfrćđingum. Ritin voru brennd og "guđlastararnir" líka. Í dag vil menn leyfa guđlast svo hćgt sé ađ brenna trúarrit og vanvirđa trú og trúađa og menningu annarra. Gallinn er greinilega í manninum, ekki í trúnni.


Hús íslenskra frćđa?

bensin_1262989.png

Ţađ er áhugavert ađ sjá, hvernig handritin sjást gegnum gluggann og ađ embćttisbíll Nordals sé ekki af stćrri gerđinni. Einkennisbúningar handritafrćđinganna međ belti og ţessu flotta kaskeiti koma í stađ eđlilegrar launahćkkunar. Nú verđur frćđunum dćlt í fólkiđ, t.d. úr Laxdćlu...


Hvalveiđimenn á Seyđisfirđi

sey_isfjor_ur.jpg

Myndin efst er brot úr frábćrri ljósmynd Frederick W.W. Howells frá Seyđisfirđi (sjá myndina í heild sinni neđst). Myndin er líklega tekin aldamótaáriđ 1900. Tveir strákar standa í fjörunni og saltfisksverkunarkonur sitja og hvílast í bakgrunninum. Allt umhverfis strákana liggja skjannahvítir hryggjaliđir úr stórhveli.

Spurningin til lesenda: Getur einhver fyrir austan sagt mér hvar myndin er tekin?

Eftir miđja 19. öld voru bandarískir hval- og selveiđimenn međ stöđ á Seyđisfirđi. Um skeiđ ráku Bandaríkjamennirnir Thomas Welcome Roys (1816-1877) og Gustavus A. Lilliendahl stöđ á Seyđisfirđi. Ţeir fóru illa út úr selveiđivertíđ áriđ 1867 er skip ţeirra brotnađi, en einnig kom hćkkun olíuverđs og borgarastríđiđ í Bandaríkjunum í veg fyrir frekari ćvintýr ţeirra viđ Íslandsstrendur. Ţá tók viđ stöđ ţeirra danskur mađur O.C. Hammer ađ nafni, en hann stundađi víst aldrei neinar hvalveiđar ađ ráđi.

bottemanne_2.jpg

Til Íslands kom einnig Hollendingurinn Caspar Josephus Bottemanne (1829-1872).

Hann landađi á Seyđisfirđi og vann međ Roys og Lilliendahl. Bottmanne er lítt nefndur í samtímaheimildum íslenskum, nema einu sinni í Ţjóđólfi áriđ 1871, ţegar greint er frá ţví ađ ekki hafi veriđ hćgt ađ fćra honum tvö bréf er hann sigldi á skipi sínu Noordkaper, sem landspósturinn les sem "Norđkoper".

Bottemanne ţessi hafđi afgerandi áhrif á hvalveiđisöguna međ ţróun ákveđinnar gerđar af skutli sem Welcome Roys og Lilliendahl fá ţó oftast heiđurinn fyrir. Prófessor Joost Schokkenbroek viđ Vrije Universiteit í Amsterdam og rannsóknarstjóri Scheepvartmuseums (Siglingasögusafns Hollands) í Amsterdam hefur skrifađ mjög merkilega doktorsritgerđ um hvalveiđar Hollendinga á árunum 1815-1885. Ţar kemur fram hin rétta saga flugeldaskutuls Bottemannes og athafna hans á Íslandi.     

Hvort beinin í fjörunni á mynd Howells eru leifar eftir athafnasemi Roys, Lilliendahls ellegar Bottemannes hins hollenska er erfitt ađ fullyrđa, en ţađ er vel hugsanlegt.

Samkvćmt sumum heimildum var hvalveiđistöđ Roys og Lilliendahls á Vestdalseyri sem Howell ljósmyndađi einnig, en tengist stađurinn á efstu myndinni á einhvern hátt Vestdalseyri? Hvađa fjall sést í bakgrunninum?

vestdalseyri_1262912.jpg

Vestdalseyri

1923_4_14.jpg

fjall_1.jpg

Ef ţetta er tindurinn á myndinni (myndin er tekin um hádegi), ţá eru drengirnir á syđri strönd fjarđarins víđs fjarri Vestdalseyri. Getur ţetta veriđ Hákarlshaus eđa Sandhólatindur?

Heimildir:

Schokkenbroek, Joost C.A. 2008. Trying-out: An Anatomy of Dutch Whaling and Sealing in the Nineteenth Century, 1815-1885. Aksant Academic Publishers, Amsterdam.


Minningar úr felti

stora_borg_1984.jpg

Eigi biđst ég afsökunar á ţessari mynd, ţó hún sé í lélegum gćđum. Ég setti hana til hliđar fyrir mörgum árum. Ég fékk mig á ţeim árum aldrei til ađ henda misheppnuđum myndum. Skyggnan var ekki sett í ramma, sem skýrir rykiđ. Mig minnir ađ myndina hafi ég sett til hliđar ţví mér ţótti hún hjákátleg. Nú sýni ég hana í fúlustu alvöru. Hún er ágćtis heimild.

Myndin sýnir vinnu viđ eina erfiđustu fornleifarannsókn á Íslandi: Rannsóknina á Stóru-Borg undir Eyjafjöllum. Ég hef ekki lengur ártaliđ ţegar ég var ţarna í heimsókn, ţví ég gaf rannsókninni flestar ađrar ljósmyndirnar sem ég tók á Stóru Borg, ţegar ég vann ţar sumrin 1981 og 1982, Ţađ var m.a. nokkuđ safn 6x6 sm. litaskskyggna. Líklegast var ég ţarna í heimsókn sumariđ 1984.

stora_borg_1984_2.jpg

Lítiđ hefur ţví miđur komiđ út um rannsóknirnar á Stóru-Borg. Ţjóđminjasafniđ lét mikiđ af ţví gífurlega mikilvćga efni sem ţar fannst eyđileggjast. Ţađ er alfariđ sök Ţórs Magnússonar og ţeirrar óstjórnar sem fylgdi honum á Ţjóđminjasafni Íslands til fjölda ára.

Á myndinni sést Mjöll Snćsdóttir fil. kand. (t.v.) sem í dag er einn af forstjórum Fornleifastofnunar Íslands, einkafyrirtćkis sem býđur í fornleifarannsóknir og skráningar og sćkir í fé ţađ sem yfirvöld veita til rannsókna. Međ Mjöll mćlir Dr. Orri Vésteinsson sagnfrćđingur, sem löngu síđar var gerđur ađ prófessor í fornleifafrćđi . Ţegar myndin var tekin var hann víst í menntskóla. Orri fékk sína fyrstu ţjálfun viđ hinar erfiđu ađstćđur á Stóru-Borg. Ţađ herti menn.

Vona ég ađ hćđamćlingatćkiđ sem notađ var ţetta sumar hafi veriđ í lagi, ţví árin sem ég vann á Stóru Borg var ţađ ónýtt. Hćđarmćlingar á rúst sem var yngri en undir-liggjandi rúst, gat hćglega fengiđ hćđarmćlingar sem lágu undir rústinni sem var eldri. Ţjóđminjasafniđ sá ekki til ţess ađ rannsóknin fengi bođleg rannsóknartćki. Ég öfundađi aldrei Mjöll Snćsdóttir af ţví hlutskipti ađ stýra ţessari rannsókn.

Út úr öxl Orra og maga hans virđist vaxa föngulegur mađur. Ţetta er Einar vinur minn Jónsson frá Skógum, sagn- og lögfrćđingur, sem oft vann međ mér á Stöng í Ţjórsárdal . Einar var, međan hann gróf, međal vandvirkustu grafara og teiknara sem ég hef haft í vinnu. Ef ég hefđi tök á ţví ađ halda áfram ađ grafa á Íslandi, í ţví hafi af fornleifafrćđingum sem Orri hefur menntađ og mótađ, myndi ég reyna ađ fá Einar í vinnu, gćđanna vegna - hann kann sitt fag. Ég tćki líka Orra í vinnu, ţví  hann sagđi mér ungur er hann kom í heimsókn á Stöng í Ţjórsárdal, ađ hann hefđi vinnubrögđin mín ađ fyrirmynd og lofađi mig mjög á fyrirlestri í Árósum fyrir fáeinum árum, svo ég fór alveg hjá mér fyrir framan gamla samnemendur mína í Árósum. Ţađ eru alltaf einhverjir sem kunna ađ meta mann.

Lýk ég nú ţessu skjalli međ myndum frá annarri rannsókn sem ég kom hvergi nálćgt. Hér hefur Kristján Eldjárn bođiđ fjölda manns međ í rannsókn á kumli viđ Úlfljótsvatn sumariđ 1948. Ţessa tísku verđur víst aldrei hćgt ađ fá aftur í fornleifafrćđina á Íslandi, ţar sem meirihluti fornleifafrćđinga eru víst konur á okkar tímum. Viđ rćđum ekki ađferđirnar.

_slensk_fornleifafrae_i.jpg

kristjan_eldjarn_1948_2.jpg


Handbók fyrir Gamla Ford

ford_haandbog_1922_lille.jpg

Nýlega kom ég fyrir tilviljun í forgamla verslun á Friđriksbergi i Kaupmannahöfn. Ég sá í glugga ađ ţeir voru međ olíutrektar í öllum stćrđum á 5 krónur stykkiđ. Mig hefur einmitt vantađ slíkar trektar sem kosta auđveldlega 10 sinnum meira í öđrum verslunum. Á jarđhćđ á Allégade í virđulegu hornhúsi var gamall mađur ađ selja leifar lagersins í fyrirtćki sem fjölskylda hans hefur rekiđ í fjórar kynslóđir. Hann selur mest bílahluti, en hann er einnig međ skransölu í einu herbergi. Ţar fann ég sjaldgćfan lúterskan katekismus frá 1864 á ađeins 10 krónur danskar, sem ekki er til á Konunglega bókasafninu.

ford_t_gir_lille.jpg

Gírshjólin í Ford T

Ég rakst á ţessa merku handbók á dönsku fyrir Ford T frá ágúst 1922 á dönsku, sem sá gamli vildi selja fyrir mjög sanngjarnt verđ og ég sló til. Ég er ţegar búin ađ fá gyllibođ í bćklinginn. Mikiđ er til af sams konar handbókum á ensku, en ţađ er venjulega í endurprentuđum útgáfum.

Ţessi handbók er upphaflega útgáfan frá 1922 á dönsku. Langafi seljandans mun hafa keypt Ford T í hárri elli og ţetta er bćklingurinn sem fylgdi ţeim bíl nýjum. Vel hefur veriđ passađ upp á hann.

Ef einhver er međ Ford T sem ţeir eiga í vandrćđum međ, er ţetta örugglegasti hinn besti pési, en hann kostar.

Menn voru greinilega mjög snemma farnir ađ hafa áhyggjur ađ eftirgerđum ađ varahlutum. Undir upphafsorđum bókarinnar er varađ viđ eftirlíkingum.

ford_t_af_vigtighed.jpg


Af ávöxtum ţeirra skuluđ ţér ţekkja ţá

hur_arhringur.jpg

Á okkar tímum, ţegar öllu er hent eftir nokkurra ára notkun er ćriđ áhugavert ađ líta aftur á aldir á nýtni Íslendinga. Ruslalýđur sá sem nú rćđur ríkjum, og sem ćpir og vćlir út af minnsta skorti og jafnvel mest ţegar launin eru hćst og tekjurnar eru bestar, ćttu ekki ađ lesa um gripinn hér fyrir ofan. Ţeir fá fyrir hjartađ og ţykir ţetta örugglega ómerkilegt pjátur sem beri ađ henda. Eins tel ég víst ađ Ţjóđminjasafniđ frábiđji sig ţćr upplýsingar sem hér birtast, ţví ţeim nćgir greinilega ţađ sem ritađ var um gripinn áriđ 1886 eins og fram kemur á Sarpi ţar sem gripurinn er sagđur vera "málmsteypa" sem á hugsanleg viđ um hringinn, sem virđist tiltölulega nýlegur, en á alls ekki viđ um skjöldinn.

Áriđ 1886 kom ţessi dyrahringur međ skildi á Fornminjasafniđ í Reykjavík. Líklega er hann af kirkjuhurđ ađ Hvammi í Dölum. En eins og Sigurđur Vigfússon safnvörđur gerđi sér strax grein fyrir, ţá var gripurinn samsettur úr tveimur hlutum frá mismunandi tímum. Hann taldi hringinn vart vera eldri en frá 18. öld en skjöldinn kominn úr skírnarfati frá 15. öld.

Í ţjóđsögum Jóns Árnasyni er ţví hins vegar getiđ ađ hringur ţessi hafi upphaflega veriđ á hofi einu á Akri ekki allfjarri Hvammi, en er ţjóđsagan var skráđ var hringurinn á hurđinni ađ Hvammskirkju. Ţetta er vitaskuld hugarburđur og bábilja eins og flestar ţjóđsögur, en Sigurđur forni Vigfússon gullsmiđur hitti naglann á höfuđiđ, ţó hann gćti ekki bent á samanburđarefni máli sínu til stuđnings.

Ekki get ég dćmt um aldur hringsins sjálfs, en skjöldurinn er líklegast ţýskt verk og líklegast ţykir ađ hann hafi veriđ drifinn og hamrađur á koparverkstćđi í Nürnberg eđa í Belgíu.eschols_rugur.jpg

Holland og Ţýskaland

Áriđ 1941 keypti Rijksmuseum í Amsterdam fallegt fat úr messing (sem er gul málmblanda, blanda zinks og kopars). Seljandinn var forngripasali í Amsterdam, C.A.M. Drieman. Kannski hefur fatiđ veriđ skírnarfat, en ekki er hćgt ađ útiloka ađ ţađ hafi veriđ seder-fat, fat sem gyđingar röđuđu táknrćnum réttum á til ađ minnast harđrćđisins í Egyptaland og brottfararinnar ţađan. Ţađ gera gyđingar á Pesach hátíđ sinni (Páskum). Myndmáliđ á fatinu bendir til ţess ađ ţetta gćti hafa veriđ seder-fat.

Ef vel er ađ gáđ, er augljóst ađ fatiđ og skjöldurinn frá Hvammi hafa veriđ hamrađir, og drifnir á sama móti, en fatiđ í Hollandi eru hamrađir borđar međ skreyti.

Áriđ 1989 hélt ég svokallađan Capita Selecta fyrirlestur viđ Háskólann í Amsterdam um landnámiđ á Íslandi. Ţá eins og áđur og oft síđan brá ég mér á Rijksmuseum og keypti áhugaverđan sýningarskrá frá 1986 upp á 381 blađsíđu sem ber ţann góđa titil Koper & Brons. Ţar á blađsíđu 171 má lesa upplýsingar um fatiđ á Rijksmuseum. Ţar upplýsist ađ ađ eins fat sé ađ finna í Germanisches Nationalmuseum í Nürnberg. Í ţýskri bók frá 1927 er upplýst ađ fatiđ sé frá Nürnberg og sé frá ca. 1500. Hollendingar fara varlegar í sakirnar ţegar ţeir telja fatiđ vera frá 16. öld. Ég myndi velja fyrri hluta ţeirrar aldar.

England

Viti menn á V&A (Victoria & Albert safninu í Lundúnum) er annađ messingfat af sömu gerđ, sem gefiđ var safninu áriđ 1937 af Dr. Walter Leo Hildburgh (1876-1955) bandarískum listsafnara og listskautadansara sem uppnefndur var "Eggiđ" . Hann gaf V&A um ćvina 5000 gripi (sjá hér og mynd fyrir neđan). Eins og sjá má, er mynstriđ á börmum fatsins í London öđruvísi en ţađ sem er á fatinu í Amsterdam.

2008bt3087_jpg_l_2.jpg

Greinilegt er ađ skjöldurinn frá Hvammi hefur veriđ hamrađur út á sama móti og fötin í Hollandi, Ţýskalandi og London. En hann er hins vegar úr bronsi (blöndu kopars og tins) en ţau úr messing. Ef til vill hefur hann veriđ klipptur úr aflóga skírnarfati Hvammskirkju og á hann settur hringurinn, sem mér sýnist vera rör en ekki heilsteyptur hringur.

Myndmáliđ á ţessum ţremur gripum sem gerđir voru á sama stađ, eđa á sama móti, má svo finna í 4. Mósebók, 13. kafla sem og Jósúabók 2. kafla vers 1-22 . Í Mósebók segir:

21Síđan fóru ţeir upp eftir og könnuđu landiđ frá Síneyđimörk til Rehób viđ Lebó Hamat. 22Ţeir fóru um Suđurlandiđ til Hebron. Ţar bjuggu Ahíman, Sesaí og Talmaí, niđjar Anaks. Hebron hafđi veriđ reist sjö árum áđur en Sóan í Egyptalandi. 23Ţeir komu inn í Eskóldal og skáru ţar af vínviđargrein međ einum vínberjaklasa og ţurfti tvo menn til ađ bera hana á burđarstöng. Einnig tóku ţeir međ sér nokkuđ af granateplum og fíkjum. 24Ţessi stađur var nefndur Eskóldalur eftir vínberjaklasanum sem Ísraelsmenn skáru ţar af.

V.Ö.V. 2015

Ítarefni

ter Kuile, Onno 1986. Koper & Brons. (Catalogi van de versameling kunstnijverheid van het Rijksmuseum te Amsterdam, Deel 1, red. A.L. den Blauuwen). Staatsuitgeverij,´S-Gravenhage.

Tiedemann, Klaus 2015: Nürnberger Beckenschlägerschüsseln: Nuremberg Alms Dishes. J. H. Röll Verlag.

Walcher-Molthein, Alfred. 1927. Geschlagene Messingbecken. Altes Kunsthandwerk. Hefte über Kunst und Kultur der Vergangenheit. 1 Band 1927 / 1.Heft (mynd 13).

http://collections.vam.ac.uk/item/O88064/dish-unknown/

eschols_rugur_2.jpg


Gleđilega hátíđ

falkafani.jpg

Eins og kunnugt er áttu Jón Sigurđsson og Ingibjörg Einarsdóttir páfagauk mjög skrafgjarnan og áhugasaman um pólitík. Hann var kallađur Poppedreng, sem var mjög algengt nafn á páfagauka í Danmörku, og er enn. Í einu af kvćđum Řhlenschlägers bregđur Poppedrengen fyrir (sjá hér). Annars var Poppe komiđ úr ţýsku og var gćlunafn fyrir ţá sem voru svo ólánsamir ađ heita Jakob. Hefđi Jón ţví međ réttu átt ađ kalla gauk sinn Kobba.

nonni_og_imba_1262287.jpgHvort Poppedrengen hafi veriđ á hćgri eđa vinstri vćngnum, er ekki vitađ, en hann skipti sér iđulega af stjórnmála- viđrćđum á heimili Jóns og Ingibjargar. Ţegar of miklar öfgar voru komnar í fuglinn og hann var farinn ađ kalla andstćđinga sína ljótum nöfnum, var í snarheitum breitt klćđi yfir búriđ sem hann bjó í til ađ róa kvikindiđ niđur. Kem ég hér međ ţeirri ađferđ til skila til háttvirts forseta Alţingis.

Ekki er til ljósmynd af Poppedrengen svo vitađ sé, en Fornleifur óskar í stađinn lesendum sínum gleđilegrar hátíđar á afmćli Jóns međ silkibút ísaumuđum međ hinum konunglega íslenska fálka. Svona smádúk gátu heppnir reykingamenn í Belgíu og Hollandi átt ţađ til ađ finna í sígarettupökkum fyrir rúmum 100 árum síđan. Ţađ hefur vćntanlega glatt margan krabbameinssjúklinginn.

Ef til vill hefur Sigurđur Guđmundsson ćtlađ sér ađ hanna páfagauksmerki til heiđurs Jóni, en ţá tekist ţađ svo illa ađ úr varđ fálki. Ţađ er ađ minnsta kosti vinnutillaga dagsins.

picasion_com_4914de44e726a26def307bced518ae66_1262296.gif


Fitjakaleikur - inngangur

kaleikur_fyrir_blogg.jpg

Hér hefst röđ hćfilegra langra greina um hina heilögu kaleika međ rómönsku lagi, sem eitt sinn var ađ finna í mörgum íslenskum kirkjum. Ţeir eru nú varđveittir á söfnum bćđi á Íslandi og erlendis. Margir hinna elstu íslensku kaleika eru meistarasmíđ og jafnast á viđ ţađ besta sem ţekkist frá 12. og 13. öld í Evrópu. Ţví hefur ósjaldan veriđ haldiđ fram ađ sumir ţeirra séu íslensk smíđ og jafnvel spćnsk, en hvortveggja tel ég vera rangt, og sömuleiđis ađ ţeir séu norskir.

Ţann 17. júní áriđ 2011 var mér bođiđ ađ halda fyrirlestur um merkan kaleik ađ Fitjum í Skorradal. Hulda Guđmundsdóttir bóndi og guđfrćđingur m.m. ađ Fitjum stóđ fyrir hátíđ í tengslum viđ vígslu nýs kaleiks fyrir Fitjakirkju. Hún og fjölskylda hennar höfđu haft veg og vanda af gerđ hans. Ívar Ţ. Björnsson leturgrafari og smiđur góđur skóp hinn nýja kaleik međ upphaflegan kaleik kirkjunnar sem fyrirmynd. Hinn nýi kaleikur er mjög vel unniđ verk og meistarasmíđ. Ađ ţví verđur vikiđ síđar. Gladdist fjölmenni og kirkjufólk sem kom ađ Fitjum ţann 17. júní 2011 mjög yfir hinum nýja kaleik sem vonandi á eftir ađ fylgja kirkjunni um ókomin ár.

fitjakirkja.jpgMeđ mjög stuttum fyrirvara var ég beđinn um ađ halda fyrirlestur um kaleikinn forna frá Fitjum. Ýmsir ađrir höfđu veriđ beđnir um ţađ sama en gátu ekki eđa skorti ţekkingu til ţess. Ég hélt langan fyrirlestur međ fjölda mynda og má skođa skyggnur frá fyrirlestri mínum hér (skjaliđ er frekar stórt, hafiđ vinsamlegast biđlund).

Nú er kominn tími til ađ greina betur og opinberlega frá afrakstri athugana og íhugana minna um rómanska kaleika á Íslandi.

Munu greinar undir heitinu Fitjakaleikur I-? smám saman birtast hér á Fornleifi, en hann er líka mikill áhugamađur um hinn gangandi greiđa (gradalis) og önnur dularfull, kirkjuleg vínveitingaáhöld, sem sumir telja ađ sé jafnvel ađ finna í klettaskorum á hálendi Íslands.

Til ađ byrja međ verđur greint almennt frá kaleiknum frá Fitjum og öđrum kaleikum frá sama tíma, en í síđari greinum verđur fariđ nánar í uppruna kaleiksins, stílsögu og myndmál (táknmál), sem er mjög merkilegt.

Áframhald á nćstunni - Perfer et orate!


Plastöldin í Ţjórsárdal

_aki_a_jo_veldisbaenum.jpg

Öruggt tel ég ađ flestir íslenskir fornleifafrćđingar fari ekki ofan af ţeirri skođun, ađ Ţjóđveldisbćr Harđar Ágústssonar viđ Búrfell í Ţjórsárdal sé eitt besta dćmi sem til er um minnimáttarkennd íslensks ţjóđernisrembings. Hún er vitleysa í alla stađi. Ţetta vćri kannski hćgt ađ segja á diplómatískari hátt, en ég sé enga ástćđu til ţess.

Ég get manna best tjáđ mig ţjóđveldisbćinn. Ég hef rannsakađ minjar á Stöng í Ţjórsárdal, sem á ađ vera fyrirmynd Ţjóđveldisbćjarins. Kirkjan viđ ţjóđveldisbćinn er jafnvel enn meira rugl en skálinn og hef ég ritađ um ţađ áđur á bloggum mínum (hér og t.d. hér). Mestur hluti yngsta skálans á Stöng var niđurgrafinn. Líkt og skálinn á Hrísbrú í Mosfellsdal voru húsakynni á Stöng eins konar risavaxin jarđhýsi.

Ţó svo ađ Ţjóđminjasafniđ og ađrar kreddukonur séu ekki búnar ađ međtaka sannleikann, ţá fór Stöng ekki í eyđi í Heklugosi áriđ 1104, heldur ađ minnsta kosti 125 árum síđar.

Plastmottur í ţekju

Plastmotta var heldur aldrei undir torfi í ţakinu á Stöng fyrr en á 20 öld. En ţá var nú heldur betur tekiđ til höndunum viđ ađ plastvćđa dalinn.

Efst sést Kristján Eldjárn heilsa Stefáni Friđrikssyni hleđslumanni. Kristján sagđi mér sína tćpitungulausu skođun á Ţjóđveldisbćnum. Hann var meira ađ segja enn minna diplómatískur en ég, ţegar ađ Ţjóđveldisbćnum kom. Honum ţótti lítiđ til hans koma, en hefur líklega ekki getađ sett út á verkiđ í ţví embćtti sem hann var ţá í. Vonandi hafa Stefán og Kristján ekki rćtt um ágćti plastsins.

Voriđ 1980 fór ég í ferđ sagnfrćđinema viđ HÍ, ţar sem ég stundađi nám eina önn. Međal annars var var haldiđ í Ţjórsárdal. Međ í för voru prófessorarnir Björn Ţorsteinsson og Sveinbjörn Rafnsson. Sveinbjörn hafđi ekki komiđ ţangađ eftir ađ byggingu skálans var lokiđ. Ţegar inn í skálann var komiđ sagđi undirleitur og hógvćr Sveinbjörn mjög diplómatískt, og rođnađi jafnvel ţegar hann leit upp yfir ţverbita: "assgoti er ţetta hátt". Eigi vissi hann af plastinu í ţekju.

plaststong.jpg

Hinn jarpi, bandaríski gćđingur ţjóđminjavarđar er hér riđinn alveg heim í hlađ og Ţór Magnússon tekur myndir (skv. Sarpi og myndasafni Ţjóđminjsafnsins) af piltum sem eru ađ fela öll ummerki um plastiđ í Ţjóđveldisbćnum - Ljósm. Ţór Magnússon, ţó svo ađ Ţór sjáist ţarna standa og draga djöfulinn á eftir sér á mynd sem hann er sagđur hafa tekiđ.

steinsteypan_kaer.jpg

Fćstir vita sennilega, ađ ţađ ţótti öruggara ađ reisa steinsteypuveggi í Ţjóđveldisbćnum og hlađa torfiđ utan á ţá. Potemkintjöld íslenskrar ţjóđminjavörslu eru mörg og ljót.


Nćsta síđa »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband