Bloggfćrslur mánađarins, febrúar 2016

Karlinn í strýtunni

karl_i_strytu_2.jpg

Áriđ 1890 ferđađist á Íslandi vellauđugur breskur lćknir, Tempest Anderson ađ nafni (1846-1913). Anderson var mikil áhugamađur um eldfjöll og eldvirkni. Ferđ hans til Íslands sumariđ 1890 var upphafiđ ađ fjölda ferđa hans til eldstöđva um allan heim, ţangađ sem Anderson fór til ađ sjá eldgos, hveri og hraun og til ađ ljósmynda ţau fyrirbćri.

Hann kom aftur til Íslands áriđ 1893 og i ljósmyndađi hann ţá ţennan mann sem smeygt hafđi sér niđur í hraunstrýtu eina sérkennilega nćrri Laxamýri í Mývatnssveit. Ljósmyndin er varđveitt sem glerskyggna.

Ég veit ekki hvar ţessi strýta er, eđa hver mađurinn var, og ţćtti vćnt um ef frótt fólk gćti gefiđ mér fleiri upplýsingar um ţađ.

Myndin er varđveitt á Yorkshire Museum á Englandi, sem á fleiri myndaskyggnur Andersons.

karlinn_naermynd.jpg

Menn brostu ekki mikiđ á myndum áriđ 1893, en greinilegt er ađ gáski er í augum karlsins sem fór niđur í strýtuna, og ekki laust viđ ađ hann hafi orđiđ mývarginum ađ bráđ. Hćgra augnlokiđ virđist bólgiđ. Ţetta er greinilega rauđhćrđur mađur, og kannski ţekktur Ţingeyingur.


Er ţetta nú allur sannleikurinn?

monabean_1277861.jpg

Heldur Ólafur Ingi Jónsson forvörđur á Íslandi, sem ekkert frćđilegt hefur gefiđ út eftir sig er sem sannar ţađ ađ 900 málverk, sem hann heldur fram ađ séu í umferđ og gangi kaupum og sölum, séu fölsuđ málverk íslenskra meistara?

Heldur Ólafur Ingi Jónsson ađ menn í uppbođsheiminum taki orđ hans gild, ţegar ekkert frćđilegt er ţeim til stuđnings?

Heldur Ólafur Ingi Jónsson, ađ Lögreglunni í Kaupmannahöfn, nánar tiltekiđ Statsadvokaten for sćrlig řkonomisk og international kriminalitet sé stćtt á ţví ađ ákćra nokkurn, ţegar ţađ eina sem ţeir og danska lögreglan hafa í höndunum eru yfirlýsingar Ólafs Jónssonar forvarđar, sem ekki getur stutt skođanir sínar međ frćđilegum vísindagreinum?

Ólafur Ingi er reyndar ekki sérhćfđur í fölsunum á málverkum í fremur stuttu námi sínu a Ítalíu hér forđum daga.

Í nóvember á sl. ári hafđi eigandi eins verksins, sem gert var upptćkt hjá Bruun & Rasmussen áriđ 2014, og sem Ólafur Jónsson telur falsađ, samband viđ mig. Ég sýndi á Fornleifi sjá hér og hér, hvar foreldrar hans hefđu keypt verkiđ áriđ 1994. Eigandinn, erfingi ţekktra safnara, skrifađi mér í nóvember síđastliđnum til upplýsingar, ađ hann hefđi fengiđ ađ vita ađ:

"Lögreglan hefđi nú fengiđ stađfests ađ málverkiđ vćri falsađ, sem ţeir vilja nú fá stađfestingu á en ţekkja ađeins einn ađila sem geti skoriđ úr um ţađ".

Ţessi eini ađili reyndist vera Ólafur Jónsson, sá sami og stađfesti ađ málverkiđ vćri falsađ án ţess ađ rannsaka ţađ. Viđbrögđ eigandans voru ţau, ađ hann ćtlađi sér međ hjálp lögfrćđings síns ađ lögsćkja Ólaf. Ţeim ţótti ekki nein rök í ţví ađ sami mađur, sem ekki hafđi rannsakađ málverkin, en lýst ţau fölsuđ skyldi rannsaka hvort ţau vćru fölsuđ. Slíkur ađili er vitaskuld hvorki óháđur né hlutlaus.

Ţađ er nú líkast til ţess vegna ađ Statsadvokaten for sćrlig řkonomisk og international kriminalitet í Kampmandsgade 1 í Kaupmannahöfn hefur ákveđiđ ađ losa sig viđ máliđ međ ţví ađ segja ađ ţađ sé fyrnt.

Lögreglan og sérstakur Ríkissaksóknari í Danmörku eru ekki vitlausari en ţađ, ađ ţau skilja vel, ađ óheppileg sé ađkoma ţeirra ađ máli ţar sem "sérfrćđingur", sem ekki hefur skrifađ neitt frćđilegt um allar ţessar 900 falsanir, er kallađur til til ađ sanna fölsun sem hann hefur ţegar sagt ađ sé fölsun. Ţađ mun aldrei góđri lukku stýra í dönskum réttarkerfi. Ólafur Jónsson eyđilagđi, sýnist mér á öllu, máliđ fyrir sjálfum sér.

Mitt einasta ráđ til Ólafs Inga Jónssonar er ađ sýna okkur sérfrćđiţekkingu sína svarta á hvítu - og helst líka í lit -, svo hćgt sé ađ taka hann alvarlega. Ţađ get ég ekki gert, m.a. eftir ađ Ólafur ţaut út opinberlega hér um áriđ og lýsti yfir á opnum fyrirlestri, ađ málverk frá 18. öld, sem líklegast hafa veriđ máluđ af Sćmundi Hólm (sjá hér og hér), vćru verk hollensks "meistara" frá 17. öld.

Ţekkingu Ólafs á nýrri meisturum dreg ég ekki efa, en hann verđur ađ sýna okkur ţessa ţekkingu. Birta, Ólafur, birta!

Ítarefni:

Afar sérstakur saksóknari

Tvćr falsanir af 900 ?

Ţingsályktunartillaga fyrir ţá sem veggfóđra međ Kjarval?

 


mbl.is Samfellt brot málverkafölsunar
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Starf án vinnu. Hvađ er nú ţađ??

peysufatakerlingin_1277780.jpg

Fyrir um rúmum 20 árum síđan brostu margir íslenskir fornleifafrćđingar ţegar einn starfbrćđra ţeirra var á erlendri grund titlađur Reichsarchäologe. Ţótti ţetta nokkuđ fyrirferđarmikill titill miđađ viđ störf mannsins og minna örlítiđ á 3. Ríkiđ sáluga.

Reichs-fornleifafrćđinginum ţótti ţetta hins vegar alls ekki fyndiđ sjálfum, ţví hann varđi ţetta međ ţví ađ segja ađ titill hans vćri State Archaeologist á ensku. Ţađ var reyndar titill sem prófessor einn í New York hafđi gefiđ honum. Síđar kom í ljós ađ mađurinn sem bar ţennan nćsta fasíska titil, "Fornleifavörđur Ríkisins", var ekki međ neina gráđu í fornleifafrćđi og fékk hann hana löngu síđar međ ţví ađ afhenda skráningarskýrslu međ botninn í Borgarfirđi, svo lögleg fil.kand. gráđa frá Svíţjóđ vćri í höfn međ milligöngu fyrrverandi ţjóđminjavarđar.

Ríkisfornleifafrćđingurinn, sem hafđi mjög mikiđ á sinni könnu,starfađi á Ţjóđminjasafni Íslands og er ţar reyndar innanstokksmunur enn, ţó styttist í ellilífeyrinn. Hann starfađi reyndar einn međ öll minja-, fornleifa- og skráningarmál sem nú á ađ sameina undir einhvers konar "Stór-Ţjóđminjasafn" viđ fyrirhugađa sameiningu Ţjóđminjasafns og Minjastofnunar. Hann var ţví ef til vill vel ađ titli sínum kominn og ţurfti ađ vinna.

En nú fáum viđ Prófessor Ţjóđminjavörđ án kennsluskyldu

En grćđgi fólks í titla og nafnbćtur á Ţjóđminjasafni Íslands hefur ţó ekkert minnkađ, enda eru fćstir starfsmenn ţar mikil "akademískir pappírar". Ritađur hefur veriđ nýr samningur (í janúarlok 2016) milli Ţjóđminjasafns og Háskóla Íslands, sem Fornleifur hefur fengiđ sendan frá ónafngreindum ađila úti í bć á Íslandi. Samningurinn bíđur ţess ađ verđa undirritađur, en fréttir herma ađ ţađ verđi á nćstu dögum. Svo viđ getum hćglega óskađ Ţjóđminjaverđi Ríkisins til hamingju međ prófessorsnafnbótina án vinnuskyldu.

Í samningi ţeim sem Fornleifur fékk sendan og sem stendur til ađ undirrita segir greinilega í 9. kafla:

  1. Starfstengsl – starfsmannamál

Ţjóđminjavörđur gegnir akademísku gestastarfi viđ háskóladeild án kennsluskyldu í samrćmi viđ hćfnismat, sbr. verklagsreglur um akademísk gestastörf viđ Háskóla Íslands.

Ţetta ţýđir ađ Ţjóđminjavörđur getur veriđ t.d. prófessor án ţess ađ kenna og gera nokkurn skapađan hlut annađ en ađ stjórna öllum ţjóđminjamálum á Íslandi á sínum fasta vinnustađ. Ţannig getur ţađ gengiđ í hćsta lagi 5 ár í senn, en hún getur ţá eins og ekkert sé sótt um titilinn aftur.

Ţađ er nú ekki dónalegt: "Gestastarf" án ţess ađ starfa. Um Reglur um gestastörf viđ HÍ má lesa hér. Ţetta eru greinilega mjög teygjanlegar. Ég hef aldrei séđ neitt slíkt í öđrum löndum.

Hvers konar spilling er í gangi? Ef menn hafa lesiđ Fornleif um daginn (hér og hér), ţá sjá ţeir hve karlinn getur veriđ sannspár um hina votu drauma ţjóđminjavarđar. Fornleifafrćđi gćti hćglega orđiđ heiđursdoktor, jafnvel gestaprófessor, í femínistískri sálarfrćđi viđ HÍ.

Ekki dreymdi Fornleif ţó fyrir ţví ađ svo mikil andúđ vćri gegn ţessari sameiningu og samningi, ađ fólk fćri ađ senda honum samninginn óundirritađan. Kollegar mínir á Íslandi eru í losti. Ţađ fylgdi sendingunni sú upplýsing, ađ samningurinn yrđi undirritađur nćstkomandi mánudag, 29. febrúar 2016. 2016 er svo sannarlega ár Stórţjóđminjavarđar.

Núverandi ţjóđminjavörđur hefur greinilega haft prófessor í maganum mjög lengi. Ef Ísland vćri eđlilegt land, vćru ţessi áform dauđfćtt barn hennar. En eins og innviđir stjórnsýslu á Íslandi eru, verđur ţetta örugglega ađ veruleika.

Fólk međ skitin kandídatspróf frá HÍ geta orđiđ prófessorar án ţess ađ kenna, međan hinn siđmenntađi heimur krefst sem lágmarks doktorsprófs ţegar fólki eru veittar prófessorstöđur. En hver sagđi ađ Ísland vćri í hinum siđmenntađa heimi? Ekki var ţađ Fornleifur.

Hvađ finnst ykkur? Ćtliđ ţiđ ekki ađ fá ykkur gestastarf án ţess ađ gera nokkuđ? Algjör lúxus, en jafnframt tćr spilling!

Mynd efst: Hér dreymir Margréti Hallgrímsdóttur ef til vill um prófessorstitil, sem hćgt er ađ skreyta sig međ, líkt og Idi Amin sagđist vera Englandsdrottning. Lög og reglugerđir í Úganda voru útbúin ţannig ađ Idi Amin gćti orđiđ drottning. Ekki ósvipađ ţví ţegar fólk getur kallađ sig prófessor, án ţess ađ hafa akademíska burđi til ţess og vinna ekki fyrir titlinum. Ég skil ekkert í Margréti ađ stefna ekki bara beint á Bessastađi.


Sigmundur lögleysa

_jo_minjar.jpg

Nú er komiđ í ljós, ađ svo óeđlilega hafi veriđ stađiđ ađ gerđ fýsileikaskýrslu Capacent og lagafrumvarps í tengslum viđ ţađ varđandi fyrirhugađan samruna Ţjóđminjasafns og Minjastofnunar (sjá hér í fćrslu Fornleifs í gćr), ađ brotin hafa veriđ lög landsins. Sigmundur Davíđ forsćtisráđherra, sem einnig vill vera minjaráđherra, og samstarfskona hans á Ţjóđminjasafni virđast alls ekkert siđgćđi hafa.

Framkvćmdastjóri Minjastofnunar, dr. Kristín Sigurđardóttir, sem sat í stýrihóp ţeim, hvers vinnu Capacent byggđi skýrslu sína á, fékk ekki skýrsluna fyrr en sl. mánudagskvöld (22. febrúar) eftir ađ skýrslan var kynnt fyrir starfsmönnum Ţjóđminjasafns í fyrirlestrarsal safnsins. Minjastofnun sendi ţá ţessa stuttu en ódagsettu yfirlýsingu ţann. 22. febrúar.

Nú er lagafrumvarpiđ, sem talađ var um í skýrslunni, einnig komiđ í loftiđ, og greinilegt er ađ stýrihópurinn hefur ekki komiđ ađ ţví verki. Margrét Hallgrímsdóttir ţjóđminjavörđur hefur greinilega fengiđ ađ skrifa einrćđisyfirlýsingu sína ein og óstudd.

805756.jpgHér er SDG hugsanlega búinn ađ fá sér Virtual Antiquarian og gefur fimm daga (og tveggja vinnudaga) frest til ađ gera athugasemdir viđ lagafrumvarpiđ. Ég tók mér rúmar 20 mínútur í ađ sjá ađ frumvarpiđ er veruleikaskert spil Margrétar Hallgrímsdóttur og Sigmundar Davíđs, ţar sem niđurstöđur hafa veriđ ákveđnar fyrirfram.

Hvađ er frestur?

Svo er gefinn frestur!, til ađ skila athugasemdum viđ frumvarpiđ sem sumir hagsmunaađilar fengu ekki fyrr en í gćr, 24. febrúar. Fresturinn er til 29. febrúar.

Hvers konar stjórnskipulag er eiginlega á Íslandi? Er frumstćtt fólk, illa gefiđ og ósiđmenntađ viđ völd? Ég fć ekki séđ annađ. Ţađ er logandi klárt.

Ţetta ferli er eins og í landi ţar sem glćpaliđ stjórnar. Isis gefur jafnvel lengri fresti áđur ţeir skera á háls. Putin er "large" í samanburđi viđ ţessa íslensku nánaglaóstjórn.

Ţessi lagafrumvarpstillaga er ríkistjórn landsins til háborinnar skammar og starfshćttir ţjóđminjavarđar ćttu ađ kalla á brottvikningu hennar úr starfi, nú ţegar. Konan er ađ mínu mati óhćf til starfans - til annars en ađ valda usla og leiđindum, og ţađ jafnvel fyrir utan Ţjóđminjasafniđ.

Ţetta er orđinn svo mikill farsi og forsćtisráđherra til vansa ađ nú verđur stjórnarandstađan öll ađ taka í taumana og kynna sér ţetta mál og stöđva lögleysuna. Sjálfstćđisflokkurinn, sem mestan ţátt átti í ađ Fornleifavernd Ríkisins og síđar Minjastofnun Íslands varđ til og málaflokkur sem Ţjóđminjasafn gat aldrei valiđ var settur á hendur hćfara fólks sem gerđi betur, verđur einnig ađ stöđva sorgarleikinn.

Ţetta rugl í forsćtisráđherra og nánasta samstarfsmanni hans, Margréti Hallgrímsdóttur, verđur ađ koma í veg fyrir. Afturhvarf til óstjórnarinnar á Ţjóđminjasafni fyrir aldamót (ađ undanskildum stjórnarárum Guđmundar Magnússonar á Ţjóđminjasafninu) vćri óbćrilegt. En ţađ gerist međ ţessum furđulega samruna sem öllum vélum Margrétar og Sigmundar er stímt á. Brátt falla ţó vígin.


Hinn mikli samruni Fornleifaráđherrans

b8b14cd6f3faf96f160992e243df0447

Ţann 22. febrúar 2016 var í fréttum Sjónvarps greint frá skýrslu sem Forsćtisráđuneytiđ og Sigmundur Davíđ Gunnlaugsson fornleifaráđherra hafa keypt dýrum dómum hjá Capacent. Forsćtisráđuneytiđ hefur upplýst mig ađ ţeir Capacentmenn hafi ćtlađ 5,7 milljónir í verkiđ (sjá hér), og ţykir mér ţađ mjög dýrt fyrir 42 síđur af stikkorđum og frekar miklu orđagjálfri (jargon). Skýrslan var pöntuđ í desember á sl. ári. Ţađ er ţví svo sem ekki löng vinna sem liggur ađ baki ţessu plaggi Arnars Pálssonar og Arnars Jónssonar, sem um daginn var einnig kynnt af samverkamanni ţeirra Ţresti Frey Gylfasyni á Ţjóđminjasafni Íslands.

Hvergi á byggđu bóli, nema í einrćđisríkjum eins og t.d. Norđur-Kóreu, eru leiđtogar eđa ţađan ađ síđur forsćtisráđherrar, ađ vasast í fornleifa-, minja- og safnamálum ţjóđar sinnar. Ísland er ţó ekki skrýtiđ land, lesendur góđir, heldur eingöngu ţeir sem stjórna ţar og ţeir sem grćđa á vitleysunni. Virtutem corrumpit.

Ákvörđun hefur greinilega veriđ tekin

Ein af ţessum einkennilegu, furđulegu - ja, stórfurđulegu hugdettum núverandi forsćtisráđherra hefur nú hoppađ fullmynduđ út úr höfđinu á honum rétt fyrir vorţing. Hann hefur beđiđ fyrirtćki fullt af hálfmenntuđum sérfrćđingastrákum ađ skrifa skýrslu - sem er út í hött. Enda er ţađ grunur minn, ađ ţađ sem stefnt sé ađ međ skýrslunni sé greinilega ţegar ákveđiđ.

Skýrslan fjallar um fyrirhugađan samruna Ţjóđminjastofnunar og Minjastofnunar Íslands. Skýrslan er sett fram án ţess ađ starfsmenn stofnananna hafi haft möguleika ađ tjá sig um innihald hennar og má af slíkum vinnubrögđum sem eru vítaverđ, ólýđrćđisleg og frumstćđ, glögglegast sjá, ađ ţađ er búiđ ađ taka ákvörđunum um sameininguna.

Getur ţađ ţví engan furđađ, ađ allir utan Ţjóđminjasafns Íslands og jafnvel innan séu í alla stađi undrandi á skýrslu ţessari og telji hana hrákasmíđi hina verstu. Capacent hefur tekiđ ađ sér pólitískt níđingsverk, sem ekki verđur fyrirtćkinu til mikils sóma.

capacent-74621589.png

capacent.jpg

Séđ á vefsíđu Capacents fyrirtćkis međ mottó og stikkorđ á Íslandi. Menn fá varla  ferska sýn međ ţví ađ sćkja skođanir til tveggja deiluađila. En mottóiđ úr Hálsaskógi á ţó vel viđ.

Mikill hluti starfsmanna og hagsmunaađila telja samrunatillöguna út í hött

Ţađ ríkir alls engin jákvćđ skođun međal annarra en örfárra starfsmanna Ţjóminjasafns Íslands eins og skilja mćtti af máli Ţjóđminjavarđar. Hagsmunahópar, fornleifafrćđingar og ađrir, eru almennt mjög á móti ţessum samruna, sem ađeins mun hafa í för međ sér ólýđrćđisleg og ţóttakennda stjórnsýslu sem stangast á viđ Stjórnsýslulög. Samruninn mun skapa óendalega mörg vandamál, sem kallađi á breytingar á stjórnsýslulögum. Samruninn Ţjóđminjasafn og Minjastofnunar er afturhvarf til ófremdarástands fortíđar og áratuganeyđar minjaverndar á Íslandi.

Ég er búinn ađ lesa skýrsluna og sé ekki neinar haldbćrar röksemdir í stikkorđum hennar fyrir ţví ađ leggja stofnanirnar saman. Mér hefur reyndar lítil ţótt til starfa Minjastofnunar og forvera hennar Fornleifaverndar Ríkisins koma. En starfsviđ Minjastofnunar og ađskilnađur á honum frá Ţjóđminjasafni var nauđsynlegur. Öll rökin fyrir ţví ađ taka málaflokka af Ţjóđminjasafninu á sínum tíma, sem safniđ réđ aldrei viđ međ óhćfum og of fáum starfsmönnum eru hunsuđ í skýrslu Sigmundar Davíđs.

Rökin eru einnig fjárhagsleg, en heildarsparnađur á ári yrđi ekki verulegur og slagar kostnađur viđ gerđ ţessa lélegu skýrslu Capacents óefađ hátt upp í sparnađinn fyrsta áriđ. Svo kemur kostađur viđ starfslok fólks sem á ađ jarđa og svo framvegis. Ţetta verđa dýr mistök ef boltanum verđur spyrnt áfram.

Tćkifćrissinnarnir skipta um skođun

Grátbroslegt er ađ sjá heiđursmenn og sannleiksvitni eins og Guđmund Lúther Hafsteinsson, sem eitt sinn barđist fyrir eflingu húsaverndunar utan Ţjóđminjasafnsins, standa nú sem auman embćttismann og umbođsmann starfsmanna Ţjóđminjasafns sem fćstir eru sérfrćđingar og snúa aftur á reit 0. Nýlega var hann starfsmađur Minjastofnunar og fór ţađan í fússi. Nú snýr hann sér miđur glćsilega á bárunni. "Baráttumenn" sem svo snúa seglum eftir vindi hljóta ađ skynja ađ ekki sé hćgt ađ slökkva eldinn. Baráttuandinn er horfinn. Menn gefast upp rétt fyrir ellilífeyrisaldurinn.

Erum viđ ađ upplifa hefndarađgerđ?

Mér sýnist á öllu ađ Margrét Hallgrímsdóttir hafi aldrei boriđ barr sitt eftir ađ minjavarslan var tekin af Ţjóđminjasafninu um aldamótin. Hún hefur unniđ leynt og ljóst ađ ţví ađ koma Minjastofnun fyrir kattarnef. Ţetta hefur mér alltaf ţótt afar fyndiđ ţví eitt sinn voru ţćr tvćr konur sem stjórna stofnunum tveim miklar perluvinkonur. Síđan slettist upp á vinskapinn eins og gengur. En á kattarslagur ađ skapa áratugavanda í íslenskum minjamálum? Slíkar erjur batna auđvitađ ekki viđ ađ barnssálin stórlimađa í Forsćtisráđuneytinu hafi áhuga á öllu gömlu og hafi falliđ fyrir eldmóđi og Framsóknaranda Margrétar Hallgrímsdóttur. Hann réđi hann hana tímabundiđ til sín í Forsćtisráđuneytinu til ađ undirbúa allsherjarvaldatöku sína í minjamálum.

haralitur_fire.jpgSpurđ um ţađ í fréttunum, af hverju starfsmenn Minjastofnunar Íslands hafi ekki fengiđ ađ gefa umsögn um skýrsluna, svarađi hún ekki spurningu eins elsta fréttamanns landsins, en hóf ađ tala um allt ađra hluti. Er ţađ ósk Margrétar ađ stjórna ein öllum minjamálum á Íslandi međ forsćtisráđherrum landsins? Ţađ verđa ađ mínu mati endalokin, ef ţessi skýrsla verđur ekki stöđvuđ. En lítiđ ţykir mér Margrét hafa til borđs ađ bera til ţeirrar ábyrgđar sem hún vill bera - nema logandi frekju. Ţađ er ágćtur eiginleiki ţegar mađur best viđ stjórnvöld, en ókostur í stöđu Margrétar. Óeđlilegt ţykir mér einnig í alla stađi ađ yfirmenn stofnananna tveggja sem sameina á hafi komiđ beint ađ gerđ "hlutlausrar" skýrslu í stýrihópi. Slík vinnubrögđ eru út í hött.

Einnig er ţađ einkennilegt sending á forn en góđ loftnet mín ađ ađalhöfundur stikkorđaskýrslunnar er formađur félags Sameinuđu Ţjóđanna á Íslandi, sem berst fyrir gegnsći, mannréttindum og eđlilegum stjórnarháttum um heim allan. Í ţví félagi situr einnig í stjórn Bogi Ágústsson, glansandlit Fréttastofu Sjónvarps síđan 1977, sem bauđ Ţjóđminjaverđi í fréttirnar ţar sem hún komst upp međ ađ svara ekki spurningum hans. Bogi var ekki ađ hafa fyrir ţví ađ bjóđa talsmönnum ţeirra sem telja skýrslu Ţrastar Freys Gylfasonar, samfélagsmanns Boga hjá félagi SŢ, vera hrákasmíđ. Hvernig getur veriđ ađ eins reyndur fréttamađur og Bogi leyfi ţjóđminjaverđi ađ komast upp međ ţví ađ svara ekki spurningum og bjóđi ekki ţeirri hliđ sem ţykir ađ sér vegiđ? Svariđ er einfalt: RÚV.

Prófessor Margrét?

Margrét Hallgrímsdóttir, sem bendluđ hefur veriđ viđ sameiningu Ţjóđminjasafns viđ HÍ, og krafist prófessorsnafnbótar fyrir ţann samruna (en hún er ekki međ doktorspróf), verđur líklega af ţeim bitlingi viđ ţessa sameiningu, nema ađ slíkum nafnbótum verđi einnig úthlutađ úr Forsćtisráđuneytinu í framtíđinni. Hún reddar titlinum örugglega á einhvern annan hátt er ég viss um. Prófessor í brottrekstri starfsmanna vćri líklega betri bitlingur enda Margrét orđin sérfrćđingur í slíku. Eldhugar fá alltaf ţađ sem ţeir vilja ţví allt hefst međ logandi frekjunni. Ađ lokum ţurfum viđ kannski ekki ráđuneyti á Íslandi og látum okkur nćgja nokkra einrćđisherra á sandkassastiginu til ađ stjórna landinu.

Hvađ getur stjórnarandstađan gert

Vona ég innilega ađ stjórnarandstađan og einnig Sjálfstćđisflokkurinn beiti sér kröftuglega geng ţessu gćluverkefni SDG og fyrrum fulltrúa hans í Fornleifamálaráđuneytinu. Ţegar fumvarpssmíđin byrjar er nauđsynlegt ađ vera vakandi. Ţetta frumvarp verđur ađ stöđva. Ţađ er út í hött og algjört afturhvarf til fortíđar međ endalausan vanda og klíkuskap í minjageiranum. Minjavernd og fortíđaráhugi fjallar ekki um afturhvarf, heldur um hvernig viđ getum skýrt fortíđina fyrir komandi kynslóđum. Ekki er tekiđ tillit til ţess í skýrslu Capacents og Sigmundar Davíđs fornaráđherra. Ţetta útspil Sigmundar Davíđs er tímaskekkja eins og flest ađ ţví sem blessađur mađurinn tekur fyrir sér hendur. Hann virđist ţó ávallt ánćgđur međ hugdettur sínar, en ţađ var Neró einnig ţegar hann brenndi Róm (sjá hér).

Ítarefni:

Fýsileikagreining á breyttri stofnanaskipan í málaflokki menningarminja

Fréttir Sjónvarps 22.2.2016. (6,39 mínútur inni í ţáttinn)


Ég er međ hund

le_seppi_2.jpg

Fyrir tćpri viku síđan festi ég kaup á hundskvikindi. Ég telst dags daglega til öfgafullra kattaelskanda og ţarf víst mikiđ til ađ ég falli fyrir hundsskömm, enda eru ţađ skítugar skepnur, afar hávćrar og heimskar. Hundurinn minn er hins vegar af göfugu kyni og getur rakiđ ćttir sínar alveg urrandi aftur á seinni hluta 18. aldar. Ţetta er hin mesta ţrifaskepna, sem aldrei setjast á flćr eđa annar óskapnađur, enda er hann alíslenskur í húđ og hár, tćr eins og lindin og greindur eins og ţjóđin sem hann hefur löngum elt og flađrađ í kringum.

hruturinn_erlendur

Á 6. áratug 18. aldar komu franskir könnuđir til Íslands og náđu sér í eintök af íslenskum fjórfćtlingum. Ţetta voru sendimenn franska greifans af Buffon (comte du Buffon) sem skírđur var Georges-Louis Leclerc (1707-1778). Hann var einn fremsti náttúrufrćđingur Frakka og gaf út heilmikiđ verk "Histoire naturelle, générale et particuličre" (sem út kom 1749-1788, og var áfram haldiđ međ útgáfuna eftir dauđa hans allt fram til 1804).

rollan_vigdis_3.jpg

Hef ég áđur skrifađ um Erlend og Vigdísi, sem fóru međ Franzmönnum úr landi og gerđust síđan frćg í einum af 36 bindum Buffons greifa um blessađa náttúruna. Erlendur, sem upphaflega var nefndur Móri og kom frá Skagaströnd, endađi í fátćklegu cassoulet í Bastillunni. Vigdís varđ hins vegar miđopnudýr í "Oui de moutons" frá 1760 og vöktu klaufir hennar sér í lagi athygli franskra rúta. Hún reyndist afar kynsćl, áđur en hún fór úr einhvers konar riđuveiki.

Ţađ sem menn vissu ekki var ađ Fransarar numdu einnig á brott međ sér íslenskan hund (Chien d'Islande). Hann svarađi fólki ef hann var kallađur Seppi og var á lóđaríi á Bessastöđum er hann fann góđan matarilm úr skipi Fransmanna ţar út fyrir landi. Gerđi Seppi sér lítiđ fyrir og synti út í skipiđ og fór ţađan ekki síđan fyrr en skipiđ lagđist ađ bryggju í Calais. Fransmenn ţurftu ţví ekkert ađ hafa fyrir ţví ađ ná sér í íslenskan hund međ öllum ţeim aukakostnađi sem slíku fylgdi.

En af ţeirri mynd sem fremstu teiknarar Frakka ristu af Seppa má glögglega sjá, ađ Seppi var einhvers konar slys eđa ávöxtur hópnauđgunar, sem hefur átt sér stađ síđla kvölds á horni tveggja trađa í Reykjavík. Hann er ekki "rassenrein" frekar en ţeir hundar sem síđar hafa veriđ skilgreindir sem íslenski hundurinn. "Hreinir" íslenskir hundar voru hugsanlega til, en ţađ ţurfti ađ fara austur í sveitir til ađ finna einn slíkan. Ţađ gerđist áriđ 1788 er Kátur kom út í fyrsta bindi af enskri bók The Habitable World Described; Or the Present State of the People in all Parts of the Globe, from North to South: Showing The Situation, Extent, Climate, Productions, Animals, &. of the different Kingdoms and States; Including all the new Discoveries: etc. & etc. Part I., London 1788.. Höfundur var séra John Trusler.

icelanders_1277276.jpg

Af Seppa fara síđar ţćr sögur, ađ hann hélt sínum uppteknu ţjóđháttum á Íslandi á götum Parísarborgar og ţar bar hann beininn eftir ađ einn vagna Lúđvíks 15. ók yfir hann og kramdi til ólífis. Seppi ţótti snoppufríđur og fjölgađi sér ríkulega međ kjölturökkum og pudelhundum Parísarađalsins. Afkomendur Seppa tóku ţátt í frönsku byltingunni, en geltu einnig hćst allra viđ aftöku Robespierre eins og samtímaheimildir sýna ljóslega. Erfđafrćđilega séđ var ţetta ţví greinilega íslenskur hundur.

execution_robespierre_2.jpgAfkomendur Seppi d'Islande viđ aftöku Robespierres

Eins og lesendur mínir hafa líklega ţegar getiđ sér til, ţá keypti ég ekki hundinn minn í ţrívídd. Ég lét mér nćgja ađ kaupa hann hjá fornbókasala í Berlín, sem hefur líklega skoriđ hann úr leifum af verki Buffons greifa sem hann eđa ađrir gátu ekki étiđ viđ umsátriđ um Berlín áriđ 1945. Seppi mun fá heiđurssess upp á vegg hjá mér líkt og myndirnar af Erlendi og Vigdísi, og fjölskyldumynd af ţeim ţremur sem einnig kom út á bók eftir annan höfund en Buffon om 1780. Fjölskyldumyndina fann ég einnig fyrir skít á priki hjá sama skransalanum í Berlín og ég keypti Seppa af. Höfundur ţeirrar myndar hefur einnig sett Íslandsfálka upp í ćttartréđ.

fjolskyldumynd_1277275.jpg

En athugiđ lesendur góđir, ađ íslensk dýr ţóttu erlendum mönnum merkilegri en íslenska mannskepnan, ţví ekki teiknuđu sendimenn Buffons Íslendinga svo vitađ sé. Afkomendur sendisveinanna eru hins vegar til á Íslandi og getur Erfđa-Kári líklega greint ykkur betur frá sérkennum ţeirra en ég.


Was it really for the Walrus? A necessary comment on modern day walrus research.

8007918622_48066ce12d_o.jpg

Recently, I came across an article in World Archaeology, Volume 47, Issue 3, 2015 (see here or here). The article bears the title 'Was it for walrus? Viking Age settlement and medieval walrus ivory trade in Iceland and Greenland', and is for most parts quite interesting. However, some of the contents regarding Iceland seemed to me to indicate that the Icelandic authors were totally unaware that similar research was being undertaken in Iceland.

However, after a quick browse through the article presenting an interesting study on how to work out the provenance of walrus tusks from the the Viking age and Medieval period, I found it quite worrying that the reader is not receiving a correct image of the status on walrus-research in Iceland.

To begin with the miniscule, I found it quite amusing to read that Novgorod has been moved up to the arctic near the White Sea. On page 454, where results presented in Table one are plotted into two diagrams (Fig. 2), the legend for figure 2 informs about the origin of the samples (with a closer definition in parentheses). We read that one of the samples originates from the excavations at Novgorod, and is provided by professor emerita Else Roesdahl of Aarhus University. In parentheses it also claimed that Novgorod is: "(Novgorod, White Sea, Russia)". Novgorod, which is 180 km south-east of present day St. Petersburg has of course never been anywhere near the White Sea. However, much later in the article things finally get clarified, also in a parenthesis. This explanation is given: "a medieval fragment from Novgorod (possibly representing an animal from the White Sea)". Actually there is therfore no certainty for the origin of the walrus tusk in Novgorod. There is only a tusk, lent by a Danish professor, and an assumption made by 13 authors of an article.

The claim that the walrus tusk sample from Novgorod, in the private collection of a Danish academic, is from the White Sea is but a minor detail compared to another critical item in an otherwise interesting study presented in the article.

The introduction on research in Iceland claims that an archaeologist colleague of mine, Bjarni F. Einarsson, has published results which support the following claim by the authors of the World Archaeology article: "Several authors (Vésteinsson et al. 2006; Keller 2010; Einarsson Bjarni 2011) have suggested that the first exploration and settlement of both Iceland (c. 850–75 ce) and Greenland (c. 980–90 ce) had an initial stimulus from exploiting the walrus, then native to both islands". In fact Einarsson does not write that at all in his article of 2011 (see here). On the contrary, he wrote that the walrus stocks in Iceland in fact had declined and moved from Iceland long before the settlement in the 9th century, and not that it had been native to Iceland in the Settlement-period as argued in the 2015 study in World Archaeology here under scrutiny.

There is after all not much fact to support the claim that the first settlement of Iceland and Greenland was stimulated by demand for walrus-tusk. Einarsson also points out that there are only four radiocarbon dating results from Iceland of walrus tusks, and all of them show results which indicate that the animals in question lived 100-200 years BC, or even earlier. The tusks dated in Iceland were not from archaeological contexts. However, Einarsson is awaiting the results of AMS-radiocarbon analyses of a tusk found during an archaeological excavation of Viking-age farmhouses in the city-centre of Reykjavík (Ađalstrćti 2001). They might show a date corresponding with the date of the archaeological remains, or they could give dates indicating that the tusk was from walrus skeletons, which the first settlers in Iceland picked up on the shores.

Another aspect, which might indicate that the first Icelanders where not hunting walrus for the tusks, is the finding of a rib of a very young individual reported by Thomas Amarosi (1996) in his PhD thesis, which is mentioned in the World Archaeology article. The alleged walrus bones, collected in 1944, were not excavated archaeologically and if the bones are indeed walrus remains from a Viking-age strata, its presence does not indicate hunting for the tusk since the animal, if male, would not have had any. The Reykjavik "Vikings" were possibly munching on walrus meat, making ropes out of the hides or using the fat as fuel for their lamps, or all of these things, but not hunting for the tusk.

When participating in international teamwork, where the methodology of analysing the chemical composition of walrus tusk to decide on the origins of the walrus tusks seems very promising indeed, it is rather sloppy and inadequate to describe former research on Walrus in the North-Atlantic the way Vésteinsson, McGovern and Guđmundsson do, especially in a well esteemed journal like World Archaeology. Probably urged by the drive to be the first persons ever to have proposed an explanation for the importance of walrus hunting for the discovery of Greenland, it is rather sad, when such self-promotion bases upon misquotation, misinformation and at most wishful thinking.

walrus_hunter_1911.jpg

Probably a non-Landnam situation

In future examinations on walrus hunting and trade in the North Atlantic, it has to be taken into account that some of the walruses, whose tusks are the focus of attention,  can be ascribed to animals who lived and had breeding grounds in Iceland long before humans settled in Iceland. Thus dating of the material analysed is essential, if not more crucial than establishing whether the animal lived in Iceland or not. Dr. Bjarni F. Einarsson has very correctly pointed this out, while his colleagues in Iceland and their American associates omitted that important detail and instead referred to his work writing that it was in line with their own.

The Icelandic authors of the article in World Archaeology also left out information about an ongoing project in Iceland, which aims at dating archaeological as well as stray remains and finds of Walrus found in Iceland. That project has archaeologist Bjarni F. Einarsson as a partner (see here, here and here). The Icelandic project is doing what the study presented in World Archaeology should have done before the quest for a method to pinpoint the origin of the walrus was established. There is no sense in finding the origin of walrus tusks of the Viking era, if the tusks are more than 1000 years older. Why the the Icelandic authors of the study in World Archaeology didn't try to establish contacts with the ongoing project in Iceland to achieve the best methodological results, is very difficult to understand.

An English translation and publication of Bjarni F. Einarsson's article from 2011 would be important. Possibly his Icelandic colleagues would then understand it better, as they have obviously become so alienated from Icelandic that they cannot quote from it correctly. Collaboration is always important, but parts of the walrus-study presented in World Archaeology was not about collaboration at all.

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, 6 February - 2016

where_s_walrus.jpg

He's obviously celebrating being the reason for the Landnam, but possibly a bit too early.


Tíđindi af rústasvćđi íslenskrar minjavörslu

_p_og_ae.jpg

Nýveriđ las ég frétt međ međfylgjandi bréfi til Sigmundar Davíđs á síđu Félags íslenskra fornleifafrćđinga, sem ég er ekki međlimur í af ýmsum siđferđilegum og persónulegum ástćđum. En ég hefđi ţó örugglega skrifađ undir ţetta bréf hefđi ég veriđ gildur limur í ţví félagi. Ég tek undir ţćr áhyggjur sem lýst er í bréfinu, ţó ég hefđi kannski ekki ritađ bréfiđ á sama hátt. Ég hefđi byrjađ ţađ svona: Hć krakkar!

bref.jpg

Í bréfinu er međ angist spurst fyrir um fyrirhugađan samruna Ţjóđminjasafns Íslands og Minjastofnunar Íslands. Hafa menn greinilega ástćđu til, ef hugsađ er til ađkomu núverandi Ţjóđminjavarđar í deilum varđandi sameiningu Náttúruminjastofnanna, sem hún hefur haft mjög svo vafasöm afskipti af.

Ţjóđminjasafniđ er ađ verđa hluti af Háskóla Íslands, eđa tengt honum, ţó svo ađ flestir starfsmenn ţess séu ekki einu sinni akademískir hálfdrćttingar. Sumir ţeirra heimta víst prófessorstitil fyrir ađ undirskrifa lokasamninginn viđ Háskólann. Margrét Hallgrímsdóttir gćti ţví orđiđ prófessor Ţjóđminjavörđur, hugsiđ ykkur!! Á ekki bara ađ gera ljósmyndarann ađ lektor? Svo vćri hćgt ađ ráđa fullt af upplýsingafulltrúum eins og gert var á Ţjóđminjasafninu í Kaupmannahöfn, en ţađ reyndist ţví miđur ekki góđ fjárfesting, ţar sem einn ţeirra sendi endalaust gemsamyndir af kynfćrum sínum til ungra verkefnaráđinna kvenna á safninu (sjá hér) sem hann heimtađi primus jus noctis hjá. Ađrar, eldri konur, hótađi hann ađ reka ef ţćr klćddu sig ekki meira ćsandi.

Ţađ vćri gersamlega út í hött ađ láta stofnun tengda HÍ sjá um leyfisveitingar og eftirlit, síst af öllu ţegar hún getur ekki afkastađ eđlilegum rannsóknum, nema ađ ráđa fólk innan stofnunar í stöđu i nafni Kristjáns heitins Eldjárns. Stofnunin getur ekki einu sinni áorkađ ađ leiđrétta meinlegar villur í upplýsingum um gripi safnsins á Sarpi. En suma dreymir samt um hiđ íslenska stórsafn, ţar sem öll ríkissöfnin verđa sett undir prófessor ţjóđminjavörđ.

Ţegar stjórnsýsluleg atriđi varđandi leyfisveitingar og fornleifavörslu á Íslandi voru loks tekin af Ţjóđminjasafni og ódugandi fólki á ţeirri stofnun, sem var ávallt í fjársvelti eđa stjórnađ af manni (les Ţór Magnússyni) sem ekki vissi hvar hann setti fjarmagniđ og var ţví loks rekinn fyrir óreiđu eftir ađ hafa veriđ neyddur í frí ţar á undan, voru margir í fornleifafrćđingastétt sem börmuđu sér. Ýmsir fornleifafrćđingar á Íslandi hafa síđan séđ óvininn í Minjastofnun Íslands og hafa gert allt til ađ gera stofnuninni sem erfiđast fyrir. Minjastofnun hefur einnig endalaust breytt um nafn, sem ekki dregur úr ruglinginum. Starfsemi hennar hefur heldur ekki alltaf veriđ međ fullu viti, sbr. leyfi til byggingar Ţorláksbúđar. Helstu hatursmenn Minjastofnunar má finna hjá fyrirtćkinu međ hiđ mikilmennskubrjálađa nafn "Fornleifastofnun Íslands", sem ađ hluta til hlýtur fyrirskipunum frá ţóttafullum amerískum prófessor viđ City University of New York.

Nú eru sem sagt áform um ađ setja Minjastofnun undir Ţjóđminjasafniđ, og líklega undir núverandi Ţjóđminjavörđ, sem ađrir fornleifafrćđingar óttast meira en Minjastofnun Íslands og forstöđukonu ţeirrar stofnunar. Sannleikurinn er nú reyndar sá, ađ lítinn mun er hćgt ađ sjá á ţessum stjórnendum, sem hafa ávallt stjórnađ sem pólitískar puntudúkkur og gráđbeygt lög ţegar ţeim hefur veriđ skipađ ađ gera ţađ, eđa ţegar ţađ hefur hentađ. Margrét Hallgrímsdóttir ţjóđminjavörđur var eins og menn muna komin inn á innsta bás í fornleifamálaráđuneytinu hjá Sigmundi Davíđ og líklega er veriđ ađ launa henni veruna ţar međ ţví ađ stúta Minjastofnun Íslands. Allt getur gerst.

Ótti fornleifafrćđinga er örugglega á rökum reistur og ég fylgist međ í hluttekningu, ţegar ósiđlegir íslenskir stjórnmálamenn ćtla enn einu sinni ađ skapa glundrođa í fornleifavörslunni á Íslandi međ algjörlega vanhugsuđum ađgerđum. En hugsanlega skilja stjórnmálamenn á Íslandi hvorki upp né niđur í ţví af hverju menn eru međ Ţjóđminjasafn og Minjastofnun Íslands, ţegar menn gćtu látiđ sér nćgja Fornleifastofnun Íslands, sem signt og heilagt er til vandrćđa suđar í stjórnmálamönnum af öllum tegundum bak viđ tjöldin.

Ekki er öll vitleysan eins og má líklega búast viđ ţví ađ fleiri smelt illfygli frá Bessastöđum verđi hengd á ađra embćttisfornleifafrćđinga en Steinunni Kristjánsdóttur sem hér međ er óskađ til hamingju međ fuglinn sem hún hefur líklega fengiđ fyrir fílamanninn og eskimóana sem hún gróf upp og niđur á Skriđu og ađra hringavitleysu í embćtti.

Ísland breytist ekkert ţrátt fyrir hrun eđa móđuharđindi. Fólkiđ er eins og ţađ er alltaf, meira eđa minna skyldleikarćktađ, og minjamálin eftir ţví.

Kveđjur frá fjölmenningunni í Höfn, og meira um hana síđar.


Ţjóđin okkar

musiskiai.png

Litháískir lesendur Fornleifs eru örfáir, veit ég, en ég er viss um ađ ţeir hafi heyrt af nýrri bók sem komin er út í Litháen. Höfundur hennar er Ruta Vanagaite. Hún uppgötvađi ađ ćttingjar hennar höfđu tekiđ ţátt í morđum óbreyttra borgara í Litháen á gyđingum í síđari heimsstyrjöld. Í stađ ţess ađ leyna ţví, andmćla og afneita, líkt og margir Litháar gera og ţ.m.t. ríkisstjórn landsins, hefur Ruta Vanagaite ritađ merka bók, sem ber titilinn Musiskiai, (Ţjóđin okkar). Segir bókin frá morđunum út frá sjónarhorni ćttingja ţeirra seku. Ruta Vanagaite brýtur međ ţessu blađ í sögu Lithaugalands og bćtir vonandi söguskođun Litháa.

Bókin er unnin í samvinnu viđ vinnuveitanda minn á síđasta ári, Efraim Zuroff, forstöđumann skrifstofu Simon Wiesenthal stofnunarinnar í Jerúsalem, sem Íslendingum er vel kunnur frá ţví ađ ţeir, og sér í lagi ýmsir blađamenn og siđlausir stjórnmálamenn, útúđuđu honum sem eins konar glćpamanni er hann benti Íslendingum á ađ ţeir hefđu hýst stríđsglćpamanninn Evald Mikson og bađ ţá um ađ rannsaka mál hans. Ţiđ muniđ hvađ gerđist.

Bókin mun bráđlega koma út á ensku og kallast: Our People; Journey With An Enemy.

rutos-vanagaites-knygos-musiskiai-pristatymas-56a734cb6ded6.jpgBókin er í ţremur hlutum. Í fyrsta hlutanum, eins konar formála, ţar sem Ruta Vanagaite skýrir af hverju hún ákvađ ađ rita ţessa bók. Annar hlutinn er sagnfrćđileg yfirferđ á ţví hvernig litháískir stjórnmálamenn veittu Ţjóđverjum liđ og um morđsveitir Litháa sem frömdu glćpi í Litháen og Hvítarússlandi. Síđasti hlutinn fjallar um hvernig höfundurinn hitti Efraim Zuroff og hvernig ţađ kom til ađ ţau ákváđu ađ heimsćkja 35 stađi, ţar sem Litháar myrtu gyđinga, og viđrćđur ţeirra tveggja um ţađ.

Ég les ekki litháísku og hlakka ţví til ađ kaupa bókina á ensku. Merkari bók hefur vart komiđ út á síđari árum í Litháen og seldist 1. upplag upp nokkrum dögum.

 

Til skýringar á međfylgjandi Youtube-mynd frá bókarkynningunni: Prestarnir tveir eru annars vegar Richardas Doveika sem er langvinsćlasti kaţólski presturinn í Litháen, og hins vegar Tomas Shernas (sá í hjólastólnum) sem varđ ţjóđhetja er hann einn manna lifđi af árás sovéskra hermanna á tollstöđ í Litháen áriđ 1991 og hefur síđan gerst prestur í mótmćlendasöfnuđi. Ruta segir frá viđrćđum sínum viđ ţá báđa í bók sinni og ţeir styđja af heilu hjarta nauđsyn ţess ađ Litháar horfist í augu viđ sögu sína og ţá glćpi sem margir Litháar frömdu í helförinni. Annars kemst mađur ekki áfram.


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband