Elsta hljˇ­fŠri­ ß ═slandi er alls ekkert hljˇ­fŠri

Munnharpa Stˇra Borg
┴ri­ 1982 vann Úg vi­ fornleifarannsˇknina ß Stˇru-Borg undir Eyjafj÷llum. Ůß var Úg nemi ß ÷­ru ßri Ý fornleifafrŠ­i Ý ┴rˇsum Ý Danm÷rku.á

┴ Stˇru-Borg fundust břsnin ÷ll af forngripum, sem margir hafa sÝ­an fari­ forg÷r­um, ■ar sem ■eir fengu ekki tilheyrilega forv÷rslu.

Vi­ sem st÷rfu­um vi­ rannsˇknina, unnum kauplaust fram ß nŠtur til a­ hreinsa gripina, setja ■ß Ý kassa og poka og skrß. LÝfrŠna hluti, le­ur, va­mßl, vi­ og bein settum vi­ Ý poka me­ tego-upplausn, sem var efni sem venjulega var nota­ vi­ handhreinsun ß skur­stofum. Ůessi gŠ­v÷kvi ßtti a­ halda bakterÝugrˇ­ri ni­ri ■anga­ til lÝfrŠnir gripir voru forver­ir. En hann reyndist vitaˇnothŠfur. Margt af vinnu okkar var unnin fyrir gÝg, ■ar sem gripirnir fengu ekki nau­synlega forv÷rslu ■egar ■eir komu ß Ůjˇ­minjasafni­.

Einn hlutur fannst ■a­ sumar, ˙r jßrni, sem einna helst lÝktist einhverjum keng e­a hluta af beltisgj÷r­. ╔g lÚt mÚr detta Ý hug a­ ■arna vŠri komin munngÝgja, sem sumir kalla gy­ingah÷rpu (jafnvel j˙­ah÷rpu ef svo vill vi­) vegna ßhrifa frß ensku, ■ar sem slÝkt hljˇ­fŠr­i nefnist stundum Jew┤s harp, sem mun vera afmyndun af Jaw┤s-harp. Hljˇ­fŠri ■etta kemur gy­ingum ekkert vi­.

Er Úg sneri til Danmerkur sÝ­la sumars 1982, hljˇp Úg strax Ý bŠkur, greinar og sÚrrit sem til voru um hljˇ­fŠri ß Afdeling for middelalder-arkŠologi, ■ar sem Úg stunda­i mitt nßm. Ůar haf­i einhver sett ljˇsrita­a grein um Maultrommel, sem ■etta hljˇ­fŠri heita ß ■řsku. Mig minnir a­ greinin hafi veri­ austurrÝsk og a­ einn h÷fundanna hafi heiti­ Meyer. Fann Úg greinina Ý sÚrritakassa Ý hillunum me­ bˇkum um hljˇ­fŠri og tˇnlist ß mi­÷ldum.

═ greininni fann Úg mynd af munngÝgju, e­a verkfŠri sem menn t÷ldu a­ hef­i veri­ munngÝgja, sem var mj÷g lÝk ■vÝ sem fannst ß Stˇru-Borg, en ■ˇ ˇlÝkt flestum ÷­rum munngÝgjum. ╔g sendi Mj÷ll SnŠsdˇttur, yfirmanni rannsˇknarinnar, ■essa grein og var heldur upp me­ mÚr.

MÚr er nŠst a­ halda a­ greinin sem Úg sendi Mj÷ll sÚ einmitt nefnd Ýá■essari austurrÝsku grein ß netinu, og a­ myndin hÚr fyrir ne­an sÚ nřrri ljˇsmynd af ■eirri ˇgreinilegu teikningu sem Úg hÚlt a­ Štti eitthva­ skylt vi­ jßrnkenginn ß Stˇru-Borg.

Svissneskar munngÝgjur

GÝgjur frß Festung Kniepa▀ bei Lofer Ý AusturrÝki

Maultrommel 2

Ţmis l÷g ß munngÝgjum

Ekki ger­i Úg mÚr grein fyrir ■vÝ fyrr en nřlega, a­ ■essari upplřsingu minni var hampa­ sem heil÷gum sannleika og hefur ■a­ sem Úg tel n˙ alrangt fari­ vÝ­a, sjß hÚr, hÚr, hÚr, hÚr, Ý "ritger­inni hennar Gu­r˙nar Íldu" eins og stendur ß Sarpi ßn skřringa, og vÝ­ar.

En ■a­ hefur sem betur fer gerst ßn ■ess a­ Úg sÚ ß nokkurn hßtt tengdur vitleysunni sem heimildama­ur. ╔g ■akka kŠrlega fyrir a­ vera snu­a­ur um "hei­urinn", ■vÝ ekki vil Úg lengur skrifa viljugur undir ßlit mitt frß 1982.

Eftir 1982 hef Úg lesi­ mÚr til um munngÝgur og veit n˙ a­ ■a­ er nŠrri ˇfŠrt a­ fß hljˇ­ ˙t ˙r gÝgju sem er smÝ­u­ ˙r fl÷tu jßrni eins og jßrnhluturinn frß Stˇru-Borg. MunngÝgju er flestar ger­ar ˙r bronsi og steyptar e­a hamra­ar ■annig til a­ ■versni­ gÝgjunnar er tÝgulaga e­a hringlaga. ŮŠr gÝgjur sem eru ˙r jßrni eru einni forma­ur ■annig, og jßrni­ ■arf a­ vera Ý miklum gŠ­um. Efra myndbandi­ ne­st frŠ­ir menn um ■a­.

Jßrngripurinn ß Stˇru-Borg, sem mig minnir a­ Úg hafi fundi­, er ekki me­ hring- e­a tÝgullaga ■versni­, og er hvorki munngÝga nÚ elsta hljˇ­fŠri­ sem ■ekkt er ß ═slandi. Ůa­ er greinilegt a­ aldrei hefur veri­ teinn ß ■essu ambo­i.áá

A­ mÝnu mati Šttu munnh÷rpur a­ kallast munnh÷rpur, en ■a­ or­ eins og allir vita uppteki­. Munnharpan okkar hefur fengi­ nafn sitt ˙r ensku ■ar sem munnharpa eru bŠ­i k÷llu­ mouth harp ogáharmˇnÝka . ═ Noregi var og er ■etta hljˇ­fŠri kalla­ munnharpe.á Ůess mß geta a­ norskar munngÝgjur eru ekkert lÝkar ■vÝ ambo­i sem fannst ß Stˇru-Borg. ═ Finnlandi er munngÝgja k÷llu­ munnihaarpu.

╔g mŠli me­ eftirfarandi myndb÷ndum til a­ frŠ­ast um munngÝgjur, sem eiginlega Šttu a­ kallast munnh÷rpur. Einnig er mikinn frˇ­leik a­ sŠkja ß vefsÝ­unniávarganist.ru sem munngÝgjusnillingurinn Vladimir Markov stendur ß bak vi­. Vargan erár˙ssneskt heiti munngÝgjunnar.


Ůß er ekkert anna­ a­ gera en a­ kaupa sÚr gott hljˇ­fŠri og byrja ß Gamla Nˇa.


Kart÷flurnar ■egar teknar upp Ý Ëlafsdal

Ëlafsdalur 2
N˙, ■egar fornleifag˙rkan vir­ist sprottin ˙r sÚr ß Ůingeyrum, berast gle­itÝ­indi ˙r Ëlafsdal (Ý D÷lum).

Ůar er n˙ fari­ a­ rannsaka skßlar˙st eina, forna.á Ůar eru a­ verki fornleifafrŠ­ingar frß Fornleifastofnun ═slands, sem ■rßtt fyrir hi­ feikirÝkisbßknslega nafn er bara einkabissness fornleifafrŠ­inga ˙ti Ý bŠ sem ekki fß vinnu ß Ůjˇ­minjasafninu.á

Ůa­ er heldur ekki ˇnřtt a­ fyrrverandi ■jˇ­minjav÷r­ur, einn sß besti ß 20. ÷ld, segir okkur frÚttir af skßla ■essum ÝáMorgunbla­inu sl. helgi (sjß hÚr).

sjßlfu sÚr er ekkert nřtt a­ koma Ý ljˇs Ý Ëlafsdal, ef svo mß a­ or­i komast. Ůarna er greinilega ekki nein fucking "˙tst÷­" ß fer­inni, e­a eskimˇabŠli, a­eins undirmßlsskßli af norskri ger­ - um 20 metrar a­ lengd, sem vir­ist vera me­alstŠr­ h˙sa frß s÷gu÷ld ß Vestfj÷r­um. Skßlinn er me­ bogamynda­a veggi og vi­ skßlann eru lÝklega gripah˙s og hla­a, sem ekki er b˙i­ a­ fletta ofan af. Skßlinn hefur a­ ÷llum lÝkindum veri­ lengdur, og mß gera sÚr Ý hugarlund, a­ ■a­ hafi gerst eins og sřnt er me­ litum hÚr a­ ofan. Blßlitu­u veggirnir er vi­bˇtin. AppelsÝnuguli liturinn sřnir grunnmynd upphaflega skßlans. Sem sagt enn ein s÷nnun ■ess a­ h˙sager­ ß ═slandi kom frß Noregi en ekki frß einhverjum hokinb÷kum me­ litningagalla ß Bretlandseyjum.

Spennandi ver­ur a­ sjß framvindu mßla Ý Ëlafsdal Ý sumar. Kart÷flur uxu eitt sinn vel Ý Ëlafsdal, en ef Úg ■ekki fˇlki­ frß Fornleifastofnun rÚtt er Úg ekki viss um a­ ■a­ stundi fornleifag˙rkurŠkt Ý miklum mŠli.á

Og Úg sem hÚlt a­ menn Štlu­u a­ bjarga ÷llum r˙stunum og kumlunum sem eru a­ fara Ý sjˇinn...

Vi­bˇt sÝ­ar sama dag:

Nřrri mynd af r˙stinni sřnir a­ einhver minnihßttar vi­bygging hefur veri­ vi­ hana. Myndina er hŠgt a­ sjß ß FB-sÝ­ur rannsˇknarinnar, ■ar sem einni er kynnt nřtt fornleifatvist.

Ëlafsdalur3


Ůingeyraannßll inn ■ri­ji 2018

Kambur ß Ůingeyrum
Nřlega lauk heldur snubbˇttri auglřsingafornleifarannsˇkn ß Ůingeyrum. FrÚttaflutningur af rannsˇkninni var mj÷g fj÷lskr˙­ugur og bygg­i vitaskuld ß upplřsingum frß stjˇrnanda rannsˇknarinnar hinum marsaga sagnar■uli Steinunni Kristjßnsdˇttur.

Upphaflega mßtti skilja a­ nŠr vŠri tali­ vÝst a­ grafararnir vŠru vi­ ■a­ a­ komast ni­ur ß lÝkamsleifar munkanna sem dˇu Ý hinum Ýslenska Svartadau­a, sem er pest sem ekki ■arf a­ eiga neitt skylt vi­ ■ann svartadau­a sem geisa­i Ý Evrˇpu hßlfir ÷ld fyrr.

Fljˇtlega fannst hins vegar krÝtarpÝpa frß 17. ÷ld, ofan ß hausamˇtunum ß munkunum sem bÝ­ur ■ess hlutverk a­ fŠra okkur vitneskju, e­a rÚttara sagt allan sannleika um Svartadau­a.á Eins og lesendur Fornleifs geta sÚ­ Ý fŠrslunni hÚr ß undan, var spß Fornleifs um ni­urst÷­ur uppgraftrarins ÷ruggari en venjuleg ve­urspß ß ═slandi.

N˙ er rannsˇkninni loki­ og Bj÷rn Bjarnsson fyrrv. rß­herra, sem er velunnari ■ess sem er a­ gerast ß Ůingeyrum, greinir frß ni­urst÷­um ß Švafornu ßádagbˇkapßri sÝnu, sem mun vera nŠrri ■vÝ frß mi­÷ldum.

Bj÷rn birtir ß bloggi sÝnu mynd af bronskambi skreyttum drekahausum, sem mÚr sřnist me­ nokkurri vissu og ■ekkingu lÝka, a­ sÚ frß lokum 12. aldar e­a byrjun ■eirra 13.Kamburinn fannst 22. j˙nÝ sl.

Rannsˇknin ß Ůingeyrum vir­ist mÚr ■vÝ vera hßlfger­ur "dˇtakassi aldanna". Ůarna Šgir ÷llu saman, munkum sem dˇu ßri­ 1402 en sem finnast ekki, pÝpuhaus frß 17. ÷ld, og forlßta kambi frß fyrstu ÷ld klausturlÝfis ß Ůingeyrum. Allt er greinilega Ý belg og bi­u, ■ˇ Úg efist ekki um a­ allt sÚ grafi­ upp mj÷g skikkanlega. En ■a­ leitar ß mann s˙ hugsun, a­ einhver hafi ß sÝ­ari tÝmum veri­ a­ plŠgja e­a frŠsa Ý klausturstŠ­i­, til a­ kart÷flurnar yxu betur Ý menningarjar­veginum.

Yfirlřsingarnar sem lei­angursstjˇri rannsˇknarinnar ß Ůingeyrum hefur sent frß sÚr eru heldur stˇrkerlingalegar. En slÝkt mun n˙ vera Ý tÝsku ß ═slandi. Helst skal ■a­ sem sagt vera, vera algj÷rlega innistŠ­ulaust og fyllilega ˇgrunda­, en algj÷r sannleikur ef ■a­ er mŠlt af konu. Ůess er nŠr krafist af m÷nnum a­ ■eir ■ekki allar ni­urst÷­ur ß­ur en fari­ er a­ sta­. Annars fß menn ekki styrk. Or­i­ tilgßta ß enn erfitt uppdrßttar ß ═slandi.

N˙ er Steinunn Kristjßnsdˇttir, sem ■vÝ mi­ur er ekki sÚrfrŠ­ingur Ý mi­aldafrŠ­um, kominn ß ■ß sko­un a­ h˙n hafi veri­ a­ grafa Ý grunn h˙ss Lßrens (Lßrusar) Christensen Gottrups sem var umbo­sma­ur ß Ůingeyrumá frß 1685 og sÝ­ar l÷gma­ur nor­an og vestan 1695-1714. Ekki fann h˙n munkana, en pÝpan gŠti jafnvel ß einhverju stigi hafa veri­ Ý kjafti Gottrups.á MŠli Úg me­ ■vÝ a­ DNA ver­i skafi­ af pÝpunni, svo ■eim danska ver­i gert hßtt undir h÷f­i.

Kamburinn sem Bj÷rn Bjarnason segir frß er kirkjukambur sem lesendur Fornleifs hafa kynnst ß­ur, og ef ekki, ■ß mß lesa um ■ß hÚr.áá

Ůegar meira fÚ er komi­ Ý kassann, vonum vi­ a­ gripirnir sÚu nŠr hvorum ÷­rum Ý tÝma en ■eir sem fundust ß ■vÝ herrans ßri 2018, sem og a­ ni­urst÷­urnar sÚu meira samkvŠmar sjßlfum sÚr - e­a a­ ■a­ sÚ a­ minnsta kosti einhver sannleiks■rß­ur Ý ■vÝ sem logi­ er Ý fj÷lmi­lana. Annars ver­ur Fornleifi ßfram skemmt konunglega og getur Ý allri teitinni enn og aftur minnst ß fyrri yfirlřsingar Steinunnar um eskimˇakvendi og fÝlamenn, svo nokku­ af ■vÝ fur­ulegasta sÚ n˙ reifa­ enn einu sinni.á


Grafin upp pest og pÝpa

smell.jpg

Konu einni ß Bl÷nduˇsi var­ um og ˇ a­ heyra a­ fornleifafrŠ­ingar vŠru n˙ a­ grafa sig ni­ur Ý Svartadau­a ß Ůingeyrum.á H˙n las ■a­ Ý Morgunbla­inu (sjß hÚr og sÚr Ý lagi hÚr ß Fornleifi Ý gŠr. En sÝ­ar ß gŠrdeginum var R┌Vi­ komi­ me­ fleiri frÚttir af leit fornleifafrŠ­inganna a­ Svartadau­a (hÚr).

Svartidau­i ßtti samkvŠmt Mogga a­ vera nßnast undir nŠstu hellu, og stutt var ni­ur ß munka sem li­i­ h÷f­u hrŠ­ilegan dau­daga Ý Svartadau­a. En ■egar R┌V bar a­ gar­i efldist yfirlřsingargle­in og fornleifafrŠ­ingarnir komust Ý myndam÷guleika og fundu vi­ tŠkifŠri­ krÝtarpÝpuhaus frß 17. ÷ld og mundu­u honum Ý myndavÚlarnar.

ŮingeyrapÝpan
Vandast n˙ mßlin. Munkarnir ß Ůingeyrum dˇu Drottni sÝnum e­a einhverju ÷­ru ßri­ 1402 Ý Svartadau­a, en veri­ var a­ reykja rÚtt yfir hausamˇtunum ß ■eim.

═slendingar hafa ßvallt veri­ framarlega ß merinni, fremstir ß me­al ■jˇ­a, me­ hlutverk fyrir mannkyni­ o.s.f. ....á Mß b˙ast vi­ ■vÝ a­ Ýslensk ruglufornleifafrŠ­i fari brßtt a­ dylgja a­ ■vÝ a­ ═slendingar hafi endurfundi­ AmerÝku og hafi sta­i­ Ý tˇbaksflutningum og pÝpuger­ stuttu eftir 1402?

Ef mannkynssagan skal breytast, er au­vita­ ■jˇ­■rifarß­ a­ gera ■a­ Ý H˙navatnssřslu, en hafa ber Ý huga a­ fornleifafrŠ­ingurinn sem grefur n˙ upp Svartadau­a anno 1402 og pÝpu frß 17. ÷ld Ý s÷mu andrßnni ß langan feril a­ baki Ý Švintřralegum tilgßtum sem ekki stˇ­ust. H˙n hefur "fundi­" fullt af sÚnsasjˇnum, t.d. eskimˇa, fÝlamann og řmsa fur­ugripi sem gleymdust ■ˇ fljˇtlega eftir a­ ■eim var hampa­.

Konan ß Bl÷nduˇsi sem hrŠ­ist enduruppvakningu Svartadau­a getur anda­ rˇlega. En ■eir sem tr˙a ß heppnina, ß allt sÚ ■egar ■rennt er og sn˙a tarot kortum ß morgnanna til a­ střra degi sÝnum og gj÷r­um, segja vitaskuld a­ n˙ hljˇti fornleifaspßin loks a­ rŠtast og a­ ˙trřming Ýslensku ■jˇ­arinnar sÚ nŠsta yfirvofandi. Vali­ er ykkar.á

╔g spßi ■vÝ hins vegar a­ stutt sÚ ni­ur ß pÝpukarla og kerlingar semádrukku of miki­ tˇbak ß 17. ÷ld. Lengra er ni­ur ß munkana og svartadau­a ■eirra. Grafa dřpra!

joos_van_craesbeeck.jpg

Vi­ bÝ­um me­ eftirvŠntingu


Ëska ■eim Svartadau­a sem fyrst

Langa fornleifag˙rkan

N˙ er fornleifag˙rkan 2018 b˙in a­ taka grÝ­arkipp Ý grˇ­urh˙sum vitleysunnar. Ger­urá A. G˙rkan gar­yrkjubˇndi ß Grund (sjß mynd) hefur ekki sÚ­ annan eins v÷xt Ý g˙rkum sÝnum Ý m÷rg ßr.

Steinunn abbadÝs ß Ůingeyrum sÚr lÝka mikinn ofv÷xt Ý g˙rkunni og er n˙ ■egar farin a­ nßlgast "jar­l÷g sem geyma Svartadau­a". Svo segir a­ minnsta kosti Mogginn og hann lřgur aldrei. Vonandi finnur h˙n klausturkirkjuna ß Ůingeyrum og nokkra munka me­ svartadau­abakterÝuna Ýáglerungi tanna sÝna lÝkt og sumir vÝsindamenn halda a­ ■eir hafi fundi­.

FrÚttastofa Fornleifs vonar ■a­ besta og helst a­ pestin sÚ ■arna af hreinni og ˇmenga­ri, Ýslenskri ger­ undir nŠstu hellu - og a­ ■a­ finnist til vara eins og einn eskimˇi e­a fjallama­ur einn kveifarlegur Ýáfullum drag fyrir 17. j˙nÝ. FÝlamenn voru aldrei til Ý H˙na■ingi, svo ■eir finnast ekki ß Ůingeyrum. DNA sau­a og hrossa■jˇfa er heldur til gruggugt, svo ■ˇtt ■eir finnist Ý gar­inum ß Ůingeyrum er ekkert ß ■vÝ a­ grŠ­a. Ůa­ voru ÷rugglega kynˇ­ir Skagfir­ingar sem myrtir voru Ý H˙na■ingi.

Hafa ver­ur ■ˇ Ý huga, a­ Svartidau­i ß ═slandi var ekki nau­synlega ■a­ sama og sß Svartidau­i sem geisa­i ß 14 ÷ld Ý Evrˇpu e­a sÝ­ari pestin Ý Evrˇpu (t.d. Great Plague Ý London) um mi­bik 17. aldar. ١ einhverjir hallist a­ ■vÝ a­ cokkobacillan sem veldur Yersinia pestis, hafi veri­ v÷ld a­ Svartadau­a mi­alda Ý Evrˇpu, ■ß eru enn vert a­ gŠta a­ ■vÝ sem breski DNA-sÚrfrŠ­ingurinn Thomas Gilbert vi­ hßskˇlann Ý Kaupmannah÷fn hefur sagt og skrifa­ um a­fer­ir til a­ leita uppi DNA ˙r bakterÝu Svartadau­a og annarra ˙tbrota af Yersinia pestis. HŠgt er a­ lesa sÚr til.

Eins ber fornleifafrŠ­ingi, sem er a­ grafa ni­ur ß "jar­l÷g sem geyma Svartadau­a", a­ vera kunnugt um a­ yfirlřsingar um a­ pestir hafiágeisa­ ß Englandi ßri­ 1401 sem borist hafi til ═slands og or­i a­ Svartadau­a ═slands, eigi ekki vi­ r÷k a­ sty­jast. Yfirlřsingin er vitaskuld alveg ˙t Ý h÷tt og mß skrifa ß reikning lÚlegs norsk sagnfrŠ­ings. Annar norskur sagnfrŠ­ingur, Ole J°rgen Benedictow, hefur sřnt fram ß a­ ■a­ var ekki pest ß Englandi ßri­ 1401, nÚ heldur ß Nor­url÷ndum, sem valdi­ gat Svartadau­a ß ═slandi ßri­ 1402. Vandast ■vÝ mßlin. Hva­a sj˙kdˇmur geisa­i ß ═slandi og ß Ůingeyrum? Bendi Úg m÷nnum ß a­ lesa bˇk hans The Black Death and Later Plague Epidemics in the Scandinavian Countries sem ˙t kom ßri­ 2016.
Blackdeath2

Fyrst Svartidau­i nß­i til Englands og Noregs, ■vÝ kom hann ekki til ═slands? Vildi hann ekki me­? Var fari­ allt f˙tt ˙r honum e­a allir dau­ir sem Štlu­u til ═slands me­ hann? GŠti hugsast a­ heimildir hafi ekki var­veist um vi­komu hans ß ═slandi?

Pestin ß ═slandi gŠti hafa veri­ allt annars e­lis. ═slendingar voru heldur einangra­ir ß ■essum tÝma og s÷mulei­is var oft langt ß milli komu erlendra manna og ═slendingar bygg­u ■vÝ ekki upp mˇtefni vi­ tilfallandi sj˙kdˇmum sem bßrust a­ utan, flensu og ÷­ru sem gat hŠglega or­i­ m÷nnum a­ bana ß ═slandi, ■ˇtt slÝkar farsˇttir vŠru vŠgari vi­ fˇlk annars sta­ar.

Ef Ole J°rgen Benedictow hefur ß rÚttu a­ standa er lÝtil ßstŠ­a til a­ halda a­ merki um Svartadau­a finnist Ýáglerungi tanna munkanna ß Ůingeyrum og a­ Steinunn Kristjßnsdˇttir sÚ a­ alveg a­ komast ni­ur ß jar­l÷g me­ Svartadau­a.

Getur n˙ ekki einhver gˇ­hjarta­ur ma­ur Ý sveitinni, sem les ■etta, gefi­ Steinunni og starfsli­i hennar fl÷sku af Svarta Dau­a. Bokkuna Štti grafararnir ß Ůingeyrum a­ drekka sem me­al. Ůegar ■a­ er fari­ a­ virka, hefst kv÷ldlestur upp ˙r bˇk Ole J°rgen Benedictows. Eitthva­ sterkt ■arf vÝst til svo a­ sumir kollegar mÝnir ß ═slandi fari a­ ver­a lŠsir ß ritheimildir og fßi lßgmarks■ekkingu ß ■eim. Sß sem skrifa­ hefur ßáÝslensku um Svartadau­a ß Wikipedia Štti lÝklega a­ fß sÚr eitthva­ ÷gn sterkara, jafnvel unglingabˇluefni, ■vÝ Ý unggŠ­ingshŠtti sÝnum er hann um ■a­ bil hßlfri ÷ld ß eftir ■vÝ sem er a­ gerast Ý frŠ­unum.

Ger­ur A. G˙rkan er fyrsti intersexbˇndinn ß ═slandi, ef einhver fur­ar sig ß myndinni efst. Enga fordˇma hÚÚr.


mbl.is Nßlgast jar­l÷g svartadau­a
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Gˇ­i hir­irinn Ý Fellsm˙la og lÚlegi hir­irinn vi­ Su­urg÷tuna

1051644

FrÚttir (sjßáhÚr og hÚr) herma a­ Ůjˇ­minjasafni­ hafi fengi­ plastkassa frß Gˇ­a Hir­inum/Sorpuversluninni Ý Fellsm˙la fullan af forngripum ˙r bronsi, jßrni og gleri, sem einhver skila­i af sÚr Ý Sorpu Ý nytjagßm. Gˇ­i hir­irinn hirti gˇssi­ en gl÷ggir sÚrfrŠ­ingar ■eirra sßu a­ Ůjˇ­minjasafni­ Štti lÝklega frekar a­ fß gripina sem lent h÷f­u Ý nytjagßm Sorpu Ý Kˇpavogi.

Einn ßgŠtur starfsma­ur Ůjˇ­minjasafnsá ═slands hefur n˙ sřnt ■essa gripi Morgunbla­inu og RÝkissjˇnvarpinu en vir­ist greinilega ekki vita rass Ý bala um ■a­ sem hann hefur ß milli handanna.

oexi goda hirdisins

Hann talar um a­ sumir gripanna geti veri­ frß mi­÷ldum, t.d. ÷xin. A­ tala um spjˇt ˙r bronsi frß mi­÷ldum lÝkt og hann gerir er ßlÝka og ■egar bandarÝski fornleifafrŠ­ingurinn sem er giftur ru­ningsboltafrÚttamanninum Ý BNA taldi sig hafa fundi­ danska koparmynd frß lok VÝkingatÝma Ý Skagafir­i (koparmynt var aldrei slegin Ý Danm÷rku ß ■eim tÝma). Hann haf­i reyndar fengi­ smß "hjßlp" hjß myntsÚrfrŠ­ingi Se­albanka ═slands, sem er eins og allir vita stofnunásem ekki ■ekkir aura sinna rß­.

s-l1600

Ůessi ÷xi var til s÷lu ß eBay. Kemur frß ┌kraÝnu.

Ůa­ vir­ist n˙ greinilegt a­ starfsmenn Ůjˇ­minjasafns ═slands hafa aldrei lŠrt neitt um gripafrŠ­i rˇmverskar e­a keltneskar jßrnaldar (keltneska jßrn÷ld kalla Danir stundum Šldre romersk jernalder). Spjˇtsoddar ■eir sem Ý kassanum fundust eru frß ■vÝ um Krists bur­ e­a sk÷mmu sÝ­ar og ÷xin er af ger­ sem notu­u var vÝ­a, en ■ˇ mest Mi­-Evrˇpu. SlÝkar fornar axir er Ý dag reyndar hŠgt a­ kaupa ß eBay fyrir 100 bandarÝkjadali. Ůegar ß brons÷ld ß ßttundu ÷ld f.Kr. var ■essi ger­ af flat÷xumánotu­ Ý Evrˇpu, en sÝ­ar var fari­ a­ framlei­a ■Šr ˙r jßrni. S˙ ger­ sem hent var ß haugana ß ═slandi ver Ý notkun ß frekar l÷ngu tÝmabili, e­a frß ca. tveimur ÷ldum fyrir Krists bur­ fram ß 1. ÷ld eftir Krists bur­.

56842971_2_x

Ůessi ÷xi kom ˙r safni bresks safnara og var nřlega seld ß uppbo­i.

A­ mÝnu mati mß telja lÝklegt a­ ■essir gripir hafi komi­ frß Mi­evrˇpu hugsanlega Pˇllandi e­a Lithßen.

Gˇ­i Hir­irinn og Sorpa sinntu skyldum sÝnum og sřndu frßbŠra ßrvekni, en Ůjˇ­minjasafni­ sřnir enn og aftur allt anna­ en afbur­ahŠfileika. Safni­ ver­ur aldrei betra en starfsfˇlki­. Safni­ Štlar a­ bÝ­a ■anga­ til einhver gefur sig fram sem eiganda ■essara gripa;

"Vi­ f÷rum n˙ ekki Ý rannsˇknir ß ■essu a­ svo st÷ddu"

eins og starfsma­ur Ůjˇ­minjasafnsins or­a­i ■a­ Ý sjˇnvarpsfrÚttum 9. j˙nÝ 2018. Jß hvers vegna a­ afhj˙pa van■ekkingu sÝna Ý einni svipan? Ůetta er uppgj÷f Ý beinni.

En ■a­ er tvÝmŠlalaust hlutverk Ůjˇ­minjasafnsins a­ svara spurningum um ■essa forngripi og n˙ ■egar. Ef ■eir eru ekki frß ═slandi, sem er afar ˇlÝklegt - en er au­veldlega hŠgt a­ komast ˙r skugga um - ber safninu skylda a­ ganga ˙r skugga um hva­an ■eir eru Štta­ir, svo ekki komist ß kreik grˇus÷gur um a­ ■etta sÚu fornleifar frß "landnßminu fyrir landnßm", sem m÷rgum manninum er svo hjartnŠmt. N˙ ■egar eruá fj÷lmi­lar farnir a­ tala um a­ gripirnir gŠtu "sumir hverjir veri­ frß fyrstu ÷ldum ═slandss÷gunnar" og hafa ■a­ eftir fornleifafrŠ­ingi ß Ůjˇ­minjasafni ═slands.

En ef ■essi "fundur" ˙r Sorpu, lÝkt og Úg held, hafi veri­ eign eins margra ■eirra ßgŠtuáAusturevrˇpub˙a sem sest hefur a­ ß ═slandi, sem hugsanlega er lßtinn e­a fluttur ß brott, ■ß geta menn or­i­ a­ bÝ­a heldur lengi eftir dŠma mß ˙t frß ■eirri a­fer­ sem starfsma­urá Ůjˇ­minjasafnsins Štlar sÚr a­ nota: A­ fara ekki rannsˇknir ß ■essu a­ svo st÷ddu.

Ke­jan sem fannst er alls ekki nokkurra ßratuga g÷mul eins og haldi­ var fram ß R┌V, og er hvorki ˙r Bauhaus e­a H˙sasmi­junni. Gleri­ sem var Ýáplastkassanum ■arf ekki a­ vera ˙r lyfjaglasi. Ůa­ gŠti allt eins veri­ ˙r rˇmversku glasi, til a­ mynda glasi fyrir ilmv÷tn.

MÚr ■ykir lÝklegt a­ gripirnir sÚu ekki allir frß sama sta­ e­a nßkvŠmlega sama tÝma. ╔g ˙tiloka ■a­ ■ˇ ekki.


­ur en menn haldnir keltafßri og ranghugmyndum um elstu s÷gu ═slands fara a­ Ýmynda sÚr a­ hÚr sÚ komi­ Ý leitirnar haugfÚ fyrir einn af lei­angursm÷nnum Př■easar frß MassalÝu sem borinn var til grafar Ý Kˇpavogi, a­ ■etta sÚu leifar eftir Rˇmverja e­a jafnvel eftir Krřsa, gˇ­kunningja ═slendinga ˙r bjßnasagnfrŠ­i sjßlfstŠ­isbarßttunnar -á svo ekki sÚ tala­ um lyklana a­áskÝrlÝfsbeltum Papanna og vopn ■eirra, ■ß leikur enginn vafi ß ■vÝ skv. l÷gum, a­ ■a­ er algj÷r skylda Ůjˇ­minjasafns ═slands a­ rannsaka ■essa gripi og mi­la frŠ­ilegri ■ekkingu um ■ß. Safninu ber a­ hir­a um ■ß fljˇtt og samviskusamlega lÝkt og starfsmenn Gˇ­a hir­isins/Sorpu ger­u, er ■eir komu gripunum strax til Ůjˇ­minjasafnsins, sem ■eir hÚldu a­ hef­i sÚrfrŠ­i■ekkingu til a­ upplřsa hva­ ■eir hef­u ß milli handanna. En kannski er bara or­i­ betra a­ fara me­ fornleifar beint Ý Gˇ­a hir­inná ■egar ■ekkingin og ßhuginn eru Ý algj÷ru lßgmarki eins og raun ber vitni ?

Plastkassinn, sem gripirnir fundust Ý, gŠti einnig veitt svari­ vi­ spurningunni um uppruna eiganda gripanna. Ekki sřnist mÚr hann vera ˙r Ikea, Bauhaus, Hagkaup, e­a H˙sasmi­junni. Reyndar sřnist mÚr a­ ßákassanum standi Plast Team, en ■a­ eru danskir kassar, sem seldir hafa veri­ ß ═slandi. En ■eir eru helst framleiddir Ý Slupsk Ý Pˇllandi. N˙ ver­a menn ■vÝ a­ vinna fyrir laununum sÝnum ß Ůjˇ­minjasafninu. Mi­inn ß kassanum gŠti veri­ hjßlplegur.

Kassinn


TÝmavÚl ═slenskrar Erf­agreiningar er minnislaus

Uppruni 2

╔g tel persˇnulega a­ jßeindaskanninn sÚ merkilegri maskÝna en nř tÝmavel deCode. ═ nřrri grein frß deCode (═slenskri Erf­agreiningu / hÚ­an Ý frß skammstafa­ ═.E.), sem Ý gŠrábirtist Ý tÝmaritinu Science (1. j˙nÝ 2018; Vol. 360, Issue 6392, pp. 1028-1032; sjß hÚr) er kynnt til s÷gunnar "algj÷r bylting". Ůa­ er svo sem ekkert nřtt, ■vÝ allt sem kemur frß ═.E. er i­ulega kynnt sem algj÷rar byltingar - e­a ■anga­ til anna­ sannast og ■ykir rÚttara - og ■a­ gerist n˙ Šri­ oft.

22 ßra saga ═.E. eru reyndar heil r÷­ eintˇmra byltinga, sem vi­ nßnari athugun reyndust ekki vera ■a­. Byltingar ■essar vir­ast einna helst hafa veri­ framdar til ■ess a­ styrkja Š ver­lausari brÚf fyrirtŠkisins ß ver­brÚfam÷rku­um og til a­ ganga Ý augun ß furstum alheimslyfjafyrirtŠkjanna.

═ byrjun aldarinnar var heiminum kynnt s˙ ni­ursta­a ˙t frß ra­greiningu ═.E. ß erf­amengi n˙lifandi ═slendinga, a­ landnßmsmenn hef­u veri­ karlar frß Noregi og SkandÝnavÝu, en a­ konurnar hef­u veri­ ■rŠlar frß Bretlandseyjum. S˙ "bylting" kom sÚr vel vi­ a­ selja fyrirmennum au­tr˙a lyfjafyrirtŠkja ■ß kreddu a­ ═slendingar vŠru sÚrstaklega einsleitur hˇpur sem henta­i einstaklega vel til alls kyns erf­arannsˇkna, og ■ar a­ auki til ■ess a­ rannsaka erf­ir řmissa sj˙kdˇma sem lyfjafyrirtŠkjaheimurinn telur sig best og fljˇtast geta grŠtt ß.

═ nřju greininni Ý Science, sem ber heiti­ Ancient genomes from Iceland reveal the making of a human population, er komist a­ nokku­ annarri ni­urst÷­u um uppruna Landnßmsmanna, eftir a­ erf­aefni ˙r t÷nnum 27 einstaklinga, beinagrinda sem b˙settar eru ß Ůjˇ­minjasafni ═slands, haf­i veri­ greint.á

١ svo a­ a­al erf­efnismannfrŠ­ingur ═.E. hafi me­ vissu heyrt um ni­urst÷­ur danska lÝkamsmannfrŠ­ingsins Hans Christian Petersens eru ■Šr virtar a­ vettugi ■ˇ svo a­ ■Šr geti sta­fest "byltingu" ═.E. Rannsˇknir Hans Christian Petersen sem voru unnar ß Ůjˇ­minjasafni Ý samstarfi vi­ mig sem styrkumsŠkjanda, fˇru fram me­ leyfi (1991) ■jˇ­minjavar­ar ß Ůjˇ­minjasafninu sumari­ 1993.

Íll mŠlanleg mannabein ˙r kumlum ß ═slandi voru mŠld. Ekki a­eins bein 27 einstaklinga, eins og tennurnar 27 semáerf­aefni­ var ra­greint ˙r fyrir rannsˇknina sem Ý gŠr birtist Ý Science. 27 einstaklingar eru t÷lfrŠ­ilega algj÷rlega ˇhaldbŠrt ˙ttak. ┴ri­ 1993 voru mŠld voru bein 150 einstaklinga (landnßmsmanna) fundin Ý kumlum, sem og bein 60 einstaklinga fundin Ý kirkjugar­inum a­ Skeljast÷­um Ý Ůjˇrsßrdal. á .

Helstu ni­urst÷­ur Petersens voru ■Šr a­ um 70 % elstu ═slendinganna hef­u veri­ af "norrŠnum" uppruna; Ătta­ir frß Noregi/SkandinavÝu.áHÚr mß lesa stutta greinager­ H.C. Petersens.

╔g veit ■ˇ mŠtavel, a­ DNA-vÝsindamenn gefa afar lÝti­ fyrir samanbur­armŠlingar ß hlutf÷llum ß lengd ˙tlimabeina. DNA eru nefnilega vÝsindi dagsins, alveg sama hve ni­urst÷­urnar eru oft mist˙lka­ar og misskildar og hafa jafnvel sent saklausa menn Ý rafmangsstˇlinn.

TÝmavÚlin er kominá

Agnar Helgason, frŠ­ilegurág˙r˙ ■ess fj÷lbreytta hˇps sem framreitt hefur umrŠdda vÝsindagrein ═.E., lŠtur hafa ■etta eftir sÚr ß vefsÝ­u deCode:

äN˙ ■urfum vi­ ekki lengur a­ ߊtla ß grundvelli arfger­a ˙r n˙lifandi fˇlki. Ůetta er nßnast eins og a­ hafa a­gang a­ tÝmavÚl. N˙na getum vi­ rannsaka­ fˇlki­ sjßlft sem tˇk ■ßtt Ý landnßmi ═slands.ôá (Sjß hÚr).

═ kynningargrein Science um greinina er ■essu rugli fleygt Ý lesandann:

"Medieval histories suggest Iceland was first settled between 870 C.E. and 930 C.E. by seafaring Vikings and the people they enslaved, who possessed a mÚlange of genes from what is now Norway and the British Isles." (Sjß hÚr)

"Medieval histories" var ■a­ heillin. Ůannig er Ýslensk rithef­ ß mi­÷ldum afgreidd Ý Science ■ann 29 maÝ 2018.á Lßgk˙ran hefur vÝst nß­ lŠgstu l÷gum.

Genafl÷kt var miki­ og margs konar

Fyrir utan a­ nřja tÝmavÚlin hans Agnars gengur ß DNAi ˙r a­eins 27 einstaklingum, sem er t÷lfrŠ­ilega algj÷rlega ˇßsŠttanlegt ˙rtak, vir­ist mÚr innri tÝmavÚl og minni Agnars sjßlfs vera Ý lamasessi.

═ lok sÝ­ustu aldar (1998) kynnti Úg ni­urst÷­ur mÝnar og Hans Christian Petersens ß mannfrŠ­irß­stefnu ß hßskˇlanum Ý Kaupmannah÷fn. Ůß rß­stefnu sat Agnar Helgason einnig og Úg fann titil hennar ß CV Agnars (1998 Nordic Meeting of Biological Anthropologists; Clara Lachmann Symposium. Copenhagen, Denmark, 29th ľ31st January 1998).á Ůar haf­i ma­ur haf­i ekki meira en 10 mÝn˙tur til a­ segja frß ni­urst÷­um sÝnum. ╔g nřtti ■Šr til hinsářtrasta og ger­i merkilegum ni­urst÷­um H.C. Petersens gˇ­ skil, en bŠtti vi­ upplřsingum um fj÷lbreytileika ■eirra hˇpa sem til ═slands hafa komi­ eftir landnßm. Ůa­ ger­i Úg til a­ minna menn ß, a­ DNA-rannsˇknir, sem voru a­ hasla sÚr v÷ll til rannsˇkna ß uppruna ■jˇ­a, ■Štti mÚr oft settar fram of ˇgagnrřni­ og ßn ■ekkingar ß s÷gu ■eirri sem ■Šr gŠtu hugsanlega breytt. ╔g minnti ßheyrendur ß a­ genamengi ═slendinga vŠri flˇknara en sem svo - og taldi upp ■Šr tegundir af karlpungum sem mest sßst til ß ═slandi - og sem ÷rugglega skildu eftir sig breytingar ß genasamsetningu ═slendinga.

Ůetta var l÷ngu fyrir tÝma yfirh÷f­afyrirlestra, svo Úg sřndi ■essa fornu glŠru (efst) sem Úg haf­i ˙tb˙i­ og teikna­. Um kv÷ldi­ ■ß­i hinn ungi og efnilegi mannfrŠ­ingur Agnar Helgason bo­ mitt og konu minnar a­ koma Ý kaffi ß heimili mÝnu ß Vandkunsten 6 Ý hjarta Kaupmannahafnar, ■ar sem Úg bjˇ ■ß. Ůar var lengi kv÷lds tala­ um uppruna ═slendinga.

Ůß var Agnar ekki kominn ß j÷tu hjß Kßra Stefßnssyni hjß ═.E. og var reyndar (og e­lilega) afar gagnrřninn ß fyrirtŠki­ sem hann fann allt til lasts. Nokkru sÝ­ar var Agnar svo komminn ß spenann hjß ═.E. og rannsaka­i fyrir miljˇnirnar frß ˇnafngreindu lyfjafyrirtŠki sem tr˙­i frekar blint ß m÷ntru og auglřsingar Kßra Stefßnssonar um einsleitni ═slendinga gegnum aldirnar.

N˙ 20 ßrum sÝ­ar er Agnar lÝklegast b˙inn a­ gleyma ÷llu um fyrirlestur minn og ni­urst÷­ur Hans Christians Petersens, ■egar hann setur fram ni­urst÷­ur ß rannsˇknum ß t÷nnum 27 einstaklinga ˙r Ýslenskum kumlum. Ůa­ er n˙ frekar tannlaus ni­ursta­a. Agnar fÚkk ß sÝnum tÝma ni­urst÷­u Hans Christians Ý hendur en allt vir­ist ■etta hafa gleymst. DNA-gleymni - e­a selektÝf hugsun vŠri lÝkast til ver­ugt rannsˇknarefni fyrir ═.E.

┴ rß­stefnunni Ý Kaupmannah÷fn for­um benti Úg m÷nnum ß a­ DNAárannsˇknir ß n˙lifandi ═slendingum myndi vera vandme­fari­ efni­ Ý ljˇsi ■ess hve margir Danir og Nor­menn hef­u haft vi­komu ß ═slandi. Hans Christian Petersen sřndi me­ hjßlp beina fyrstu ═slendinganna, fram ß a­ uppruni ═slendinga var allt annar en sß sem Agnar hÚlt sÝ­ar fram Ý fyrri greinum sÝnum um norska karlaá og "keltneskar" gri­konur ■eirra.á Upplřsingar um ni­urst÷­ur Hans Christian Petersens hafa veri­ a­gengilegar hÚr ß Fornleifi Ý langan tÝma og Agnar hlusta­i ß ■Šr ßri­ 1998. En DNA sÚrfrŠ­ingar leggjast au­vita­ ekki svo lßgt a­ lesa ■etta blogg og tr˙a ß gamaldags beinarannsˇknir.áá

Fyrirlestur Agnars ßri­ 1998 Ý Kaupmannah÷fn hÚt reyndar: Drift and origins: Reconstructing the genetic and demographic history of the Icelanders. SÝ­ar, e­a ■egar hann var farinn a­ vinna fyrir ═.E., vir­ist svo sem a­ hann hafi ■ˇ gleymt ■vÝ sem hann sag­i ßri­ 1998 um genafl÷kt, er hann setti fram greinar sÝnar um Ýslenska landnßmsmenn sem norska karla og "keltneskar" konur. N˙, ■egar bora­ hefur veri­ Ý tennur 27 einstaklinga, eru genafl÷kt og ÷nnur ßhrif aftur komin ß vinsŠldalista Agnars.

١ dr. Agnari Helgasyni og teymi hans ■yki lÝklega ekki miki­ til hef­bundinna hlutfallamŠlinga ß mannabeinum frß landnßmi koma, ■ß ver­ur a­ minna hann ß a­ bein meirihluta fundinna landnßmsmanna hafa veri­ ranns÷ku­ af einum fremsta mannabeinalÝffrŠ­ingi og mannfrŠ­it÷lfrŠ­ingi Nor­urlanda. Rannsˇknir hans sřndu alls ekki yfirgnŠfandi fj÷lda kvenna frß Bretlandseyjum, en ■ˇ voru landnßmsmenn ekki allir Nor­menn. SamkvŠmt mŠlingum ß mŠlanlegum beinum ˙r kumlum voru um ■a­ bil 30% ■eirraá annars sta­ar frß; Frß Bretlandseyjum og ˙r Nor­ur-Noregi, blanda­ir fˇlki sem eru forfe­ur Samanna Ý dag.

Ůa­ var einfaldlega meiri munur ß hlutf÷llum milli ˙tlimabeina SkandÝnava og fˇlks ß Bretlandseyjum, en munurinn ß erf­aefniá■essara hˇpa. MŠlingar ß hlutfalli ß milli lengd framhandleggs og upphandleggs annars vegar, og sk÷flungs og lŠris hins vegar, er ■vÝ langtum gŠfulegri a­fer­ til a­ sřna fram ß uppruna en DNA rannsˇknir ß frekar erf­afrŠ­ilega lÝkum hˇpum.

Ůessi litla athugasemd mÝn ver­ur send Agnari Helgasyni og ÷­rum ßbyrg­arm÷nnum greinarinnar Ý Science til minnis og ensk ger­ hennar ver­ur fljˇtlega send tÝmaritinu Science til upplřsingar um hve lÝti­ ═.E. ■ekkir til rannsˇkna annarra frŠ­igreina ß sama vi­fangsefni og ■eir birtu 1. j˙nÝ 2018.

MaggieWalserandAggieFrß kynningu ═.E. ß ni­urst÷­u sÝnum 31. maÝ 2018. Ůjˇ­minjav÷r­ur, Joe W. Walser III og Agnar Helgason. Ljˇsmynd deCode/═.E.

Ny-syn-a-uppruna-islendinga-012

Eins og sjß mß gerir Agnar Helgason ekki rß­ fyrir uppruna Ý Noregi nor­an ┴lasunds. Ljˇsm deCode/═.E. 2018


BurtsÚ­ frß allri gagnrřninni

Til ■ess a­ ■etta ver­i ekki allt eintˇm gagnrřni ß fornar syndir helstu n˙tÝmafrŠ­innar, sem menn telja a­ leyst geti allar gßtur, hef­i veri­ gaman ef ni­urst÷­ur ˙r DNA rannsˇknunum ß 27 einstaklingunum hef­i veri­ bornar saman vi­ mŠlingar Hans Christian Petersens ß ˙tlimabeinum ■eirra sem DNA-rannsˇknin n˙ hefur ra­greint . Ůß er hugsanlega hŠgt a­ sjß, hvort mŠlingar Petersen sřndu "kelta-einkenni" Ý einstaklingum sem hafa "kelta-DNA" Ý t÷nnunum.á

Vatnsdalur

Vi­ mŠlingar H.C. Petersens ßri­ 1993 sřndu allar konurnar Ý kumlunum ßáHafurbjarnarst÷­um ß Rosmhvalsnesi greinilega a­ ■Šr voru Štta­ar frß Bretlandseyjum. Greiningar ═.E. ß t÷nnum kumlverja ß Hafurbjarnarst÷­um var ■vÝ mi­ur ekki hŠgt a­ nota. Erf­aefni­ haf­i ekki var­veist sem skyldi e­a rannsˇknin mistekist.á

Kumlin Ý Vatnsdal Ý Patreksfir­i sřndu aftur ß mˇti vi­ hlutfallamŠlingar ß ˙tlimabŠnum, a­ fˇlki­ ■ar hef­i komi­ ˙r nor­anver­um Noregi. Voru einstaklingarnir Ý kumlateigunum me­ einkenni sem benti til bl÷ndunar Sama vi­ Nor­menn. Eins og Úg hef oft bent ß voru fornleifarnar og greftrunin ÷ll mj÷g lÝk ■vÝ sem vi­ ■ekkjum Ý nyrstu hÚru­um Noregs.

Rannsˇknir ß erf­amengi Ý t÷nnum ˙r kumlinu Ý Vatnsdal (VDPA) reyndist vel hentugt til ra­greininga og samkvŠmt ni­urst÷­um sem birtar eru greininni Ý Science, er greinilegt a­ kumlverjar Ý Vatndal eru hvorki augljˇsir "Gael", nÚ heldur hreinir Nor­menn. ╔g merki ■ß me­ appelsÝnugulum stj÷rnum ß grafi sem fengi­ er ˙r greininni Ý Science.

Erf­aefni ˙r t÷nnum ˙r kristinni gr÷f Ý Ůjˇrsßrdal (ŮSK-A26) er t÷lfrŠ­ilega mitt ß milli kelta og norrŠnna manna. Ůa­ kemur einnig heim og saman vi­ ni­urst÷­ur Hans Christians Petersens ß mŠlingum hans ß ˙tlimabeinum ŮjˇrsdŠlinga sem einnig sřna a­ einhver hluti ŮjˇrsdŠlinga hafi ßtt Šttir a­ rekja til Nor­ur-Noregs.á┴nŠgjulegt er einnig a­ sjß C-14 aldursgreininguna 1120 sem ═.E. hefur fengi­ (■ˇtt h˙n sÚ alls ekki birt ß rÚttan hßtt). H˙n sřnir einnig, eins og Úg hÚlt fyrstur fram, og a­rir hafa sÝ­ar teki­ undir, a­ bygg­ Ý Ůjˇrsßrdal hafi ekki lagst af Ý eldgosi ßri­ 1104. ╔g ■akka fyrir sta­festinguna.

Ůetta er kannski algj÷r tilviljun. ╔g ß einnig eftir a­ sko­a ni­urst÷­urnar ß greiningu ═.E. ß t÷nnum ˙r ÷­rum haugverjum/kristnum gr÷fum og bera ■Šr saman vi­ ni­urst÷­ur H.C. Petersens, Ý ■eim tilfellum sem ■a­ er hŠgt og beinináeru ekki fundin eftir 1993.

١ ═.E. lÝti ekki ni­urst÷­ur annarra manna vi­lits, gŠtu ■Šr hugsanlega veri­ sta­festing ß ßgŠtum ■ess sem ═.E. hefur n˙ loks framleitt, ■ar sem ekki gleymdist a­ huga a­ genafl÷ktinu sem Agnar Helgason var svo upptekinn af ■egar hann var ungur ma­ur, en gleymdi sÝ­an um langa hrÝ­ ■egar var­brÚf ═.E. seldust sem best.

En miki­ hef­i n˙ veri­ gott og blessa­ ef DNA-sÚrfrŠ­ingar ß ═slandi hef­u sřnt a­eins meiri au­mřkt en ■eir gera oft. Ůeir eru nefnilega ekki alltaf a­ uppg÷tva heiminn ß undan ÷­rum. Ritarar Landnßmu og ═slendingabˇkar, sem n˙ eru kalla­ar medieval histories af mi­ur frˇ­um m÷nnum ˙ti Ý heimi sem eru ˇlŠsir ß Ýslenska menningars÷gu, voru greinilega me­ upplřsingar undir h÷ndum, sem ekki voru langt fjarri ni­urst÷­um danska mannfrŠ­ingsins Hans Christian Petersens.á


Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband