Kirkjugar­spistill

Dˇmkirkjan Mackenzie

Svo allur dagurinn Ý dag fari ekki Ý fˇtboltamikilmennskukjaftŠ­i og kosningage­klofa langar mig a­ benda m÷nnum ß a­ lesa gˇ­a frÚttaskřringu eftir Gu­mund Magn˙sson fyrrv. settan ■jˇ­minjav÷r­ Ý Morgunbla­inu (bls. 15). Ůar greinir Gu­mundur frß ■eim athugasemdum sem bßrust vi­ deiliskipulag vegna fyrirhuga­rar hˇtelbyggingar Ý VÝkurgar­i hinum forna.

Besta r÷ksemdin fyrir ■vÝ, a­ ekki sÚ m÷gulegt a­ byggja hˇtel ß ■vÝ svŠ­i sem hinn forni kirkjugar­ur var ß, er bann rÝkistjˇrnar ═slands ßri­ 1966 vi­ a­ stŠkka h˙s og raska gar­inum. Ůa­ bann var sett ßri­ 1966. Ůa­ fylgir ■ˇ ekki s÷gunni, hvort rÝkisstjˇrnin hafi ■ß vita­ hve stˇr reiturinn var. En ■a­ skiptir sennilega engu mßli. Ůa­ bann er enn Ý gildi nema a­ finnist skjal sem sřni a­ ßkv÷r­unin hafi veri­ dregin til baka.

Allir heilvita menn ■urfa ekki a­ heyra frekari r÷k. Ekkert hˇtel getur risi­ ß ■essum sta­, ef fari­ er a­ landsins l÷gum. En ■a­ er n˙ fari­ a­ ver­a Š sjaldgŠfara - lÝkt og ■egar si­areglur ß ═slandi vir­ast ekki gilda fyrir ■ß sem ■Šr b˙a til.

frÚttadßlk vi­ hli­ina ß skřringu Gu­mundar Magn˙ssonar er haft eftir sÝra ١ri Stephensen, a­ "kirkjugar­ar sÚu bŠnasta­ir" og a­ "helgi grafreita sÚ al■ekkt Ý flestum tr˙arbr÷g­um og ß ÷llum tÝmum." Vafalust er ■a­ rÚtt, nema ■a­ sem menn bera lÝk ˙t ß stikur og bÝ­a ■ess a­ illfygli kroppi Ý sig leifarnar sem ekki fara til gu­s/-a. HrŠgammarnir sjß vÝst lÝka um a­ flj˙ga me­ sßlina til gu­anna. Ůa­ er ■vÝ ekki bara ß ═slandi a­ hrŠgammar eru taldir gera gagn.

IMG_8433

ËnßkvŠm rista af fyrstu dˇmkirkjunni Ý ReykjavÝk. Kirkjan var vÝg­ var ßri­ 1796. Teikningin birtist hugsanlega fyrst Ý dagbla­inu Daily Mirror Ý Lund˙num, en ■essi rista er ger­ eftir henni og birtist Ý hollenskri bˇk sem kom ˙t ßri­ 1848 og semá langalangafi minn ßtti. Kirkja ■essi, sem var mj÷g illa bygg­, var rifin ■egar n˙verandi dˇmkirkja var bygg­ ßri­ 1848. ┴­ur en ■essi kirkja var reist var lÝtil kirkja Ý mi­jum VÝkurkirkjugar­i. H˙n var rifin ßri­ 1789. Ůessi myndá er lÝklega ger­ me­ hli­sjˇn af eldri ristu, lÝklega ■eirri sem fremst er Ý ■essari grein. H˙n birtist Ý bˇk Georges Steuarts Mckenzies, Travels in the Island of Iceland, in the Year of 1810, sem ˙t kom ßri­ 1814.

LÝti­ fer n˙ fyrir ■eirri helgi n˙ or­i­ t.d. Ý l˙therskum l÷ndum, t.d. Nor­url÷ndunum, ■ar sem heilu kirkjugar­arnir eru ruddir Ý burtu og lei­i afhelgu­ og nřtt fyrir nřja "k˙nna" ■egar ■eir deyja Drottni sÝnum.

"Character indelebilis" sem ß ═slensku ■ř­ir "ˇafmßanlegt kennileiti" er n˙ fyrst og frem ka■ˇlska, sem meira segja ka■ˇlikkar fylgja ekki a­ fullu. ŮvÝ me­al ka■ˇlikka rÝkir tvÝskinnungurinn um grafarhelgi einnig. Me­al eingy­ismanna framfylgja gy­ingar einir helgi grafreita 100% me­ ÷rfßum undantekningum. Ůeir lÝta ß grafreiti sÝna sem Beit Chaim, h˙s lÝfsins, a­ eilÝfu. Fˇlk sem tilheyrir ÷­rum tr˙arbr÷g­um Ý Evrˇpu hefur hins vegar veri­ i­i­ vi­ a­ ey­ileggja grafreiti gy­inga. ═ Litßen vilja yfirv÷ld byggja mikla Evrˇpu-rß­stefnuh÷ll ofan ß helsta grafreit gy­inga Ý VilnÝus og brjˇta ■annig helgan grafarrÚtt gy­inga. En ■eir keyptu sÚr afnot af ß grafreitnum til eilÝf­arnˇns. Litßar, sem margir eru ka■ˇlikkar, vita greinilega ekki hva­ character indelebilis er.

ReykjavÝk 1801ReykjavÝk sřnd ß korti Ohlsens og Aanums. Dˇmkirkjan fyrri er litu­ rau­ efst ß myndinni og merkt me­ sem n˙mer 1. VÝkurgar­ sjß menn Ý sinni stŠr­ ßri­ 1801 ß ljˇsgrŠna reitnum sem ber n˙meri­ 26. ١ hann vir­ist ekki stˇr ■arna mi­a­ vi­ stŠr­ frekar lÝtillar 1. dˇmkirkju er ekki ˙tiloka­ a­ hann hafi veri­ stŠrri ß fyrra stigi.

Character indelebilis var ß Mi­÷ldum fyrst og fremst ka■ˇlska Ý reynd, og getur ■vÝ vissulega ßtt vi­ marga ■ß einstaklinga sem grafnir eru Ý VÝkurgar­i sem greftra­ir voru fyrir si­bˇt. Samt finnst mÚr a­ Ýslenska ■jˇ­kirkjan e­a prestar hennar Šttu n˙ sÝst a­ vera a­ gera sig a­ si­apostulum hva­ var­ar kirkjugar­a og grafarhelgi, me­an ■eir hafa til fj÷lda ßra sta­i­ Ý ■vÝ a­ slÚtta kirkjugar­a, ■annig a­ Ýslenskir gar­a minna einna mest ß kirkjgar­a vi­ bŠnah˙s ofsatr˙armanna ß slÚttum BandarÝkjanna. Me­ ■eirri slÚttunarherfer­ sem fari­ hefur fram me­ blessun fj÷lda biskupa og annarra innvÝg­ra klÝkukalla og kvenna ß ═sland er Ý raun veri­ a­ trufla hinn heilaga grafarfri­. Character indelebilis er ■vÝ ekki vi­ lř­i ß ═slandi eins og sr. ١rir Stephensen ßlÝtur.

١tt fornleifafrŠ­ingar hafi grafi­ Ý kirkjugar­inn og fjarlŠgt ■a­an ábein, er ekkert ■vÝ til fyrirst÷­uá a­ ■au ver­i grafin ■ar aftur a­ lokinni Ýtarlegri rannsˇkn ß beinunum , sem yfirv÷ld ver­a a­ framfylgja hi­ fyrsta me­ tilheyrandi kostna­i. Ůess var t.d. krafist Ý York ß Englandi ■ar sem fannst grafreitur gy­inga frß mi­÷ldum. Gy­ingar mˇtmŠltu strax rannsˇkninnir og truflun grafarfri­arins. ŮvÝ var ekki sinnt og olli ■a­ miklu fja­rafoki. A­ lokum var beinunum komi­ aftur fyrir Ý gr÷funum, en ■au voru ranns÷ku­ mj÷g Ýtarlega en ekki tˇkst a­ fß leyfi fyrir DNA-rannsˇknum. A­ kv÷ldi ■ess dags sem beinin voru aftur l÷g til hinstu legu, undir bÝlastŠ­ah˙si sem ■ar ßtti a­ rÝsa, var­ eldsvo­i Ý Dˇmkirkjunni Ý JˇrvÝk sem olli ■ˇ nokkrum skemmdum. Haf­i breski fornleifafrŠ­ingur Philip Ratz ■a­ ß or­i a­ "■ar hef­u sumir tali­ a­ hefnd gy­inganna Ý gar­inu vegnar r÷skunar ß fri­i ■eirra hafi brotist ˙t Ý ljˇsum logum ".

S÷mulei­is er frekar fyndi­ a­ sjß a­ ß me­al andmŠlanda hˇtelbyggingarinnar er einn af helstu framlei­endum gervih˙sa Ý "g÷mlum stÝl", Hj÷rleifur Stefßnsson. ═ t˙ristaklondŠk mi­borgar ReykjavÝkur, ■ar sem anna­ hvert h˙s er hˇtel, eru til m÷rg slys eftir hann. Ůa­ eru h˙saskrÝpi sem minna ß endurger­ir h˙sa Ý DDR eftri SÝ­ara strÝ­. Ůjˇ­verjar endurreistu gjarna mj÷g groddalega ■a­ sem ■eir ßttu fyrir strÝ­. ═slendingar hafa n˙ byggt svo m÷rg gervifortÝ­arh˙s a­ halda mŠtti a­ hÚr hef­i nřlega geisa­ borgarstyrj÷ld.

Sama hva­ ÷rl÷gum ReykjavÝkur lÝ­ur og nau­gun mi­bŠjarins. Ůß er ekki hŠgt a­ fara fram hjß ßkv÷r­un RÝkisstjˇrnarinnar frß 1966 sem bannar frekari byggingar Ý VÝkurgar­sreit.

Ůar fyrir utan ver­ur a­ teljast e­lilegt a­ Ýslenskir arkitektar fari a­ n˙ a­ lŠra listrŠna sřn, Šstetik, og fß auga fyrir sjˇnsk÷­um sem margar byggingar ■eirra valda. Ůessi hˇtelfjandi ásem sumir vilja tro­a ni­ur vi­ Austurv÷ll eins og of stˇrum Legˇ-kubbi sem ekki kemst fyrir, svo og a­rir hˇtelkassar sem er veri­ a­ reisa ˙t um allan bŠ, eru ˙r ALGJÍRU samhengi vi­ ■a­ sem fyrir er.á Gervih˙s endurreisnar-Hj÷rleifs falla a­ minnsta kosti oft a­ heildarmynd bŠjarins, en áglerhallirnar eru a­skotahlutir, sem er mj÷g sßrt a­ sjß ey­ileggja sßl hins litla mi­bŠjar ReykjavÝkur og jafnvel skyggja ß ˙tsřni­ til Esju.

Svo er ■a­ Grßgßs

A­ lokum langar ritstjˇrn Fornleifs a­ benda m÷nnum sem takast ß um VÝkurgar­, ß ■ß sta­reynd a­ GrßgßsarßkvŠ­i um flutning beina eiga vÝst einnig enn vi­ a­ vissu marki ■ˇ smalar sÚu n˙ Ý rß­h˙si ReykjavÝkur en ekki a­ grafa upp mannabein til flutnings, enda voru ekki til hˇtel e­a japanskir fer­amenn ■egar Kristinna Laga ■ßttur Grßgßsar var tekinn saman:

Ůar er ma­ur vill bein fŠra, og skal landeigandi kve­ja til b˙a nÝu og h˙skarla ■eirra, svo sem til skipsdrßttar, a­ fŠra bein. Ůeir skulu hafa me­ sÚr pßla og rekur. Hann skal sjßlfur fß h˙­ir til a­ bera bein Ý, og eyki til a­ fŠra. Ůß b˙a skal kve­ja er nŠstir eru ■eim sta­ er bein skal upp grafa, og hafa kvatt sj÷ nˇttum fyrr enn til ■arf a­ koma, e­a meira mŠli. Ůeir skulu koma til Ý mi­jan morgun. B˙andi ß a­ fara og h˙skarlar hans ■eir er heilindi hafa til, allir nema smalama­ur. Ůeir skulu hefja gr÷ft upp Ý kirkjugar­i utanver­um, og leita svo beina sem ■eir mundu fjßr ef von vŠri Ý gar­inum. Prestur er skyldur a­ fara til a­ vÝgja vatn og syngja yfir beinum, sß er bŠndur er til.áTil ■eirrar kirkju skal bein fŠra sem biskup lofar gr÷ft a­. Ůa­ er rÚtt hvort vill a­ gera eina gr÷f a­ beinum e­a fleiri...(Byggt ß Grßgßsar˙tgßfu Vilhjßlms Finsens 1852). (sjß meira hÚr).

Deginum ljˇsara er, a­ gleymst hefur a­ stenkja vÝg­u vatni ß beinin sem flutt voru ˙r VÝkurgar­i af fornleifafrŠ­ingum. - Hver skrambinn? Vonandi ver­ur sß tŠknilegi galli ekki til ■ess a­ hˇtelspek˙lantar misnoti Grßgßs Ý r÷ksemdafŠrslum sÝnum vi­ borgaryfirv÷ld.

Nei, Štli ■a­?? Peningarnir hafa ■egar tala­ og Dagur Draumur er l÷ngu or­inn a­ nßtttr÷lli peningaaflanna eins og a­rir Ýslenskir vinstrismenn? ╔g hugsa oft til grŠ­ginnar Ý ■eim arkitektum sem teikna h˙s Ý g÷mlum stÝl ß ■remur hŠ­um me­ tv÷f÷ldu gleri. ═ h÷f­i ■eirra er listin a­ grŠ­a hŠrri ÷llum k˙nstum. ┴st ■eirra ß ■eim dau­u er ■ˇ athyglisver­ ■egar haft er Ý huga a­ flestir eru ■essir pˇtentßtar algj÷rlega gv÷­lausir svona dags daglega.


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband