Bloggfćrslur mánađarins, janúar 2014

Ástandsnjósnir

bretinn.jpg

Ég hlakka til ađ lesa grein prófessors Ţórs Whiteheads í Sögu um persónunjósnir Jóhönnu Knudsens hjúkrunarkonu og fyrstu lögreglukonunnar á Íslandi, sem gerđ var ađ yfirmanni ungmennaeftirlits lögreglunnar áriđ 1941, eđa ţangađ til hún var sett af áriđ 1944.

Ţór Whitehead hefur greinilega beđiđ eftir ţessu rannsóknarefni, sem var lokađ efni í 50 ár eftir ađ ţađ var afhent Ţjóđskjalasafninu áriđ 1961. Ég sé Ţór fyrir mér eins og ólman, breskan latínuskólanema (ţó svo ađ hann hafi nú gengiđ í Verslunarskólann og lćrt höfuđbćkur í stađ latínu), sem kemst í fullar útgáfur af gömlu meisturunum, ţar sem klámfengiđ efni hefur ekki veriđ sleppt úr eđa klippt út úr bókunum.

Ađ umfang njósna ţessarar gammeljómfrúar Knudsen hafi veriđ svo mikiđ, og ađ 1000 konur hafi veriđ undir smásjá hennar, kemur hins vegar á óvart, ţó svo ađ ţóttinn og öfgarnar hafi veriđ miklar t.d. í grein hennar gegn Arnfinni Jónssyni kennara og međlimi í barnaverndarnefnd. Hann skrifađi um ađferđir Knudsens (Sjá hér og eitt svara hans hér).

Vitaskuld var "ástand" á kvenfólkinu, ađ ţví leyti ađ ţađ hafđi allt í einu einn vordag í maí 1940 úr grösugri garđi ađ gresja en áđur. Ţćr hittu fyrir menn sem voru ef til vill meiri sjentilmenni en íslenskir karlar. Karlar eru ţađ oft ţegar ţeir eru ekki heima hjá sér. Kaninn var enn glćsilegri en Tjallinn og ţá fauk í flest skjól fyrir marga íslenska karla í kvennaleit, ţegar glćsikonur bćjarins völdu hermenn fram yfir ţá. Vonlausir gaurar, eins og ţeir heita í dag, gerđu einnig sínar athuganir, sem Knudsen hefur líklega ţótt krćsilegar, og einn ţeirra, sem kallađi sig S.S., birti ţćr í lágkúrulegum bćklingi. S. S. ţessi hét í raun Steindór Sigurđsson (1901-1949) Sjá hér.

setuli_i_og_kvenfolki_ljosm_vilhjalmur_rn_vilhjalmsson.jpg

 

Hermann Jónasson, ekkert er nýtt undir sólinni

Auđvitađ var Hermann Jónasson međ fingurinn í ţessu eins og öđru. Ţó vona ég ađ Ţór Whitehead sé ekki enn ađ velta fyrir sér hverjir hafi veriđ meiri nasistar, Sjálfstćđismenn (sem hann tilheyrir) eđa Framsóknarmenn? Bćđi Framsóknarmenn og Sjálfstćđismenn voru hallir undir Hitler!

Hverju mátti búast viđ af manni (Hermanni), sem kom ţví til leiđar ađ landflótta gyđingar vćru sendir úr landi, og sem einnig setti hindranir í veg fyrir ţá eina, međan ađrir hópar sem tilheyrđu hinum "aríska" stofni var hleypt inn í landiđ. Ekki breyttust hlutirnir eftir stríđ. Ţýskar vinnupíur, sumar hverjar dćtur dćmdra stríđsmanna Hitlers, voru fluttar inn í stórum stíl og gerđust myndarhúsfreyjur á hrakbýlum landsins og eignuđu börn og buru međ sveitadurgum sem engin heilvita íslensk kona leit viđ. En ţađ féll hins vegar fyrir fyrir brjóstiđ á sumum Íslendingum, ađ svartir menn ţjónuđu á herstöđvum Bandaríkjamanna á Íslandi. Í dag eru menn međ fáeina múslíma og annađ "dekkra" fólk á milli tannanna á sér og halda mćtti af máli sumra, ađ til landsins vćri mćttur heill her.

f7a08fae13ce7071.jpg
18bba6b35caa3be4_1226763.jpg
Ekki létu herir bandamanna sér alveg á sama um hvađ sumum Íslendingum ţótti um samlíf íslenskra kvenna og dátanna.  Skautakvikmyndin Iceland vakti gagnrýni í BNA sem og međal Íslendinga, jafnvel ţó ţeir hefđu ekki séđ myndina. Menn í Bandaríkjunum töldu ađ "ástandiđ" sem sýnt var í myndinni gćti orđiđ til ađ skapa BNA óvildarmenn. Sjá hér. Ţessar myndir hér ađ ofan eru hins vegar ekta myndir af svellinu á Íslandi.

 

Ţegar ég les um ofsa fyrstu lögreglukonu Íslands, er mér hugsađ til danskrar lögreglukonu sem starfađi á skrifstofu dönsku lögreglunnar í síđara stríđi. Ţegar danskur verkamađur í Berlín bjargađi gyđingnum Bröndlu Wassermann og ţremur börnum hennar til Kaupmannahafnar, var tekin sú ákvörđun ađ senda hana og börnin úr landi međ fyrstu lest. Til ađ fylgja ţeim til Ţýskalands var fengin lögreglukonan sem vann á skrifstofunni. Ég fékk áhuga á ţví ađ vita hvađ kona ţetta var, og kom ţá í ljós ađ ţetta hún var međlimur í nasistaflokki Dana. Hún tók ekki ađ sér flutninginn til Ţýskalands af "kvenlegri miskunnsemi" heldur vegna fordóma sinna, og hefur líklega taliđ sig vinna góđverk. Mánuđi eftir ađ Brandla og börnunum hennar hafđi veriđ vísađ úr landi í Danmörku, höfđu börnin veriđ myrt í gasklefum Auschwitz og Brandla var myrt ţann 15. desember 1942,    ţegar SS-lćknir sprautađi fenóli beint í hjarta hennar eftir ađ brotist hafđi út taugaveiki í skála ţeim sem hún var í. Lesiđ um ţetta í góđri bók sem hćgt er ađ fá lánađa á bestu bókasöfnum landsins.

Ástandiđ var nauđsynlegt !

Svonefnd ástandsskýrsla sem gerđ var 1941, byggđ á gögnum Jóhönnu Knudsens, upplýsir ađ lögreglan sé međ á skrá 20% ţeirra kvenna sem séu í ástandinu, eđa um 500 konur. Miđađ viđ fjölda kvenna 12 til 61 ára í Reykjavík ţýddi ţađ, ađ 2.500 konur vćru í ástandinu. Ţetta er vitaskuld út í hött. Líklega hafa allar konur sem ţvođu fyrir Breta, t.d. hún amma mín á Hringbrautinni, komist á lista Knudsens yfir léttúđugar konur. Amma mín ţénađi einhverja smáaura fyrir ţessa vinnu. Langamma mín, heiđvirđ stýrimannsfrú og peysufatakona, komin vel yfir 61 árs aldur, hafđi einnig samband viđ Bretann, ţegar hún var stundum međ í sumarbústađ dóttur sinnar og tengdasonar í Mosfellssveitinni. Ađ sögn móđur minnar, sem er fćdd áriđ 1929, elskađi amma hennar ađ tala viđ Tjallann, ţó hún kynni ekki stakt orđ í ensku. Fingramál gekk ágćtlega og hermennirnir voru hrifnir af henni, ţví stundum fćrđi hún ţeim kaffi. Mesta mildi má ţykja ađ hún langamma mín hefđi ekki veriđ skotin ţegar hún ţeyttist yfir holt og hćđir til ađ hitta vini sína í breska hernum, en ţarna nćrri sumarbústađnum stunduđu Bretar skotćfingar.

g_min_1226767.jpg

Háttalag langömmu minnar hefđi ekki falliđ frú Knudsen í geđ, en Guđrún var bara gestrisin kona úr Kjósinni sem kunni sig í umgengni viđ erlent fólk.

Ćtli Jóhanna Knudsen og ýmsar ađrar konum hefđu ekki lagst undir fyrsta ţýska nasistann, hefđu ţeir komiđ hér í stađ Breta og Ameríkana? Hver veit? Ţađ er eđli flestra kvenna ađ "falla" fyrir mönnum og konur eru jafnan nýjungagjarnari en karlar. Hefur ţađ ekki bjargađ ţjóđinni frá afdalamennsku ţökk sé góđum leik íslenskra kvenna, og komiđ í veg fyrir meiri skyldleikarćkt en ţá sem er stađreynd á Íslandi ?

Í Danmörku fúlsuđu mjög margar konur ekkert viđ Günther og Siegfried, en mjög margir Danir fćddir á tímabilinu 1941-45 vita alls ekki enn ađ ţeir eru međ erfđamengi "herraţjóđarinnar" í ćđum sér.


Ţingsályktunartillaga fyrir ţá sem veggfóđra međ Kjarval?

louvre.jpg

Nýveriđ var sett fram ţingsályktunartillaga http://www.althingi.is/altext/143/s/0499.html sem er ćtlađ ađ stefna stigu viđ málverkafölsunum.

Gott og vel. Ég ţurfti ekki ađ lesa tillöguna lengi til ađ sjá, ađ hún ber fyrst og fremst hag ţeirra fyrir brjósti sem hafa látiđ snuđa sig međ ţví ađ kaupa fölsuđ málverk.  Á annarri blađsíđu tillögunnar kemur ţessi setning eins og skrattinn úr sauđaleggnum, en hún skýrir nú margt:

"Nokkrir einstaklingar urđu og fyrir verulegu fjárhagslegu tjóni vegna kaupa á fölsuđum myndverkum. Ţessari ţingsályktunartillögu er stefnt gegn slíkum svikum og ţví leggja flutningsmenn áherslu á ađ embćtti sérstaks saksóknara, sem fer međ efnahagsbrot, taki ţátt í ţeirri vinnu sem tillagan mćlir fyrir um."

Einn af ţeim sem ber fram tillöguna er Vilhjálmur Bjarnason fjárfestir og fjármálasérfrćđingur. Ţađ leitar vissulega ađ manni sú spurning, hvort Vilhjálmur hafi talist til ţeirra mörgu vel stćđu Íslendinga sem ekkert vit höfđu á list, en sem  keyptu hana í metravís í góđćrinu til ađ betrekkja stofuveggina hjá sér.  Ég lćt spurningunni ósvarađ, ţví mér finnst tillagan öll full af ósvöruđum spurningum.

Eins finnast mér kjánar, sem í einhverjum snobbeffekt keyptu allt sem ţá langađi í, án ţess ađ hafa nokkurt vit á ţví sem ţeir keyptu, sjálfir bera ábyrgđ á slíkum mistökum. Slíkir einstaklingar eru ekki listasöfn. Ađalatriđiđ er ađ listasöfn landsins séu ekki ađ sýna falsađan menningararf, alveg sama hvađ hann er gamall.  

Ţessu er t.d. haldiđ fram í ţingsályktunartillögunni:

" Ótvírćtt virđist ađ á 10. áratug síđustu aldar hafi talsverđur fjöldi falsađra myndverka veriđ í umferđ á Íslandi og gengiđ ţar kaupum og sölum. Hefur veriđ sett fram sú tilgáta af fagmanni, sem ţekkir vel til íslenskrar myndlistar og myndlistarmarkađarins hér, ađ allt ađ 900 fölsuđ myndverk (málverk og teikningar) muni hafa veriđ á sveimi hérlendis á ţessum tíma."

Ég tel víst ađ fagmađurinn sem nefndur er hér sé Ólafur Ingi Jónsson forvörđur (sjá hér og hér). Ţó svo ađ ég trúi ţví fastlega ađ fölsuđ málverk hafi veriđ í umferđ og sannanir séu fyrir ţví, ţá hef ég ţví miđur enn ekki séđ neitt birt á riti eftir Ólaf, t.d. ítarlegar rannsóknir hans, sem rennt get stođum undir ţá skođun hans ađ 900 fölsuđ myndverk hafi veriđ á sveimi.

Mér ţykir einfaldlega ekki nćgilega undirbyggđ hin frćđilega hliđ ţessarar ţingsályktunartillögu, sem mest ber keim af ţví, ađ ţeir sem keypt hafa svikna list vilji fá hiđ opinbera til ađ setja gćđastimpla á verkin. Ađ mínu mati á slíkt ađeins viđ um verk í opinberri eigu. Ríkisbubbarnir, sem jafnvel höfđu Kjarval á klósettinu heima hjá sér, verđa sjálfir ađ bera ábyrgđ á gerđum sínum og fjárfestingum.

00-intro.jpg

 

Hins vegar er ţađ hlutverk lögregluyfirvalda og hugsanlega nefndar sérfrćđinga ađ rannsaka mál sem koma upp um falsanir. Meira er ekki hćgt ađ gera. Og svo mćtti Ólafur forvörđur birta rannsóknir sínar, svo fólk í kaupshugleiđingum geti hugsanlega varađ sig, ef ţađ hefur ađeins peningavit en enga ţekkingu á list eđa annarri menningu.

Lokaorđ tillögunnar eru: "Hin mikla áhersla á ţekktan og ósvikinn uppruna menningarminja er tiltölulega ný í sögunni en nýtur engu síđur víđtćkrar viđurkenningar sem ein af höfuđforsendum ţess ađ slíkar minjar ţyki tćkar til varđveislu. Skal í ţví sambandi nefnt ađ Mennta-, vísinda- og menningarstofnun Sameinuđu ţjóđanna, UNESCO, gerir ţađ ađ ófrávíkjanlegri kröfu fyrir ţví ađ menningarminjar fái sćti á heimsminjaskrá ađ ţćr séu ófalsađar og sömu kröfu gera lista- og minjasöfn á Vesturlöndum til safnkosts síns."

Ţetta er greinilega skrifađ af einhverjum, sem ekkert ţekkir til heimsminja (ég hélt nú annars ađ Katrín Jakobsdóttir vissi meira í sinn haus). Heimsminjaskrá telja ekki einstök málverk eđa einstaka gripi. Heimsminjar, menningarlegar eđa náttúruminjar, eru heildir. Vissulega verđa söfn ađ gera ţá kröfu ađ safnkostur ţeirra sé ófalsađur. En á Íslandi hefur ţađ ţví miđur ekki talist nauđsynlegt. Ţrátt fyrir ađ fleiri rannsóknir og álit sérfrćđinga sýni ađ ţađ séu falsađir gripir í silfursjóđi í Ţjóđminjasafni Íslands, heldur safniđ áfram ađ sýna sjóđinn sem silfursjóđ frá Víkingaöld, eins og ekkert hafi í skorist, jafnvel ţrátt fyrir alvarleg vandamál í danskri skýrslu um sjóđinn og ţrátt fyrir sérfrćđiálit í nýlegri útgáfu međ greinum frá Víkingaráđstefnunni sem haldin var á Íslandi sumariđ 2011.

Í einni af bókum langalangafa míns sáluga, Iszëks, sem ég nefndi um daginn, fann ég ţessa frábćru mynd frá Louvre frá miđri 18. öld sem er efst í ţessari grein. Einu sinni var sumt af ţví sem ţar fór fram ekki taliđ til falsanna. Ţarna voru menn bara ađ kópíera. Síđar uppgötvuđu óprúttnir náungar ađ hćgt var ađ plata peninga út úr ţeim sem vildu eiga da Vinci, Gainsborough eđa jafnvel Kjarval. Ţetta er spurning um frambođ og eftirspurn. Ţví fleiri vitleysingar, ţví betri sala.

Eimskipasaga

eimskip_1930.jpg

Saga Eimskipafélags Íslands eftir Guđmund Magnússon kom aftur út í gćr. Guđmundur, sem nú er aftur orđinn blađamađur á Morgunblađinu, var eitt sinn Ţjóđminjavörđur Íslands, og var einn af ţeim betri í ţví starfi. Ţessa grein sem tengist Eimskipafélaginu og mörgum örđum skipafélögum birti ég fyrst áriđ 2008, en birti hana aftur međ afmćliskveđjum til skipafélagsins sem flutti bróđurpartinn af ţví sem fađir minn flutti til landsins međan hann var heildsali um 35 ára skeiđ.

Ég man eftir ófáum ferđum mínum međ föđur mínum í Eimskipafélagshúsiđ, ţar sem viđ fórum međ gömlu lyftunni upp á stóra skrifstofu, ţar sem fađir minn fékk pappíra sem voru stimplađir og svo var fariđ í bankann og upp í Arnarhvál til ađ fá ađra stimpla og stundum líka á Tollpóststofuna til ađ fá enn fleiri stimpla. Svo var náđ í vörur og ók Hallgrímur nokkur frá Sendibílastöđinni Ţröstum fyrir föđur minn. Hallgrímur var frćndi Ólafs Ragnars Grímssonar. Hallgrímur keđjureykti London Docks vindlinga, sem ég "reykti" glađur óbeint ţegar ég fékk ađ hjálpa til viđ ađ aka út vörum í verslanir. Í Eimskipafélagshúsinu fór ég líka stundum til rakarans sem ţar var.

Ekki er ég viss um ađ Guđmundur Magnússon hafi ţessa sögu frá 1940 međ í bók sinni, ţó hún varđi lítillega Eimskipafélagiđ:

 

5. febrúar áriđ 1940 fór Valerie Neumann, 65 ára (f. 13.10. 1874) kona í Vín Austurríki, í sendiráđ Dana í Vín og sótti um 14 daga landvistarleyfi í Danmörku, til ţess ađ bíđa ţar eftir skipi til Íslands. Erindi hennar var sent til útlendingadeildar Ríkislögreglunnar í Kaupmannahöfn, sem hafđi samband viđ skipafélög sem sigldu á Ísland.

Danska skipafélagiđ DFDS upplýsti ađ ekki yrđi siglt í bráđ til Íslands, ţar sem hćtta vćri á ţví ađ skip félagsins yrđu tekin af Bretum og fćrđ til hafnar á Bretlandseyjum, sérstaklega ef "ţýskir ţegnar" vćru um borđ.  Danska lögreglan fór annars međ umsókn Valerie Neumann sem umsókn gyđings og fćrđi hana inn í skýrslur sem Valeire Sara Neumann. Lögreglan gerđi DFDS ţađ ljóst ađ Valerie Neumann vćri gyđingur frá Austurríki. Ţýsk yfirvöld kröfđust ţess ađ gyđingakonur bćru millinafniđ Sara í skilríkjum sínum og karlar millinafniđ Israel. Hún var líka afgreidd sem Valerie Sara Neumann í Danmörku.

Eimskipafélagiđ hf upplýsti, ţegar mál Valerie Söru Neumann var boriđ undir ţađ, ađ mađur myndi gjarnan taka ţýska ríkisborgara međ á skipum sínum, ef ţeir hefđu međferđis vottorđ frá breskum yfirvöldum. Eimskipafélagiđ vissi hins vegar vel ađ ţýsk yfirvöld gáfu ekki út nein slík vottorđ.

Danski lögreglufulltrúinn H. Krause, sem var nasisti og gyđingahatari, skrifađi í skýrslu sína um Valerie Neumann: "Ţađ kom fram í máli félagsins ađ mađur vildi helst vera laus viđ farţega sem kynnu ađ valda vandamálum eđa seinkunum fyrir skipiđ".

Norđmenn neituđu líka Valerie Neumann um leyfi til ađ bíđa eftir skipi til Íslands í Bergen.

 

d_billeder_the_wonderland_of_contrasts.jpg
"The Wonderland of Contrasts 1937": Ekkert er nýtt undir sólinni. Ljósmynd Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson. Myndin efst er einnig tekin af Vilhjálmi.
 

Nokkrum mánuđum síđar, eftir ađ Valerie Neumann ítrekađi umsókn sína og einnig fjölskylda hennar á Íslandi, mađur systudóttur hennar Viktor Ernst Johanns von Urbantschitsch (Urbancic) sem var búinn ađ kaupa handa henni farmiđa, var aftur haft samband viđ Eimskipafélag Íslands í Kaupmannahöfn. (Í skjölum danska sendiráđsins í Reykjavík og danska utanríkisráđuneytinu var Viktor sagđur systusonur Valerie, en hiđ rétt er ađ Valerie var systir Alfreds Grünbaum föđur Melittu Urbancic).

Eimskipafélagiđ upplýsti ţann 5. apríl 1940 ađ ţađ hefđi veriđ svo mikiđ "Vrřvl" og erfiđleikar međ bresk yfirvöld, svo ţađ vćri ekki hćgt ađ leyfa frú Neumann ađ sigla, nema ađ hún fengi bresk vottorđ og gildandi íslenskt landgönguleyfi [í lögregluskrýrslu Ríkislögreglunnar dönsku kemur ţetta fram "Islands Eimskipafjelag, Strandgade 35, forkl. at man ikke har noget egentligt Forbud mod at medtage en saaden Passager, selv om man for saa vidt helst er fri, da det ved et Par enkelte tidligere Lejligheder har vist sig, at man faar en del "Vrřvl go Ubehageligheder med de engelsek Kontrebandemyndigheder", ja endog kan risikere af samme Grund at blive fřrt til engelsk Kontrolhavn. - Man vil kun medtage den. pgl., hvis hun forinden har en officiel britisk Attest, som sikrer hende "frit Lejde", og naturligvis mod gyldigt islandsk Indrejsevisum."]  Skrifstofa félagsins í Kaupmannahöfn upplýsti ađ siglt yrđi ţann 10. apríl og svo aftur 1. maí. Embćttismađur viđ Ríkislögregluembćttiđ, Troels Hoff, ákvađ hins vegar sama dag, ađ Valerie Neumann fengi ekki leyfi til ađ dvelja í Danmörku.

Fjórum dögum síđar buđu Danir, svo ađ segja án nokkurrar mótspyrnu, ţýsku herraţjóđina velkomna. Og já, ekki má gleyma ţví ađ Ţjóđverjar, sem Íslendingar báru svo mikla virđingu fyrir, tóku Gullfoss traustataki í Kaupmannahöfn.

Valerie Neumann sat áfram í Vín og fjölskyldan á Íslandi var rukkuđ um 31 íslenskar krónur fyrir símskeytakostnađi í bréfi dags. 28. nóvember 1940. Áđur hafđi danska forsćtisráđuneytiđ minnt á ţessa skuld í bréfi til Sendifulltrúa Íslands í Kaupmannahöfn.

Danir fengu peningana sína, eins og alltaf, og Eimskip losnađi viđ vandrćđi. Nasistar fengu Gullfoss  og var skorsteinsmerki skipsins ţeim líkast til ađ skapi.

Valerie Neumann, jú hún var send í fangabúđirnar í Theresienstadt 21. eđa 22. júlí 1942. Andlát hennar skráđ 9. ágúst 1944. Hvort hún hefur dáiđ ţann dag eđa veriđ send í útrýmingarbúđir, er óvíst.

Skömmu áđur en Valerie andađist höfđu nasistar búiđ til áróđurskvikmynd um ágćti ţessara fangabúđa í fyrir utan Prag. Í kvikmyndinni sést fólk í sparifötunum viđ ýmsa iđju. Flestir ţeir sem ţarna sjást voru sendir til útrýmingarbúđanna Auschwitz og Sobibor ađ loknum myndatökunum, m.a. kvikmyndagerđamađurinn. Kvikmyndin sýnir gyđinga frá Austurríki, Hollandi, Danmörku, Austurríki og Tékkóslóvakíu.

Hér og hér eru tvö skeiđ úr áróđurskvikmyndinni frá Theresienstadt.

urbancic.jpg

Viktor Urbancic, kona hans Melitta (f. Grünbaum) og fjölskylda í Reykjavík. Á flótta undan hakakrossinum varđ annar slíkur, íslenskur, á vegi ţeirra. Hefđi Eimskipafélagiđ og ađrir ađilar veriđ sveigjanlegri, hefđi frú Valerie Neumann, móđursystir Melittu, hugsanlega veriđ međ ţeim á myndinni. Móđir Melittu, Ilma, andađist í Theresienstadt í janúar 1943.


Hin fagra framtíđ

ljosaskilti_ari_1837.jpg
coollogo_com-233162008.gif
Áriđ 1837 eđa 1838 las einn langalangafi minn um rafmagnađan heim framtíđarinnar.  Í uppfrćđandi ársriti fyrir upplýstan almúgann, Nederlandsch Magazijn sem gefiđ var út í Amsterdam, mátti ţađ ár lesa um unađssemdir framtíđarinnar međ rafmagni og raflýsingu og ţá möguleika sem rafstraumur átti eftir ađ gefa mönnum.
flikkerglas.jpg
 

Međal ţess sem menn dreymdi um var ljósapera, nánar tiltekiđ ljósrör (flikkerlicht), ţar sem menn ímynduđu sér ađ lýsing skapađist ef straumur yrđi leiddur gegnum tinţráđ. Rafmagniđ ímynduđu menn sér ađ kćmi fyrst og fremst úr batteríum, svokölluđum Leydenflöskum.  Menn trúđu ţví, ađ ef ţćr vćru margar settar saman vćri til frambúđar von um ađ hćgt vćri ađ nota strauminn til lýsingar.

leydse_fles.jpg
 
Leydenflöskubatterí

Einnig gat karlinn lesiđ um unađssemdir glerplötu sem á hafđi veriđ sett tinţynna. Í ţynnuna átti ađ skera út bókstafi međ vasahníf! og svo leiđa í gegnum ţynnuna straum svo bókstafirnir lýstu međ flöktandi ljósi (flikkerend licht).

Dreymdi menn ţarna um fyrstu ljósaskiltin, fyrstu skjáina eđa IPad ?

Langalangafi hefur vart trúađ ţessu rugli og tautađ einhverja teutónísku međ hrákahljóđi í skeggiđ. Hann kveikti aldrei á perunni, svo mikiđ er víst. En nú eru ţessi framtíđarsýn samtíđarmanna hans fornleifar einar og löngu kulnađir draumar um bjarta framtíđ.

nederlandsch_magazijn.jpg

Ice and fire

iceland_eldspytur.jpg

Fornleifafrćđingar međ söfnunaráráttu eru fáir til, og ţađ er illa séđ ađ fólk í ţeirri stétt sé ađ koma sér upp einkasöfnum. Ef ţeir nenna ađ safna fram yfir ţađ sem ţeir grafa upp, er ţađ venjulega allt annars eđlis en jarđfundnir gripir.

Sjálfur er ég ekki haldinn söfnunaráráttu, en hef ţó haft ákveđna gleđi af ađ safna hlutum sem ég tel skemmtilega, einkennilega og sem t.d. tengjast Íslandi á einn eđa annan hátt. 

Ég hef í nokkur ár safnađ öllu sem ég finn um veitingastađinn Iceland á Broadway í New York (sjá hér). Ég ţekki ţađ vel til ţess stađar, ţó ég hafi aldrei komiđ ţar, ađ ég sé strax ţegar vankunnugir viđvaningar telja auđtrúa fólki í trú um ţeir viti allt um ţennan sögufrćga stađ. 

iceland_matches.jpg
Nýlega keypti ég á eBay eldspýtnabréf sem forđum varđ deilt út á Iceland á Broadway, og er ég nokkuđ stoltur af ţeim kaupum og deili hér međ ykkur myndum. Ţessa eldspýtur eru frá ţví á fyrri hluta 5. áratugarins. Eins og ţiđ sjáiđ var íslenska "smörgásborđiđ" mjög rómađ. Barinn var líka vel ţekktur. 

iceland_matches_2_litil.jpg

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband