Hvar er húfan mín?

thor_m

Hvar er húfan mín?
Hvar er hempan mín?
Hvar er falska gamla fjögra gata flautan mín?
Hvar er úriđ mitt?
Hvar er ţetta og hitt?
Hvar er bláa skyrtan, trefillinn og beltiđ mitt?
Ég er viss um ađ ţađ var hér allt í gćr.

Höfund ţessarar vísu ţekki ég ekki, en ég söng hana gremjulega innra međ mér áriđ 1988. Ég veit aftur á móti hver skrifađi ţessi vísu orđ: Týndur hlutur er ekki alltaf glatađur. Ţau skrifađi fyrrverandi ţjóđminjavörđur, Ţór Magnússon. Hann átti nefnilega í stökustu vanrćđum međ hve oft hlutir hurfu á Ţjóđminjasafninu, eins og greint hefur veriđ frá áđur á Fornleifi. Ţjóđminjasafniđ stađfesti loks opinberlega áriđ 2012, ađ einstćđir gripir úr íslenskum kumlum hefđu horfiđ erlendis.

Vegna tíđra hvarfa forngripa á Ţjóđminjasafninu ţótti Ţór Magnússyni ástćđa til ađ skrifa mér langt bréf í febrúar áriđ 1988, ţegar ég stundađi hluta af doktorsnámi mínu viđ Durham University á Englandi. Í bréfinu skrifađi Ţór m.a.:

Fyrir um tveimur árum eđa ţremur tók ég eftir ţví , ađ í skápinn ţar sem sýnd eru gömul innsigli og hringir, ţar á međal bréf Jóns Arasonar, vantađi nokkra gripi. Ţeir höfđu veriđ teknir án ţess ađ nokkurt spjald vćri sett í stađinn, eins og viđ reynum ţó ađ gera ađ fastri venju, og voru skörđin auđ og ófyllt eftir. Ţetta eru gersemar, en eitt er innsigli (frekar en hringur međ rauđum steini og grafin í vangamynd af manni, sagđur kominn upp úr leiđi Sigurđar Vigfússonar Íslandströlls á Kvennabrekku, og svo virđist, eftir plássinu ađ dćma, vanta tvo hringi í viđbót, en enginn texti hefur veriđ viđ ţá.

Vegna misminnis starfsmanns safnsins taldi Ţór ađ ég hefđi sagst sjá hringana heima hjá dr. Kristjáni Eldjárn á Sóleyjargötunni.

Allt bréfiđ, sem mér ţótti hiđ óţćgilegasta, vega illa ađ heiđri mínum og ţjófkenna mig, má lesa hér.

Eins og menn sjá má af bréfinu, hafđi Ţór Magnússon ađ vanda litla stjórn á hlutunum, ef nokkra, en hann mannađi sig ţó upp í ađ hafa samband viđ mig og spyrja mig um horfna gripi á Ţjóđminjasafninu. Ég var ekki einu sinni starfsmađur Ţjóđminjasafnsins.

Handritađ svar mitt má lesa hér. En ég heyrđi ekki meira um ţessa gripi eftir ţetta svar mitt til Ţórs.

Ný fyrirspurn - ný ađför - um týnda innsiglishringa 

28. maí áriđ 1997 ritađi ég Ţjóđminjasafni bréf frá Kaupmannahöfn,  ţar sem ég bađ um upplýsingar um ţá týndu gripi sem Ţór Magnússon leitađi ađ áriđ 1988. Ég bađ m.a. um ljósmyndir af ţessum gripum (sjá hér). Ţór Magnússon svarađi og sagđi gripina fundna og bauđ mér ađ panta ljósmyndir af ţeim gegn kostnađi. Ég gat hins vegar af góđum ástćđum ekki skrifađ og beđiđ um eitthvađ sem ég vissi ekki hvađ var og sem Ţór ţekkti ekki einu sinni safnnúmerin á. En ég bjóst auđvitađ viđ ţví ađ Ţjóđminjavörđur hefđi skráđ ţađ hjá sér ţegar gripirnir fundust aftur.

Ţór Magnússon skrifađi aldrei til annarra en mín varđandi týndu innsiglishringana. Engin bréf ţess efnis fann ég í bréfasafni Ţjóđminjasafns Íslands er ég vann ţar. Ég fann reyndar aldrei svar mitt til Ţórs, bréf hans til mín eđa önnur gögn um ţetta hvarf í bréfasafni Ţjóđminjasafns. Ţar áttu ţau ađ vera ţví Ţjóđminjavörđur sendi ţessar fyrirspurnir á vegum stofnunar sinnar.

Týndur hlutur er ekki alltaf glatađur skrifađi Ţór. Ţrír innsiglishringar voru ţó tröllum gefnir áriđ 1988, og ţegar ţeir voru komnir í leitirnar og reyndust hafa orđiđ óreglu ađ bráđ frekar en ađ hafa týnst, átti ég ađ fara ađ borga fyrir myndir af ţessum gripum.

Fordómar og hatur Ţórs Magnússonar í garđ minn fékk útrás í ýmsum gjörđum hans. Ég lá einn manna undir grun um ađ vita um gripi sem Ţjóđminjasafni ţekkti ekki einu sinni safnnúmeriđ á. Hann rak mig síđar frá Ţjóđminjasafni Íslands áriđ 1996 fyrir ađ segja sannleikann um ýmsa hluti. Sannleika sem hann vildi ekki heyra, en sem loks kom honum í koll ţegar hann var rekinn vegna óhóflegrar framúrkeyrslu á fjárlögum Ţjóđminjasafnsins - sem hann reyndi auđvitađ ađ kenna öđrum um međ glaprćđislegum ađferđum. Ég var ekki rekinn vegna Miđhúsasilfurs eins og illa gefnir og enn verr upplýstir menn halda fram.

Beiđni

Langar mig nú ađ biđja Ţór ađ senda mér myndir af týndu gripunum sem ekki glötuđust. Hann hefur öll tök á ţví og getur greitt fyrir slíkt, ţar sem hann hefur lengstum eftir ađ hafa misst embćtti setiđ uppi á kvisti hjá Ţjóđminjasafninu, međan ég hélt áfram í ćvilöngu Berufsverbot sem hann setti mig í áriđ 1996 fyrir ađ spyrja opinberlega spurninga um lélega stjórnunarhćtti á vinnustađ mínum.

Taka ber fram, ađ Ţjóđminjasafniđ er í dag allt önnur stofnun, sem tók stakkaskiptum eftir ađ Ţór Magnússon var settur í leyfi snemma á 10 áratug 20. aldar eftir ađ unnin hafđi veriđ skýrsla sem sýndi óhćfi hans til ađ stjórna Ţjóđminjasafninu. Ég ţurfti ađ knýja ţá skýrslu út úr Menntamálaráđuneyti áriđ 1997 og kćrđi ţađ álit ráđuneytis (Ţórunnar Júníönu Hafstein) ađ ţetta vćru vinnuskjöl einvörđungu ćtluđ ráđuneytinu.  Úrskurđarnefndar um Upplýsingamál var ekki sammála ráđuneytinu og ćttarlauknum ţar.

Svo fór Ţór í leyfi til ađ skrifa um silfur 

Ţór fékk leyfi frá störfum áriđ 1992 til ađ skrifa sögu Silfurs á Íslandi fyrir Iđnsögu Íslands á fullum launum Ţjóđminjavarđar og ţar ađ auki 8 mánađa laun frá Iđnsögu Íslands (sjá hér). Enn er ţó ekki fariđ ađ bóla á ţessu verki. Guđmundur Magnússon sagnfrćđingur og starfsmađur Sjálfstćđisflokksins var settur Ţjóđminjavörđur í apríl 1992 til mikillar óánćgju fyrir ţá starfsmenn á Ţjóđminjasafninu sem gengiđ höfđu sjálfala. En Ţór kom aftur til starfa eftir rúm tvö ár og Guđmundur var látinn hćtta ţrátt fyrir góđ störf. Ţór var hins vegar rekinn frá störfum fyrir óhóflega framúrkeyrslu, og sannađist ţá aftur ţađ mat sem skýrslan frá 1991 gaf. Ţór reyndi, ţegar hann gat ekki gert grein fyrir framúrkeyrslunni, ađ kasta skuldinni á saklausan fjármálastjóra safnsins. Starfsmenn ţeir sem Ţór hafđi haldiđ uppi í lystisemdum í árarađir, jafnvel án lokaprófa í ţeim greinum sem ţeir sögđust vera menntađir í, voru hins vegar fljótir ađ snúa bakinu viđ meistara sínum, eins og ţeir höfđu sumir einnig gert ţegar skýrslan um Ţjóđminjasafniđ var unnin áriđ 1991.

Ţjóđminjasafniđ má nú vinsamlegast skrá bréfaskriftir ţćr sem hér eru opinberađar í bréfabćkur safnsins. Ţćr eru ekkert einkamál og ţví birtar hér til ađ kasta ljósi á mjög dökkan kafla í sögu fornleifavörslunnar á Íslandi.

Fleiri ţjófkenningar

Áriđ 1996, ţegar Ţór Magnússon rak mig frá störfum á Ţjóđminjasafninu og setti mig ţar ađ auki í ćvilangt atvinnubann á safninu, var mér skipađ ađ pakka mínar föggur og yfirgefa safniđ međ eins dags fyrirvara! Hvađa glćp ćtli menn fremji til ađ fá slíka međferđ? Ég hafđi m.a. lýst sömu skođun og skýrslan frá 1991 sem ég fékk fyrst áriđ 1997.

Ţegar ég fór ađ setja eigur mínar í 4 pappakassa, lét Ţór Magnússon, međ leyfi menntamálaráđherra og Sturlu Böđvarssonar formanns Ţjóđminjaráđs, húsvörđ safnsins og Guđmund Ólafsson fornleifafrćđing (einn ţeirra starfsmanna sem starfađi án lokaprófs í fornleifafrćđi í árarađir og kallađi sig samt fornleifafrćđing) standa og fylgjast međ ţví.

Ég kallađi ţá til vin minn til ađ verđa vitni ađ ţessum ađförum. Ekki var nóg međ ađ Ţór léti varđhunda sína standa og athuga hvern einstaka hlut sem ég setti ofan í kassana. Ţegar ţeir voru komnir niđur á jarđhćđ og stóđu viđ bakdyrnar, ţar sem ég ćtlađi ađ bera pappakassanna inn í rauđu Löduna mína, ţá kemur Ţór Magnússon í eigin persónu og fer sjálfur í kassana. Hann tók möppur og annađ upp úr ţremur kassanna og fletti eins og hann vćri í hlutverki Herr Flicks í Allo Allo sjónvarpsmyndaröđinni bresku. Ég held ađ hann hafi fyrst og fremst hćtt viđ ţađ verk, ţar eđ ţarna voru staddir iđnađarmenn sem ţótti ţetta mjög furđulegt athćfi og einblíndu á ţađ sem var ađ gerast. Einnig var ţar staddur vinur minn, lögfrćđingur.

Hver veit, kannski var Ţór Magnússon enn ađ leita týndu innsiglishringanna? Ţeir reyndust, eins og hann skrifađi áriđ 1997 "ekki hafa horfiđ. Ţeir höfđu fariđ, sennilega viđ tilfćrslu, á bak viđ ađra hluti í sýningaskáp og sáust ekki fyrr en ţeir hluti voru hreyfđir". Já, svo vel leituđu menn (sem voru menntađir í ţví ađ leita) af sér allan grun.

Hatur og fordómar Ţ.M. leiddi hann til ómerkilegra ásakana. En hann er ekki eini Íslendingurinn sem stundađ hefur ţá iđju. Langar mig ađ nefna dćmi, ţví ţau sanna frekar máliđ en ţađ sem mönnum "finnst" og "ţykir". Eitt sinn skrifađi ég klausur í Morgunblađiđ, ţar sem ég mótmćlti ţví ađ helfararafneitari fengi ađ skrifa hatursrćđu í blađinu. Morgunblađiđ vildi heimfćra mig og setti á mig nafn vinnustađar míns, ţó ég hefđi ekki skrifađ hann í innsendum texta. Helbláir fingurnir á bak viđ menn eins og Ţór Magnússon í íslenska stjórnkerfinu, skipuđu Ţór ađ banna mér ađ nota nafn Ţjóđminjasafnsins, ţegar ég skrifađi um helfararafneitendur. Ég greindi Ţór frá ţví ađ ég hefđi ekki skrifađ annađ en fornleifafrćđingur í ađsent bréf til Morgunblađsins. Einhvern veginn fékk ég á tilfinninguna ađ Ţór vćri ţeirrar skođunar ađ helfararafneitun ćtti rétt á sér "eins og önnur gagnrýni", og viđ frekari samrćđu kom í ljós Ţór taldi ađ ţađ hefđi veriđ gerđ ađför ađ saklausum manni ţegar stofnun erlendis bađ um rannsókn á högum Eđvalds Hinrikssonar, sem yfirvöld í Eistlandi hafa skilgreint sem stríđsglćpamann, međ semingi ţó.

Myndir af hringunum takk 

Ţess vegna biđ ég nú Ţjóđminjasafn Íslands og Ţór Magnússon um ađ senda mér myndir af ţessum týndu gripum mér ađ kostnađarlausu, svo ég ég geti birt myndir af ţeim hér á blogginu. Hér hjá Fornleifi týnist ekkert.

Stađa mála 17/7 2020:

Nú erum viđ í júlímánuđi 2020 og ekki hef ég enn fengiđ myndir af gripunum sem Ţór Magnússon taldi ađ vćru týndir.

 


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 Smámynd: Gunnar Th. Gunnarsson

Ég get nú ekki lesiđ úr bréfi Ţórs, dags. 3.2.88, ađ hann sé ađ ţjófkenna ţig.

Gunnar Th. Gunnarsson, 11.12.2012 kl. 12:31

2 Smámynd: FORNLEIFUR

Gunnar, ţađ fannst mér. Mađur í stöđu Ţórs á ađ leita af sér allan grun áđur en hann fer utan stofnunar ađ spyrjast fyrir um hvarf gripa á safni sem hann stjórnar. Ţannig eru siđareglur. En greinilegt er, ađ ekki var einu sinni leitađ nógu vel í skápnum.

Hugsađu ţér, Ţór var ađ spyrja um eitthvađ sem hann vissi í raun ekki hvađ var!

Hann sagđi í fyrsta bréfinu hafa leitađ alls stađar og ekkert fundiđ. En greinilega hafđi hann ekki leitađ af sér grun.

Í stađinn var haft samband viđ stúdent, sem hafđi gert stutt stopp á safninu og aldrei skođađ neitt í ţessum skáp.

Hvernig gengur aksturinn ţessa dagana?

FORNLEIFUR, 11.12.2012 kl. 12:59

3 Smámynd: Vilhjálmur Eyţórsson

Ég hélt ađ allir ţekktu ţessa vísu úr Kardimommubćnum eftir nojarann Torbjörn Egner, en Egill Bjarnason ţýddi. Ţannig er nú ţađ.

Vilhjálmur Eyţórsson, 11.12.2012 kl. 21:52

4 Smámynd: Gunnar Th. Gunnarsson

Aksturinn gengur ágćtlega takk, ţökk sé álverinu hér eystra. En ţetta er eins og í veiđiskap, stundum gott, sćmilegt eđa ekkert.

Mér finnst athyglisvert ađ hann muni ekki hvort gripirnir týndust fyrir tveimur árum eđa ţremur, ţrátt fyrir ađ hann virđist hafa haft ţetta á heilanum og spurst fyrir međal flestra starfsmanna stofnunarinnar.

Gunnar Th. Gunnarsson, 11.12.2012 kl. 22:02

5 Smámynd: FORNLEIFUR

Nafni, stundum var Ţjóđminjasafniđ eins og Kardimommubćrinn, en ţar var engin Soffía frćnka.

FORNLEIFUR, 11.12.2012 kl. 22:12

6 Smámynd: FORNLEIFUR

- eđa í öllu falli ekki fyrr en Guđmundur Magnússon kom og lét ţrífa í hornum.

Gunnar, já líklega hefur Ţór ekki ţótt ţađ brýnt verkefni ađ leita almennilega ađ týndum gripum innan safnsins og hefur látiđ ţađ sitja á hakanum, ţar til hann sá ástćđu til ađ amast í mér.

FORNLEIFUR, 11.12.2012 kl. 22:27

7 Smámynd: Jón Steinar Ragnarsson

Ég er nú međ auđugt ímyndunarafl í međallagi og sýnist ađ Ţór hafi ţarna stjórnast af rógstungu innan safnsins, sem hefur veriđ í mun ađ lsna viđ ţig. Sennilega međ eitthvađ sem ţoldi ekki ţitt ljós.  Ţannig hefur mér andinn virst vera í ţeim opinberu stofnunum sem ég hef vogađ mér inn í.  Nú eđa ţá ađ ţađ efur ţurft ađ rýma stöđugildi fyrir innvígđan ćttingja, sem er nú ekki óalgengt í embćttismannamafíunni, sem er ađ ríđa ţessu land á slig.

Jón Steinar Ragnarsson, 12.12.2012 kl. 04:07

8 Smámynd: FORNLEIFUR

Nei, Jón Steinar, Ţór hafđi ekki mörg stöđugildi ađ leika međ á ţessum tíma, en sjaldan var ráđiđ ađ safninu eftir hćfileikum eđa menntun.

Öđrum fornleifafrćđingum, sem ekki voru ráđnir ađ Ţjóđminjasafninu, ţóttu ţeir yfirleitt ekkert velkomnir ţar, og mađur fann fyrir "hrćđslu" ţeirra sem unnu ţar viđ nýliđa, sem margir hverjir voru betur menntađir en ţeir sem vermdu ţar stólana.

Ţór Magnússon og annar starfsmađur safnsins, Gísli Gestsson sem ekki var menntađur í neinu sem tengdist safninu, reyndu ţannig ţegar áriđ 1983 ađ koma í veg fyrir ađ ég fengi smá styrk úr Ţjóđhátíđarsjóđ, ţó Ţór hefđi gefiđ mér rannsóknarleyfi. Ţetta vakti mikla athygli sjóđsstjórnar sem gaf mér frekast styrkinn út af ţeim gagnróđri sem ţeir sáu frá Ţjóđminjasafninu. Mönnum ţótti ţetta skrýtiđ. 

Ég vann ekki einu sinni á safninu á ţessum tíma sem innsiglin týndust, en ţegar ég sótti um stöđu ţar áriđ 1993, og fékk, var velt miklu batteríi í gang í Háskóla Íslands undir stjórn barnabarns Hriflu-Jónasar, jarđfrćđings viđ Háskóla Íslands, sem vildu fá minna menntađa konu í stöđuna, sem reyndar var ekki međ nein lokapróf í fornleifafrćđi frekar en yfirmađur fornleifadeildar, sem fékk fil.Kand. ritgerđ viđurkennda í Uppsölum á stórfurđulegan hátt til ađ halda stöđu sinni. Ég segi frá ţví síđar.

Dr. Bjarni Einarsson og ég höfđum líka gert ţađ ađ sök okkar ađ skrifa um menntunarleysiđ og áhugaleysiđ á Ţjóđminjasafninu  í stórum greinum í Morgunblađinu. Ţeim var aldrei svarađ ţví allt í ţeim var sannleikur, en hann hefur kostađ okkur báđa dýrt.

Sama batteríiđ var sett í gang ţegar ég valdist til fornleifanefndar. Ţá var ţar formađur Páll Sigurđsson prófessor í lögum. Hann var greinilega hluti af ţeirri fylkingu og ţurfti eitt sinn a biđja mig afsökunar í bréfi út af ţví ađ hann skipađi mér ađ fara af fundi, ţar sem rćtt yrđi um rannsóknir á Miđhúsum. Ţarna var ekki um ađ rćđa Miđhús ţau í Eiđaţinghá ţar sem fannst silfursjóđur sem enn orkar tvímćlis og sem ég hafđi ákveđnar skođanir á. Páll Sigurđsson skipađi mér af fundi međ miklum hamförum og ég neitađi, ţangađ til ég gat komiđ ţeim orđum ađ, ađ ekki vćri veriđ um Miđhús í Eiđaţinghá rćđa og ađ ég sći nú ekki af hverju ég mćtti heldur ekki vera viđstaddur erindi ţađan. Formenn nauđsynlegra nefnda í fornaleifageiranum og ţjóđminjavörslunni voru oftast nćr heldur ekki hćfir til sinna starfa.

FORNLEIFUR, 12.12.2012 kl. 10:17

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband