Stiklur úr sögu fornleifafrćđinnar á Íslandi - 1. hluti

Eldjárn ofan í kumli međ fjórum öđrum  1948
 

Saga fornleifafrćđinnar á Íslandi hefur óneitanlega stundum veriđ mjög átakasöm á síđustu áratugum og mun víst vera ţađ enn. Margir fornleifafrćđingar "börđust" um ţau fáu störf sem í bođi voru á Íslandi. Í eina tíđ var víst nóg ađ ţađ vćri einn fornleifafrćđingur (sjá mynd), ţó svo ađ hann vćri ekki einu sinni fullmenntađur í greininni. Hann bauđ fyrirmönnum međ sér ofan í kuml og ţađ var talin vera ágćtis fornleifafrćđi.

Enn fleiri fornleifafrćđingar eru nú á markađinum, en lítiđ er ađ gera hjá flestum eftir hiđ íslenska efnahagshrun, nema kannski hjá prófessornum í fornleifafrćđi viđ Háskóla Íslands. Hann er ekki einu sinni fornleifafrćđingur, heldur sagnfrćđingur. Kannski var kennsla í greininni viđ Háskóla á Íslandi tákn um ađvífandi vanda eins og í ţjóđfélaginu öllu. 

Hér fylgir fyrsta umfjöllun mín međ sönnum sögum úr fornleifafrćđinni á Íslandi, og fjallar hún mest um ráđningar manna, en einnig um klíkuskap, ćttartengsl og kannski öfund og illgirni.

Sumir erlendir fornleifafrćđingar hafa haldiđ ţví fram, ađ íslenskir starfsbrćđur ţeirra leiki Sturlungaöld í frístundum sínum, og jafnvel öllum stundum. Ekki hafa menn ţó fariđ varkosta af ţví, ađ erlendir ađilar, sem hafa komiđ međ hendur fullar fjár til landsins og settu í fornleifarannsóknir sem nýst gátu ţeim sjálfum, hafi leikiđ lykilhlutverk í skálmöldinni. Saklausir af deilum í stétt fornleifafrćđinga eru heldur ekki kindugir karlar í öđrum greinum á Íslandi, sem sáu uppgang fornleifafrćđinnar sem samkeppni og hótun. Síđar mun ég greina frá Bandaríkjamanni nokkrum, sem hafđi í hótunum viđ íslenska fornleifafrćđinga. Ţađ er heldur ódćll fursti, sem sumir kollega minna eru enn í vasanum á.

Vegna hefđar á Íslandi, ţótti lengi vel ekkert ţví til fyrirstöđu ađ ráđa menn fyrir ćttartengsl, klíku, flokkatengsl og jafnvel vegna útlits, frekar en af verđleikum og verkum. Lengi vel var hćgt ađ fá vinnu viđ Ţjóđminjasafn Íslands án ţess ađ hafa lokiđ prófum, og jafnvel međ ţví ađ kalla sig eitthvađ sem mađur gat ekki stađfest međ vísun til prófgráđa eđa rannsókna viđ háskóla.

Er ég hóf störf á Ţjóđminjasafni Íslands áriđ 1993 fékk ég stöđu mína vegna tilskilinnar menntunar og reynslu. Afhenti ég prófskírteini og var dćmdur hćfastur umsćkjenda. Ég var glađur og hinir umsćkjendurnir leiđir eins og gengur. Enginn klíkuskapur eđa pólitík var međ í spilunum og fríđleiki minn er svo takmarkađur, ađ hann hefur örugglega ekki haft áhrif á stöđuveitinguna.

En eftir nokkra mánuđi í starfi var ég búinn ađ fá rćkilega nasaţefinn af ţeim hörmungum sem riđiđ höfđu yfir vegna ţess ađ ég var ráđinn, en ekki einhver annar gćđingur einhverrar klíku út í bć, og var ţađ ekki síst vegna ţess ađ ég var ráđinn í tíđ Guđmundar Magnússonar, sem á tímabili var settur Ţjóđminjavörđur vegna vandamála viđ rekstur og stjórnun Ţjóđminjasafns undir fyrri ţjóđminjaverđi. Hann átti ađ endurreisa safniđ, ţađ vildu margir ţeirra sem unnu ţar ekki, og hann fékk heldur aldrei ađ ljúka starfi sínu vegna pólitísks baktjaldamakks og einhvers innra óeđlis í Sjálfstćđisflokknum.

Háskóli Íslands átti sćti í Ţjóđminjaráđi, ţegar ég var beđinn um ađ setjast í fornleifanefnd. Mađur nokkur í úr háskólanum, sem kominn var út af hreinskyldleikarćktuđu slekti Hriflu Jónasar, ţótti auđvitađ mesta óhćfa ađ vera ađ setja vel menntađan fornleifafrćđing í Fornleifanefnd og vildi fá annan umsćkjanda, sem ekki hafđi lokiđ sérlega löngu námi frá Svíţjóđ, ţó ţađ vćri ekki í réttri grein. Samt varđ nú ofan á, ađ ég varđ nefndarmađur, en fannst ég ekki sérlega velkominn, ţví formađurinn, prófessor í lögfrćđi viđ HÍ, var ekki vanur ţví ađ menn spyrđu erfiđara spurninga í opinberum nefndum. Ţađ átti ég nefnilega til.

16. janúar áriđ 1995 rennur í gegnum faxvél Ţjóđminjasafnsins póstfax frá Póst og Símastöđ 1 í miđbć Reykjavíkur. Faxiđ var frá NN og innihaldiđ sést hér. Ţarna voru komnar tregafullar vísur og hálfkveđnar, ţar sem ýmislegt var gefiđ í skyn, og töldu fróđir menn ţessu vera beint ađ minni persónu. Mér var mikiđ skemmt.

Töldu enn fróđari menn, ađ NN vćri mađur, sem enn vćri ekki búinn ađ ná sér eftir ráđningu mína viđ Ţjóđminjasafn Íslands. Ég skildi ekkert í ţessum ćsingi manna. NN, sendi m.a. ţetta

Gott er ađ toga titla

Sem telja menn kannski fulllitla

Ég veit fyrir satt

ađ ţeir vaxa mjög hratt

ef fariđ er viđ ţá ađ fitla

                  höfundur er óţekkur

Ţarna var veriđ ađ gefa í skyn ađ einhver starfsmađur Ţjóđminjasafnsins vćri međ falsađa pappíra upp á vasann, sem er auđvitađ mjög alvarleg ásökun, enda ţorđi NN ekki ađ koma fram undir nafni.

Ţó fornleifanefndin sé fyllt hef ég séđ

Fjölmargan á henni galla

Einkum ţann helstan ađ ekki er hún međ

öllum Mjalla

                       höfundur er óţekkjanlegur

 

Ţegar fariđ var ađ rannsaka, hver ţessi tregafulli mađur, NN , var, kom fljótlega í ljós, ađ rithönd mannsins vćri sú sama og arkitekts nokkurs sem hafđi starfađ mikiđ fyrir Ţjóđminjasafniđ og ţegiđ ţađan stóran hluta af lífsviđurvćri sínu. Borin var saman skrift ţess manns og NN, og kom í ljós ađ ţetta var einn og sami mađurinn. Vísurnar töldu sumir, ađ mágur hans hefđi samiđ, enda er hann ţjóđfrćgt skáld, sem meira ađ segja ólst upp í Ţjóđminjasafninu. Fyrrum íbúar safnsins voru enn ađ skipta sér ađ ráđningum manna ţar á bć.

Ţar sem fornleifafrćđingar á Íslandi kalla ekki allt ömmu sína, gleymdi ég ţessu fljótlega, enda starf mitt mikiđ og enga hafđi ég fengiđ starfslýsingu, vegna deilna um ţađ á efri hćđum samfélagsins. Ég vissi einnig, ađ í ţessu máli gilti ţađ fornkveđna: Margur heldur mig sig, og skal ţađ skýrt hér:

AMMA
Amman var ađ sögn fjölmiđla alíslensk, í sauđskinnskóm og međ skúf úr hrosshári

 

NN, og kona hans, unnu nefnilega áriđ 1994 til verđlauna fyrir handverk sem ţau afhentu reynsluverkefni sem bar einmitt nafniđ Handverk. Ţau hjónin fegnu verđlaunin fyrir ţjóđlegasta hlutinn, og Vigdís Finnbogadóttir forseti afhenti ţeim ţau međ mikilli viđhöfn. Handverksstykki ţeirra hjóna bar heitiđ Amma ćsku minnar, og var ţađ peysufatakerling međ spangargleraugu og prjónađa vettlinga, sem hékk í gormi. Ţegar var togađ í pilsfaldfaldinn á henni, sveiflađu hún englavćngjum sínum. Samkvćmt verđlaunatilkynningu var hún úr íslensku birki, rođskinni, ull, endurnýttum pappír og o.fl.

Einn galli var bara á gjöf Njarđar, en hann var sá, ađ amma ćsku ţeirra var ekki eins frumleg og ţjóđlega hugmynd og dómnefndin áleit, ţví ţetta var stolin hugmynd. Frekar ţjófleg en ţjóđleg. Á verkstćđi fyrir fatlađa í Wuppertal í Ţýskalandi hafi í nokkur ár veriđ framleiddur Dragenflieger, sem kunni sams konar kúnstir og amma herra og frú NN. Fyrirtćkiđ Wupper Exquisit Betrieb í Wuppertal var ađ vonum ekki ánćgt međ ţennan hugmyndastuld, og aldrei varđ neitt úr framleiđslu ömmunnar, ţó svo ţađ hafi stađiđ til. Pappírarnir voru nefnilega ekki í lagi, skírteinin ekki rétt útfyllt, fjölmargir voru á málinu gallar og virtist sem einhver hefđi veriđ ađ fitla.  

Dragenflieger
Onkel Wupper von Wuppertal

Skáldmćltur mađur í stétt fornleifafrćđinga, sem er hiđ mesta hrákaskáld ađ mínu mati, sendi mér eftirfarandi ambögu, ţegar hann frétti af umbreytingu Herr Dragenfliegers í norđlenskt kerlingarhró:

Af hverju ţetta pískur

ţótt afi hann sé ţýskur

hann fer oft í schkúf og peysu

vekur međ ţví mikla hneisu

um daginn fékk hann prísa

fyrir ađ vera schkvísa

hann var algjört Favorít

enda ein bischen Transvestit  


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Saell Vilhjalmur.  Flott vefsida hja per og pad verdur an efa frodlegt og gaman ad lesa pistla pina her eins og annars stadar.  Hlakka til ad lesa framhaldid af pessum pistli.  Kvedja fra Vesturheimi.

Jakob Valsson (IP-tala skráđ) 21.9.2011 kl. 15:05

2 Smámynd: Valdimar Samúelsson

Er ţetta ný vefsíđa. Ég er áhugafornleifafrćđingur eins og ţeir kalla ţađ í vesturheimi. Ţar er ţađ viđurkennt ţótt ţađ sé ekki hér. Er hćgt ađ koma inn međ greinar hér ţótt ég viti ađ ţćr verđa níddar af nokkuđ mörgum hrokafullum fornleifafrćđingum um allt sem finnst sem getur sannađ ađ saga okkar var lengri í Norđur Ameríku en menn hér vilja viđurkenna.  

Valdimar Samúelsson, 21.9.2011 kl. 15:51

3 Smámynd: Valdimar Samúelsson

Spurninguni minni svarađ ţegar ég klikkađi á forngripinn. :-)

Valdimar Samúelsson, 21.9.2011 kl. 15:53

4 Smámynd: Vilhjálmur Eyţórsson

Án ţess ađ vita ţađ. dettur mér í hug, ţegar ţú talar um „prófessorinn“ ađ hér komi viđ sögu minn gamli bekkjarfélagi úr MR og samtímamađur í Lundi, Sveinbjörn Rafnsson. Annars er ţessi síđa skemmtilegt framtak, ekki síst fyrir okkur, sem höfum áhuga á sögu og fornleifafrćđi.

Vilhjálmur Eyţórsson, 21.9.2011 kl. 17:21

5 Smámynd: FORNLEIFUR

Valdimar, nú er ađ sjá, ađ hvort einhverjir fornleifafrćđingar og ađrir frćđingar vilji skrifa á Fornleif. Kannski hafa ţeir ekki tíma, kannski eru ţeir međ krampa, kannski eru ţeir í deyfđ? En nú er ţetta svo nýbyrjađ, svo menn hafa líklega vart tekiđ eftir ţví ţessu bloggi. Ég ţekki fornleifafrćđinga, sem vita ekki hvađ blogg er.

Hrokafullur vill ég ekki vera, og ţess vegna máttu segja mér hvađa sannanir ţú hefur fyrir ţessari sögu "okkar" í Norđur-Ameríku. Ţó ég sé auđvitađ svolítill hrokagikkur eins og flestir sem hafa látiđ mala vitneskjuna í hausinn á sér á annan áratug í háskóla, ţá er ég forvitinn eins og skrattinn. Lát heyra!

FORNLEIFUR, 21.9.2011 kl. 18:22

6 Smámynd: Gústaf Níelsson

Var ţér aldrei kennt í uppeldinu, Vilhjálmur, ađ mannasiđir hefđu merkingu? Margt kann ég ađ meta sem ţú skrifar, en ţú gćtir alveg látiđ ógert ađ drulla yfir fólk, sem ţér hćttir til ađ gera. Ţađ er engin ástćđa til ţess ađ ţú skulir vera utangarđsmađur. Viltu vera eins konar Grettir Ásmundarson íslenskra frćđa?

Gústaf Níelsson, 22.9.2011 kl. 02:06

7 Smámynd: FORNLEIFUR

Gústaf Adolf Níelsson, sagnfrćđingur, hvern drulla ég yfir? Ţig? Viljirđu ekki lesa blogg mitt er ţér ţađ í sjálfsvald sett. Menn mega lifa í ostaklukkum fyrir mér. Ef ţetta er ekki nógu pent blogg fyrir ţig, ţá lestu eitthvađ annađ.

Í ţessari fćrslu, sem fer fyrir brjóstiđ á ţér, sagđi ég frá ráđningum í fornleifafrćđi, og er vissulega hćgt ađ skrifa miklu meira um ţađ. Ţar sem ég ţekki mín ráđningarmál í fornleifageiranum best, tók ég dćmiđ úr ţeim, en ég gćti einnig hafa greint frá ráđningum í stöđur viđ Fornleifadeild HÍ, mál sem fór fyrir dómstóla. Ráđningarmál á Íslandi eru vonandi ekki öll eins dramatísk og mín. Fólk sendir vonandi ekki ljóđ og níđvísur út um víđan völl, eins og ástsjúkir unglingar. Ég bara spyr? Gera sagnfrćđingar ţađ?

Ţeir sem verst létu, ţegar ég var ráđinn, var fólk sem ađ mínu mati er ekki  eins vandađ og vera er látiđ, og ég sé ekkert ţví til fyrirstöđu ađ skrifa um ţađ. Menn skrifa um svindlara í bönkum. Ég skrifa um kollega ţeirra í minjagripaframleiđslunni og minjavörslunni. Ţađ er hluti af sögu fornleifafrćđinnar.

Grettir Ásmundsson íslenskra frćđa, mér lýst vel á ţađ, eđa Eiríkur Rauđi. Nóg er af Mörđunum.

FORNLEIFUR, 22.9.2011 kl. 05:30

8 Smámynd: FORNLEIFUR

Jakob, ţakka ţér fyrir innlitiđ, gott ađ vita ađ bloggiđ verđur líka lesiđ fyrir Vestan.

Nafni, Sveinbjörn Rafnsson, sá góđi mađur, var ekki lengur í fornleifanefnd ţegar ég sat í henni um tíma. Hann stóđ sig vel međan hann var fyrir henni og fylgdi lögum og reglum. Ţess vegna var hann óvinsćll í ţví starfi. En af einhverjum furđulegum ástćđum var ţađ skođun manna ađ ný Ţjóđminjalög vćru eitthvađ sem menn hefđu en ţyrftu ekki ađ fylgja.

Mun ég segja frá ţví síđar, um hvernig erlendir fornvistfrćđingar byrjuđu rannsóknir án ţess ađ hafa leyfi og hvernig hvernig hćgt var ađ byggja sumarbústađ ofan í kumlateig, vegna ţess ađ Össur Skarphéđinsson ćrđist fyrir hönd fuglaskođarans sem byggđi bústađinn.

FORNLEIFUR, 22.9.2011 kl. 05:38

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband