Vanhćfni á Ţjóđminjasafni, enn og aftur

Mynd_1438568

Enn einu sinni sýnir Ţjóđminjasafniđ vanhćfni starfsmanna sinna opinberlega. Nú síđast voru ţađ litlir frćđilegir burđir Lilju Árnadóttur sem landsmenn fengu sýnishorn af í fréttum ríkisfjölmiđilsins ótrúverđuga. Nýlega hreppti Lilja Árnadóttir rannsóknarstöđu í nafni Kristjáns Eldjárns fyrir framan nefiđ á 16 öđrum umsćkjendum. Sú stöđuveiting átti sér stađ eftir ađ Ástráđur Erlendsson bókmenntafrćđingur og forseti Hugvísindasviđs Háskóla Íslands gerđist skyndilega álitsgjafi í ráđningarmálum Ţjóđminjasafnsins. Menn spyrja sig nú, hvađa vit prófessor Ástráđur hafi yfirleitt á ţess háttar. Svörin verđa eins sauđaleg og fá og ţegar ţjóđminjavörđur segir alţjóđ ađ ţađ sé í himnalagi ađ spara nćturvarđmanninn yfir handritaarfinum í Ţjóđmenningarhúsinu. Ţetta er skammarlegt fyrir Ţjóđminjasafniđ.

Greinilega er ţađ ţó einhvers konar bókmenntafrćđi sem Lilja Árnadóttir stundar, ţví hún hafđi greinilega ekki hundsvit á ţví sem hún talađi um fyrir framan alţjóđ í 10-fréttum Sjónvarps í gćr (16.10.2013; Sjá einnig hér) og slettir út ţeirri ćvintýralegu skođun sína ađ sylgja ein, sem fannst í Borgarfirđi, hafi veriđ borin af höfđingja.

Lilja sylgja

Lilja Árnadóttir og forvörđur međ sylgju úr Húsafelli

Hringjan sem fannst í Húsafelli og sem "sérfrćđingurinn" Lilja segir vera frá 13. öld og jafnvel frá 15. öld, til ađ hafa allan varann á, er skreytt međ höfđaletri. Höfđaletur er íslensk leturgerđ, stílfćrđir höfuđbókstafir (svokallađir majúsklar) 16. aldar, og eru ţeir ekki ţekktir fyrr en á 16. öld. Allt ţvađur um 13. öld og ađ Snorri Sturluson hafi veriđ eigandi ţessa grips er út í hött. Gripurinn er án vafa gerđur á Íslandi. Ţađ ţekkjast fleiri málmgripir međ slíku letri á Íslandi eđa einhverju kroti sem líkist höfđaletri, og ţar sem ekkert stendur ađ viti.

Ţar ađ auki er ţetta ekki nein venjuleg sylgja eđa hringja sem fannst í Húsafelli, heldur skreyti af reiđtygjum, hugsanlega af hnakki eđa söđli.

leifar leđurs

Höfđinginn, sem Lilja sér fyrir sér, hefur greinilega veriđ í leđurfötum.

 

Bakhliđ

Hjóllaga hringur er hnođađur á ţorninn.

Gripurinn uppfyllir ekki ţau skilyrđi sem venjulega sylgja eđa hringja ţarf ađ uppfylla. Á sylgjum, hringjum og hringlaga spennum er ţorn (standur). Ţorni spennunnar er stungiđ í gegnum eitthvađ, t.d. auga á leđri eđa í klćđnađ/vefnađ til ađ halda saman hlutum. Á ţessari "sylgju" er ţađ ekki hćgt, ţví á ţađ er negldur (hnođađur) hjóllaga, flatur hringur ofan á ţorninn, sem gerir ađ verkum, ađ ekki er hćgt ađ stinga honum gegnum eitt eđa neitt. Ţetta er ţví nćsta örugglega skrautsspenna af reiđtygjum og er líklega frá 16. öld og jafnvel ţeirri 17.

Ţetta ćtti  "sérfrćđingur" Ţjóđminjasafnsins ađ vita. Lilja hefur reyndar tekiđ ţátt í samnorrćnu verkefni sem Norrćna ráđherranefndin borgađi dýrum dómum og sem á sćnsku kallađist Föremĺlsnomenklatur för nordisk medeltid (og ţegar fínt átti ađ heita upp á latínu Nomina Rerum Medićvalium) ţar sem tekiđ var saman orđasafn á lausblađaörkum fyrir heiti á forngripum frá miđöldum. Ţetta verkefni gekk afar seinlega vegna skussaháttar sumra ţátttakendanna í ţví, og voru áskrifendurnir sem borguđu vel fyrir ţessi blöđ farnir ađ kalla ţađ Nordisk Valium. Lilja sem tók viđ verkefninu af Gísla Gestssyni safnverđi var ein ţeirra sem til vandrćđa var í ţessu verkefni, skilađi illa af sér og undir lokin var mér greitt sérstaklega af verkefninu til ađ ljúka ţví sem hún hafđi ekki haft tíma til ađ sinna. Á blađi um hringjur og spennur í ţessu orđasafni, sem ég geng út frá ţví ađ Lilja ţekki, kemur fram, hvernig sylgjur eru notađar og hvađ einstök atriđi á sylgju heita. En aldrei hefur veriđ til sylgja, ţar sem ekki var hćgt ađ stinga ţorninum í gegnum eitthvađ (sjá hér á vef HÍ hvernig á ađ spenna belti).

belti_sylgja_thorn

Háskóli Íslands kennir mönnum ađ spenna beltisólar og nota sylgjur. Ef ţorninn vćri eins og á sylgjunni í Húsafelli á ţessu belti, er víst ađ menn misstu niđur um sig buxurnar. Ég geri mér í hugarlund ađ myndin sé líkast til af belti og sylgju Ástráđs Eysteinssonar, sem hann gleymdi á Ţjóđminjasafninu.

Ástćđan fyrir ţví ađ leđurleifar finnast á ţessari skrautsylgju, er ađ ţorninum hefur veriđ stungiđ í gegnum leđur og síđan hefur veriđ lokađ fyrir frekari not međ ţví ađ hnođa hjóliđ ofan á ţorninn. 

Ađ Lilja Árnadóttir haldi ađ höfđingjar landsins hafi veiđ hross og gengiđ vel girtir međ risavaxnar hrossasylgjur, er hins vegar ekki alveg út í hött.


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Sćll Fornleifur.

Bestu ţökk fyrir fróđlegan og skemmtilegan pistil!

Ţetta fer ađ minna á ţá Gullfaxa og Ljóma
sem heigđir eru í túni Rauđsgils en átti konan
Sigríđur Jónsdóttir, - sú hin eina sem metin hefur veriđ
opinberlega ađ virđi eins og heils síđutogara.

Gnegg fyrrgreindra hrossa um miđnćturskeiđ
eilíft á síđustu dögum kann ađ stafa af
skrauti ţessu nema ef vera skyldi ađ ţar
endurómi 12tónaröđ Sörla, Húsafells í túni,
ţar sem hann grátgneggjar hiđ horfna skraut.

Veldur hver á heldur; ţér er lagiđ ađ gera
ţetta efni áhugavert!

Húsari. (IP-tala skráđ) 18.10.2013 kl. 09:07

2 Smámynd: Ómar Ragnarsson

Afköstin á ţessu sviđi geta stundum veriđ mjög mikil. Ţannig kemur fram í gögnum um Gálgahraun, ađ fornleifanefnd nćgđi ađ skreppa dagstund í hrauniđ til ţess ađ gefa nauđsynlega umsögn um ţađ áđur en ţađ yrđi tekiđ í nefiđ fyrir vegi ţvers og kruss.

Á bloggsíđu og fésbókarsíđu minni í gćr má sjá hvert umfangiđ hefur veriđ á ţessu verkefni og hvađ stendur til ađ gera í hrauninu.

Ómar Ragnarsson, 18.10.2013 kl. 09:59

3 Smámynd: FORNLEIFUR

Ómar, nú er fornleifanefnd ekki lengur hluti af Ţjóđminjasafni, en ný lög um fornleifavörsluna, sem verđa til á ca 10 ára fresti, hafa gefiđ okkur Fornleifavernd Ríkisins og nú síđast arftakann Minjastofnun Íslands. Hringtorg og ţvervegir hafa ţannig myndast í fornleifavörslunni og ekki alltaf til góđs. Á Minjastofnun Íslands rćđur ríkjum enn ein mad-amman í fornleifaverndinni (Kristín Sigurđardóttir), sem er afar af ţćg í viđskiptum viđ pólitíkusa og "mektarmenn" og er ţekkt fyrir ađ gefa mönnum leyfi til ađ byggja sumarbústađi í trássi viđ lög og Ţorláksbúđ. Hún vill helst reisa steinsteypuminnisvarđa um störf sin ofan á fornminjum (á Stöng). Ég býst viđ ţví ađ stjórnmálamönnum sem dýrka steinsteypu og malbik ţyki ţađ bara fallegt og glćsilegt fyrir ţjóđararfinn.

Ţar sem ég skráđi hluta af fornleifum í Gálgahrauni í fyrstu skráningu fornleifadeildar Ţjóđminjasafns (í gráu skráningarbćkur Guđmundar Ólafssonar), ţá ţykir mér mjög vćnt um ţetta svćđi og skil ekki ţessa eyđileggingu á ţeirri náttúruperlu sem hrauniđ er. Ég man sérstaklega eftir mjög fornri hringlaga rúst sem ég skráđi. Ţađ er eins og Íslendingar séu haldnir sömu áráttu og lélegir listamenn á miđöldum sem ţurftu ađ bćta alls kyns hlutum inn á annar góđa mynd til ađ fylla upp í eyđur. Kallar mađur ţađ Horror vacui. Ađ fylla upp í eyđur, ţar sem náttúran er enn til í borgarmyndinni, međ vegum "kruss og tvers" og steinsteypu er furđuleg ónáttúra

FORNLEIFUR, 18.10.2013 kl. 14:11

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband