BloggfŠrslur mßna­arins, jan˙ar 2016

Vindmyllur sem duttu mÚr Ý hug

mylland_inholtsstraeti_litil_v_v_1276545.jpg

HÚr um daginn var Úg staddur Ý ReykjavÝk og gekk upp BankastrŠti eftir gˇ­an kaffisopa ß CafÚ ParÝs, og fyrr um kv÷ldi­ frßbŠra tˇnleika Ý SinfˇnÝunni me­ Mahler, Sibelius og Leifs, sem mÚr haf­i veri­ bo­i­ ß.

Ůegar Úg gekk upp BankastrŠti­ me­ vini mÝnum, st÷ldru­um vi­ a­eins Ý rokinu vi­ ŮingholtsstrŠti 1, ■ar sem veitingasta­urinn Caruso var lengi til h˙sa. N˙ er ■ar einhver t˙ristapizzub˙lla. En ß­ur fyrr, e­a fyrir 115 ßrum sÝ­an, stˇ­ ■ar enn■ß ß baklˇ­inni stˇr og vegleg mylla, d÷nsk af hollenskri ger­.

myllan.jpg

6a00d8341f206d53ef0133f5089e28970b-800wi_1276418.jpg

bankast1.jpg

Myllur voru eitt sinn tvŠr Ý ReykjavÝk, bygg­ar af sama manninum, stˇrkaup-manninumááP.C. Knudtzon (1789-1864). Ínnur ■eirra var var reist ßri­ 1830 vi­ Hˇlavelli (Su­urg÷tu 20) en hin ß horni BakarastÝgs, (n˙ BankastrŠti) og ŮingholtsstrŠtis ßri­ 1847. Var s˙ sÝ­arnefnda k÷llu­ hollenska myllan. ═ myllunum var mala­ r˙gmÚl. Ůegar hŠtt var a­ flytja inn mj÷l til m÷lunar misstu myllurnar gildi sitt. Hˇlavallamyllan var rifin um 1880 og hollenskaámyllan ßri­ 1902. ┴ri­ 1892 keypti Jˇn ١r­arson kaupma­ur lˇ­ina, lÚt rÝfa timburh˙s sem ■ar var vi­ mylluna og reisti ■ar forlßta h˙s ˙r grßgrřti, ŮingholtsstrŠti 1, h˙si­ sem Úg kom vi­ fyrr Ý vikunni. Ůß var mÚr hugsa­ til myllunnar.

DMR-163365

HÚr sÚst hollenska myllan um ■a­ leyti sem dagar hennar voru taldir. Myndin er ˙r safni Daniel Bruuns og er var­veitt ß Nationalmuseet Ý Kaupmannah÷fn.

╔g ß eintak af The Illustrated London News frß 29. oktˇber 1881. Ůar birtist mynd (stungan efst) af hollensku myllunni Ý ReykjavÝk. ═ tilheyrandi frÚtt mßtti lesa ■essar vangaveltur:

mylla_texti.jpg

Afar merkilegt ■ykir mÚr a­ lesa, a­ fˇlk hafi b˙i­ Ý g÷mlu myllunni vi­ BakarastÝg, ef ■a­ er rÚtt. Frˇ­legt ■Štti mÚr lÝka a­ vita hva­a manneskjur bjuggu Ý myllunni, ef einhver kann deili ß ■eim.

┴ri­ ß­ur en frÚttin og teikningin af myllunni Ý ReykjavÝk birtist Ý The Illustrated London News ß s÷mu sÝ­u og frÚttir af tr˙arlegum dˇmstˇlum Ý KaÝrˇ, haf­i Hˇlavallamyllan veri­ rifin, svo h˙n er ekki nefnd Ý klausu bla­amannsins. Hins vegar ■ekkjum vi­ tv÷ mßlverk Jˇns Helgasonar biskups af myllunni, sem hann hefur ■ˇ mßla­ eftir minni ■vÝ hann var ß 14. ßri ■egar h˙n var rifin. Hann mßla­i myndir sÝnar af Hˇlav÷llum ßrin 1910 og 1915. Ţmsar a­rar teikningar og mßlverk sřna mylluna Ý Bakarabrekku; sjß t.d. hÚr.

holavallamyllan_jon_helgason.jpg

holavallamylla.jpg

Mynd Borgars÷gusafn ReykjavÝkur, tekin af Sarpi.

holavallamylla2.jpg

Ůegar ßri­ 1860 var ■essi stereoskˇpmynd tekin vi­ Hˇlavallamylluna af J. Tenison Wood. Ugglaust er ■etta elsta ljˇsmynd af myllu ß ═slandi.á Heimild: ôLjˇsmyndarar ß ═slandiö Eftir Ingu Lßru Baldvinsdˇttur. JPV ˙tgßfan. ReykjavÝk 2001

á

animated-windmill-image-0033.gif

eskifjor_ur2.jpgA­rar vindmyllur voru ■ekktar ß ═slandi ß 19. ÷ld. Vitaskuld litla myllan Ý Vigur, sem enn stendur og svipu­ mylla en stŠrri ßáEskifir­i sem Auguste ╔tienne Franšois Mayer sem var me­ Gaimard ß ═slandi ger­i frŠga ß tveimur koparstungum sÝnum. ŮvÝ hefur einnig veri­ haldi­ fram a­ ß ═slandi hafi veri­ ■ekktar 42 vindmyllur (sjß hÚr). ╔g hef ■ˇ ekki sÚ­ neitt ■vÝ til gˇ­s stu­nings. LÝklegt ■ykir mÚr a­ einhver Jˇn KÝghˇsti hafi komi­ a­ tilgßtusmÝ­ ■eirri. Tveir ˙tlendingar, me­ takmarka­a ■ekkingu ß menningars÷gu ═slands hafa skrifa­ mest um myllur ═slands.

Ef menn lesa fr÷nsku og hafa ßhuga ß a­ lesa um myllur og kvarnasteina ß ═slandi er hÚr ritger­ eftir Anouchku Hrdy sem Úg ß erfitt me­ a­ sŠtta mig vi­, ■vÝ h˙n gerir sÚr t.d. ekki grein fyrir menningartengslum vi­ Danm÷rku og ßhrifum hef­a Ý mylluger­ frß Danm÷rku. Eins eru margar villur eru Ý ritger­inni sem h˙n sŠkir m.a. Ý grein A.J. Beenhakkers frß 1976, sem h˙n vitnar miki­ Ý. Eins hef­iámademoiselle Hrdy ekki veitt af ■ekkingu ß fornleifafrŠ­i, ß­ur en h˙n kasta­i sÚr ˙t Ý ■essa ritger­arsmÝ­.

d3s_7278-edit-786x1180.jpg

Myllan ß Kastellet Ý Kaupmannah÷fn er af nßkvŠmlega s÷mu ger­ og Bakarabrekkumyllan. Ůessi vindmylla var reist 1846. Aldamˇtaßri­ 1900 var a­eins starfrŠkt ein vindmylla Ý Kaupmannah÷fn, s˙ sem sÚst hÚr ß myndinni. FŠ­ vindmylla Ý Kaupmannah÷fn kom til af s÷mu ßstŠ­um og ß ═slandi.


ReykjavÝk 1862

ReykjavÝk Taylors

Bayard Taylor hÚt bandarÝskur rith÷fundur, skßld, myndlistama­ur og fer­alangur, sem m.a. kom vi­ ß ═slandi og teikna­i ■ar nokkrar myndir, sumar nokku­ skoplegar. Hann teikna­i ReykjavÝk, dˇmkirkjuna og ÷nnur h˙s Ý bŠnum.

Bayard%20Taylor-Photo-Cecpia-Cropped&Resized
Bayard Taylor

SÝ­ar birtust teikningar ■essar, endurnota­arásemámßlmstunguráÝ ÷­rum bˇkum og tÝmaritum, ■ar sem h÷fundarnir eignu­u sÚr ■Šr. Til dŠmisáÝ ■essariábˇkáfrß 1867 eftir ═rann J. Ross Browne, sem er sag­ur h÷fundur myndanna, en hannáminnistáoft ß vin sinn Bayard Taylor, sem var listama­urinn.

Geir pÝskar Br˙su

HÚr er einnig mynd eftir Bayard Taylor, af Geir ZoŰga og hundinum Brussu (e­a Br˙su). Geir var greinilega hinn versti dřranÝ­ingur. Einnig er gaman af mynd afáneftˇbaksk÷rlum, og afá■jˇ­legum si­, sem sumum ˙tlendingum, eins og t.d. Taylor,á■ˇtti äAn awkward Predicament". Rjˇ­ar, ungar, Ýslenskar st˙lkur rifu pl÷ggin af erlendum karlm÷nnum eins og ß­ur hefur veri­ greint frß.

22903v22902r

Meira af ■essum skemmtilegu myndum hÚr og hÚr

Ůessi fŠrsla birtistáß­ur ß www.postdoc.blog.is, ■egar myndirnar birtust Ý fyrsta sinn ß ═slandi.


Gulli­ Ý Gullskipinu er loks komi­ Ý leitirnar

a6736767a648731e88bda11197f63635_1276012.jpg

Margir hafa sennilega aldur til ■ess a­ muna ■ß sveit vaskra manna sem hundsu­u alla r÷khugsun og heimildir og leitu­u ßr eftir ßr a­ "Gullskipi" ß Skei­arßrsandi.

Eftir ßratuga leit, ß skj÷n vi­ rß­ frˇ­ra manna og t.d. rannsˇknarstofnun bandarÝska sjˇhersins Ý Maryland, fundu ■essir karlar loks ßri­ 1983 skip Ý sandinum. Ekki var ■a­ gullskipi­ heldur ■řski togarinn Friedrich Albert, sem stranda­i ß sandinum Ý jan˙ar ßri­ 1903.

Ůjˇ­minjasafni­ eitt grŠddi eitthva­ gullkyns ß ■vÝ Švintřri ■vÝ ■a­ fÚkk nřjan jeppa, hvÝtan og austur-asÝskan a­ uppruna, til a­ taka ■ßtt Ý Švintřrinu me­ gullskipi­ ß­ur en ■a­ var­ a­ martr÷­ me­ ■řskan togara Ý a­alhlutverki. ┴­ur en ■a­ ger­ist var Ůjˇ­minjasafni­ komi­ Ý startholurnar ogáhaf­i sent fˇlk austur ß Sanda. Reyndar vildi Menntamßlrß­uneyti­ fß jeppann aftur e­a lßta Ůjˇ­minjasafni­ borga fyrir hann a­ fullu og ■ßttt÷ku safnsins Ý vitleysunni, en ■a­ tˇkst ekki. Heilar 50 milljˇnir fornkrˇnur gekkst rÝki­ Ý ßbyrg­ fyrir ß sandinum. Var jeppagarmurinn lengi kalla­ur Gullskipi­ af gßrungum Ý fornleifafrŠ­ingastÚtt.

ventill_alberts_1276025.jpg

Ůegar menn fundu ry­ga­an ventil ˙r Albert togara fˇr vÝst allur vindur ˙r Gullleitarm÷nnum. Myndin birtist Ý DV Ý september 1983.

Ůrßtt fyrir togarafundinn, hÚldu ofurhugarnir ßfram leit sinni Ý nokkur ßr ß sandinum, en n˙ heyrist or­i­ lÝti­ af Het Wapen van Amsterdam sem stranda­i ßri­ 1667 og meintum dřrindisfarmi skipsins.

Ůrßtt fyrir a­ sameiginlegar farmsskrßr skipsins og ■eirra skipa sem ■a­ var Ý samfloti me­ vŠri birt ß ═slandi og h˙n ekki s÷g­ innihalda neitt ■ess kyns sem stˇrir strßkar Ý sjˇrŠningjaleik leita a­, ■ß hÚldu sumir menn a­ skrßrnar innihÚldu t.d. upplřsingar um a­ "49,280 tonn af kylfum e­a st÷fum". Reyndar skjßtla­ist ■eim einnig sem birtu farmskrßrnar og ˇ­u Ý s÷mu villu og leitarmenn. Ůeir sem frˇ­ari ßttu a­ vera og hafa viti­ fyrir Švintřram÷nnum, h÷f­u ekki fyrir ■vÝ a­ leita a­sto­ar manna sem gßtu lesi­ hollensku. Ůa­ sem velvilja­ir heimildarřnir menn vildu meina a­ vŠru kylfur og stafir, voru 49,28 tonn af m˙skatblˇmu, foelie. Einhver spekingur ■řddi or­i­ foelie me­ kylfum og st÷fum (sjß hÚr), en foelie er gamalt heiti fyrir m˙skatblˇm (muskaatbloem ß hollensku), ■.e. trefjarnar rau­u og brag­gˇ­u utan um m˙skathnotuna. Trefjarnar missa fljˇtt litinn og ver­a gular og f÷lar og eru seldar mala­ar ß ═slandi, oft undir enska heitinu mace.

000004_1276016.jpgŮetta kylfustand var f÷­ur mÝnum sem var fŠddur Ý Hollandi miki­ undrunarefni man Úg, en hann flutti einmitt inn m˙skatblˇmu og m˙skathnetur, og hann reyndi a­ hafa samband vi­ bj÷rgunarmenn gullskipsins, ef Úg man rÚtt sjßlfan Kristinn Ý Bj÷rgun, en ßn mikils ßrangurs. Ůeir vildu ekkert ß hann hlusta. Ůeir voru lÝklega farnir a­ leita a­ kylfum Ý sandinum blessa­ir mennirnir.

En n˙ fŠri Úg Gullskipsm÷nnum lÝfs e­a li­num ■au gle­itÝ­indi, a­ gulli­ Ý gullskipinu sÚ svo sannarlega fundi­. Ůa­ hefur lengi veri­ vel var­veitt Ý kirkjum og s÷fnum sÝ­an ■a­ fannst, ■ˇtt lÝti­ vŠri n˙áreyndar eftir af gullinu.

Gulli­ eru leifar af gyllingu, stundum gervigyllingu, ß spj÷ldum ˙r skrautkistu me­ sv÷rtu lakkverki, sem var me­al ■ess sem menn hirtu ˙r flaki skipsins e­a af sandinum. Frˇ­ir menn, og ■ar ß Úg m.a. vi­ ١r­ Tˇmasson Ý Skˇgum hafa lengi­ tali­ a­ spj÷ldin ■rj˙ ˙r lakki sem var­veitt eru Ý Skˇgarsafni, Ůjˇ­minjasafni og Kßlfafellskirkju hafi komi­ ˙r Het Wapen van Amsterdam. Ůar er Úg alveg sammßla meistara ١r­i, og ■a­ eru fremstu sÚrfrŠ­ingar Ý Hollandi lÝka. Verki­ ß lakkspj÷ldunum kemur heim og saman vi­ a­ ■a­ geti hafa veri­ ˙r skipi stranda­i ßri­ 1667.

Hins vegar er nřtt vandamßl komi­ upp sem ■arf a­ leysa. Lakkverk, sem ß ■essum tÝma tengdist oftast Japan var framleitt vÝ­ar Ý AsÝu en ■ar. Ůegar Het Wapen van Amsterdam lag­i upp Ý sÝna sÝ­ustuu fer­ frß BatavÝu (sÝ­ar Jakarta) Ý IndˇnesÝu, og ■a­ var ■ann 26.jan˙ar 1667, var skipalest s˙ sem Skj÷ldur Amsterdams me­ fylli a­ varningi vÝ­s vegar ˙r AsÝu. Hollendingar s÷fnu­u au­Šfum, kryddi, vefna­i og postulÝni Ý grÝ­arstˇr pakkh˙s Ý BatavÝu sem ■eir sˇttu til fj÷lmargra hafna sem ■eir sigldu ß.

batavia_1661.jpg

Kastali Hollendinga Ý BatavÝu ßri­ 1661, stŠr­ sumra pakkh˙sanna sem sjßst ß myndinni var mikil. Njˇti­ verksins, sem mßla­ var af Andries Beeckman ßri­ 1661, me­ ■vÝ a­ stŠkka myndina. Mßlverki­ hangir ß Rijksmuseum Ý Amsterdam.

Ein ■essara hafna var Macau, nřlenda Port˙gala, sem ■eir l÷g­u ßherslu ß, eftir a­ Japanar h÷f­u ˙thřst ■eim frß Japan. Port˙galar h÷f­u smßm saman gerst ˇvinsŠlir me­al Japana og stundu­u tr˙bo­ Ý Japan. Ůa­ lÝka­i Jap÷num lÝtt og voru Port˙galar loks flŠmdir Ý burtu og einnig margir Japanir er teki­ h÷f­u kristna tr˙. Me­al ■eirra Japana sem fˇru me­ Port˙g÷lum voru i­na­armenn sem stundu­u lakklistavinnu. Ůeir settust a­ ß Macau nŠrri ■eim sta­ sem sÝ­ar hÚt Hong Kong og hÚldu ßfram a­ stunda handverk sitt.

Helsti sÚrfrŠ­ingur Hollands og heimsins Ý lakklist telur n˙ mj÷g hugsanlegt a­ spj÷ldin ß ═slandi sem a­ ÷llum lÝkindum eru komin Ý "Gullskipinu" frŠga, hafi veri­ ger­ af jap÷nskum listam÷nnum ß Macau, ■ˇ ekki sÚ b˙i­ a­ afskrifa a­ ■au sÚu frß Kyushu eyju Ý Japan, e­a verkstŠ­um Ý Nagasaki ellegar Kyoto.

1-1.jpg

Spjald sem tali­ er vera ˙r Het Wapen van Amsterdam. Var­veitt Ý Bygg­asafninu Ý Skˇgum og var sÝ­ast nota­ sem sßlmaspjald Ý Eyvindarhˇlakirkju.

Efnasamsetning lakksins, sem ß jap÷nsku kallast urushi, ver­ur n˙ vonandi ranns÷ku­ ef leyfi fŠst og er hŠgt me­ efnagreiningum a­ segja til um hvort a­ ■a­ var framleitt Ý Japan, Macau, SÝam e­a annars sta­ar. VÝsindunum fleygir fram.

Fleiri tÝ­indi munu berast af ■vÝ sÝ­ar ß Fornleifi, sem alltaf er fyrstur me­ frÚttirnar - af ■vÝ gamla.

Vona Úg a­ ■essi gullfundur gle­ji gullleitarmenn ß Sandinum, ef ■eir eru ■ß nokkrir eftir ofan sanda til a­ gle­jast me­ okkur - lÝklega allir farnir me­ gullvagninum aftur heim Ý skřjaborgirnar.


Skildir ═slands og GrŠnlands ß mi­÷ldum

le_roi_dillande_grande.jpg┴ri­ 1971 birtist Ý ┴rbˇk hin Ýslenska fornleifafÚlags grein ß d÷nsku eftir danska embŠttismann, Paul Victor Warming a­ nafni. Hann kynnti fyrir ═slendingum ■ß vitneskju a­ Ý fr÷nsku handriti, nßnar tilteki­ skjaldamerkjabˇk, sem talin er hafa veri­ ritu­ ß tÝmabilinu 1265-1275 og sem kennd er vi­ hollenskan eiganda hennar ß 19. ÷ld, Wijnbergen, mŠtti finna skjaldamerki "konungs ═slands" ß mi­÷ldum (sjß mynd af merkinu ˙r handritinu hÚr til vinstri).

═ Wijnbergen-bˇkinni er skildinum lřst sem skildi le Roi dIllande. Ůrßtt fyrir a­ norskur sÚrfrŠ­ingur, Hallvard TrŠtteberg, hef­i lagt lÝtinn tr˙na­ ß a­ ■essi skj÷ldur hef­i veri­ til Ý raun og veru, var grein Warmings ß d÷nsku Ý Ýslensku riti hugsu­ sem svargrein til TrŠtteberg. Greinin var­ hins vegar a­ frekar krampakenndri tilraun Warmings, sem ekki fÚkk greinina birta annars sta­ar en Ý ┴rbˇkinni, til a­ sannfŠra menn um a­ skj÷ldur ■essi hef­i ekki veri­ uppspuni einn lÝkt og TrŠtteberg haf­i haldi­ fram.gissur_jarl_1275658.jpg

Grein Warmings Ý ┴rbˇkáFornleifafÚlagsins er ÷ll full af fremur langsˇttum skřringum, en ■ˇ hann fari ˙t og su­ur Ý r÷ksemdafŠrslum sÝnum ■ß hvet Úg menn til a­ lesa greinina, ef danskan leggst vel Ý ■ß.

Warming taldi enn fremur vÝst a­ skj÷ldur sß sem Gissuri Ůorvaldssyni var afhentur Ý Noregi ßri­ 1258 me­ jarlstign sinni, lÝkt og greint er frß Ý Sturlunga s÷gu, hafi veri­ eins og skj÷ldurinn hÚr til hŠgri. Ůa­ eru 12 ■verbjßlkar, sex blßir og sex silfra­i til skiptis. Warming taldi a­ skj÷ldur Gissurar hef­i or­i­ a­ hluta skjaldamerkis Noregskonungs ß ═slandi eins og ■vÝ merki er lřst Ý Wijnbergen bˇkinni.

═ Sturlungu er grein ■annig frß jarlstign Gissurar:

Ok ■at sumar, er n˙ var frß sagt (■. e. 1258), gaf Hßkon konungr Gizuri jarls nafn ok skipa­i honum allan Sunnlendingafjˇr­ung ok Nor­lendingafjˇr­ung ok allan Borgarfj÷r­. Hßkon konungr gaf Gizuri jarli stˇrgjafir, ß­r hann fˇr ˙t um sumarit. Hßkon konungr fekk Gizuri jarli merki ok l˙­r ok setti hann Ý hßsŠtihjß sÚr ok lÚt skutilsveina sÝna skenkja honum sem sjßlfum sÚr. Gizurr jarl var mj÷k heitbundinn vi­ Hßkon konung, at skattr skyldi vi­ gangast ß ═slandi. ═ Bj÷rgyn var Gizuri jarlsjafn gefit ß fyrsta ßri ins fimmta tigar konungdˇms Hßkonar. Ůß skorti Gizur jarl vetr ß fimmtugan. En ■ß skorti hann vetr ß fertugan, er hann gekk su­r, vetr ß ■rÝtugan, er Írlygssta­afundr var, vetr ß tvÝtugan, er hann ger­ist skutilsveinn.

Enginn getur veri­ viss um, hvort a­ ■essi skj÷ldur konungs ═slands hafi nokkurn tÝma veri­ nota­ur ß ═slandi, og ■a­an a­ sÝ­ur veri­ ■ekktur ■ar fyrr en Paul Warming skrifa­i um hann ß d÷nsku og ger­i frˇ­a menn ß ═slandi vi­vart um handriti­ sem skj÷ldinn er a­ finna Ý.

═ dag er ekki lengur hlaupi­ a­ ■vÝ a­ fß upplřsingar um, hvar Weijnberger-bˇkin er ni­ur komin. Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht - en Wapenkunde (Hi­ konunglega hollensk fÚlag fyrir Štt- og skjaldamerkjafrŠ­i), ■ar sem handriti­ var Ý geymslu um tÝma ß 20. ÷ld, hefur ■urft a­ skila bˇkinni til eigandans, sem ekki vilja lengur sřna bˇkina nokkrum manni og leyfir ekki a­ nafn eiganda sÚ upp gefi­ fremur en heimilisfang. SlÝk sÚrviska er afar fur­uleg ß okkar upplřstu tÝmum. Mig grunar a­ eigandinn hafi anna­ hvort hellt kaffi e­a rau­vÝni ß bˇkina, og sennilega skammast sÝn svo Šrlega a­ hann hefur lßti­ sig hverfa me­ bˇkina. En vart gefur a­gangur a­ handritinu, sem hefur veri­ lřst nokku­ vel af frŠ­im÷nnum ß­ur en ■a­ var fali­, frekari upplřsingar um skj÷ld ═slands, sem Ý henni er a­ finna.

Var skj÷ldur ═slands tilb˙ningur?

Persˇnulega hallast Úg a­áskřringum Hallvards TrŠttebergs og tel Úg afar ˇsennilegt, en ■ˇ ekki alveg ˇhugsandi a­ Noregskonungur hafi ßtt ═slandsskj÷ld, og enn sÝ­ur a­ ═slendingar hafi ■ekkt ■ann skj÷ld sem teikna­ur er Ý fr÷nsku skjaldamerkjabˇkinni sem kennd er vi­ Wijnbergen. Sennilegt ■ykir mÚr a­ einhver spjßtrungur og merkikerti Ý Frakklandi sem sß um skjaldamerkjamßl hir­ar einhvers konungsins ■ar Ý landi hafi hugsa­ me­ sÚr: "Hvernig Štli skjaldamerki ═slands lÝti ˙t?". Hann hefur ugglaust haft ˇljˇslegar spurnir af einhverju ═slandi (Illande) og ■ekkt skj÷ld norska konungsins. SÝ­an hefur hann skßlda­ er hann teikna­i skj÷ld fyrir konungsrÝki­ Illande (e­a Islande, sem erásennilegra a­ standi Ý handritinu) eins og honum hefur ■ˇtt hann Štti a­ vera.á

Ef slÝkur skj÷ldur hef­i Ý raun veri­ til og veri­ nota­ur hÚr af erindrekum konungs e­a skˇsveinum hans Ýslenskum og skutilsveinum, tel Úg nokku­ ÷ruggt a­ vi­ ■ekktum hann ˙r Ýslenskum heimildum e­a ˙r fj÷ldaáannarra svipa­ra skjalamerkjaverka sem var­veist hafa frß mi­÷ldum. Skj÷ldur ═slandskonungs Ý Wijnbergenbˇkinni er hins vegar einstakur Ý sinni r÷­ og ■vÝ ˇlÝklegt a­ skj÷ldurinn sÚ anna­ en tilb˙ningur.

Vi­ megum ■ˇ ekki ˙tiloka, a­ einhvern daginn finni einhverjar fornleifafrŠ­ingaˇmyndir mynd "Ýslenska konungsskjaldarins", skj÷ld Gissurar og allra helst vel fŠg­an l˙­ur hans undir stˇrum steini. Ůanga­ til er vÝst best a­ slß alla varnagla frekar fast.

Skjaldarmerki "GrŠnlandskonungs"

LÝkt vandamßl og me­ Ýslenska skjaldamerki­ gŠti veri­ upp ß teningnum me­ skj÷ld "GrŠnlandskonungs", sem teikna­ur var Ý tv÷ skjaldmerkjahandrit ß Englandi. Ůau sřna hvÝtabj÷rn og ■rjß hvÝta fßlka ß grŠnum fleti.

Ef menn ■ekktu til GrŠnlands ß anna­ bor­, vissu menn ugglaust a­ ■ar vŠru birnir hvÝtir. H÷f­u konungar ß Bretlandseyjum fengi­ hvÝtabirni a­ gj÷f frß norskum starfsbrŠ­rum sÝnum (sjßáhÚr og hÚr). ═ mi­aldaheimildum var i­ulega minnst ß hvÝtabirni Ý tengslum vi­ GrŠnland.áVei­ifßlkar voru sÚrlega eftirsˇknarver­i­ me­al konunga og greifa og bar hinn hvÝti GrŠnlandsfßlki ■ar af. Hva­ var ■vÝ meira upplagtáen a­ setja ■essi dřr ß grŠnan skj÷ld? Landi­ hÚt ■rßtt fyrir allt GrŠnland.

En voru ■essi skyldir til Ý raun og veru til og t.d. uppi vi­ Ý kirkjum e­a hÝbřlum GrŠnlendinga. E­a voru ■eir einungis hugsmÝ­ ß bˇkfelli ß Englandi og Ý Danm÷rku?

Nřlega nefndi Gu­mundur Magn˙sson sagnfrŠ­ingur, bla­ama­ur og um tÝma settur ■jˇ­minjav÷r­ur me­ meiru, ■etta grŠnlenska skjaldamerki. Gu­mundur hefur um margra ßra skei­ veri­ mikill ßhugama­ur um hugsanlegt skjaldamerki ═slands sem finna mß Ý Wijnbergen-bˇkinni. ┴ fasbˇk sinni nefndi Gu­mundur handrit Ý Lund˙num sem sřna m.a. skjaldamerki GrŠnlandskonungs "Roy de Groyenlande", og vitna­i hann Ý mßlgagn sau­kindarinnar og basl- og bi­ra­aflokksins, TÝmans sßluga, Ý grein sem birtist ßri­ 1977 (sjßáhÚr).

Handritin ensku eru tv÷ a­ t÷lu. ═ greininni Ý TÝmanum var sagt frß athugunum fyrrnefnds Paul Victor Warmings, sem ■ßágegndi st÷­u skjaldamerkjarß­s d÷nsku drottningarinnar. ┴­ur haf­i Warming unni­ sem dˇmarafulltr˙i og sÝ­ar sem ritari, fulltr˙i og deildarstjˇri Ý rß­uneytinu fyrir opinberar framkvŠmdir (Ministeriet for offentlige arbejder) sem lagt var ni­ur ßri­ 1987 og ■ß lagtáundir samg÷ngurß­uneyti­.

═ grein Warmings, sem var endurs÷gn ˙r grein sem ß­ur haf­i birst Ý danska dagbla­inu Berlingske Tidende, voru hins vegar margar villur og meinlokur. Ekki voru ■ˇ neinar ■ř­ingavillur e­a misskilningur ß fer­inni hjß starfsm÷nnum TÝmans. Warming var hins vegar eins og margir hir­menn konunga fyrr og sÝ­ar, enginn sÚrstakur bˇgur Ý sinni ■jˇnustugrein fyrir sinn h÷f­ingja. Betra vŠri a­ skilgreina hann sem dugmikinn amat÷r. Fur­ulegustu menn og uppskafningar hafa sumir hafa teki­ sÚr a­ kostna­arlausu, helst til ■ess a­ geta talist til hir­arinnar og til a­ fß or­ur og nafnbŠtur. Slefandi snobbi­ ■rÝfst vi­ hir­ir n˙tÝmans, lÝkt og svo oft ß­ur. T.d. var einn af silfurgŠslum÷nnum hir­arinnar ß strÝ­sßrunum lÝtilmˇtlegur nasisti, Dall a­ nafni, en l÷ngu sÝ­ar tˇk vi­ ■vÝ starfi kennari nokkur sem engar forsendur haf­i til ■ess anna­ en l÷ngun til a­ vera Ý sambandi vi­ "hßa­alsbori­ og konunglegt" fˇlk.

═ greininni Ý Berlingske Tidende upplřsti Paul Warming, a­ hann teldi a­ til hef­i veri­ skjaldamerki konungs GrŠnlands allt a­ tveimur ÷ldum ß­ur en elsta ■ekkta skjaldamerki GrŠnlands (hvÝtabj÷rn ß blßum fleti) ■ekkist Ý Danm÷rku, anna­ hvort h÷ggvi­ Ý stein e­a mßla­.á

╔g haf­i samband vi­ British Library og Society of Atniquaries of London ß sÝ­asta ßri til a­ ganga ˙r skugga um aldur ■eirra handrita sem bera skj÷ld "GrŠnlandskonungs" og til a­ ˙tvega mynd af skyldi ■eim sem ekki var birt mynd af Ý TÝmanum ßri­ 1979. HÚr skal sagt ■a­ sem rÚtt er um ■essa tvo skildi og ■au handrit sem ■au er a­ finna Ý:

greenland_london_roll_1470.jpg

London Roll

Skj÷ld "GrŠnlandskonungs" sem sjß hÚr a­ ofan mß finna Ý svo kalla­ri London Roll. London Roll er ekkert anna­ en tŠknilegt heiti ß seinni tÝma vi­bˇt vi­ rullu (roll) sem kallst The Third Calais Roll. RitunartÝmi The Third Calais Roll er tÝmasettur nokku­ nßkvŠmlega til ßrsins 1354. Handriti­ er var­veitt ß British Museum Ý London. London Roll erá hins vegar safn fremur illa teikna­ra skjaldmerkja aftan ß The Third Calais Roll og hefur ■essi vi­bˇt veri­ fŠr­ inn (ritu­ og skreytt) um 1470 e­a nokkru sÝ­ar. Teikningin af hvÝtabirninum og fßlkunum ■remur Ý ■essi handriti er ■vÝ Ý mesta lagi 160-170 ßrum eldra en elsta ■ekkta birtingarmynd grŠnlenska Ýsbjarnarins ß blßum fleti Ý Danm÷rku.

roskilde_dom_innen_orgel_2.jpgWarming taldi a­ elsta ■ekkta ger­ skjaldamerkis GrŠnlands Ý Danm÷rku vŠri a­ a­ finna ß skreyti, ■.e. ˙tskornum skj÷ldum ß elsta orgeli Hrˇarskeldudˇmkirkju. Skreytingin er tÝmasett til 1654, en kjarni orgelsins, er svokalla­ RaphaŰlisorgel frß 1554-55, byggt af hollendingnum Herman RaphaŰlis Rodensteen. Hugsast getur a­ hlutar af skreytinu, t.d. skildirnir, sÚu eldri en breytingin ß orgelinu sem ger­ var ßri­ 1654. ŮvÝ getur skj÷ldurinn ß orgelinu Ý Hrˇarskeldu, sem sřnir skj÷ld GrŠnlandskonungs me­ hvÝtabirni ß blßum fleti, frŠ­ilega sÚ­ veri­ mun eldri en frß 1654, ■ˇtt ßletrun ß orgelinu upplřsi a­ ■a­ sÚ frß 1654.

Ůa­ var Paul Warming sem fyrstur manna uppg÷tva­i skjaldamerki GrŠnlands ß orgelinu Ý Hrˇarskeldukirkju, en ß­ur en hann ger­i ■a­ t÷ldu menn a­ elsta skjaldamerki GrŠnlands vŠri a­ finna ß gullspesÝu frß 1666, sem Kristjßn 4. lÚt slß me­ mynd af sjßlfum sÚr og skjaldamerki rÝkis sÝns ß bakhli­inni (sjß mynd X). Svo vir­ist sem uppg÷tvun Warmings hafi ekki slegi­ Ý gegn e­a komist til skila Ý frŠ­in, ■vÝ enn eru menn a­ vitna Ý spesÝu Fri­riks 3. frß 1666 (sumir segja hvÝtabjarnarskj÷ldurinn hafi ■egar veri­ ß spesÝudal Fri­riks ßri­ 1665 sjß hÚr) sem elstu heimild um hvÝtabjarnarskj÷ld GrŠnlands.

christian_1666.jpg

Ekki vissi Warming allt, ■vÝ reyndar ■ekkist hvÝtabj÷rn ß grŠnum fleti einnig af einu stˇrfenglegu safnskjaldamerki danska konungsrÝkisins frß 1654. Ůa­ var a­ finna ß gafla skrautskips Kristjßns 4. SophÝu Amalie, en smÝ­i ■ess lauk ßri­ 1650. Til allrar hamingju eru til tv÷ samtÝmalÝk÷n af skipinu - eitt Ý Kaupmannah÷fn og hitt Ý Oslˇ og sÚst ■ar Ýsbjarnarskj÷ldur me­ grŠnum bakgrunni undir skjaldamerki ═slands, tveimur skrei­um krřndum ß rau­um fleti) og yfir fŠreyska lambinu ß blßum fleti.

Til upplřsingar ■eim sem stunda­ hafa opinbera skjaldmerkjafrŠ­i ß ═slandi og skrifa­ um ■Šr af miklum vanefnum ß heimasÝ­u ForsŠtisrß­uneytisins, er ■vÝ hÚr me­ komi­ ß fram a­ tvŠr krřndar skrei­ar voru einnig nota­ar sem skreyti ß skildi ═slands ß 17. ÷ld.á

sophia_amalia_islandgr_nlandfaer_erne.jpg

sophia_amalia_traedaekker.jpg.

Sir William Neve┤s Book

soc_ant_order_36.jpg

Ůennan grŠnlenska skj÷ld Le Roy de Grenelond, dßlÝti­ frßbrug­inn ■eim sem er teikna­ur Ý London Roll, er a­ finna Ý svokalla­ri Sir William Neve┤s Book (SAL MS 665/5), sem var­veitt er Ý Society of Atniquaries of London Ý Burlington House, Piccadilly Ý Lund˙num. ═ Catalogue of English mediaeval Rolls of Arms (1950) eftir Anthony Wagner, sem var einn fremsti sÚrfrŠ­ingur Breta um skjaldamerkjafrŠ­i ß 20. ÷ld, er upplřst a­ ■essi rulla sÚ 156 bla­sÝ­ur ˙r bˇk sem ekki er lengur til sem og a­ ß bl÷­um ■essum sÚ a­ finna lřsingar ß 936 skj÷ldum. Taldi Anthony Wagner a­ brˇ­urparturá bˇkarinnar hafi veri­ frß ■vÝ um 1500, en bŠtir ■vÝ vi­ Ý lřsingu a­áhandriti­ vŠri frß 16. ÷ld, en a­ eldra efni hafi veri­ bŠtt inn Ý ■a­. ŮvÝ er hŠgt a­ fullyr­a a­ margt sÚ enn ß huldu um aldur ■essa handrits.

═ Sir William Neve┤s Book er hvÝtabj÷rninn teikna­ur standandi (e­a gangandi eins og ■a­ heitir ß mßli skjaldamerkjafrŠ­inga). Eigandi ■essara bˇkaleifa var Sir William le Neve af Clarenceux, sem mun hafa eignast bˇkina um 1640. William le Neve var uppi 1600-1661 og var skjaldamerkjarß­, safnari og greinilega hinn mesti fur­ufugl. Hann missti nafnbˇt sÝna ßri­ 1646 og var sÝ­ar lřst sem "lunatic" ßri­ 1658 og sem "insane" ßri­ 1661. Ekki fˇr ■vÝ vel fyrir ■eim skjaldaver­i.

hugoderoselbyleneve.jpgSir William le Neve Ý einhvers konar fornmannab˙ningi sem hann hanna­i sjßlfur og gekk Ý ■egar hann tj˙lla­ist. Kannski var hann bara ß undan sinni tÝ­, eins konar einhvers konar Sigur­ur mßlari ■eirra Englendinga e­a nafni hans Vigf˙sson.

Ůa­ voru ■vÝ vÝst řkjur hjß Paul Warming, a­ halda ■vÝ fram a­ skildir "GrŠnlands- konungs" Ý enskum handritum vŠri allt a­ tveimur ÷ldum eldri en hvÝtibj÷rninn ß blßum fleti sem ■ekktur er Ý Danm÷rku ß 17. ÷ld. Eins og fyrr segir, var einnig til skj÷ldur me­ grŠnlenskumáhvÝtabirni ß grŠnum fleti ß vi­hafnarskipi Kristjßns 4. sem var fullsmÝ­a­ ßri­ 1650. En hvort hvÝtabj÷rninn sem ■ekkist Ý enskum handritum hafi nokkru sinni veri­ nota­ur ß GrŠnlandi af norrŠnum m÷nnum er hins vegar ˙tiloka­ a­ segja neitt um ˙t frß ■eim brotakenndu heimildum sem til eru.

Silfurskj÷ldurinn frß r˙st V 54 Ý Niaqussat

skjold_fra_hikuin_1980_lille.jpg

Ůa­ er ekki svo me­ sagt a­ Úg telji a­ norrŠnir menn ß GrŠnlandi hafi veri­ algj÷rlega menningarsnau­ir og allslausir Ý hinni miklu einangrun sinni e­a me­ minni a­gang a­ stˇrmenningu en t.d. frŠndur ■eirra ═slendingar.

Vel getur veri­ ßhugi ß skjaldamerkjum hafi veri­ mikill ß GrŠnlandi. Ůa­ vir­ist sem a­ einhverjir hafi jafnvel gengi­ me­ litla Šttarskildi ˙r silfri ß klŠ­um sÝnum ß GrŠnlandi. ═ kotlegri r˙st Ý Vestribygg­áß hjara veraldar fannst vi­ fornleifarannsˇkn ß 8. ßratug 20. aldar ÷rlÝtill skj÷ldur ˙r silfri. Hann er a­eins 1,8 sm. a­ lengd og 1, 2 sm. a­ breidd, e­a eins og ■umalsn÷gl a­ stŠr­. Ekki nˇg me­ ■a­: ═ r˙stinni Ý Niaquassat Ý Vestribygg­, sem ber heiti­ V 54, hafa einnig veri­ h÷ggnir ˙t skildir ßn skjaldarmyndar Ý tßlgusteinsgrřtur. M÷gulega hafa Ýb˙ar ß V 54-st÷­um Ý Niaqussatfir­i veri­ af fÝnum Šttum og ■vÝ ■ˇtt brß­nau­synlegt a­ skreyta sig me­ skjaldamerkjum Šttarinnar sem nß­ haf­i lengra til vesturs en a­rir Evrˇpumenn.

SkjaldamerkjafrŠ­ingur einn danskur, sem tjß­i sig um skj÷ldinn ß V 54-st÷­um er hann fannst, hefur me­ mj÷g hŠpnum r÷kum tali­ silfurskj÷ldinn Ý V 54 vera frß 13. ÷ld og bent ß a­ hann eigi sÚr engar hli­stŠ­ur ß Nor­url÷ndum. S÷mulei­is benti hann ß a­ skj÷ldur skosku Campbell-Šttarinnar bŠri svipa­ merki og skj÷ldurinn sem fannst Ý V 54. Athyglisvert er ■etta ef satt vŠri. Bjuggu kannski Skotar, fjarskyldir frŠndur Campbell-klansins, ß GrŠnlandi ß 13. ÷ld? Sko­um mßli­ a­eins betur:

Ef rřnt er Ý fornleifarnar sem fundust vi­ rannsˇkn ß V 54, undir stjˇrn danska fornleifafrŠ­ingsins Claus Andreasen, kemur fljˇtt Ý ljˇs a­ ■a­ kann sjaldan gˇ­ri lukku a­ střra, a­ fornleifafrŠ­ingur sem lagt hefur stund ß fors÷gulega fornleifafrŠ­i fer a­ fßst vi­ mi­aldafrŠ­i ß GrŠnlandiá - e­a annars sta­ar. Claus Andreasen (sjß grein Andreasen hÚr) velur a­ fylgja hef­bundinni, og frekar kreddukenndri aldursgreiningu ß endalokum bygg­ar Ý Vestribygg­, sem menn hafa ßlykta­ a­ hafi or­i­ um mi­bik 14. ÷ld. A­rar fornleifar frß V 54, svo sem gott safn horn- og beinkamba og kirkjubj÷llubrot, sem einnig hafa fundist hafa annars sta­ar Ý Niaqussatfir­i, benda til ■ess a­ b˙seta hafi a­ minnsta kosti haldist fram undir 1400.

Mj÷g gˇ­aráhef­bundnar kolefnisgreiningar ß efni frß V 54 voru ger­ar Ý Kaupmannah÷fn, og gefa ■Šr einnig til kynna a­ b˙seta ß V 54 bŠnum hafi geta haldist allt fram ß 15. ÷ld og ef til vill lengur. En Andreasen vÝsa­i kolefnisaldursgreiningum hins vegar alfari­ frß Ý grein sinni. Hann upplřsti lesendur sÝna a­ ■ar sem ein hef­bundin aldursgreining endaloka bygg­ar Ý Vestribygg­ hafi veri­ tÝmasett til 1350 ■ß hlyti kolefnisaldursgreiningin a­ vera r÷ng, ■vÝ samkvŠmt r÷kum Andreasen:

"Denne officielle dato vil jeg holde mig til her, da der ikke er 100% sikkerhed for, hvad der egentlig er dateret med sidstnŠvnte datering."

SÝ­anáAndreasen skrifa­i ■etta hafa menn breytt sko­un sinni og tala­ er um endalok bygg­ar ß seinni hluta 14. aldar.

╔g leyf­i mÚr s÷mulei­is a­ rannsaka, hvers kyns sřni­ var sem greint var og haf­i samband vi­ Ůjˇ­minjasafn Dana sem sendi mÚr strax ni­urst÷­ur kolefnisaldursgreininganna sem Claus Andreasen birti ekki sem skyldi ß sÝnum tÝma (sjß hÚr). Ůß kom Ý ljˇs, a­ Andreasen hefur ekki a­eins hafna­ ni­urst÷­um fyrir gamla og forstokka­a kreddu sÝna, heldur einnig rugla­ kolefnisgreiningunum sem ger­ar voru ß efnivi­i frß V 54 saman innbyr­is. Sřni­ K-3060 sem Andreasen segir sřna of ungan aldur til a­ hann geti nota­ ■a­ gerir ■a­ alls ekki. Hins vegar sřndu sřnin K-3061 og K-3062 yngri aldur en hef­bundna lokaaldursgreiningu bygg­ar Ý Vestribygg­. En ber a­ hafna ■eim ni­urst÷­um vegna ■ess a­ menn eru ˇ÷ruggir me­ sřni­? Ekkert bendir til ■ess.

Meiri nßkvŠmni fornleifafrŠ­ingsins hef­i veri­ ˇskandi fremur en frekar ■ˇttafull h÷fnun hans ß ni­urst÷­um. Ůetta voru sannast sagna afar lÚleg vinnubr÷g­ fornleifafrŠ­ings. Claus Andreasen haf­u, mÚr sjßanlega, enga haldbŠra ßstŠ­u til a­ hafna kolefnisaldursgreiningum ß sřnunum. Ni­urst÷­urnar gŠtuáeinnig vel stutt ■ann m÷guleika a­ b˙seta hafi haldist lengur Ý Vestribygg­ en menn telja almennt, ßn annars en gamalla tÝmasetninga bygg­a ß eintˇmum alhŠfingum. ╔g endurreikna­i ni­urst÷­ur aldursgreininganna frß V 54, sem mß sjß hÚr.

k-3062_kalibreret.jpg

c-14_dateringer_n_54_vesterbygden.jpg

Ůar fyrir utan mß vera ljˇst, a­ Šttaskj÷ldur Campbell-Šttarinnar ß Skotlandi er frßbrug­inn silfurskildinum sem fannst Ý r˙stunum af "V 54 st÷­um" ß GrŠnlandi. ŮrÝhyrningarnir Ýámynstri skjaldar Gampbell-Šttarinnar sn˙q ekki eins og ■rÝhyrningar skjaldarins sem fannst ß GrŠnlandi.

Port˙galar ß GrŠnlandi?

Ef til vill ber einnig a­ nefna, a­ skj÷ldurinn frß V54st÷­um Ý Vestribygg­ sver sig frekar Ý Štt vi­ merki/fßna Lissabonborgar. Port˙galar lÚtu t÷luvert til sÝn taka Ý Nor­ur-Atlantshafi ß 15. ÷ld.

Menn telja sig vita a­ konungur dansk-norska sambandsrÝkisins, Kristjßn 1., hafi leyft Alfons 5. (Alonso V) konungi Port˙gals a­ senda lei­angra til GrŠnlands til a­ finna nor­urlei­ina til Indlands. Heimildir um ■a­ eru hins vegar af mj÷g skornum skammti og Ý raun ekki eldri en frß seinni hluta 16. aldar. Tengjast ■Šr fer­as÷gur ˇljˇsum s÷gum af fer­um Di­riks PÝnings og Jˇhannesar Pothorsts til GrŠnlands og jafnvel til Vesturßlfu, sem einnig reyndar er afar lÝti­ vita­ um.

Port˙galar eru taldir hafa fundi­ Nřfundnaland ß tÝmum Alfons V, og ß kortum k÷llu­u ■eir eyju sem ekki er til Ý raun og veru Terra do Bacalhau (Ůorskaland), og vilja margir menn meina a­ ■a­ hafi veri­ ■a­ nafn sem Port˙galar gßfu Nřfundnalandi. Vel er ■vÝ hugsanlegt a­ Port˙galar hafi hafi einnig siglt ß GrŠnland e­a komi­ ■ar vi­. Tilgßtur hafa einnig veri­ settar fram um a­ Port˙galar hafi sˇtt sÚr norrŠna menn ß GrŠnlandi ß seinni hluta 15. aldar og nota­ ■ß sem vinnuafl/■rŠla ß KanarÝeyjum og Madeira. Ekki hefur ■ˇtt mikill fˇtur fyrir ■eim tilgßtum, en silfurskj÷ldur sem er me­ sama merki og gamall fßni Lissabonborgar, sem finnst Ý r˙st bŠjar ß afskekktum sta­ ß GrŠnlandi, ■ar sem bygg­ gŠti hafa fari­ sÝ­ar Ýáey­i en menn hafa tali­, gŠti frekar rennt undir ■a­ sto­um en hitt.

Ef til vill ver­um vi­ a­ vera a­eins meira opin fyrir ÷­rum hugmyndum en a­ skj÷ldurinn Ý r˙st V 54 hafi třnst af klŠ­um Skota a­ nafni Campbell. Vi­ ■ekkjum ekkert til fer­a ■eirrar Šttar til GrŠnlands ß 15. ÷ld. Hins vegar er gˇ­um lÝkum hŠgt a­ lei­a a­ ßhuga Port˙gala ß GrŠnlandi.á

Skj÷ldur Hßkons unga, en hvorki ═slands nÚ Port˙gals

warming_portugaler.jpgŮvÝ mß vi­ bŠta Ý lok ■essararáfrekar l÷ngu enn "merki"legu greinar, a­ lřsing skjaldamerkis GrŠnlandskonungs Ý handriti Ý eigu Sir William le Neve, handriti sem tali­ er vera frßá■vÝ um 1470 e­a sÝ­ar, er a­ finna fyrir ne­an skjaldamerki Noregskonungs og meints merki konungs Port˙gals (Le Roy De Portyngale), sem Ý bˇk Sir Williams eru ■rÝr bßtar, ofan ß hverjum ÷­rum. Ůetta merki ■ekkist hins vegar ekki Ý Port˙gal, og gŠti ■vÝ veri­ enn einn uppspuninn og ˇskhyggjan Ý skjaldamerkjafrŠ­unum af ■vÝ tagi sem ß­ur segir frß.

Ůa­ a­ merkin eru sřnd saman Ý bˇkinni ■arf ekki a­ sřna tengsl ß milli Noregs, ═slands og Port˙gals lÝkt og Paul Warming lÚt sÚr detta Ý hug ßri­ 1977 (sjß hÚr). Warming taldi hugsanlegt a­ vegna ■ess a­ skj÷ldur konungs Port˙gals vŠri haf­ur me­ skj÷ldum Noregskonungs og GrŠnlands Ý handritinu, ■ß gŠfi ■a­ til kynna a­ menn ß Bretlandseyjum hafi veri­ kunnugur ßhugi Port˙gala ß GrŠnlandi ß 15. ÷ld. Ůa­ ver­ur n˙ a­ teljast frekar langsˇtt skřring ßhugmannsins vi­ d÷nsku hir­ina.

Ůrj˙ skip ofan ß hverju ÷­ru ß rau­um fleti var nefnilega um tÝma skjaldamerki Noregskonungs. Skj÷ldur me­ ■remur bßtum ß rau­um fleti er ■ekktur ß 13. ÷ld Ý enskum handritum og ■ß nefndur Ý einu handritanna sem skj÷ldur Hßkons unga (1232-1257), sonar Hßkons gamla Hßkonarsonar (hins fimmta) Noregskonungs (1204-1263), sem rÝkti ß tÝmabilinu 1217-1263. Hann var fyrsti konungur yfir ═slandi. Hßkon yngri var eins konar hjßlparkonungur frß barnŠsku um 1240 og fram til 1257 er hann anda­ist.

Skj÷ld Hßkons unga er a­ finna Ý tveimur mi­aldahandritum,sem eru samtÝmaheimildir. Annars vegar Historia Anglorum (Saga Englendinga) sem nŠr yfir tÝmabili­ 1070-1253, og sem er hluti af safnritinu Chronica Majora (British Library; Royal MS 14 C VII (sjß hÚr). BŠ­iáhandritin eru eftir munkinn Matthew Paris (d. 1259). Historia Anglorum er ÷ll skrifu­ af honum sjßlfum ß tÝmabilinu 1250-1255. ═ Historia Anglorum stendur Ý skřringu vi­ merki­ me­ ■remur skipum:

ôScutum regis Norwagiae nuper coronati qui dicitur rex insularumö sem ■ř­a mß: Merki Noregskonungs sem nřlega var krřndur og kalla­ur er konungur eyjanna"

canvas.png

Sumir vafasamir skjaldamerkjafrŠ­ingar ß veraldarvefnum (og nˇg er greinilega til af ■eim) hafa vegna v÷ntunar ß lßgmarkskunnßttu ß latÝnu ■řttátextann me­ "krřndur konungur eyjunnar" og bent ß a­ "eyjan" vŠri ═sland. En n˙ stendur einu sinni rex insularum en ekki rex insulae. Ůannig a­ s˙ kenning, sem er ■vÝ mi­ur farin ß flug me­al rugludalla, er algj÷r fjarstŠ­a. Anna­ er ekkiáhŠgt a­ sta­festa me­ nokkrum hŠtti, enda var ═sland ekki komi­ undir norskan konung ■egar Hßkon inn ungi dˇ ßri­ 1257.

Vilhjßlmur Írn Vilhjßlmsson, Ý jan˙ar 2016.


Fur­uleg frÚtt um 417 ljˇsmyndir

860276_1275630.jpg

Ůa­ er vÝstásÚrÝslenskt fyrirbŠri a­ segja frß fj÷gurhundru­ og seytjßn ß­ur ˇ■ekktum ljˇsmyndum ß ■ann hßtt sem ■essi frÚtt gerir. A­eins eránefnt a­ myndirnar hefi veri­ teknar Ý ═slandsfer­ fimm ungra SvÝa sumari­ 1919. Ůeir eru ■ˇ ekki nefndir ß nafn og heldur ekki seljandinn. Merkilegt ■ykir hins vegar a­ ■eir hafi teki­ mynd af MatthÝasi Jochumssyni og dˇttur hans ßri ß­ur en a­ skßldi­ anda­ist.

Ůetta er svo dŠmiger­ birtingarmynd afst÷­u ═slendinga til umheimsins. Allt fjallar um ═slendinga, en umheimurinn er algj÷rt aukaatri­i.

MÚr til mikillar fur­u fann Úg ekkert um ■essar 417 myndir, semá Ůjˇ­minjasafni­ hefur fest kaup ß fyrir ■jˇ­ina, ß forsÝ­u vefsvŠ­is safnsins. Vonandi ver­ur rß­in bˇt ß ■vÝ hi­ fyrsta, ■vÝ ■jˇ­in ß rÚtt ß ■vÝ a­ vita hverjir hinir fimm sŠnsku fer­alangar voru og a­ sjß myndir ■eirra allar sem eina, sem n˙ eru sameiginleg eign landsmanna sem var­veitt er Ý Ůjˇ­minjasafninu. Ůa­ eru til nˇgar myndir af MatthÝasi t.d. kvikmynd (sjß hÚr), en nßtt˙rulega er skemmtilegt a­ fß nřjar myndir ■ar sem hann er a­ skvetta ˙r sl÷ngu Ý blˇmagar­i sÝnum.


mbl.is Eignast yfir 400 ljˇsmyndir frß 1919
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Hei­ursnasistar Ý Morgunbla­inu

445848_1_l_1275604.jpgGrein Morgunbla­sins um Dietrich von Sauchen og Heinz Guderian er ˇfyrirleitin smekkleysa og bla­amanninum til mikils vansa.

١ a­ "hetjan" Diedrich von Sauchen herh÷f­ingi hafi slegi­ Ý bor­i­ hjß Hitler vegna ■ess a­ honum ■ˇtti vegi­ a­ Šru sinni sem herh÷f­ingja ■egar Hitler Štla­i a­ skipa honum a­ fara eftir tilskipunum ˇmerkilegs umdŠmis- stjˇra (Gauleiter) nasistaflokksins, sem var ˇtÝndur glŠpama­ur, ■ß var von Sauchen engin hetja. Allir vita, a­ brjßla­i eineistlingurinn Hitler snobba­i fyrir gamla hera­linum ÝáŮřskalandi og Hitler a­haf­ist heldur ekkert gangvart von Sauchen fyrir a­ berja Ý bor­i­ og taka ekkiáeinglyrni­ af.

Heinz Guderian, sem bla­ama­ur Morgunbla­sins telur einnig til "hetja" var svŠsinn gy­inghatari og Ý lok strÝ­sins ß­ur en BerlÝn fÚll lÚt hanná ■au or­ falla a­ hann źhef­i sjßlfur barist Ý SovÚtrÝkjunum, en aldrei sÚ­ neina dj÷flaofna, gasklefa e­a ■vÝumlÝka framlei­slu sj˙krar Ýmyndunar.╗. Ůetta sag­i hann 6. mars 1945 fyrir framan ■řska og erlenda bla­amenn er hann ger­iá athugasemdir um frÚttir af ˙trřmingarb˙­um nasista. ١ strÝ­i­ vŠri tapa­ var hann enn til Ý a­ verja ˇsˇmann.

BŠ­i von Sauchen og Guderian b÷r­ust fyrir nasismann og fyrir ■a­ ˇe­li sem hann var. Ůeir tˇku hvorugur ■ßtt Ý ßformum um a­ setja Hitler af e­a drepa hann. Ůeir i­ru­ust aldri ger­a sinna og ■egar Guderian var leystur ˙r haldi bandamanna ßri­ 1948 ger­ist hann me­limur Bruderschaft, samt÷kum gamalla nasista undir stjˇrn Karl Kaufmanns fyrrv. umdŠmisstjˇra i Hamborg. ┴ri­ 1941 stakk Kaufmann fyrstur umdŠmisstjˇra nasistaflokksins upp ß ■vÝ vi­ Hitler at senda gy­inga frß Hamborg austur ß bˇginn, svo hŠgt vŠri a­ nota h˙s ■eirra og Ýb˙­ir til a­ hřsa Ůjˇ­verja sem misst h÷f­u heimili sÝn Ý loftßrßsum ß borgina.á

Sk÷mm sÚ Morgunbla­inu a­ mŠra nasista og glŠpamenn - ENN EINA FERđINA. Ef bla­ama­urinn sem skrifa­i ■essa meinloku er ˇsammßla mÚr, mß hann gjarna stÝga fram opinberlega og verja skrif sÝn hÚr fyrir ne­an Ý athugasemdakerfinu.

guderian_og_himmler_1944.jpg

Guderian stendur hÚr lengst til vinstri og hlustar af andagt ß hinn mikla "lei­toga" og ■jˇ­armor­ingja Heinrich Himmler


mbl.is Hellti sÚr yfir Hitler
Tilkynna um ˇvi­eigandi tengingu vi­ frÚtt

Dummheit ist: Glauben, genug zu wissen

anita_und_jonas.jpg

Ůegar ˙tlendingar voru fßir ß ═slandi, sßu sumir ═slendingar gy­inga Ý hverju horni. ١ gy­ingar vŠru l÷ngum ekki velkomnir ß ═slandi, frekar en flˇttafˇlk Ý dag, t÷ldu margir ═slendingar sig snemma vita hverjir vŠri gy­ingur og hverjir ekki. ═slendingar vissu ■annig allt um alla, jafnvel ■ˇ ■eir t÷lu­u ekki vi­ ˙tlendingana - og ■a­ hefur greinileg ekkert breyst a­ ■vÝ er Úg best fŠ sÚ­.

"Gy­ingurinn" Tierney

Ůannig kom t.d. til landsins ß seinni hluta 19. aldar kaupma­ur frß Leith ß Skotlandi sem Tierney hÚt sem seldi ═slendingum gamla garma. Tierney ■essi var baptisti, en ß hann var strax settur gy­ingastimpill. Menn t÷ldu vÝst a­ engir a­rir en gy­ingar seldu fßtŠklingum "g÷mul pestarf÷t" frß Evrˇpu. ╔g sag­i frß ■essum manni ßábloggi ßri­ 2013 og ÷­rum sem fengu gy­ingastimpilinn ß ═slandi, og hef n˙ frÚtt a­ hinn mikli ma­ur Thor Jensen hafi veri­ b÷lvanlega vi­ "gy­inginn" Tierney og a­ Tierney sÚ afgreiddur sem gy­ingur Ý s÷gu Borgarness. Frˇ­ari menn hafa einnig sett gy­ingastimpilinn ß Thor Jensen, ■ˇtt albrˇ­ir brˇ­ir hans Alfred Jensen Raavad Ý Danm÷rku (sjßáhÚr og hÚr) hafi veri­ gy­ingahatari og afkomendurásystkina hans hafi barist fyrir Danm÷rku Ý SS. Alfred Jensen hef­i einnig veri­ li­tŠkur Ý hir­ n˙verandi forsŠtisrß­herra ═slands Ý a­ teikna h˙s Ý g÷mlum stÝl til a­ fri­■Šgja ■jˇ­ernisminnimßttarkenndina.

Hriflu-Jˇnas hittir AnÝtu sumari­ 1934

bla_amannaheimsokn.jpgEinn helsti forsvarsma­ur hreinnar, Ýslenskrar menningar var Jˇnas frß Hriflu. Hann vildi lÝkt og Hermann Jˇnasson, flokksbrˇ­ir hans, helst hafa hÚr hreint og skyldleikarŠkta­ blˇ­. LÝklega hefur hann heldur ekkert skinbrag­ bori­ ß "ˇvininn" ■ˇtt hann stŠ­i vi­ hli­ina ß honum. Reyndar veit Úg ■ˇ ekki til ■ess a­ Jˇnas hafi lßti­ ˙t ˙r sÚr ˇyr­i um gy­inga, lÝkt og řmsir a­rir menn ß ═slandi ger­u ß 4. ßratug sÝ­ustu aldar - og sÝ­ar.

┴ myndinni hÚr fyrir ofan, (sem mß stŠkka til muna ef menn kunna ■a­), mß sjß Jˇnas me­ f÷ngulegri konu, sem heimsˇtti ═sland ßri­ 1934. Kona ■essi var fŠdd Ý R˙menÝu ßri­ 1902 og hÚt Anita Joachim (sÝ­ar Anita Joachim-Daniel).

Anita var gy­ingur. H˙n vann sem bla­ama­ur Ý Ůřskalandi fyrir strÝ­ og var ß fer­ ß ═slandi fyrir Associated Press ßsamt hinum heimsfrŠga hollenska bla­aljˇsmyndara Wim van de Poll sem tˇk frßbŠrar myndir ß ═slandi sem n˙ mß sjß ß vef Ůjˇ­skalasafns Hollands Ý den Haag.

Mogginn eys af eitri sÝnu hausti­ 1934

LÝklega hefur Hriflu-Jˇnasi ■ˇtt unga konan Š­i f÷nguleg og ekkert haft ß mˇti ■vÝ a­ vera eilÝfa­ur me­ henni fyrir framan HÚra­skˇlann a­ Laugarvatni. Nokkrum mßnu­um sÝ­ar ■ˇtti hins vegaráritstjˇra Morgunbla­sins ■a­ vi­ hŠfi a­ lÝkja Framsˇknarm÷nnum vi­ gy­inga og rita­i ■essi lei­indi Ý lei­ara bla­sins ■ann 25. oktˇber: "

"Oftast er mßli­ sett ■annig fram, a­ ■eir, sem or­i­ hafa fyrir ,,grimdarŠ­i nazistanna" sjeu dřr­lingar einir, sem ekkert hafi til saka unni­ anna­ en ■a­ a­ vera af ÷­rum ■jˇ­flokki en nazista-,,b÷­larnir". N˙ er ■a­ vita­ a­ ■řska ■jˇ­in stendur Ý fremstu r÷­ um mentun og alla menningu. Ůess vegna ver­ur Gy­ingahatur ■eirra m÷nnum algerlega ˇskiljanlegt, ef ■vÝ er tr˙a­ a­ hinir ofsˇttu hafi ekkert til saka unni­. Hjer er ekki tilŠtlunin a­ bera blak af ■řskum stjˇrnv÷ldum hvorki fyrir me­fer­ina ß Gy­ingum nje ß pˇlÝtÝskum andstŠ­ingum sÝnum. En hafa ■ß Gy­ingarnir Ý Ůřskalandi ekkert unni­ til saka? J˙, ■eir vŠru ÷flug hagsmunaklÝka Ý landinu, rÝki Ý rÝkinu, ,,a­skotadřr, nokkurskonar ,,setuli­", sem haf­i lag ß a­ ota sÝnum tota altaf og alsta­ar ■ar sem feitt var ß stykkinu ů Hatri­ ß ■jˇ­flokknum stafar af ■vÝ, a­ einstakir menn af Gy­ingaŠtt h÷f­u misbeitt ß řmsan hßtt ■eirri a­st÷­u, sem ■jˇ­fÚlagi­ veitti ■eim. Ůa­ er Ý rauninni hatri­ ß klÝkuskapnum, sem hjer er or­i­ a­ ■jˇ­hatri."

Ritstjˇri Morgunbla­sins ßri­ 1934 lauk ■essari frumstŠ­u haturst÷lu sinni me­ ■essum or­um:

,,Ůřska Gy­ingahatri­ er sprotti­ af ■vÝ, a­ einstaki menn ■ess ■jˇ­flokks, ■ˇttu hafa rangt vi­ Ý leiknum. - Ůa­ er erfitt a­ fyrirbyggja ■a­, a­ and˙­in sn˙ist til ÷fga, ef ■vÝ fer fram a­ ranglßtir menn og ˇ■jˇ­hollir va­a uppi Ý ■jˇ­fjel÷gunum. Og Ý ■vÝ efni skiftir ■a­ engu mßli, hvort ■eir eru Štta­ir frß Jer˙salem e­a Hriflu.'' (SjßáhÚr )

Skyldi ■a­ vera svo a­ Ýslenska Ýhaldi­ hafi alltaf veri­ verstu gy­ingahatararnir ß ═slandi?

nl-hana_2_24_14_02_0_190-0483.jpg

Heimskonan Anita bor­ar afdaladesertinn skyr. ┴ myndinni hÚr fyrir ne­an mß sjß Anitu me­ Gu­mundi Finnbogasyni og Jˇni Leifs ß Ůjˇ­minjasafninu Ý Safnah˙sinu vi­ Hverfisg÷tu (n˙ Ůjˇ­menningarh˙sinu). Vart hefur ma­ur sÚ­ glŠsilegri mynd ˙r gamla Safnah˙sinu.

nl-hana_2_24_14_02_0_190-0354.jpg

Dummheit ist: Glauben, genug zu wissen

Anita blessunin flř­i tÝmanlega til BandarÝkjanna, ■vÝ lÝkt og vitgrannir vinstri menn og ÷fgam˙slÝmar gera gy­ingum lÝfi­ leitt Ý dag, ■ß hama­ist Hitler Ý ■eim ß ■eim ßrum. ═ BandarÝkjunum hÚlt h˙n ßfram ritst÷rfum ■ar til h˙n anda­ist Ý ■vÝ stˇra landi m÷guleikanna ßri­ 1978 - H˙n rita­i og gaf ˙t fj÷lda fer­abˇka Ý ritr÷­inni "I am going to" sem komu ˙t ß ensku og sumar ß ■řsku Ý Basel Ý Sviss. ┴ seinni ßrum hefur h˙n ■÷kk sÚ veraldarvefnum or­i­ ■ekkt fyrir ■essa fleygu setningu, mottˇi sem Úg hef lengi fylgt: "Dummheit ist nicht: wenig wissen. Auch nicht: wenig wissen wollen. Dummheit ist: glauben, genug zu wissen."

Ůegar greint var frß myndum Wim van de Poll ß hinni ßgŠtu vefsÝ­uáLem˙rnum og einnig ReykjavÝk.com ßri­ 2012 hef­u bla­mennirnir n˙ mßtt fylgja ofangreindu mottˇi AnÝtu. Myndir hollensk listaljˇsmyndara heilla ═slendinga ■vÝ ■eir sjß ═slendinga, en ■eim er dj÷fuls sama um ˙tlendingana sem ß m÷rgum myndanna voru. Ůannig hefur "What do you think about Iceland-afsta­a ═slendinga alltaf veri­. Ekkert bitastŠtt var ■vÝ skrifa­ um Anitu Joachim e­a Wim de Poll ■egar fˇlk komst fyrst Ý myndirnar frß frß heimssˇkn ■eirra ß ═slandi ßri­ 2012.

nl-hana_2_24_14_02_0_190-0456_1275124.jpgTil dŠmis er ■essi mynd af st˙lku lřst svona ß Reykjavik.com af breskri konu sem lÝtur ß mßli­ ˙r sÝnum sÝnum ■r÷nga menningarkassa: "I wonder what this young lady pictured below was listening to; perhaps it was the golden age classic ôMy Baby Just Cares for Meö by Ted Weems and his Orchestra. We may never know, but it does make for a cracking soundtrack to go with these fabulous photos!"

St˙lkan ß myndinni kalla­i sjßlfa sig Daisy og var ekki hŠtishˇt Ýslensk og gŠti alveg eins hafa veri­ a­ hlusta ß ■řska e­a danska slagara ßáfer­agrammˇfˇninum frekar en eittva­ engilsaxneskt raul.

Fyrst ■egar ■řskur rith÷fundur, Anne Siegel, las um fer­ir de Polls og Anitu Joachim til ═slands, var fari­ a­eins dřpra Ý efni­ en pennar Lem˙rsins, en Siegel er hins vegar fyrirmuna­ a­ greina frß uppruna Anitu Joachims lÝkt og h˙n Ý athyglisver­riáskßlds÷gu sinni um ■řskar konur ß ═slandi eftir strÝ­ fer kringum ■a­ eins og k÷ttur um heitan grautinn af hverju ■Šr ■řsku komu yfirleitt til ═slands. MŠtti halda a­ ■Šr hafi allar veri­ a­ leita a­ afdalarˇmantÝk. Ůa­ er enn ˇskrifu­ saga og fer Ý gr÷fina me­ ■eim flestum ef fj÷lskyldur ■eirra kunna ekki ■vÝ betri deili ß fors÷gu ■řsku mŠ­ranna og Šttingja ■eirra Ý gamla landinu sem r˙sta­i Evrˇpu. ═slendingar hafa lÝklegast miklu frekar ßhuga ß ■vÝ hva­ ■eim fannst um ═sland, frekar en a­ vilja vita einhver deili ß ■eim.

Ach so, ■ar sannast aftur gŠ­i or­a Anitu: Dummheit ist: Glauben, genug zu wissen.

Blessu­ sÚ minning Anitu Joachim-Daniels! H˙n vissi sko sÝnu viti.

anita_joachim_and_wim_van_de_pol_1275126.jpgAnita Joachim og Willem van de Poll ß ═slandi.

willem_van_de_poll.jpg

MeistariáWillem van de Poll (1895-1970) var a­ taka mynd af ■Úr, ßn ■ess a­ ■˙ vissir af ■vÝ. H˙n ver­ur birt hÚr a­ ne­an Ý athugasemdum, nema a­ ■˙ hafir veri­ a­ lesa bloggi­ mitt nakin/nakinn.


Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband