Íslenskar kerlingar og karlar í frönskum ritum

grasset_1_1788.jpg

Fornleifur stundar ţađ sem frístundagaman, álíka og lćknar leika sér í golfi, ađ safna teikningum og ristum af íslenskum kerlingum og körlum frá 18. og 19. öld. Á hann orđiđ dágott safn af ţeim sem fyllt gćti heilt óđal í búsćlli sveit. Viđ verđum ađ ţakka Frökkum fyrir ađ eilífa ţessa Íslendinga á seinni hluta 18. aldar, jafnvel ţótt ţeir hafi hugsanlega aldrei séđ Íslendingana sem ţeir teiknuđu. 

Ţćr myndi sem sýndar verđa hér úr safni Fornleifs, og sem ekki byggja á teikningum í bók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar, Reise igigennem Island (1772), eru einnig flestar franskar. Ţessar frönsku myndir voru einu ásjónur Íslendingar sem lítill hluti af heimsbyggđinni hafiđ séđ síđan ađ íslenskar konur sátu (stóđu) fyrir hjá Albrecht Dürer i Antwerpen áriđ 1521 (sjá hér). Voru teikningar Dürers vitaskuld lítt til sýnis fyrr en 19. öld ţegar ţćr komust í eigu eins af međlimum Rotschild-ćttarinnar, ţeirrar ríku.

grasset_2_1788_1300847.jpg

Hvort einhver Frakki teiknađi upphaflega ţessi hjón, sem yđur eru sýnd í dag, á Íslandi, eđa hefur látiđ ađrar myndir hafa áhrif á sig skal ekkert fullyrt um hér. Mér hefur dottiđ í hug ađ leiđangrar ţeir sem komu til Íslands á vegum franska greifans Buffons (sjá hér) og sem tók međ sér sauđkind og ţríhyrndan hrút, sem áđur hefur veriđ greint frá á Fornleifi, hafi hugsanlega rissađ upp mynd af Íslendingum af tegundinni homo sapiens, án ţess ađ vilja taka slíka vandrćđagripi međ sér til Frakklands viljuga eđa nauđuga. Frakkarnir vildu miklu frekar hafa međ sér kind og hrút en mannfólk, enda voru ţeir dýrafrćđingar. Ástand Íslensku ţjóđarinnar var vissulega slćmt á síđari hluta 18. aldar, en Íslendingar voru hvorki í svo mikilli útrýmingarhćttu, né ţađ hrjáđir og dýrslegir í útliti ađ útlenskir ferđalangar vildu hafa spesímen af ţeim međ sér á fćti til Frans.

Rúmri hálfri öld síđar tóku ađrir Frakkar afsteypur af Íslendingum og höfđu síđar til sýnis í konungshöllinni í París (sjá hér). Segiđ svo ekki ađ íslensku afdalafólki hafi ekki veriđ sýndur áhugi. Vive la France! 

Homme Islandois & Femme Islandois (1788) 

Fyrsta gerđ mynda af íslenskum karli og konu (sjá efst) sem birtist á bók í Frakklandi eru tvćr myndir af Homme Islandois og Femme Islandois. Ţau birtust í 10. bindi í ritröđ um búninga ţjóđanna eftir Jaques Grasset Saint-Sauveur, sem ber heitiđ Costumes Civils actuels de tous les Peuples connus. Bindiđ sem íslensku hjónin birtust komu út áriđ 1788. (Sjá myndirnar efst; Hér geta menn flett bókinni sem gefin var út af Pavard útgáfunni í París). Myndirnar voru teiknađar af Felix Mixelle. 

Mađur getur leyft sér ađ velta ţví fyrir sér, hvort íslenska konan í bók Grasset Saint-Sauveur hafi veriđ teiknuđ eftir mannamyndunum úr einhverjum af útgáfum af bók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar, Reise igiennem Island, sem kom fyrst út í Sorř áriđ 1772 (2. bindi, sjá hér). Ţađ tel ég ţó nćsta ólíklegt, og karlinn hjá Eggerti og Bjarna skilar sér alls ekki á teikninguna af íslenska karlinum hjá Grasset Saint-Sauveur. 

img_6704_fornleifur.jpg

Ţess ber ađ geta ađ áriđ 1788 komu út ađrar myndir af íslenskum hjónum í nágrenni Heklu og öđrum Íslendingum viđ sođningu viđ Geysi í Haukadal. Í enskri bók, nánar tiltekiđ í 1. bindi af bók síra John Trusler: The Habitable World Descirbed; Or the Present State of the People in all Parts of the Globe, from North to South: Showing The Situation, Extent, Climate, Productions, Animals, &c. of the different Kingdoms and States; Including all the new Discoveries: etc. & etc. Part I., London 1788. Leifur á einnig ţessa bók og sömuleiđis úrrifnar myndir úr öđru eintaki í safni sínu. Myndirnar af Íslendingum í bókinni eru heldur ekki fyrirmyndir íslensku hjónanna í frönskum búninga og landfrćđiritum.

img_6710_fornleifur_1300846.jpg

Homme de L'Islande & [Femme de L'Island] í Costumes de Différent Pays (1797)

img_b_fornleifur.jpg

Áriđ 1797, tćpum áratug eftir ađ Homme og Femme Islandois komu út í bók Grasset Saint Savieurs um búninga heimsbyggđarinnar, kom út rit međ endurteiknuđum myndum Grasset Saint-Saveurs sem gefin var út í Bordeaux undir ritstjórn útgefanda sem hét Labrousse. Bókin bar heitiđ Dostumes de Différent Pays.

Fornleifur á ţví miđur ađeins karlinn, sem ég keypti nýveriđ í Frakklandi af fornbóksala. Einhvern tíma hefur hann líklega veriđ rifinn út bókinni, ţví myndirnar gáfu fyrir nokkrum árum meira í ađra hönd en ef reynt var ađ selja bókina. Slíkt skemmdarstarfsemi hefur lengi tíđkast og eru bćkurnar nú orđnar svo sjaldséđar og svo  dýrar ađ ţessi ljóti siđur er sem betur fer sjaldgćfari en áđur. Ég leita enn ađ konu fyrir karlinn. Ţessi kona hér fyrir neđan á ég ekki en hún á heima á LACMA listasafninu í Los Angeles og ţví ugglaust ekki til fals fyrir piparsveininn á óđali mínu. Ef ég nć í konu fyrir hann, og hann er ekki hommi, bíđ ég í brúkaup í beinni á Fornleifi međ tölvukampavíni og ódövrum.

lacma_for_fornleifur_1300841.jpg

Konan í Los Angeles

Hjón í Tableau historique, descriptif et géographique de tous les peuples du monde (1821)

1821_b_fornleifur_1300832.jpg

Á öđrum og ţriđja áratug 19. aldar gaf forlagiđ Lecrivain í París út verk í litlu broti um landafrćđi og menningu fólks í heiminum. Áriđ 1821 var Íslandi gerđ skil. Listamađurinn sem fenginn var til ađ sýna hina hrjáđu íbúa ţessa eldfjallalands tók hjón Felix Mixelle frá 1788 og pússađi ţau saman á eina mynd. Ţetta gera útgefendur víst til ađ spara, en samt var einnig pláss fyrir Heklu í bakgrunninum. Karlinn er enn međ sinn svarta ţríhyrnuhatt, stafinn og skikkjuna góđu. Konan er einnig kopípeistuđ úr fyrrnefndum frönskum verkum. Mér líkar einstaklega vel viđ uppgrćđsluátakiđ á ţessari mynd. Svo virđist sem listamanninum hafi ţótt viđ hćfi ađ setja eina Alaskaösp eđa álíka stórviđ í bakgrunninn. Ég held mikiđ upp á ţessi menningarhjón sem ég hef leyft mér ađ kalla Vigdísi og Geirharđ í höfuđiđ á frumkvöđlum ţeim sem kenndu frönsku á RÚV í árdaga.

Costumes Civils Actuels Des tous les Peuples Connus, dessines d'apres nature, graves et colories (1830)

homme_islandois_2017_fornleifur.jpg

Áriđ 1830 birtust loks íslensk hjón, sem skyld voru ţeim fyrrnefndu í fyrsta bindi fjögurra binda ritrađar Silvain Marechals, sem hann kallađi Costumes Civils Actuels Des tous les Peuples Connus, dessines d'apres nature, graves et colories, sem út kom í París (Hér er meira ađ segja hćgt ađ skođa bókina). Fornleifur á ţessi hjón í tveimur eintökum og búa ein ţeirra ugglaust á Suđurlandi og hin einhvers stađar á Snćfellsnesi.

Vona ég ađ lesendur hafi haft gaman af ţessari myndlistasýningu Fornleifs, sem verđur opinn um óákveđinn tíma. Ţetta er ekki sölusýning.

femme_islandois_2017_fornleifur.jpg

V.Ö.V. í mars 2017


To H.M. Queen Elizabeth II: Please correct the error, your Highness

239941-1325842576.jpg

   The above painting is by Elisabeth Jerichau-Baumann (1819-81), who was one of the leading female painters in Denmark in the mid and late 19th century. Born in Zoliborz, once a wealthy rural area south of Warsaw, into a German family, Elisabeth became a Danish subject, when she married fellow artist and professor of the Royal Academy in Copenhagen, Jens Adolf Jerichau.  They had met in Rome, whereto they both had travelled to seek inspiration and live the lives of true artists of the period. In Rome Jens Adolf was a student of the Icelandic-Danish sculptor Bertel Thorvaldsen.

After settling down in Copenhagen, Elisabeth lived in the shadow of her husband, as was the custom of those days. From 1847 and onwards, she gave birth to nine children.  Despite this, she managed to work with her art and to present it to a wide public. She found it difficult to get accepted in Denmark being a woman, and later when Denmark and Germany were at war, also because of her German descent. Due to the couples'­ many visits and stays abroad, together and on their own, Elisabeth Jerichau-Baumann received more recognition in England and especially in France. Her art was also more inspired by French and British trends than by the so called Danish Golden Age painters.

2160-1292516304.jpgIn the month of June 1852 the artist couple travelled to London to present Queen Victoria with a portrait of the Queen dowager of Denmark (see here), and to exhibit Elisabeth's works at the gallery at the newly rebuilt Bridgewater House.  A review in the Times, probably referring to the portrait above, reported that 'the lovers of simple natural beauty will not fail to be attracted by the portrait of an Icelandic maiden, in her national Sunday suit, holding her Psalm book in her hand - a picture which for the tenderness and truthfulness of execution seems to us worthy of the highest praise.

During the exhibition, Queen Victoria invited Elisabeth and her husband to a private reception at Buckingham Palace. The painting of the Icelandic girl was bought by Queen Victoria for the amount of 900 Rbd (Rixdollars). The painting now hangs in the drawing room of Osborne House, Isle of Wight.

From an Icelandic girl to a Norwegian widow

At some stage, during the long period of Victoria's own dedicated widowhood, a sign stating that the painting depicted a "Norwegian widow" was fixed to the elaborate frame in 1876.  Ever since the owners have been reluctant to correct the error. The title The Norwegian widow is now presented with quotation marks on the website of The Royal Collection Trust in London (see here).

It is highly unlikely that an Icelandic woman living in Copenhagen posed for Elisabeth in Copenhagen. That would definitely have made the 'headlines' in Iceland, which it didn't. A more likely scenario is that Elisabeth used available etchings of Icelandic women, which she found in contemporary travel-books, as a model. She then masked the model with a Hellenistic face and seated her in a slightly Victorian variation of one of the Icelandic church chairs from Grund, which is still kept in the National Museum of Denmark. This 16th century Icelandic chair is one of a pair of chairs (the other one to be found in the National Museum in Reykjavík), carpentered  in the Romanesque style. The sad, but majestic face, as well as the black robe of the 'Icelandic woman' might have led to the assumption that she was a widow.

grund_1.jpg

 

The Grund-chair which Elisabeth Jerichau-Baumann was inspired by

Other Icelandic Women by Jerichau-Baumann

In 1852 Elisabeth completed two variations of the panting of the Icelandic woman; The one she sold Queen Victoria. Another one is now kept at the Hamburger Kunsthalle (Ein isländisches Mädchen, Inv.-Nr. HK-3466; see here on the website of Dr. Jerzy Miskowiak, a Polish urologist and a surgeon who has lived in Denmark since 1971. Dr. Miskowiak plans the publication of all known works of Jerichau-Baumann later this year. The model in the arched panting in Hamburg is similar to that of the Icelandic lady in London. However, she sits in a chair, which has no connection to Iceland at all. The London-painting is a much better work of art than the painting in Hamburg. Most likely the painting in Hamburg, also dated to 1852, was first painted for an exhibition in Copenhagen, after which Elisabeth decided to paint a better version for her exhibition in London. The work in Hamburg has the title "Ein Isländisches Mädchen" - An Icelandic girl. The Germans possibly have found the woman in the picture too young to be addressed as a 'Frau' or a widow.

2uytus.jpg

In 1862 Elisabeth painted still another Icelandic woman with the  help of remedies in the form of Icelandic artefacts kept in the National Museum in Copenhagen.  Now Elisabeth created the 10th Century Saga-figure Hallgerđur, the femme fatale wife of Gunnar from Hlíđarendi. Gunnar was a good friend and companion of Njáll in Njáls-Saga.  By putting an 18th century Icelandic crucifix around her neck and an Icelandic ornamented belt around her early 19th century hat, Elisabeth tried to revive a major figure of the Icelandic Saga-litterature, the heartless 10th Century proto-feminist Hallgerđur, which the Danes  wrongly renamed Hallgjerde. Despite 400 year of Danish rule at the time the portrait was painted, only a few Danes managed to understand Icelandic, not to mention to speak it.

Elizabeth Jerichau-Baumann´s 'Hallgjerde' was auctioned off by Bruun & Rasmussen in 2008. Whom the painting was sold to is a secret, but the estimated value was 50.000 DKK or 6700 (link Work 570, page 232). Hallgerđur didn't want to give her husband a few strands of her long hair so he could rewind the broken cord of his bow, when their home was under attack - which resulted in his death. Now she is hanging somewhere to the delight of a passionate collector, who probably doesn't know that Hallgjerde forsaked her husband, because he had slapped her cheak, when he discovered that she had sent her slave to a neighboring farm to steal. 

Iceland rembembers the artist in 1882

Half a year after the death of Elisabeth Jerichau-Baumann, she was remembered in the Icelandic annual magazine, Skírnir. Skírnir reported (in my translation):

On the same day (11 June) died Elisabet Jerichau-Baumann, who has become famous for her drawings and colored paintings. She was married to the sculptor Professor Jerichau, whom she had met in Rome. She was born in Poland to German parents, and in the recallection of her childhood, she had vivid memories from the revolution (1829). One of her paintings is called "Finis Polonić" (The termination of Poland). She travelled widely in Europe and was greatly inspired by these travels,  e.g.in  Constantinopel, where she was allowed to get aquainted to the women of the Sultan in the Harem. She often told vivid and interesting stories about her travels in dailies and pamphlets.  Two of her paintings were inspired by Icelandic themes, one was entitled "An Icelandic woman" [the title Islćnderinde was printed in Danish in the Icelandic article], and the other symbolized Hellgerđur Langbrók. The first painting was bought by Queen Victoria of Britain.

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, March 2017


Ţrjú gos eftir hádegi

bertuch_vol_4_3b.jpg

Á upplýsingaöld og vel fram á 19. öld hungrađi fólk í Evrópu eftir upplýsingum og myndum frá hinu framandi Íslandi. Oft gerđist ţađ, sökum myndaleysis, ađ ţeir sem sögđu frá Íslandi á einn eđa annan hátt, tóku upp á ţví ađ skálda í eyđurnar. Listamenn voru fengnir til ađ búa til myndir frá Íslandi, sem sođnar voru upp úr ţví litla sem menn vissu og ţekktu fyrir. Útkomurnar úr ţví gátu oft veriđ mjög spaugilegar.

bertuch.jpgÁriđ 1795 hófst merkur ţýskur bókaútgefandi í Weimar, Friedrich Johann Berduch ađ nafni (1747-1822, sjá mynd til vinstri), handa viđ ađ gefa út mikla ritröđ sem var ćtlađ heldri manna börnum til frćđslu og uppbyggingar. Verkiđ bar heitiđ Bilderbuch für Kinder: enthaltend eine angenehme Sammlung von Thieren, Pflanzen, Früchten, Mineralien  etc., og kom verkiđ út í 12 bindum frá 1795-1830. Tvö bindanna komu út eftir dauđa hans. Tólf binda frćđandi myndabók. Minna mátti ţađ vitaskuld ekki vera í hinum ţýska heimi.

Ísland, Íslendingar og íslensk náttúra voru tekin fyrir í tveimur bindanna, 4. bindi og (1802) og ţví 9. (1816).

Myndabćkurnar voru mikiđ verk og vandađ fyrir sinn tíma og myndir sumra ţeirra voru handlitađar. En galli var á gjöf Njarđar eins og fyrr segir ţegar fjarlćg lönd voru til međferđar, ţví oft lá ekki fyrir gott myndefni. Ţá tóku frumkvöđlar upplýsingarinnar upp á ţví ađ miđla tilbúningi eins og ţremur gosum.

bertuch_vol_4_5_b.jpg

Ţrjú gos og lautarferđ í Haukadal

Áriđ 1802 í fjórđa bindi verksins birtist vandlega unnin koparstunga sem sýna á landslag á Íslandi. Fremst í myndinni er Geysir samkvćmt textanum og Hekla og annađ eldfjall sést í bakgrunninum.

Skýringartextinn viđ myndina er ekki bara á ţýsku (Der Geyser und Hekla auf Island), heldur einnig frönsku (Le Geyser et le Hecla en Islande), ensku (The Geyser and Heckla in Iceland) og ítölsku (Il Gyser ed il Monte Heckla nell' Islanda), ein blađsíđa fyrir hvert tungumál (sjá hér). Ćtlunin var ađ heldrimannabörnin sem skođuđu hinn framandi heim myndanna lćrđu um leiđ ţrjú erlend tungumál. Jawohl!

bertuch_vol_4_4_b_1298656.jpg

Eru ţetta Íslendingar viđ "Geyser". Svona var ţetta kannski ţegar allir Íslendingar áttu hverinn. Ţrjú gos á sama dagi er reyndar enn blautur draumur ţeirra Íslendinga sem nú mata krókinn ćđi grćđgislega og mergsjúga ferđamennskuna á hinu heillandi Íslandi.

Ađrar myndir frá Íslandi voru í 9. bindi ţessarar frábćru myndabókar fyrir börn í tólf bindum og á fjórum tungumálum. Meira um ţćr í nćstu upplýsingaaldargrein Fornleifs.

Myndin er úr einkasafni yngri og fríđari bróđur Fornleifs.

V.Ö.V. febrúar 2017


Eruptions Volcaniques

eruptions_volcaniques_2_1298313.jpgeruptions_volcaniques_2_1298312.jpg

Ţessa mynd, sem Fornleifur eignađist nýlega, er ađ finna á stílaörk (tvíblöđungi) sem unglingar í Frakklandi skrifuđu á stutta tímastíla og próflausnir sínar á síđari hluta 19. aldar.

Á ţessa örk hefur unglingur međ fallega hönd skrifađ um eignarfornöfn, les pronoms possessifs.

Slíkar arkir voru mikiđ notađar af Frökkum og var upplýsingaefni međ myndefni af öllu á milli himins og jarđar á forsíđu arkarinnar og frćđandi texta á baksíđunni.

Myndin sem er öll hin ćvintýralegasta á ađ sýna Eldgos (Eruptions Volcaniques), n.t. í Heklu og Geysi (Les Éruptions de l'Hécla, les Geysers (Islande). Ţegar á 19. öld gerđu menn sér grein fyrir ţví ađ eldgos vćru frábćrt landkynningarefni.

Stúlkuna međ krókfaldinn í söđlinum, sem virđist flýja hamfarirnar, nema ađ hún sé ríđandi gćfum túrhesti, hefur listamađurinn ţekkt frá öđrum myndum og vitanlega gamla góđa Geysi. En Hekla er ţarna hrein hugarsmíđ. Efst i vinstra horninu er skeytt inn lítilli mynd sem sýnir smala og fjárflokk hans, sem og furđulega hóla og eitthvađ sem virđist vera hellir. Ég kannast ekki viđ ţennan stađ en fjöllin minna mig á ýktan fjallasal í prentmyndum af Hólum í Hjaltaldal í bók Ebenezer Hendersons frá 1819.


Ísland á sýningu í París 1856-1857

1bhbnhi.jpg

Í nóvember 2014 var hér á Fornleifi greint frá sýningunni Musée Islandique, sem haldin var Nordatlantens Brygge í Kaupmannahöfn 15. nóvember 2014 til og međ 18. janúar 2015. Sýningin og öll vinna Ólafar Nordals listamanns viđ hana var međ miklum ágćtum.

Myndlistarverkefniđ Musée Islandique eftir Ólöfu Nordal samanstendur af tveimur ljósmyndaröđum sem bera heitiđ Musée Islandique og Das Experiment Island. Verkin voru sýnd á Listasafni Íslands áriđ 2012, í Maison d'Art Bernard Anthonioz í París áriđ 2013 og í Nordatlantens Brygge, ţar sem allt of fáir sáu ţessa góđu sýningu, ţótt gerđ hennar á Íslandi hafi veriđ vel nokkuđ vel sótt (1).

Líkt og fram kom í sýningarskrá hinnar frábćru konseptsýningar Ólafar Nordals, heillađist Ólöf af mannfrćđiáhuga 19. og 20. aldar eftir ađ hún rakst á gifsafsteypur af 19. aldar Íslendingum sem eru flestar varđveittar í frumgerđ sinni á Musée de l'Homme í París, utan ein, sem er af Birni Gunnlaugssyni. Hún er varđveitt í afsteypu á Kanaríeyjum, nánar tiltekiđ á El Museo Canario í Las Palmas, ţangađ sem myndir var í eina tíđ seld af Musée de l'Homme í París. Á sýningu Ólafar voru ljósmyndir, sem hún lét taka á Las Palmas og í París, af ţeim afsteypum sem gerđar voru af Íslendingum áriđ 1856. Afsteypurnar voru af Íslendingum og Grćnlendingum og gerđar ađ mönnum í för međ franska prinsinum Jerome Napoleons prins (1822-1891)(2) í merkum vísindaleiđangri sem sumariđ 1856 heimsótti međal annarra landa Ísland og Grćnland. Afrakstur ţessa opinbera franska leiđangur var sýndur á opinberri sýningu í París ţegar í árslok 1856. Sýningin fór fram í Palais-Royal í París. Miđađ viđ hver fljótt var miđlađ af söfnun leiđangursins hefđi í ţá daga sannarleg mátt bćta effectivité viđ einkunnarorđin Liberté, égalité, fraternité.

Myndir af sýningu áriđ 1856-57

Fyrir hreina tilviljun fann Fornleifur nýveriđ blađsíđu úr franska tímaritinu L'Illustration, sem mér sýnist ađ hafi ekki komiđ fyrir augu almennings á Íslandi fyrr en nú. Ekki var greint frá ţessari umfjöllun í tengslum viđ sýningar Ólafar Nordal. Ég uppgötvađi síđuna á netinu og keypti hana á stundinni af manni nokkrum í Frakklandi sem selur úrklippur úr gömlum blöđum og gamlar koparristur.

Fyrstu Íslandssýningunni, sem opnuđ var ţann 20. desember 1856 í París, voru gerđ góđ skil ţann 10. janúar tímaritinu L'Illustration (bls. 21-22). Höfundurinn var mađur er hét Laumé. Greinin bar yfirskriftina Expédition scientifique du prince Napoléon dan les mers du nord [Vísindaleiđangur prins Napóleons til norđurhafa]. Teiknađar voru myndir á sýningunni og eftir ţeim voru síđan gerđar koparstungur sem birtust í L'Illustration. Á einni myndanna má glögglega sjá sýningargripina frá Íslandi og Grćnlandi.

Ţessar myndir í L'Illustration, sem vantađi tvímćlalaust á sýningu Ólafar Nordals, er hér međ komiđ á framfćri. Ţađ er aldrei um seinan. Gaman er ađ skođa koparristunar í L'Illustration og bera t.d. saman viđ ţćr afsteypur sem varđveist hafa á Ţjóđminjasafni Kanaríeyja og á Musée de l'Homme.

Íslenskir líkamspartar og bćkur

Hér fyrir neđan má sjá nokkrar nćrmyndir af stćrstu koparristunni í greininni í L'Illustration í samanburđi viđ ţćr afsteypur sem finna má á Kanaríeyjum og í París. Sýningin á gripunum frá Íslandi veturinn 1856-57 telst mér til ađ sé fyrsta sýningin ţar sem Íslandi og Íslendingum voru gerđ skil.

2bepjda.jpg

10349131_610015819105099_6465160320320399606_n.jpg

Ţćr voru ţarna grćnlensku konurnar í París 1856, ţótt af einhverjum ástćđum hafi ekki  ţótt viđ hćfi ađ hafa myndir af ţeim frammi á sýningunni í Reykjavík áriđ 2012.

2cfvhtp.jpg

2dFornleifur.jpg

10295006_584889268284421_8837816064864614898_o.jpg

 

olofnordal-382x270.jpg

1857_and_now_fornleifur.jpg

Sýningin var heima hjá prinsinum

Hćg voru heimantökin fyrir Napóleon prins. Hann bjó sjálfur ásamt fjölskyldu sinni í höllinni ţar sem sýningin á gripum úr leiđangrinum fór fram. Ţá sem ekki ţekkja vel til í París er hćgt ađ upplýsa, ađ höllina Palais-Royal er hćgt ađ finna gegnt Louvre-safninu og hýsir höllin í dag m.a. brot af af ţjóđarbókhlöđu Frakka.

Á sýningunni í Palais Royale í París áriđ 1856-57 voru gripir frá öllum ţeim löndum sem leiđangurinn hafđi heimsótt, ţ.e. Íslandi, Grćnlandi og Svíţjóđ og Fćreyjum, Danmörku og Noregi; Ekki einvörđungu afsteypur af Íslendingum og Grćnlendingum, heldur einnig mikiđ steinasafn og uppstoppuđ dýr.

Nokkur skip sigldu međ leiđangursmenn um Norđurhöfin, en móđurskipin tvö voru La Reine Hortense, sem var gufuskip, og Le Course. Prinsinn heimsótti einig Jan Mayen og Spitzbergen og sömuleiđis var komiđ viđ í Fćreyjum,Noregi, Svíţjóđ og Danmörku. Um ferđalagiđ er hćgt ađ lesa í miklu verki sem fyrst kom út áriđ 1857 og sem bar titilinn: Voyage Dans Les Mers Du Nord A Bord De La Corvette La Reine Hortense. Höfundurinn var einn leiđangursmanna, einn af riturum Napóleons Prins sem kallađi sig Charles Edmond. Upphaflegt nafn hans var Edmund Franciszek Maurycy Chojecki og var hann ćttađur frá Póllandi og talinn einn af fyrstu sósíalistanna í Frakklandi.

3b.jpg

Eins og sjá má hér á einni af koparstungunum sem birtust í L'Illustration ţann 10. janúar áriđ 1857, ţá hafa Napóleon prins og ferđafélagar hans einnig krćkt sér í langspil, ekki ósvipađ ţví hljóđfćri sem varđveitt er á safni í Brussel (sjá hér). Á Íslandi náđu ţeir sér einnig í ask, útskorin tóbaks- og púđurhorn sem og reykjarpípu úr járni. Á annarri mynd má sjá silfurkrús íslenska "fyrir mjólk", grćnlenska fiđlu!! og sćnska könnu sem er fremst á myndinni.

Einnig höfđu leiđangursmenn međ sér margar bćkur og handrit frá Íslandi, sem sjást á koparristunni, ţar sem ţeim var rađađ á borđin fyrir framan gifsafsteypurnar. Í greininni í L'Illustration er tekiđ fram ađ bćkurnar sýni frekar en en glćsileika bókanna, háan aldur ţeirra sem og hvernig Íslendingar héldu andlegu atgervi sínu viđ lestur uppbyggilegra bóka á hjara veraldar, ţar sem allur gróđur visnar en ţar sem mannlegt atgervi hefur haldiđ áfram ađ blómstra og vaxa. Höfundur dáđist ađ ţví ađ í Reykjavík var lćrđur skóli, skóli, bókasafn, ţrjú lćrdómsfélög og prentsmiđja sem gaf út tvö blöđ og prentađi bćkur sem stóđust samanburđ viđ ţađ besta í enskri [sic] prentlist.(4)

5byzntd.jpg

4batpwn.jpgLeiđangursmönnum og prins Jerome Napoleon tókst sýnilega mjög léttilega ađ afklćđa sumar íslenskar konur, ekki ađeins til ađ taka gifsafsteypur af kviđ ţeirra, stinnum eđa lafandi brjóstum, rasskinnum og útstandandi nöflum. Aumingja mennirnir hafa hugsanlega aldrei séđ neitt ţví líkt heima í Frakklandi.

Kannski hafa einhverjar af hinum viljugu, íslensku kvenmódelum ţeirra skipt á spađafaldsbúning ţeim sem síđar var sýndur í París og einhverjum nútímalegri flíkum eftir nýjustu Parísartísku. Ţannig er faldbúningnum lýst í ţýđingu Vieuxsage, en svo er Fornleifur jafnan kallađur á ćruverđugan hátt í París:

Í stuttu yfirliti í einu af síđustu tölublöđum okkar rćddum viđ um framandleika sumra búninga. Á međal slíkra búninga er íslenski kvenbúningurinn, sem settur hefur veriđ á gínu, svo laglega ađ ţar sem hún stendur í anddyri sýningarsalarins, er mađur eđlilega reiđubúinn ađ heilsa henni sem vćri hún lifandi persóna. Ţessi búningur međ sínum gífurlega glćsileika, samanstendur af lítilli húfu sem gerđ er úr löngum vafningi af svörtu silki. Svartur klútur er um hálsinn sem hvílir á kraga úr flaueli sem er ísaumađur međ gullţrćđi; Einnig er slá međ stórum krćkjum úr kopar utan yfir ríkulega ísaumađ vesti. Um mittiđ er beltiđ sem á eru stórir hnappar [stokkar] međ opnu verki og niđur úr beltinu hangir löng keđja sem endar í hjarta [laufi] úr silfri. Ţessi búningur er eina verđmćti fjölskyldunnar og gengur í arf frá móđur til dóttur.(4)

1_c_fornleifur_enginn_annar.jpg

Hér má sjá einhvern nćrsýnan franskan sjarmör heilsa íslensku maddömunni sem reynist ţó vera nćsta ţögul og fýluleg gína sem stóđ rétt innan viđ anddyri sýningarsalsins.

medaille.jpg

Napóleon prins var sjálfur örlátur á gjafir handa Íslendingum eins og má lesa hér í frábćrri grein Kjartans Ólafssonar sagnfrćđings í tímaritinu Sögu áriđ 1986, ţar sem Kjartan kemur inn á ferđ Napóleons og póltíska ţýđingu hennar vegna áhuga Frakka á fiskveiđistöđ á Dýrafirđi og andstöđu Dana viđ ţau áform. Fćrđi Napóleon prins sumum mektarmönnum á Íslandi minningarpening međ mynd af sjálfum sér og međ áletrun sem vísađi í ferđina. Prinsinn skildi einnig eftir sig tvö stór málverk af sér og konu sinni í embćttisbústađ Stiftamtmannsins, og hafa ţau málverk líkast til veriđ tekin traustataki af ţjófóttum dönskum embćttismönnum. Forleifur vćri ţakklátur fyrir upplýsingar um örlög málverkanna, sem upphaflega héngu um borđ á einu skipa leiđangurins.

 

Neđanmálsgreinar og frekari upplýsingar:

(1) Minna ţótti mér aftur á móti koma til greinar Gísla Pálssonar prófessors emeritus í mannfrćđi viđ Háskóla Íslands um Jens Pálsson (1926-2002) líkamsmannfrćđing sem Gísli ritađi í tengslum viđ ţann hluta sýningar Ólafar sem fékk heitiđ Das Experiment Island. Grein hans birtist í sýningaskránni međ sýningunni. Ástćđuna fyrir skođun minni á grein Gísla Pálssonar geta menn lesiđ í langri ádeilu minni hér.

(2) Vegna nokkurs ruglings sem gćtt hefur hjá ýmsum íslenskum höfundum skal tekiđ fram, ađ sá Naflajón sem heimsótti Ísland međ pompi og prakt áriđ 1856 hét fullu nafni Napoléon Joseph Charles Paul Bonaparte. Hann var fćddur í Trieste og bar m.a. titlana Prince Français, Count de Meudon, Count di Moncalieri ad personam og Ţriđji Prince von Montfort. Frá og međ 1848 var hann almennt kallađur Prince Napoléon en einnig Prince Jérôme Napoléon og jafnvel uppnefndur Plon-Plon, en ţannig mun hann hafa boriđ fram ćttarnafn sitt sem barn. Hann var bróđursonur Napóleons keisara. Naflajón Íslandsfari andađist í Rómarborg.

napoleon_joseph_charles_paul_bonaparte_painting_1297276.jpg(3) Ţannig var Prins Napóleón lýst í Ţjóđólfi áriđ 1856 (sjá hér): Prins Napóleon er hár mađur vexti og ţrekinn vel ađ ţví skapi og hinn karlmannlegasti og höfđinglegasti mađur, ljósleitur í andliti en dökkur á hár og dökkeygđur og snareygđur og mjög fagureygđur, enniđ mikiđ og frítt, ţykkleitur nokkuđ hiđ neđra um andlitiđ og mikill um kjálka sem keisarinn mikli var, föđurbróđir hans. Enda er hann ađ ásjónu og andlitslagi mjög líkur Napóleon hinum I. eftir ţví sem meistarinn Davíđ hefur málađ mynd hans, ţá bestu sem til er af honum. Myndin hér til vinstri sýnir málverk ađ fituhlunknum Plon-Plon og ađ hann var ekki "ţykkleitur hiđ neđra um andlitiđ", heldur međ tvćr undirhökur af keisaralegum vellifnađi. 

(4) Parmi les objets rapportés d'Islande, on remarque une magnifique collection de livres, moins remarquables par leur luxe que par leur ancienneté et les idées qu'ils éveeillent Comme le fait remarquer M. Paul de Saint-Victor, l'emotion s'empare de vous a la vue de ces vénérables Bibles qui ont été la force, le vitique, le trésor moral de leur froid désert. A cette extreme limite du mode habitable, la ou la vegétation elle-meme se raréfie et se meurt, l'intelligence humaine n'a pas cessé de murir et de fructifier. Reykjarik, la capital, possede un lycée, des ecoles, une bibliotheque, trois sociétés savantes et lttéretaires, et une imprimerie dont les deux journaux et les publications récentes egalent les plus parfaits produits de la typographie anglaise.

(5) Dans le rapide apercu contenu dans un de nos derniers numéros, nous avans parlé de l'etrangeté de cartains costumes. Parmi ceux-ci se trove l'habillement d'une femme islandaise, monte sur mannequin, et si bien monté que, placé a l'entree de la galerie, on est naturellement porte a le saluer comme une personne animée. Ce costume, a la magnificence massive, se compose d'un petit bonnet de drap noir a longue frange de soie, d'une cravate noire autour du cou, retombant sur une collerette de velours brodé d'or, d'un manteau ourlé de larges agrafes de cuivre, encadrant le corsage richement galonné; la taille est serrée dans une ceinture incrustée de gros boutons ciselés, á laquelle pend une longue chaine terminée pa un caeur d'argent. Cet habit est a lui seul l'écrin de la famille, et il reste comme un héritage la mere leque a la fille.


Ferill Fornleifaráđherranns í annálum Fornleifs

b8b14cd6f3faf96f160992e243df0447

Sigmundur Davíđ Gunnlaugsson er sagđur ofsóttur mađur. Ţví trúir mađur nú mátulega, enda tala öll verk hans sínu skýra máli. Flestir ţekkja stjórnmálaferil og skipbrot ţessa fyrrverandi RÚV-fréttamanns og tćkifćrissinna sem nú á sér helst vini í fólki sem ímyndar sér ađ hann hafi einn komiđ í veg fyrir Icesave-afhrođiđ.

Fćrri muna kannski ađ hann gerđist einnig Ţjóđmenningaráđherra. Fornleifur fylgdist ţví vel međ ferli Sigmundar sem ráđherra. Jafnvel betur en George Soros og ađrir sem sakađir eru um ađ hafa brugđiđ fótum fyrir hinn heimsţekkta íslenska kökudeigsdreng.

Um leiđ og Leifur forni óskar lesendum sínum gleđilegra Jóla, leyfir hann sér ađ minna á greinar sínar um Sigmund og menningararfinn og ţađ siđleysi sem einnig tíđkađist í "Ţjóđmenningarráđuneytinu".  

Nýlega kom út bókin Ţjóđminjar, rituđ af eins konar "ráđuneytisstjóra" Sigmundar í antikráđuneyti hans. Ţar er ađ öllu ađ dćma sögđ saga Ţjóđminjasafns Íslands. Ekki býst ég viđ ţví ađ sagan sé rétt sögđ í ţeirri bók og ţađ geri ég alveg kaldur án ţess ađ hafa lesiđ hana. Ég ţekki nefnilega höfundinn. Hér fyrir neđan má lesa greinar um Ţjóđmenningarráđuneytiđ sem hún starfađi fyrir og ţađ sem hún ćtlađi sér ađ fá fyrir snúđ sinn fyrir "störf" sín ţar. Er nokkuđ af ţeim upplýsingum sem lesa má í pistlum Fornleifs međ í bókinni? Varla. Eins rotiđ og ráđuneytiđ var og ráđherrann spilltur og firrtur, jafn satt er allt sem lesa má í pistlum Fornleifs um "ţjóđmenningarráđuneyti" Sigmundar og starfsmann ţess:

Úr annálum Fornleifs:

2013

16.10.2013. Kattarslagurinn um ţjóđmenninguna og ţjóđararfinn

13.11.2013  Fjórar drottningar í einum sal

2014

31.3.2014  Mikilvćg verđmćti

19.4.2014  Menninga19.4.2014rarfspizzan

6.5.2014     Beđiđ eftir Skussaráđuneytinu

2015

19.3.2015 Vangaveltur um Ţjóđmenninguna og ESB

22.3.2015 Alveg eins og í henni Evrópu

2016

24.2.2016 Hinn mikli samruni Fornleifaráđherrans

25.2.2106 Sigmundur lögleysa

26.2.2016 Starf án vinnu. Hvađ er nú ţađ??

7.4.2016

Falliđ mikla. Ómenning grafin upp á Panama og Bresku Jómfrúareyjum

8.6.2016 Birtingarmynd spillingarinnar

 804805_1283475_1297235.jpg

Veislan í algleymingi.

Fornleifur reyndist sannspárri en íslenska völvan sem lengi hefur hjálpađ Dönum ađ sjá inn undir hulu framtíđarinnar. Í apríl 2014 ritađi Fornleifur ţetta:

"Öllu líklegra tel ég, ađ áleggiđ á hjálparflatbökum til skuldsettra "fórnarlamba" eigin grćđgi og óraunsćis verđi m.a. sótt til ţess sem skoriđ verđur af í menningararfinum og menntakerfinu. Ţau fáu grjúpán og sperđlar sem fariđ hefđu í aska menningararfsins í góđćrum enda nú sem phoney baloney á pizzum menningarbakarans mikla. Ţannig verđur ţetta međan ađ fjármagni ríkisins verđur hellt í kosningapizzur Framsóknarflokksins. Rýr hefur kosturinn hingađ til veriđ, en óđal Simma bónda er ekkert menningaheimili, ţótt hann kunni ađ baka pizza fiscale."


Bréf frá svörtum sauđ

s-l1600aa.jpg

Ţetta er stórmerkilegt bréf sem er til sölu. Furđulegt er hins vegar ađ ţađ hafi hafnađ á Íslandi. Upplýsingar sem seljandinn veitir er einnig nokkuđ ábótavant. Bréfiđ er frá manni sem kallar sig áriđ 1824 Jorgen Jorgenson (upp á enskan máta). Ţađ er sent bróđur hans, Fritz Jürgensen. Fritz var gćlunafn yngri bróđir sósíópatans og loddarans sem ritađi bréfiđ og sem viđ Íslendingar ţekkjum sem Hundadagakonunginn.

Fritz hét í raun og veru Frederik og var úrsmiđur, líkt og fađir ţeirra brćđra og afi ţeirra í móđurćtt í Sviss. Fritz sem fékk bréfiđ áriđ 1824, var fađir danska úrsmiđsins og skopmyndateiknarans Georg Urban Jean Frederik Jürgensen, sem oftast var kallađur Fritz líkt og fađir hans og nafni.

1798-uj-travels-to-paris-to-study-with-breguet.jpg

Eldri bróđir Jörundar Hundadagakonungs, Urban J. Jürgensen.

Ekki vissi ég til ţess ađ afkomendur úrsmiđsins Jürgensen hefđu sest ađ á Íslandi, og tel ţađ vitaskuld nćsta ólíklegt. Einkasonur Fritz, ţess sem fékk bréfiđ áriđ 1824, dó barnslaus og hefur líklega erft bréfasafn föđur síns og nafna, ţmt bréf frá svörtum sauđ fjölskyldunnar sem sat í steininum í London og beiđ ţess ađ verđa sendur down under. En hvernig bréfiđ hefur svo endađ hjá sölumanni á lágu nesi viđ Faxaflóa uppi á Ísland og loks á eins ómerkilegum stađ og eBay ţykir mér furđu sćta.

Án ţess ađ draga í efa heiđarlegan uppruna bréfsins ţá leiddi ţessi frétt strax hugann ađ stórfelldum ţjófnuđum sem hafa átt sér stađ, bćđi í Konunglega Bókasafninu og á Ríkisskjalasafninu/Landsarkivet for Sjćlland á síđustu árum.

Vona ég ađ núverandi eigandi hafi örugga eigendasögu fyrir bréfiđ ef ég tćki upp á ţví ađ kaupa ţađ.

Viđ lestur bréfsins ţótti mér merkilegt ađ sjá ađ skurđlćknirinn, efnafrćđingurinn, líkţjófurinn, lögmađurinn og ćvintýramađurinn John Pocock Holmes, sem einnig varđ frćgur áriđ 1845 fyrir ađ hafa fyrstur manna útbúiđ pemmican á Bretlandseyjum fyrir leiđangra um óţekkt svćđi í Kanada, hafi tekiđ ađ sér ađ taka á móti og senda bréf Jörundar áriđ 1824.

1745-jurgen-jurgensen-arrives-in-le-locle-and-works-with-hourie.jpg

Afi Jörundar Hundadagakonungs, JF Houriet, og dóttir hans Sophie Henriette, sem giftist Jürgen Jürgensen úrsmiđ, föđur Jörundar Hundadagakonungs og Fritz (Frederiks) úrsmiđs, sem fékk bréfiđ frá bróđur sínum áriđ 1824.


mbl.is Bréf frá Jörundi til sölu á eBay
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Hin annálađa íslenska gestrisni áriđ 1909

img_3_1296155.jpg

Um leiđ og ég minni enn einu sinni á hina undurfögru Súkkulađi-Siggu, sem hćgt er ađ kaupa á 50x70 sm stóru plakati af Fornleifi, greinir hér frá öđru en eldra chromo-korti, međ uppfrćđandi efni sem fylgdi matvöru iđnvćđingarţjóđfélagsins í stórborgum Evrópu í byrjun 20. aldar.

Merkiđ hér ađ ofan er 23 vetrum eldra en Súkkulađi-Sigga í pökkunum frá Chokolat Pupier i Saint Etienne. Merkiđ fylgdi pökkum međ súpukrafti frá Liebig áriđ 1909. Eins og áđur hefur veriđ greint frá á Fornleifi (sjá hér), gaf Liebig út tvćr seríur međ Íslandsmyndum sem Fornleifur á einnig á skattkamri sínum. Ofanstćđ mynd, sem Fornleifur eignađist nýlega í Frakklandi, tilheyrir ţó ekki ţeim seríum, heldur litríkri seríu sem kallađist Jours d'été das l'extreme Nord, eđa Sumardagar í hinu háa norđri. Undirtitillinn er La bienvenue aux voyaguers en Islande, sem útleggjast má: Útlendingar bođnir velkomnir á Íslandi.

Greinilegt er ađ franskt útibú Liebig kjötkraftsrisans í Ţýskalandi hefur vantađ upplýsingar frá Íslandi fyrir uppbyggilegt frćđsluefni um Ísland, og listamennirnir hafa ákveđiđ ađ skálda örlítiđ.

Heimasćtan á Draumabakka kemur fćrandi hendi á móts viđ ferđalangana, međ mjólk og brauđ. Hún er einna helst líkust blöndu af barmastórri norskri, hollenskri, rússneskri og svissneskri heimasćtu. Móđir hennar situr viđ mjaltir í túnfćtinum og fjallasýnin er fögur. Ferđalangarnir taka ofan hattinn og háma í sig nýbakađ brauđiđ og drekka volga mjólkina. Á hinum íslenska bóndabć er vitaskuld allt mjög reisulegt og bćrinn hlađinn úr grjóti eins og síđar á nasistahofi Gunnars Gunnarsson ađ Skriđuklaustri. Ekkert torf er sjáanlegt eđa útskeifar og skyldleikarćktađar rollur. Fjallasýnin er glćsileg og vitaskuld er eldfjall og úr ţví rýkur örlítiđ. Ferđamannagos voru greinileg líka eftirsótt vara og ţekkt áriđ 1909.

detail_liebig.jpg

Myndirnar á Liebig-kortunum sumariđ 1909 voru ef til vill ekki mikil listaverk, en töluverđ handavinna.

Myndin á ţessu korti kraftaverkaverksmiđjunnar Leibig er nćsta helst eins og einhver sćtasta draumkunta fyrrverandi fornminjaráđherra á puttlingaferđalagi međ Kim Jong-Un um Ísland. Sigmundur vildi, eins og menn muna, ekki ađeins endurreisa hús í endurreisnarstíl Framsóknarflokksins međ ađstođ Margrétar Hallgrímsdóttur ţjóđminjavarđar, heldur einnig láta byggja almennilegan Selfossbć međ 60 metra langri miđaldastafkirkju og gapastokki. Hann skammađist sín fyrir fortíđina og vildi búa til nýjar fornleifar.

Kannski hefđi SDG veriđ ágćtur draumsýnarmađur í súpukraftsverksmiđju? Hann var ađ minnsta kosti algjörlega misheppnađur sem yfirkokkur í stjórnmálum. Ćtli Maggi eđa Toro hafi ekki lausar stöđur fyrir svo efnilegan súpudraumamann? Mađur verđur ađ vona ţađ. Annars er alltaf hćgt ađ setja upp Potemkin-tjöld í Norđur Kóreu ef enginn áhugi er á Selfossi.


Súkkulađi-Sigga - Fyrsta fornplakat Fornleifs

tinni_og_kolbeinn.jpg

Heilaga hámeri! Tinni og Kolbeinn kafteinn hafa enn einu sinni leyst eitt erfiđasta vandamál íslensku ţjóđarinnar. Ekki hafa ţeir ţó myndađ ríkisstjórn í hinu stjórnlausa landi, ţótt ráđagóđir séu. Ţeir hafa hins vegar fundiđ bestu jólagjöfina í ár sem ţeir telja ađ muni seljast betur en verstu Arnaldsreifarar Indriđasonar. Ţeir félagar slá einnig tvćr flugur í einu höggi, ţví ţetta er líklegast besta tćkifćrisgjöfin áriđ 2017.

Tinni og Kolbeinn hafa hjálpađ Fornleifi viđ ađ útbúa bestu jólagjöfina í ár: Súkkulađi-Siggu međ sitt dularfulla bros sem óneitanlega minnir á lokkandi glott Mónu Lísu ţar sem hún hangir löngum á Louvre-safninu í París.

chokoblog_fornleifur.jpg

MONA LISA Íslands í neđanverđu Bankastrćti 1932; Ţetta er fyrsta fornplakat Fornleifs, og vonandi ekki ţađ síđasta. Chokolat Pupier, var nafn verksmiđju í eigu fjölskyldunnar Pupier í Saint Étienne (sjá hér og hér) sem lét útbúa ţessar smámyndir sem fylgdu súkkulađinu sem ţeir framleiddu.

escoffiersept.jpgPupier-verksmiđan i Saint-Étienne á velmektardögum hennar, ţegar "Súkkulađi-Sigga" var sett í pakkana ţeirra.

 

Súkkulađi Sigga kom upphaflega í heiminn í súkkulađipökkum í Frakklandi snemma á 4. áratug síđustu aldar.

Fyrirtćkiđ Chokolat Pupier, var stofnađ áriđ 1860 í bćnum Saint-Étienne suđvestur af Lyon í Loire hérađi i Rhône-Alpes í Suđaustur-Frakklandi. Pupier var selt öđru fyrirtćki, CÉMOI, áriđ 1981. CÉMOI er nú fyrir nokkrum árum alveg hćtt ađ nota nafniđ Pupier. Chokolat Pupier framleiddi um langt skeiđ súkkulađipakka sem í var stungiđ kortum međ uppfrćđandi efni, mannbćtandi og jafnvel trúarlegu. Slík kort í pakkavöru tíđkuđust víđa og einnig var ýmsu fróđlegu og uppbyggilegu gaukađ í tóbakspakka sem framleiddir voru í Evrópu í lok 19. og byrjun 20. aldar. Seinna komu leikararnir, sem viđ verđandi gamalmennin ţekkjum manna best, einnig ţrykkmyndirnar ađ ógleymdum stimplatyggjómyndunum.

tre_kort_2.jpg

Í langan tíma var efniđ á smákortunum sem finna mátti í pökkum Chokolat Pupier frćđsla um lönd og ţjóđir heimsins. Venjulega voru kortin ţrjú fyrir hvert land. Kortin voru framleidd á tímabilinu 1920-39. Ţannig varđ Súkkulađi-Sigga og tvö önnur kort, ţar sem Íslandi voru gerđ skil, til áriđ 1932. Kortin ţrjú voru alls ekki stór, eđa ađeins 5,1 x 6,9 sm ađ stćrđ.

img_5972_b_1295906.jpgFyrir utan Siggu á upphlutnum, (sem er nú ekki alveg réttur ţar sem vestiđ er rautt líkt og á norskum búningum), var framleitt kort međ landakorti af Íslandi og annađ sem sýndi íslenska fánann (reyndar í röngum litum) og skjaldamerkiđ. Dekruđ frönsk börn gátu ţegar ţau höfđu safnađ 6 eđa 9 kortum fariđ međ ţau út í nćstu nćstu búđ og afhent og fengiđ nýjan súkkulađipakka. Ţá var gotiđ gatađ svo ekki vćri hćgt ađ nota ţađ aftur. Franskir tóbakssalar seldu venjulega einnig súkkulađi og eftir nokkur ár voru dekruđu börnin orđin tóbaksfíklar. Góđ börn og ţćg létu sér hins vegar nćgja ađ safna kortunum og og setja ţau í albúm sem hćgt var ađ kaupa til ađ halda safni sínu til haga. Ţađ hafa sumir gert af mikilli natni

Plakatiđ

Súkkulađikortiđ međ upphlutsfegurđardísinni Siggu, sem Fornleifur keypti á eBay, er nú til sölu á 50 x 70 sm. stóru plakati sem Fornleifur gefur út. Ţađ passar t.d. vel í standardramma, sem ýmis fyrirtćki selja, t.d. stórverslun ein sem árlega býđur brennuvörgum ađ kveikja í risvöxnum, sćnskum geithafri. Viđ segjum ekki meira, missjö. En á myndinni hér fyrir ofan er Fornleifur einmitt búinn ađ setja Siggu í ramma frá sćnska geithafrafyrirtćkinu. Ísetningin er auđveld ţó mađur hafi 12 ţumla eins og Fornleifur.

Hćgt er ađ panta ţetta fyrsta Fornplakat Fornleifs, sem er í skemmtilegum retro-stíl og fallegum, sterkum litum, međ ţví ađ senda línu til Fornleifs á fornleifur@mailme.dk međ fullu nafni ykkar, heimilisfangi og síma. Leiđbeininga um greiđslu verđa sendar eins fljótt og auđiđ er. Ţegar greiđsla berst verđur plakatiđ sent međ A-pósti frá Danaveldi í plakatpoka og plakatröri á uppgefiđ heimilisfang - og voilá - Fornleifur kemur í veg fyrir ađ ţiđ fariđ í jólaköttinn ef greiđsla berst mér fyrir 15. desember 2016. Athugiđ: upplagiđ er takmarkađ svo fyrstur kemur fyrstur fćr. En ţađ eru ekki bara jól framundan. Afmćli, fermingar og ađrar átillur er hćgt ađ finna sér til ađ taka ţátt ţessu sauđasaklausa mansali Fornleifs.

Verđiđ međ sendingarkostnađi frá Danmörku til Íslands er 240 danskar krónur, en ódýrara eđa 3300 íslenskar krónur (um 200 DKK), ef menn yfirfćra greiđsluna úr íslenskum netbanka á íslenskan bankareikning Fornleifs (ţ.e. fjárhaldsmanns hans Vilhjálms Arnar Vilhjálmssonar). Ţiđ skrifiđ Fornleifi á fornleifur@mailme.dk


Heljarskinn - asískt útlit eđa stökkbreyting ?

heljarskinn.jpg

Stundum verđur manni um og ó er mađur sér útlendinga (og jafnvel Íslendinga) hamast í fornbókmenntum okkar líkt og vćru ţćr heilagur sannleikur og einhvers konar sagnfrćđirit á tag-selv-smurbrauđsborđi norrćnna frćđa.

Ţetta á vitaskuld ekki viđ um flesta útlenska sérfrćđinga sem eru hiđ besta fólk sem kann ţó margt listina ađ skjalla Íslendinga. En inn á milli leynist einn og einn grillumakari. Einmitt ţeim tekst oft nokkuđ vel upp í ađ koma ađ stađ trú á hindurvitnum, ţó svo eigi ađ heita ađ viđ séum komin svo langt fram á veginn, brott frá bókstafstrú 19. aldar og ţjóđernisrembingi sjálfstćđisbaráttunnar. Ekki batnar ástandiđ ţegar einstaka Íslendingur fer síđan ađ trúa rugli fólks sem vart getur taliđ lćst á forna texta, íslenska eđa norrćna, eđa búa sjálfir til ćvintýri og sögur til nćsta bćjar (urban myths).

Á safni einu í Noregi, nánar tiltekiđ ađ Avaldsnesi (sem fengiđ hefur nafn sitt frá Augvaldi sagnakonungi) á eyjunni Körmt (sem Norđmenn kalla Karmřy) nćrri bćnum Haugsundi í Noregi, er greint frá íslenska landnámsmanninum Geirmundi Heljarskinni .

Viđ gestum, sem ţangađ koma, blasir viđ myndin hér ađ ofan. Hún á ađ sýna Geirmund og tvíburabróđur hans Hámund á unga aldri. Sömuleiđis sýnir hún rauđhćrđan mann, Hjörr Hálfsson, konungsćttar frá Rogalandi, sem samkvćmt öđru bullukollurugli, Islendingabok.is , er forfađir minn. Hins vegar er í Íslendingabók upplýst ađ kona Hjörs Hálfssonar sé óţekkt. Ţar hefur forsvarsmönnum ćttfrćđigrunnsins brugđist bogalistin. Formóđir mín er nefnilega greinilega nefnd til sögunnar í fornum ritum og hét hún Ljúfvina. Furđa ég mig mjög á ţví, af hverju hana má ekki nefna í gagnagrunni Islendingabok.is, en grunar mig vitaskuld ađ fordómar og fáfrćđi séu líklegasta skýringin eins og fyrri daginn.

Rauđhćrđi forfađir minn (skv ofanstćđri hugmyndateikningu), hann Hjörr, var víst ţađ sem í dag er kallađ "Pussy Grabber". Hann herjađi á saklausar konur konur Bjarmalands, sem liggur norđaustur af Skandínavíu. Ţar tók hann einfaldlega verđandi konu sína, hana Ljúfvinu, herfangi, áđur en hann gerđist landnámsmađur á Íslandi.

Ljúfvina var líklega eins og fólk var flest á Bjarmalandi - af samójeđsku bergi brotin og líklega mongólóíđ í útliti. Gaman vćri ađ fá skýringu á ţví af hverju hún er strikuđ út í opinberri ćttartölu minni. Ekkert hef ég á móti ţví ađ vera komin af prinsessunni Ljúfvinu frá Bjarmalandi.

Heldur ruddaleg "bónorđsför" forföđur míns til Bjarmalands bar ávöxt og eignuđust ţau Ljúfvina og Hjörr tvíburasynina Geirmund og Hámund sem fengu báđir viđurnefniđ Heljarskinn vegna eins konar útlitsgalla sem ţeir fćddust međ.

Á fyrrnefndu safni á Augvaldsnesi er ţví haldiđ fram (međ tilvísun í Ísleskan frćđimann) ađ Heljarskinn ţýđi svört/dökk húđ, og er ţađ sagt skýra útlit og nafn tvíburabrćđranna og sér í lagi "asískt" útlit ţeirra! Ţetta kom m.a. fram á Stöđ 2 í vetur sem leiđ og selja menn á Stöđinni ţađ ekki dýrara en ţeir keyptu og hafa ađ hluta til úr skáldsögu eftir íslenska doktorinn, Bergsvein Birgisson, sem búsettur er í Björgvin í Noregi. Hann tók sig til fyrir fáeinum árum og skrifađi skáldsögu, eins konar Geirmundar sögu Heljarskinns. En fyrir utan ţann nútímaskáldskap, sem ekkert kemur málum viđ, og er ađ öllu leyti fantasía dr. Bergsveins sjálfs, er Geirmundur ađeins nefndur ađ einhverju ráđi í Landnámabók og Geirmundar ţćtti Heljarskinns. Viđ lestur frumheimildanna um ţennan forföđur minn kemur eftirfarandi í ljós:

Fćddir Geirmundr ok Hámundr heljarskinn.

Geirmundr heljarskinn var sonr Hjörs konungs Hálfssonar, er Hálfsrekkar eru viđ kenndir, Hjörleifssonar konungs. Annarr sonr Hjörs konungs var Hámundr, er enn var kallađr heljarskinn. Ţeir váru tvíburar.
   En ţessi er frásögn til ţess, at ţeir váru heljarskinn kallađir, at ţat var í ţann tíma, er Hjörr konungr skyldi sćkja konungastefnu, at dróttning var eigi heil, ok varđ hon léttari, međan konungr var ór landi, ok fćddi hon tvá sveina. Ţeir váru báđir ákafliga miklir vöxtum ok báđir furđuliga ljótir ásýnis, en ţó réđ ţví stćrstu um ófríđleika ţeira á at sjá, at engi mađr ţóttist sét hafa dökkra skinn en á ţessum sveinum var. Dróttning felldi lítinn hug til sveinanna, ok sýndist henni ţeir óástúđligir. Lođhöttr hét ţrćll sá, er ţar var fyrir stjórn annarra ţrćla. Ţessi ţrćll var kvángađr, ok ól kona hans son jafnframt ţví sem dróttning varđ léttari. Ok ţessi sveinn var svá undarliga fagr, er ţrćlskonan átti, at dróttning ţóttist ekki lýti sjá á sveininum, ok sýndist henni nú ţessi sveinn ástúđligri en sínir sveinar. Síđan rćđir dróttning til kaups um sveinana viđ ambáttina. En ambáttinni sýndist svá sem dróttningu, at henni ţótti sinn sonr tíguligri, en ţorđi ţó eigi at synja at kaupa viđ dróttningu um sveinana. Ok tekr dróttning viđ ambáttarsyni ok lćtr nafn gefa ok kallar sveininn Leif, ok segir dróttning ţenna svein sinn son. En ambáttin tekr viđ ţeim dróttningarsonum, ok fćđast ţeir upp í hálmi sem önnur ţrćlabörn, ţar til ţeir váru ţrévetrir. En Leifr leikr á lófum ok hefir virđing, sem ván var, at konungsbarn mundi hafa.
   En svá sem aldr fćrist á sveinana alla jafnt saman, ţá guggnar Leifr, en ţeir Hámundr ok Geirmundr gangast viđ ţví meir sem ţeir eru ellri, ok bregzt ţví meir hverr til síns ćtternis.

Hér má glögglega sjá og skilja ađ

  • Ţeir brćđur voru stćrri en gengur og gerist međ kornabörn
  • Ţeir voru sömuleiđis einstaklega dökkir eđa á anna hátt ófrýnilegir, svo mjög ađ móđir ţeirra vildi helst ekkert af ţeim vita, ţó svo ađ ađ hún eins og menn ćtla í dag hafi einnig veriđ dekkri á hörund en Norđmenn enda komin af konungum á Bjarmalandi.,

Ef nokkur trúanlegur kjarni er í ţessari frásögn, sem má lesa til enda hér, ţá má furđu sćta ađ kona af asísku bergi brotin hafi fćtt börn sem voru meiri af vöxtum en gerđist á međal norskra kvenna, og sér í lagi ţar sem ţeir voru tvíburar, sem oft eru heldur rýrari í vexti en einburar.

Ef Ljúfvina hefur sjálf veriđ dekkri á brún og brá, líkt og listamađurinn hefur túlkađ hana á myndinni í safninu á Augvaldsnesi, ţá má furđu sćta ađ börnin hafi orđiđ dekkri en hún sjálf, ef gengiđ er út frá ţví ađ fađirinn hafi veriđ rauđhćrđur ribbaldi međ ljósa húđ sem skađbrenndist ţegar hann berađi handleggina.

Ađ mínu viti hefur ţađ litla sem viđ vitum um Geirmund forföđur minn og fjölskyldu hans veriđ skrumskćlt í myllu frćđimanna sem eru illa lćsir eđa illa haldnir ađ pólitískri rétthugsun nútímans.

Eins og sjá má hér í ţćtti Stöđvar 2 er mýtan farin ađ snúast víđa.

Ţess vegna leyfi ég mér í vinsemd ađ benda fólki á ađ til er önnur skýring á heljarskinni tvíburanna Geirmundar og Hámundar.

 

Heljarskinn = cutis laxa

Ef ţeir sem tóku sér ţađ bessaleyfi ađ skrifa um hinn hörundsdökka og "asíska" Geirmund Heljarskinn, hefđu beitt rökhugsun hefđu ţeir líklega leitađ ađ öđrum skýringum á sögunni. Til er heilkenni (sem oftast nćr eru stökkbreyting) í ýmsum birtingarmyndum sem bera samheitiđ Cutis laxa (laus húđ). Oftast erfa menn ţessa kvilla vegna stökkbreytinga á X-kynlitningum.

cutis-laxa-photo.gif

Börn međ Cutis laxa

cutis_laxa.jpg

Helstu einkenni ţeirra sem erfa ţennan sjúkdóm, á ţví stigi ađ ţađ aftrar ţeim ekki á annan hátt en útlitsins vegna, er mikil umframhúđ. Fólk međ sjúkdóminn er oftar dekkra á hörund en skyldmenni ţeirra sem ekki hafa heilkennin. Í verri tilfellum geta menn átt viđ kvilla í liđum og limum ađ stríđa, sem jafnvel getur hindrađ gang og hreyfigetu. Sjúkdómurinn getur einnig leitt til alvarlegra afbrigđileika í líffćrum. Einnig er til sjúkdómur sem ber heitiđ Cutis verticis gyrata og sem lýsir sér í miklum húđfellingum á höfuđleđri manna.

0365-0596-abd-89-02-0326-gf01.jpg

Hérhérhér og hér geta menn sem áhuga hafa á cutis laxa, sem er samheiti heilkenna sem oftast erfast, lesiđ meira um heilkennin.

Geirmundur Heljarskinn og Hámundur bróđir hans voru drengir sem voru miklir af vöxtum, dekkri en foreldrarnir og höfđu mikla húđ og hold umfram ţađ sem eđlilegt gat talist. Útlit ţeirra ögrađi fegurđarmati foreldra ţeirra. Kannski hefur Geirmundur forfađir minn og margra annarra Íslendinga í ćsku veriđ eins útlítandi og Michelin-mađurinn?

En eru Íslendingar tilbúnir ađ taka ţví ađ forfađir ţeirra međ viđurnefniđ Heljarskinn hafi veriđ međ stökkbreytingu (mutation) sem veldur cutis laxa, utan ţess ađ vera asískir?

Líklegast er auđveldara ađ lesa óţarflega í kringum ţađ sem í raun og veru stendur um hann í fornum ritum og álykta, ađ hann hafi veriđ dökkur á húđ og hár og ţví eins konar Asíumađur eins og móđir hans - ekki ósvipađur börnum taílenskra kvenna á Íslandi og í Noregi.

En hafđi Ljúfvina einhverja ástćđu til ađ leggja fćđ á drengina sína fyrir ađ líkjast sér og hafa sama litarhaft og hún? Varla. "Ljótleikinn" sem olli fráhvarfi hennar frá börnum sínum var líklega annars eđlis.

Ţađ sem gerst hefur í nýrri sögu um Geirmund Heljarskinn og á veggmálverki á safni í Noregi eru selektívur skilningur og hlutlćgar skýringar sem eru ţví miđur vandamál víđar í frćđunum en á Íslandi. Ţađ er svo enn verra, ţegar menn fara ađ trúa ruglinu og jafnvel ruglinu í sjálfum sér (sjá hér).

V.Ö.V.

Skylt efni: Finnar á Íslandi


« Fyrri síđa | Nćsta síđa »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband