Frsluflokkur: Menning og listir

Var Smundur Fri gyingaskla skalandi?

Smundur  Selnum2

Grein essi, sem rugglega er eftir a standa hlsinum frimannaumhverfinu vi Hskla slands, eru vibrg, athugasemdir og vibtur vi merkilega og hugavera grein eftir prfessor vi University College i London, Richard North. Greinin sem ber heiti Resident stranger: Smundr in the Ashkenaz, mun brtt birtast Strangers at the Gate: the (Un)welcome Movement of People and Ideas in the Medieval World, ed. by Simon C. Thomson, Leiden: Brill.

Mynd: Kisinn steininum er Smundur Sn, heimilisfress Odda Rangrvllum.

Hfundur texta: Vilhjlmur rn Vilhjlmsson, Ph.D.

Smundur Sigfsson selnum (ca. 1056-1133) tlar vst a gerast ri vfrull ur en menn sttast hvar hann lagi stund frin sem geru hann svo fdma fran.

Smundur var aldregi Svartaskla Pars eins og lengi var tla, v Sorbonne-hskli var ekki enn til er Smundur var uppi. Eftir a mnnum var a ljst a hann var ekki Pars, eins og jsgur segja, eru tilgtusmar um stasetningu lrdmssetursins ar sem Smundur stti nm sitt ornar nokku margar og sumar ri vintralegar - jafnvelhlgilegar stundum.

Erlendir menn, bkmennta og sagnfringar sem ora a skkva sr niur fornbkmenntaarf okkar slendinga (sem fyrir lngu eru orinn aljlegt allramannagagn), eru oft miklu frjrri hugsun en margir slendingar sem leggja stund smu hugaml/fri (nema kannski helst rmann Jakobsson). Bi er etta vegna ess a menn erlendis geta jafnvel veri frari slendingum og haft langtum vari sjndeildarhring en landinn. Einnig hanga erlendir frimenn ekki alltaf sama farinu, lkt og sumir slendingar eiga til egar eir sna v meiri huga hver ritai sguna en hvort sagan geymdi arar nothfar upplsingar, sem mialdaheimurinn var fullur af. Hins vegar er einnig hgt a leita of langt yfir skammt tilgtusmamennskunni - og svo fara sumir menn a tra tilgtur snar. eir hafa sumir tiltkan lofsngskr af lrisveinum sem taka trna boskapinn, sama hva vitlaus hann er.

Leitin a skla .eim sem Smundar gekk er eitt af essum srslensku tistahugamlum. N eru tlenskir fraulir farnir a leyfa sr a ora a vera me - hugsanlega vegna ess a kynjafrin getur ekki umbreytt Smundi kenjtta prestsmaddmu ea eitthvert lka absrdtet egar menn stunda fornu list a mjlka heimildir sem v miur eru ekki fyrir hendi og vera a aldrei.

Ritstjri Fornleifs telur a vera fjandanum hugaverara a leita daualeit eftir njum upplsingum en a kta um hver stru karlanna hafi skrifa bkmenntirnar. Tilgtur geta leitt af sr arar tilgtur og upplsingar og annig geta menn stundum fundi "njan" og betri "sannleika". Menn vera bara a varast a tra v ekki blint sem eir sjlfir leggja til og blanda ekki saman hptesu og teru og syntesu.

g hef Fornleifi rtt um frj skrif ungs bkmenntafrings sem heitir Richard Cole, sem n kennir vi hsklann rsum. Mr finnst gaman a lesa bkmenntafri hans, enda maurinn fjlfrur um anna en slenska menningu. Hann hefur skoa hugsanleg, og lka hugsanleg, hrif gyinglegra fra og rita slenskar bkmenntir til forna. Mr hefur ori um og vegna greinar hans um andgyingleg minni sem hann telur a s a finna skrifum Snorra Sturlusonar. Einnig telur hann a Mkkurklfi Snorra s gyingleg minni sem Snorri hefur teki lni. g er hvorugu sammla, enda enginn a tlast til ess, og fri fyrir v rk v tveimur greinum hr Fornleifi. Lesi r svo g urfi ekki a vfilengja hr (sj hr og hr).

N, maur getur auvita lti gert vi v a erlendir frimenn sji ljs og fi hugljmun vi a grska slenskum fornbkmenntir. sa-r er n t.d. orinn gay, eftir a kynjafrihugaflk kastai sr yfir hann. g er ekki enn binn a skilja af hverju r tti a hafa vera hr og kann ekki formluna a slkri rksemdafrslu.

Njasta brumi hugleiingum um dvl Smundar erlendis slr llu vi. r hafa veri settar fram grein sem ekki er formlega komin t, en von er henni. Greinin hefur, eins og ur segir, egar veri sett t Academia.edu sem s um a g fkk hana me bjllukalli um mija afararntt annars jlum.

Eins og flestir sem fylgst hafa me Smundi ur en hann og jsguselurinn strnduu mrinni tnfti Hskla slands er tilgtuflran um lrdmsetur a sem heimildir greina fr Frakklandi, i blmleg. Fyrrum og me Oddaverja annl vinstri og jsgur hinni, tldu menn vst a hann hefi veri Frakklandi og nnar tilteki hsklanum Sorbonne. etta var fyrir ann tma a heimildarni fr a tkast slandi. Sorbonne-hskli eins og ur greinir ekki til tmum Smundar og engir arar har menntastofnanir Parsarborg. Sar bentu menn , a me Frakklandi meintu menn ekki Frakkland ntmans, heldur Franknu ea Franken sem er landsvi vestur af Tkklandi skalandi ntmans. Arir hafa, og mig grunar vegna llegrar landafriekkingar, frt a svi aeins r bndunum.

Nltinn kalskur prestur og frimaur Stykkishlmi, Edward Booth nafni, vildi stasetja Smund skla borginni Fulda Franken, en hans frilega afer var miklu frekar "bkstafstr" tilgtuna um Franken sta Frakklands, en "haldg" rk.

N hallast lklegast flest "tortet" um Smund klskaknapa a me Frakklandi 11. ld hafi menn tt vi r borgir sem lgu flestar vi Vesturbakka Rnar, sj stasetningu kortinu:

SpeyerWormsMainz

Smundur meal gyinga Ashkenaz?

Hr kem g mr svo loks a nju greininni um Smund. Hana las hana fyrst fyrir nokkrum nttum, egar fjrleg heilastarfssemi mn stundum yfirbugai ntursvefn og g var a fara framr til a grska ea skrifa. Kerfi Academia.edu,(ar sem einstaklega frir menn setja inn eftir sig boskap og afurir), er svo bandsett a a ltur mann vita srstaklega ef maur er nefndur tilvsun nrri grein. g er hafur fyrir v fyrstu neanmlsgrein hj North, a gyingar hafi ekki komi til slands fyrr en seint og sar meir, en svo svissar hfundurinn t eftirfarandi htt:

While there is no evidence that the Jews reached Iceland until the seventeenth century, it may be suggested that Smundr inn fri (the learned) Sigfsson (1056-1133), priest of Oddi and Iceland’s first book-learned historian, lived as a stranger among them in Germany in the 1070s.

Hrgeti i svo lesi grein Norths ef i vilji frast.

Greinin ber titilinn Resident stranger: Smundr in the Ashkenaz. stuttu mli telur Richard North prfessor vi University College London sig leia g rk a v a Smundur hafi ekki veri neinum venjulegum klausturskla. Hann telur lklegra a hann hafi veri gyinglegu frasetri borg vi na Rn ar sem hn rennur gegnum skaland dag. Sklar vi samkunduhs gyinga voru kallaar jeshivur (yeshiva ir seta slensku; staur a sem maur situr vi lrdm). North telur, t fr v f sem vi vitum um Smund r sari heimildum en lngu tnd rit hans, aeins til tv atrii sem gti bent til ess a Smundur hafi veri nemandi gyings sem var meistara vi gyinglega skla. Annars vega er a fjldi beina lkamanum, sem kemur fram heimildum sem vitna rit Smundar sem ekki eru til. Richard North lyktar a ar sem fjldi beina mannslkamanas essum slensku heimildu kemst nst fjlda beina trarritum gyinga, a s lklegt a hann hafi lrt gyinglegu umhverfi. Reyndar bendir hann a sami fjldi beina sem menn hafa eftir Smundi s einnig ekktur r sari tma heimildum sem vel gtu hafa veri ekktar slandi.

Hitt atrii sem Richard North telur benda til ess a Smundur hafi stdera meal gyinga, erfrsgnin Jns sgu Hlabyskups ens helga um a Smundur hafi eftir ca. 10 ra dvl sna erlendis fyrir 1078-79 misst niur murmli og ekki lengur muna hva skrnarnafn sitt, slenskt, var. Smundur sagi Jni gmundssyni (sar Jni biskup helgi) er Jn heimstti Smund, a hann hti Kollur.

lok greinar Richard North, sem rfrt hefur sig vi srfringa gyinglegum frum, sem er alltnt betra en a a nota aeins argumenta e silentio sem margir slendingar eru reyndar heimsmeistarar , veltir hann t eirri tilgtu a Kollur s slensk "afmyndun" hebreska orinu kol (sem ir allt). North telur ungan mann, sem a sgn hafi misst niur murml sitt, hafi veri kallaur "kol" af sklaflgum og snum og lrimeistara snum; og a hann hafi kalla sig Koll (kollur nefnifalli) er Jn gmundsson spuri hann til nafns. J, etta gerist oft egar hfundur eru ornir blskotnir tilgtu sinni. Af hverju? North skrir:

KolCould Kollr, Smundr’s new name which is open to so many interpretations, be derived from Hebrew kol [all], for the student of the bible who wanted to know everything? The rest is universal history.

Me lrdmi snum um stjrnur og galdra braut Smundur samning sinn vi meistara sinn (sem v miur er ekki nefndur nafn), og eir Jn komust til slands.

Ekki er hr tlunin a afskrifa tilgtu Richards North, hn fri okkur vart meira en fyrri tilgtur um Smund Fra. kol hebresku i allt, er kol ekki ekkt sem glunafn fyrir flk sem var slgi fri og grsk. Lexikonheilar og grskarar af gus n eru ekki "kol" ea "kollar" tt kunningjar Richards North vi Kings College Lundnum teljir a kollur hljmi eins og kol (allt) hebresku. En maur sem misst hafi murmli hefur vafalaust tt erfitt me v a ra vi Jn gmundsson og tskra fyrir honum ntt nafn sitt, nema a hann hafi gert a Latnu. En m me rttu spyrja: Var latna kennd mrgum sklum gyinga? A illir nausyn hafa vel menntair gyingar rugglega lrt, ea rttara sagt urft a lesa latnu. Latnu urftu gyingar sem arir a kunna til a standa samskiptum vi lra sem leika, og ar sem afskipti yfirvalda voru alltaf mikil af gyingum, hljta eir a hafa mtteki feiknin ll af opinberum brfum latnu, egar eim voru veitt leyfi til dvalar ea egar eir voru hraktir braut eftir duttlungum latnulrra.

Athugasemdir og vibtur

Hr leyfi g mr a benda Richard North, hfundi greinarinnar sem vitnar mig fyrstu tilvitnum, frekari vsdm. Vona g a hann deili essum frleiksmolum me prfessor Sacha Stern og jdaistanum Israel Stern University College, sem og handritafringnum Stewart Brookes Kings College, sem hjlpuu honum me gyinglegar skringar hluta greinarinnar.

Ori kol hebresku (sem = allt slensku) er ekki a eina sem hgt er a tengja Kollsnafni Smundar.

I) KOLONYMOS: Margar kynslir rabbna sem strfuu borgunum Mainz (sem slenskum heimildum var kllu Meginsoborg (Lat. Mogontiagum), Worms og sar Speyer ( Speyer var reyndar var ekki komin nein snagga mean a Smundur var ar hugsanlega vi nm) bru hi grska nafn Kolonymos (sem slensku ir hi Shem tovsanna nafn - og sem er grsk ing shem tov hebresku). tt essi me hihellenska nafn kom a v a best er vita fr Lucca talu og sumir upphaflega fr v svi sem n heitir Gaza. Lngum voru nemendur (sem kallair voru bochurs/Buchers jiddsku sem raist essum slum skalandi) vi trarlega skla gyinga, jeshivur (Flt. Heb.: Jeshivot) kenndir vi lrimeistara sna ea ttir eirra sem stofnuu skla eirra sem oft bru nfn ttarinnar. Hallast maur frekar a bjum vi Rn frekar en kalska strangtrarskla Fulda er nafn Smundar nminu, Kollur, gti alveg eins veri leitt af fyrst linum nafni Kolonymos ttarinnar (sem einnig m bera fram sem kal) og veri bein vsun til a Kollur gengi jeshivu einhvers Kolonymos/Kolonomus prestanna. etta er vitaskuld bara tilgta mn, en engu frleitari en a kol Kollur s allt hebresku.

Kalonymus_house_pillar

Afsteypa af skreyti sem tali er hafa veri hsi Kolonymos ttarinnar Mainz.

II) KOLLEL: Hugsanlega hafa fullveja menn, sem Smundur var lklegast orinn, egar hann hverfur fr nmi og skilgreinir sig sem Koll er Jn gmundsson vitjar hans, vart lengur ver ungnemandi jeshivu. hefur hann veri orinn hluti af KollelKollel(sl: samkunda) sem var jeshiva fyrir fullorna frauli ea kvnta menn. ar lru (lernuu svo notu s s-jddska) menn dagana langa og unnu ltt anna ar fyrir utan. eir voru fullu frastarfi. g veit sannast sagna ekki hvort Kollel voru til tmum Smundar en tel a lklegt. Koller er ekkt eftirnafn meal gyinga og er vart dregi af Kohler, kolanmu ea kolageramanninum sku, heldur af Kollel hebresku. Koller var maur sem stundai trfri hu stigi Kollel. Kannski leysir etta kollgtuna?

III STJRNUSPEKI: Anna sem Richard North list a minnast rannskn sinni v hrafli sem rtt fyrir allt er til um Smund sari heimildum og jsgum, er ekking Smundar stjrnum og stjrnufri. Stjrnufri voru stundu af sefardskum rabbnum (fr Spni og Norur-Afrku) sem farnir voru a kenna frasetrum Vestur-Ashkenaz essa tma sem Smundur var uppi , .e.a.s. skalandi og austasta hluta Ntma-Frakklands, t.d. Strasbourg ar sem gyingleg bseta mun hafa hafist um 1000. Astrolabium (pl. Astrolabia; Isl. Stjrnudiskar/Stjrnuskfur) sem margir gyingar Spni og Portgal voru meistarar a sma brust til Frakklands og Rnardals og elstu bygga gyinga ar. Kennsla stjrnufri var hins vegar harla lkleg austur Fuldu ar sem sra Edward Booth vildi stasetja Smund nminu. Heimildir fr Fuldu geyma hins vegar ekkert bitasttt um kennslu stjrnuspeki.

Psalterium-Ibn-Ezra

Hr sji i su r saltara Blnku ea Mjallar (Sp. Blanca) af Castilu og Lovks IX. Handriti er fr v um 1220. lsingunni saltaranum m sj fjlfringinn Abraham ben Ezra (1092-1167), tba samning me hjlp stjrnuskfu (Astrolabium) vi tvo munka sem hafa raka koll sinn (krnu, Lat. Tonsura) mean gyingurinn ben Ezra ber kollhfu. Abraham Ben Ezra var flmdur fr Spni ri 1140 og lifi alla vi flkkulfi Norur-Afrku, Palestnu, Srlandi, talu og Englandi. Fr Englandi fr hann til Ruborgar Normand, ur en en hann settist a ellinni Suur-Frakklandi. Meal margra rita hans um hin lklegustu mlefni var handrit sem sar hefur veri nefnt Keli ha-Nechoshet (bkstaflega sl: ritger um koparinn) og ger stjrnuskfunnar. Riti var snemma tt yfir latnu. Ekki er lklegt a menn sem lru stjrnur skla lkt og Smundur mun hafa gert samkvmt varveittum upplsingum, hafi lrt sta ar sem kennd var notkun stjrnuskfunnar. a gerist helst hj gyingum bsettum vi Rn og miklu frekar ar en hj eim sem bjuggu noran og austan vi Rn ea austar Evrpu, sem fyrst og fremst voru uppteknir a trarlegum vangaveltum, en sur stjrnuspeki.

1200px-Synagoge_Worms-4125

Mikveh i Worms (efst) og nest Speyer

speyer-mikwe-treppe-innenportal-ca-1920er

Lokaor

Me essum vibtum mnum finnst mr grein Richards North um Smund Ashkenaz ekkert vitlausari en svo margt anna sem rita hefur veri um Smund Fra. a er a minnsta kosti gaman a greininni og hver veit, kannski var Smi ungur frimaur (koller) kollel (hskla) Mainz? a er svo gaman a lta sig dreyma. En varast ber a tra v llu.

Vi endum gamansmum tn, v fyrrnefndur frleikur er allt flasta alvara; N bst maur vi v a Steinunn Kristjnsdttir ea einhver annar fornleifafringur sem grefur prufuholur t um allt, fari nsta sumar a Odda og finni ar algjrlega falli astrolabium, tefillin Smundar og jafnvel bt af lgmlsrllu hans.

Lklegt m einnig teljast a hellirinn sem byrja var a rannsaka Odda ri 2018 geymi mikveh (trarlegt ba, laug) Smundar. Smundur hefur ekki lagt a grafa sig lengra niur a grunnvatni eins og menn geru vi bin (hreinsunarlaugarnar) Speyer, Worms, Kln og Friedberg (fr 13. ld; Friedberg liggur noraustur af Frankfurt am Main). Um bin skrifai g m.a. um ritger um gushs gyinga mildum (1986) sem var sasta ritgerin mn sem g skrifai um lei og g vann me kanddatsritgerina. En eim tma datt manni sannast sagna ekki hug a velta fyrir sr Smundi Fra vesturbakka Rnar. En eitt sinn fr hann yfir Rn og alla lei heim til sn.

Koller

Marx Brider: Oy vey, Koller der shlemyel iz antlafn.

Vau?

Tsu Iseland, aoyf di tsurik fun a groys treife fish.


Haraldssltta - og fyrsta slenska verkfalli

Vringjalenn

Efni essarar greinar er fyrsta verkfall slendings sem skr er bkfell. Greinin er plitskari endanum.

Verkfall var eitt sinn vopn eirra sem voru lglaunair til a verja kjr sn og bta og verjast v a rtti eirra vri troi. En dag er svo komi a hlaunamenn misnota almennan verkfallsrtt til a hkka laun sn r llu valdi. a er nttrulega ekki verkalsbartta, heldur hin gamla slenska grgi eirra sem egar hafa ng.

Ef einhver nennir a lesa verkalssguna hr fyrir nean, komist i a v hvernig tvr fornar myntir og fornleifarannskn tengjast fyrsta verfalli slendings beint - en hugaveran htt.

hinum fyrsta, glaa og jafnvel frnlega ratug essarar aldar voru umsvifin mikil slandi. Sumir slendingar mynduu sr a eir ttu ori afar mikilvgu hlutverki a gegna meal janna. sland fr gegnum hybris-tmabil, sem ein af afleiingum eyjaja-httarlags og oft tum hlfhjktlegrar jhverfu, sem einnig um margtskylt vi minnimttarkennd.

Hfi House, norsk bygging iu dekkjaverksta og raftkjaverslana Borgartni Reykjavk, hafi nokkrum rum fyrr veri lna t undir mikilvgan lykilfund heimsstjrnmlanna. ar me virtist tmi skuttogara, dorgs og hrafrystihs vera liinn takt vi a veggur Berln var rifinn. slandi voru svn tekin heilagra dra tlu sta saukindarinnar.

slenska jflagi hafi einnig veri tlvuvtt. Allt etta venjulega var vitaarbr, t.d. gamalt flk, sr laga a gagnrna. a var bara fyrir. Nr aall slandi hagai sr eins og kngar og prinsessur - en etta voru hrappar eins og vi vitum n ll, og essifrsgn fjallar einmitt lka um konunglega hrappa og hvernig slendingar tku karphsi.

Fornleifarannsknir fyrirhrunsrum

v sem g segi n fr, gerist eim tmum er sumir tldu peninga vaxa trjm slandi og bankarningjar riu sem hetjur um hru og fru Vking lndum ar sem flk yrsti eftir a lta pretta sig. daga var einnig jsnast upp hlendi til a grafa upp einhverjar fornleifar sem voru fyrir mikilvgum virkjunarframkvmdum. Ngir peningar voru til alls. N tti a selja rafmagn til Evrpu gegnum skhyggjuleislur ea hreinan ankaflutning. Fornleifafringar flgu feitan glt essum uppgangstmum myndunarveikinnar slandi. En eir eru eins og kunnugt er afar ltlaust og ltilltt flk.

124699054_10158550191490967_6910451342396712910_o

Fr rannskn F seljarstinni "Plstftum". Ljsm. Fornleifastofnun slands FB. rngt hefa menn seti seli.

Forn seljarst uppi heii, sem annars hefi fari blakaf uppistulni Krahnjkavirkjunnar, var meal ess sem tkst a rannsaka skum beljandi uppgangs og blindrar bjartsni jflaginu. Seljarstin sndi okkur vita arbran rekstur fyrri alda mu, muharindum, riu og raleysi. En n voru nir tmar. Mistk fyrri alda tti a grafa r moldu, svo au yru ekki endurtekin.

Gildismati var hins vegar ekki eins gott og vsustu menn tldu sig hafa fyrir s. Allt fr loks harlfi og kt ri 2008. Sumir hafa egar gleymt v ea troi v nest niur undirmevitundina.

hinum hryllilegu rum, eftir allan uppganginn og svo hruni, fru sumir menn a berja eldhshld rvilnan sinni - en eir sem valdi hfu frinu lgu bara n pln fyrir framhaldandi prettum og fski eins og erfamengi eirra hafi vali eim a gera. ͠ nttrulegu vali manngerarinnar homo fraudationis, sem hefur komist til mikilla metora slandi, gerjast alltaf eitthva pottinum.

Fornleifastofnun slands (F) heitir fyrirtki eitt ti b. rtt fyrir hi mikilfenglega nafn, sem leiir hugann um veglega og gljpssaa ganga hsklabyggingu sem ber nafn Kristjns Eldjrns, er F hvorki hskla- n rkisstofnun. F dafnai vel velmektarrunum fyrir hi andlega hrun jarinnar ri 2008.

Fyrirtki vann meal annars tboi rannskn seljarstunum sem kallaar er Plstftir hausinn Pli Plssyni Aaldal, sem upphaflega hafi fundi rstina. Rannsknir fru fram ri 2004 og 2005 og rstin fkk ntt vinnuheiti tta r tlvufri sem hefur hasla sr vll fornleifafrinni heldur furulegan htt. Grafin var upp "tstin" Plstftir. N, hinum miklu framgangstmum var ekki lengur hgt a tala um eins skammarlegt fyrirbri og tnorskt eins og sel. Mrgum var reyndar ekki um sel er a gerist.

F heldur um essa mundir upp 25 ra starfsafmli sitt, me rekstri sem a getur mest megnis akka opinberu fjrmagni. "Einkaving" fornleifafrinnar var hugsanlega nausynleg, til a koma henni r ldeyu eirri sem rkti mean ll fornleifassla landinu fr gegnum hsta lagi tvo starfsmenn fornleifadeildar jminjasafns - og sar lka gegnum vitstola kerfi jminjars og Fornleifanefndar, sem mest stu v a reyna a ryja ldeyunum burt af jminjasafninu. etta var auvita allt ur en eldhuginn sem n stjrnar jminjasafninu til sgunnar og framkvmdastjri Minjastofnunar eldai grtt silfur vi Fornleifastofnun slands. Var oft af essu mikil skemmtun, en raun er ll essi saga meinasorgleg.

En ekki vil g tiloka a a vri betra a lta ltil fyrirtki berjast fyrir v sem gera urfti, en aldrei gerist, vegna ess a jminjavrur var dugandi, runeyti skilningssljtt og stjrnmlamenn eins og lfar t r hl ea Klausturbar.

Versta hli einkavingarinnar uppgangstmunum var ni samstarf F og annarra aila vi rrkan prfessor New York, sem vildi hafa sland sem sitt eigi konungdmi til a grafa upp drabein skuhaugum, og oftast leyfisleysi. Strkaninn (sem var eins konar homo trumpensis) reyndi leynt og ljst a bola rum soltnum lndum snum fr fjrmagni til slandsrannskna, sem hann mjlkai einn BNA, mean a leppmenn hans slandi hj einkafyrirtki me rkisnafn mjlkuu slenska rkiskassann boi vinalegra rherra.

Til a halda upp afmli sitt, hefur F birt nokkra pistla Fjasbk sinni, ar sem greint er fr sumum merkum rannsknum fyrirtkisins. N um daginn var rin komin af tstinni Plstftum og var frleiksfsum lesendum sagt, hvar eir gtu fengi betri upplsingar um rannsknina.

Haraldssltta og slendingurinn Halldr Snorrason

a kom mr mjg vart, a san g las grein um rannsknirnar Plstftum rbk hins slenska Fornleifaflags (sjhr), hafi vitneskjan og andlegi auurinn r jrinni ekkert vaxtast. Ekki virist hafa veri leitast eftir v a vera vsari um a sem fundist hafi.

rtt fyrir heldur fjlbreytta forngripaflru, sem er vst tilfelli mrgum seljarstum ar sem bseta var tmabundin skamman tma senn, hefur ekkert meira veri rita um tvr myntir sem norskri og slenskri tmaritsgrein var nefnd til sgunnar sem koparmynt fr tmum Haraldar Harra Noregskonungs sem rkti fr 1047 til 1066.

Haraldur tlai str vi Vilhjlm Hrbjartsson fursta fr Normand, en mtti agoti snu lta lfi orrustunni vi Stamford Bridge. Normannarnir voru einfaldlega sterkari en frndur eirra Normenn. grein Norwegian Archaeological Review, sem dd var yfir slensku rbkinni, sst engin vileitni til ess a skilja ea hva velta v fyrir sr hverju a stti, a tvr myntir r myntslttu sama Noregskonungs fundust seljarst afdlum slands. Reyndar er minnst rlti myntirnar tvr fr Plstftum essari B.A. ritger vi H. Ritgerin gefur gtt yfirlit.

g er ekki a bija um a menn skldi eitthva egar eir sigla lens frunum, eins og egar menn fru a tra v a eir hefu fundi eskimakonur austur landi og austurlenska Allah-perla Stvarfiri eins og margfrgt er ori. a er skldskapur og allt nnur grein en fornleifafri.

En ar sem myntirnar fundust austur landi, hlaut a vera einhver merkileg saga bak vi , ea a minnsta tengd eim. Og fornleifafrin er oftast lyginni sterkari. a er frigrein ar sem menn urfa eigi a stunda lygafrttir til a komast af. En fornleifafrin slandi hefur n lka frekar veri framkvmdarssla en frimennska nokkra ratugi. g sendi Fornleifastofnun reikninginn fyrir frilega greiningu.

124766237_10158550191300967_100622818716712415_n

Myntirnar tvr "Plstftum" hafa veri boraar tveimur gtum og rddar upp srvisband (perlufesti), sem sumir seljadrengirnir skrtuu lklega vi mjaltir kvum. r teljast til mynta me skreyti sem ber grska heiti flttunnar/hntsins sem skreytir , .e. Triquetra (Triquetra-ger). Triquetra tknai um mija 11. ld heilaga renningu enda konungar eir sem notuu a kristnir. Skreyti kemur fyrr fyrir dnskum og Engilsaxneskum myntum. essar myntir eru afar sjaldgf ger (skreyti) og ri 1975 hfu aeins fundist 257. En myntina er hgt a kalla grunninn a fyrsta myntkerfi Noregs. Srlega sjalfundnar eru eirpeningar me rflttunni sem Haraldur Harri lt sl og sem hafa hring sleginn fyrsta fjrunginn (efst til vinstri) bakhliinni. Norski myntsrfringur Kolbjrn Skaare kallar ger 75/R89. Vegna ess a essi sltta Haralds innihlt stundum meiri kopar en silfur var ekki miki lagt slttuna og stundum var textinn sem upphaflega var latnu og jafnvel norsku me rnum ori lsilegt hrafl eins og tilfelli er me myntirnar sem fundust Plstftum. etta var svo sannarlega lkrna sns tma. Ljsm. Fornleifastofnun slands.

Myntir geta sagt mikla sgu, fyrir utan a gefa ga hugmynd um a bsetalg, sem r finnast og vi, su ekki miki eldri en myntin (ef hn hefur ekki falli niur um rifu glfi). essi regla kannski ekki vi um myntir sem finnast seljarstum. Ekki held g a myntir hafi oft fundist vi seljarannsknir ea "strunum" Noregi. Hva ttu menn svo sem a gera vi peninga seljum. eir sem ar unnu voru hlfgerir rlar ea nesta repi launastiganum.

Starfsmenn F nttu sr ekki myntirnar og leitai yfirmaur rannsknarinnar, sem n er prfessor vi H, ekki til ess mynt"srfrings" sem oftast hefur veri leita til, Antons Holt fyrrv. safnstjra Selabankans. Nei, rauninni var lesandanum sjlfvald sett a velta fyrir sr myntunum alveg einir og studdir. a getur vitaskuld veri varasamt, ef maur er ekki fornleifafringur. Fornleifafringurinn sem stjrnai rannskninni var greinilega ekki vel a sr fornleifafri Norurlanda, enda afluttur fr Bretlandseyjum. Ef hann hefi haft lgmarkskunnttu myntfri Norurlanda (sem fornleifafringar Norurlndum eru ekki einu sinni sjlfir), hefi hann uppgtva mislegt, sem gert hefi niursturnar fyllilegri og skila meiru fr Fornleifastofnun slands til jarinnar sem borgai fyrir rannsknina - svo atvinnuvegirnir og sala rafmagni mtti blmgast gylltri framt fyrirmyndarkisins slands, ar sem bankar mluu gull r lofti lkt og burarverksmijur.

Myntirnar tvr sem fundust rstum Plstfta eru r svo kallari Haraldsslttu. Haraldssltta var, eins og fyrr segir, sltta Haralds harra Noregskonungs, og er slttunnar og annmrkum hennar rkilega geti Sgu Haralds Harra sem sumir telja a Snorri Sturluson hafi rita. Elsta varveitta handriti er Morkinskinnu fr 1275-1300 (GKS[Gammel Kongelig Samling]-1009 fol.; Handriti er enn Kongunglega Bkasafninu Kaupmannahfn).

Mig grunar, a Haraldur kngur (hinn riji) hafi veri ttingi og jafnvel forfair sumra trsarvkinga slands 21. ld. Hann var a minnsta kosti me smu brenglaa siferi og eir. Hvort veldur uppeldi ea erfir veit g ekki. Hann ynnti kaupsilfur sitt me kopar. a hefur aldrei veri tali efnilegt. Hann var v svikahrappur og essi mlmblanda hans var ekkert anna en verblguskapandi ager, sem ekki var algeng annars staar Vestur-Evrpu hans tma. essi mefer silfrinu fr lka skapi slenskum hirmanni hans, sem var forfair ritstjrans Fornleifi. Silfri slttu Haralds harra Sigurssonar gat fari alveg niur 50% ea minna. tmum, egar ng var til a silfri og koparpeningar ekki talin gangmynt var essi ynning konungs afar einkennileg ager til a pretta menn, enda var myntin ekki gjaldgeng annars staar en Noregi.

Sgu Haralds Harra og Sona Hans (hr hf me smvgilegum leirttingum eftir tgefu Finns Jnssonar: Finnur Jnsson (1932) Morkinskinna; udgivet for Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur LIII. J. Jrgensen, Kbh, greinir fr slendingi einum, Halldri Snorrasyni Hjararholti (f. ca 1014), sem var lismaur Haraldar Sigurssonar, er eir voru vringjar, leiguliar lfveri keisarans Miklagari. Sagan segir fr ngju Halldrs vegna llegs silfurs sem Haraldur borgai mnnum snum me:

Oc er cmur enn atti dagr iola var monnum gefinn mali. a var callat Harallz slatta. var meiri lutr copars. at bezta costi at veri helmings silfr, oc er Halldorr toc malann. hefi hann i mauttuls skavti sino silfrit ok litr . oc syniz eigi scirt mala silfri. lystr vndir nean annaRi heNndi. oc feR at allt i halm nir. Barr melti. q[a] hann illa me fara, mon konvngr icciaz svivirr i. oc leita a vi hann vm malagjofna. Ecki ma nv fara at slico s[egir] H [alldor]. litlo hettir nv til. Nv er fra vi sagt at eir bva scip sin eptir iolin. etlar konvngr svr fyr land. oc er konvungr var mioc sva bvuinn. a biosc H. ecki. oc melti Barr. hvi bystv eigi Halldorr. Eigi vil ec s[agi] hann. oc ecki etla ec at fara, se ec nv at konvngr occar ekki mitt mal. Barr s[egir] Hann mon o at visu vilia at v farir. Fer Barr sian oc hittir konvung, segir honum at Halldorr bysc ecki. mattv sva etla at vandskipar mon er vera stafniN i sta hans. Konvngr melti. Seg honom at ec etla at ham scyli mer fylgia. oc etta er ecki alogat fe sia er me ocr er vm hri. Barr hittr Halldor oc letr at konvngr vili enski costar lata hans ionosto. oc a rezc or at Halldorr feR. ...

En fram hlst ngja Halldrs, v fyrir utan nnasahtt Noregskonungs voru einnig jernisfordmar gangi 11. ld. egar konungur hafi broti frekar Halldri setti drengurinn Dri nnur skilyri:

H[ann]. s[agi]. Eigi scal ec o optaR vera a konvngs scipino. oc ef hann vill hafa mitt foroneyti lengr. a vil ec hafa scip til stiornar oc eignz at. B[arr]. s[agi]. at samir eigi at lendir menn lati scip sin fire er. oc ertv of framgiarnn. H.[alldorr] quaz eigi fara myndo elligar. Barr s[agi] konvngi hvers beitt er af Halldors hendi, oc ef hasetar ess skips eo jafntravstir sem styrimar a mon vel hlva. Konvngr melti. ott etta icci framala melt vera. a scal o af nacqvat gera.

Sannarlega var Halldr essi forfari ritstjrans hr Fornleifi, og er greint fr v ntmauppflettinu slendingabk. Tri hver sem tra vill, en g er samkvmt hinni mjg nkvmu ttfriskr (sem einnig var afsprengi fyrirhrunsisins), afkvmi Halldrs Snorrasonar 26. li - enda jafn helvti rjskur og ver og karlinn.

En svikahrappar halda vallt uppi uppteknum htti, annig a Halldr, sem var kannski ekki launegi ntmamynd orsins, efldist allur launabarttunni gegn Noregskonungi. gildi miklu Niarsi var Halldr meal gesta konungs. Hann sletti essu kngsa vi tkifri:

... oc se ec at drotning [innskot Fornleifs: Ellisif Elisheva/Elsabet Jarslavsdttir] hefir hring ahendi vi hofi mikinn. fa mer ann. Konvngr s. a vervm vit fara eptir scalvm oc vega hringiN. Ecki arf ess s. H. tec ec hann fyr lvt minn enda montv nv ecki prettonom vi coma at sinni. oc sel fram titt. Trotning melti. Ser v eigi s. hon. at hann stendr ifr. er vppi me vighvg. tecr sian hringinn og fer Halldori. Hann tecr vi oc accar eim baom gialldit. oc bidr ar vel lifa. oc mono ver nv scilia. gengr nv vt oc melti vi foronavta sina. bir a hlavpa sem tast til scipsins. vi at ofuss em ec atcveliaz lengi ibnum. eir gera sva. coma a scipit. og egar inda svmir upp seg. svmir ero at bati. svmir heimta vpp aceri. oc bergsc hveR sem ma. oc er eir sigldo vt scorti eigi hornnblastr i bnum. oc a sa eir siarst at .iii. langscip voru a floti. oc logo eptir eim. en o beR a vundan oc ihaf. scilr ar me eim oc byrjai H. vel vt til Islanz. en konvungs menn hvorfo aptr. er eir sa er Halldor bar vndan oc i haf vt. Nocorom svmrom siar sendi Haralldr konvngr or Halldori. Snorra s[agi]. at haN scylldi raas enn til hans. oc let at eigi scylldi verit hafa hans viring meire en a ef hann villdi farit hafa. En HalldoR quaz ecki nv myndo fara akonvngs fvnd hean i fra. oc mondi nv hafa hvaR sem fengit hefi. oc se ek gorla s.[agi] hann at ar etlar hann mer galga. ef ec km. oc kan ec scaplyndi hans. oc mvn ec ecki trva honum. Oc er alei mioc efi Harallz konvngs. a er sagt at [hann] seNdi Halldori or til a hann scylldi senda honum melracka belgi. villdi ger af eim ifir recio sina. vi at konvngr ottiz a urfa hlys. oc er Halldori com sia orsending konvngs. a er sat at hann scyti vi ori vi i fyrstto. elldisc argalin [rgalinn/haninn] nv sai hann en sendi honum belgi.

Savnet fra Bergen

Armhringur essi (r gulli) var meal fleiri hundrua gripa sem rnt var forngripasafninu Bergen fyrir nokkrum rum san. Mikill hluti gripanna er kominn leitirnar, en enn hafa menn ekki haft upp essum hring, sem gti hafa veri eittva stl vi a sem Ellisif Jarslavsdttir r Knugari bar og forfair minn hrifsai me sr til slands ogttist kvittur vi kng.

Svona laga er auvita ekki hgt a gera lengur, enda eru sumir launegar slandi farnir a leika hlutverk konungsins.

Hvort refabelgirnir hafi veri fyrir rekkju konungs ea kpu mikla rssneska kerlingu hans, lt g sagt, en gamli konungurinn hafi greinilega tak Halldri sem lklegast hefur ekkert fengi fyrir sinn sn fyrir lftlur og skaufhalana, nema a Snorri Sturluson s a ljga essu llu.

Hva snir sagan og myntirnar Plstftum okkur?

Myntsltta svikahrappsins Haralds Harra, og sagan sem sg var um slttuna snemma 13. ld, snir okkur hve nausynlegt a er a svara fullum hlsi illa siuu fyrirmnnum og yfirmnnum, sem hafa ofmetnast, annig a eir telja valdsvi sitt og gerir hafin yfir alla gagnrni. Hrappshttur er til llum jflagsstigum, og manngerin sem hana ber kemur alltaf fljtt upp um sjlfa sig.

Halldr Snorrason var hins vegar ekki hinn dmigeri launegi. Hann var austurvkingi me norskum fursta. egar norrnir menn rndu og rupluu meal framandi jar, voru eir ekki taldir til jfa, ef eir sem rndir voru vissu a eir vru rndir. En flks sem stal fr rum leyni, lkt og Haraldurkonungur geri, voru tndir hrappar og jfar. Vkingar og Vringjar litu hins vegar ekki sig sem jfa v eir ltu sem eir rndu finna fyrir v a veri var a rna og jafnvel me brandinum og atgeir, og sar me krossi.

Myntir Haralds konungs svikahrapps sem fundust slandi, sna okkur a vi eigum heldur ekki a lta einkafyrirtki me rkisnfn, sem silausir rherrar hafa sett beint rkisspenann, komast upp me a a skila af sr skrslu fyrir rannsknir, sem kostaar voru me fleiri milljnum krna af almannaf, ef fornleifafringarnir/hfundar vita ekki a myntir r sem eir fundu hafi komi r Haraldsslttu.

essar myntir voru ekki mikils viri er r voru komnar til slands, hugsanlega me rum mnnum en Halldri Snorrasyni, sem einnig hfu veri sviknir af Noregskonungi. Myntirnar voru ornar a skrauti og greinilega bornarhvunndagslega seljum lok 11. aldar.

Harla svvirilegt vri af fornleifafringum slandi, sem nokkrum er np vi heimildagildi fornritanna, a afgreia Haralds Sgu Harra sem skldsgu og uppspuna Snorra Sturlusonar; ef a var hann sem ritai. Vi hfum myntirnar tvr undir hndum og r stafesta sguna og sagan r.

Til hamingju Fornleifastofnun slands

En g ska hr lokin "stofnuninni" til hamingju me fyrstu 25 rin og fyrir a henni hefur ll essi r tekist a telja erlendum samstarfsailum tr um a etta vri stofnun, Institut.

Fornleifastofnun slands hefur ekki alltaf stai sig stykkinu au 25 r sem hn hefur starfa og barist me rkisf asa vi ara fornleifafringa "markai" og jminjayfirvld.

g hef v miur srt flk me v a upplsa a um hi hlfhrappslega nafn fyrirtkisins. a er rltill Haraldsslttubragur yfir v, ef g leyfir segja skoun mna. Einn erlendur maur lt eftirfarandi or falla, er g kom honum skilning um a Fornleifastofnun slands vri bara einkabissness: Well, some people just need to be institutionalized.

tarefni: Coins and Coinage in Viking-Age Norway: The establishment of a national coinage in Norway in the XI century, with a survey of the preceeding currency history. Universitetsforlatet, Oslo-Bergen-Troms. Bkin er til norsku Selabanka slands. g set pdf-skr me mikilvgustu blasunum bkinni varandi Haraldsslttu.

en-historisk-mynt-khm-970

Efst: Haraldssltta ur en hn ynntist, og fyrir nean mynt sem nlega var seld uppboi Danmrku. Hn mun vera afsjaldgfustu ger peninga r Haraldsslttu en me smilegu silfurinnihaldi.

image00328


eir eru a fana Spni

103272070_2663645677247290_3888717254164586686_o

alterskab_08_3beim sem ykir gaman af lkneskjum aftan r ppsku og sem lsu greinar mnar um Madonnuna fr Mla nlega (sjhr og hr, mynd hr til vinstri) ykir lklega s veiifrtt sem sg verur hr nokku g fiskisaga.

miri nni Sar, sem slenskan mlikvara er tluver sprna en ekki straumhr egar hn rennur gegnum Santiago, hrasai Fernando um hlan stein egar hann leitai betri ftfestu eltingaleik snum vi ann stra. Honum var liti blvaan steininn eins og menn gera egar eir kenna dauum hlutum um klaufsku sna. mti stari kona upp r slgrnni nni. Fernando Brey datt um fornt lkneski, styttu af Maru mey, sem situr smu stellingu og Madonnan fr Mla, sem er sjkdmsteppt Barcelona me soninn kjltunni.

a-virxe-do-sar-15Veiimaurinn til vinstri.

a bar vel veii hj spnska stangveiimanninum Fernando Brey, sem byrjun jn br sr veiifer vi na Sar nrri Santiago de Compostela Norvestur-Spni. Eins og margir Spnverjar, langreyttir og hrjir af faraldrinu sem hrjir okkur ll, stti Fernando t nttruna til a ra ge sitt einangruninni. Stng og vlur er lei hans til afslppunar.

Maria SAR Brey geri safnaflki egar vivart og srfringar fr Plagrmasafninu (Museo das Peregrinacins) Sankti-Jakobsborg komu vettvang me grmur. veiifatnai og tilhlilegri fjarlg fr hverjum rum, dust fornleifafringar og listfringar safnsins a styttunni nni.

1592284071606

Mara komin Safn Plagrmanna Santiago.

IMG_2333-1536x1024

Undir ftistyttunnar nni var hggvi blm og flttuverk. Kannski hefur steinninn veri endurnotaur? Kannski var styttan tilraun ungs steinhggvara, sem mistkst?

Styttan er um 700 ra gmul og er lklega eitthva yngri en Mla-Mara, sem er fr seinni hluta 13. aldar. Fari var me styttuna til Santiago til rannsknar og lti hefur san frst til hennar, nema hva upplst hefur veri a hn s um 150 kg. a yngd.

Hva olli v a menn losuu sig vi svona forltafna styttu skal sagt lti, en henni hefur ekki veri kasta ar nlega. Lklega skoa srfringar kirkjur og klaustur ngrenni fundarstaarins til a leita a hugsanlegum uppruna Marumyndarinnar nni Sar. Gushs eru ar fjlmrg, enda in Sar nrri Sankti Jakobsvegi, sem sfellt verur vinslla a arka eftir, sama hvaa trar maur er.

a-virxe-do-sar-13

N bur forvarsla.


g tla a mla allan heiminn, elsku mamma

selardalur_ljosmynd_jo_minjasafn_slands-Colorized

Eftir a MyHeritage.com geri flki kleift a lita gamlar svarthvtar ljsmyndir, hefur veri miki a gera sunni. g prfai apparati tvr gamlar ljsmyndir Matthasar rarsonar jminjavarar sem hann tk Selrdalskirkju ri 1913. Myndirnar eru varveittar jminjasafni.

Myndirnar tvr voru frbrar snum upphaflega fjlbreytileika grmyglunnar, sem getur veri afar fallegur. Hr sni g ykkur hva leiktki a sem MyHeritage hefur upp a bja getur gert. a er gaman af essu fndri, sem i geti reynt myndir ykkar sjlfra. g held hins vegar fast upphaflegu litina. Lklegast er hgt a gera a sama gum ljsmyndaforritum. En g ekkert slkt og fitla sjaldan vi myndir, nema til a gefa eim sm skerpu.

g hef skrifa um forna ljsahjlma slandi nokkrum greinum sem menn geta fundi nearlega hgri spssu bloggsins Fornleifs, Fyrsta greinin heitirFiat Lux.

Selardalur 1913 lille colorized

Ljsahjlmurinn sem hkk Selrdalskirkju er einstakur heiminum. Hjlmurinn hangir n einhvers staar bakdyramegin jminjasafninu og er ekki sndur almenningi, enda var hann tekinn r kirkjunni kk sumra heimamanna fyrir vestan. En vi getum lklegast ll veri sammla um a hjlmurinn best heima jminjasafninu. a ri g v ekki frekar.


Konum stillt upp vi vegg

IMG_9086 c

essum sustu og verstu veirutmum, egar fjljakenndin rrnar neitanlega heldur geyst eftir yfirvegu sktaferalg ltilla mannvitsbrekka, er um a gera a fara brttustu brekkuna og hefja beisla mansal og annan sma sem hgt er a hella yfir jina hr Moggablogginu. Vi verum nefnilega a vera samstga um "fordervelsi" heimsins.

Fornleifur hefur n fengi veirurnar margar og er n lka kominn me slma bakteru fyrir grnlenskum konum og stlkum. ur en Fornleifur verur grttur og settur gapastokk tel g rttara a afhjpa a veikleiki Fornleifs er einvrungu fyrir grnlenskum konum sem hann kaupir, og helst fyrir slikk, ar hann nr r, stundum netinu en annars mrkuum heimsins. egar hann dregur r hs kastar hann eim upp vegg og dist a fegur eirra og glsileika vi mefer.5 groenlandske piger ved en vg b copyright FornleifurLjsmyndin var seld sem Laterna Magica skyggna hj fyrirtkinu Newton og Co. Ltd. Covent Garden Lundnum. Fyrirtki var ar til hsa tmabilinu 1912-25. Myndin er lklega fr v fyrir 1920. Frtt flk Grnlandi og Danmrku vinnur n a v fyrir Fornleif a f r v skori hvar myndin var tekin, en a var vafalaust Vestur-Grnlandi. v miur hefur hvorki varveist heilsera me myndum fr Grnlandi fr Newton & Co Ltd., n skr yfir slkar myndir.

Vst m n telja, a rennusteinsdmarar Raufarhafnar dmi Fornleif sem Vnsteinsdna og setji hann gngugrind. v langar mig a taka a greinilega fram a aeins er um kaup ljsmyndum a ra af grnlenskum konum, alls konar stellingum, en kappklddar. Eins og allir vita er Fornleifur me sterk sfnunargen, en aftur mti veika litninga gagnvart fegur kvenna hvers konar. safnar karlinn myndum af slenskum karlmnnum fr 19. ld. a verur a vera sm ljtleiki veruleikanum.

Fornleifur hefur ur greint fr grnlenskum kvenpeningi geymslum hans, sem eru miklu upphaldi hj honum. Sj t.d. myndina og sguna af Sofie litlu Upernavik hr.

IMG_6429 detail

N miri veiruplgu eirri sem Drottinn hefur lagt herar janna, leyfi Fornleifur sr a vera gur vi sjlfan sig og kaupa sm gott handa sjlfum sr laugardegi. Hann keypti fimm grnlenskar stlkur fti. urfti ekki einu sinn a stthreinsa r. Hann kenndi svo brjsti um r ar sem r hfu ori mins og afvegalagar einhvers staar Englandi fyrri hluta 20. aldar, jafnvel rtt eftir spnsku veikina. N eru essar fimm konur komnar bs hj Fornleifi. Hann strkur eim mjg en kastar eim anna slagi vegginn.

En ar sem karlinn er dni eins og allir kallar - og dnar eiga a til a vilja deila glei sinni me rum, kva Fornleifur, eftir mrg varnaaror og fjlmrgammen fr mr ritstjranum, a brega konunum fimm upp vegginn hr von um a a veitti glei miju krnafaraldrinu. Lekur n neftbaki r nsum sumra smekkmanna, tla g.


Madames et Monsieurs

Bjarni Rektor

Fornleifur og fr eru bin a vera Paris tvo daga og upplifa margt merkilegt. gr var m.a. fari Musee de lHomme. aan er tsni a Eiffelturninu einna best heiminum. Vori er a skella Pars og veri var fallegt mia vi fyrsta daginn, egar ar var stinningskaldi og hlfslenzkt sumarveur.
Velkominn

Mannkynssafninu var gt sning, nleg, sem ekki kom miki vart ar sem g var bin a lesa tluvert um hana. a sem Fornleifi tti mest bitasttt var, a gestir voru bonir velkomnir fjlda tungumla lei sinni upp miklar trppur sem leia flk upp 2. h ar sem sningin um run mannsins hefst. Maurinn hefur ekki rast meira en svo Pars a safni sem segir sgu mannsins, virist hanga dulti gamalli kynjastefnu 19. aldar. annig eru slendingar ekki bonir velkomnir fleirtlu, Velkomin, heldur eintlu karlkyns, Velkominn. Fornleifur mun fljtlega skrifa Macron og bija hann um a leirtta etta egar konan hans leyfir.Auvita voru fleiri slendingar sningunni, en Musee de lHomme hitti g Bjarna rektor Jnsson, sem Fornleifur hefur mrg r tla sr a mla sr mt vi Pars. Bjarna hef g rita um urhr og hr.

dddd

Bjarni Jnsson sningu Pars 1856-57. Skanna hefur Vilhjlmur rn Vilhjlmsson.

nju sningu Mannkynssafns er Bjarni rektor kominn gan sta runarsgu mannkyns, og snir a hvtt svrtu.

Bjarni er lkast til hvtasta dmi mannkyns allri sningunni, v hvergi er minnst albna. Ekki er g viss um a Jn heitinn Valur og arir hvtingjar hefi stt sig vi rlg Bjarna rektors, en arna er hann einfaldlega allri sinni dr og ekkert er vi v a gera - nema a einhver klagi Macron.

Mission Vigipirate b

Mission Vigipirade

egar vi komum t r safninu eftir tvr og hlfa klukkustund, sum vi ekkert meira n minna snikennslu hryjuverkavrnum Frakka. 15 vgreifir hermenn hrfuu skipulega a remur litlum og merkilegum Renault blum eigu hersins eftir a hafa "snt sig" Place du Trocadro gegnt Eiffelturni. Hermennirnir voru fyrir utan rsarriffla vopnai Baskahfum hlgilegri yfirstr. Almennilegir terroristar hefu fljtt gert essa dta virka me v einu a sl pottloki af eim. sningunni Mannkynssafninu var einmitt snt hvernig hfustr, hfuskraut og jafnvel yfirvarskegg str vi frmerki gat auki virinu manna og annarra apa fyrr tmum. Heil menningarj nmunda vi Frakka fll fyrir slkri hormottu.

Svo varspssera yfir Signu austurtt og a loku tekin Metro a Montmartre ar Fornleifur hefur hreira um sig bak vi Sacre Coeur kirkju, (sem g sagi fr um daginn), miklum vellystingum.

Ritsjri Fornleifs er alls staar tekinn sem ekta Frans biskv tt a hann s ekki a Austan. Flk hr hefur hrkuvirur vi mig tungumli snu, t.d. frbru veitingahsi nrri Place du Bastille Pars, ar sem g hitti gamla kollegu og eiginmann hennar sem er embttismaur hj UNESCO.

Au revoir mis ames.


nafngreindur lundi pstkassanum

Lundi fr lundi

Fornleifur fr ekki oft pstkort fr framandi lndum, nema fr einstaka gamlingja feralagi. Honum br v mjg brn egar hann opnai pstkassann gr. ar l aldrei essu vant enginn reikningur, en hins vegar pstkort me mynd essum fna lunda syllu.

Lundinn hafi veri sendur 27. janar fr slandi og v flkta um pstkerfinu heila viku, sem ykir n ori bara nokkur gur tmi.

Mr tti strax furulegt a lesa a sem kortinu st.Sendandinn hafi ekki skrifa neitt korti, heldur prenta skilabo sn og nafn og heimilisfang mitt prentara, klippt a t og lmt korti.

Lundinn er lka dvtis dni, v skilaboin voru heldur ekki undirritu. au essa lei:

hugaver lesning bur n :

https://skemman.is/handle/1946/23442

Ga skemmtun

lund  Lunda

Venjulega opna g hlekki sem nafnleysingjar og trll eru a ota a mr, en ar sem g veit hva skemman.is er, tlai forvitnin nstum v a drepa mig. g opnai hlekkinn, sem ekki tndist pstkerfinu, og ar kom fram meistararitger Margrtar Hallgrmsdttur jminjavarar vi flagsvsindadeild H, sem ber heiti jminjasafn slands. ttir r stofnanasgu (2016).

Einhvern tma ur hef g opna essa ritger og kkti meira hana en g las. g man a mr tti etta frekar unnur rettndi fyrir mastersritger og hugsai me mr a kannski hefi brfum fkka brfasafni jminjasafns fr eim tma a g vann ar.

g kkti aftur gr ritger essa. a er tm tmaeysla eins og blogg etta, og skemmti g mr ekki yfirritgerinni frekar en fyrri daginn. Mr finnst skauta hratt yfir sum vandamlatmabil jminjasafnsins.

Mr ykir enn furulegt a forstumaur rkisstofnunar, sem rum lndum yri a hafa doktorsmenntun, skrifi meistararitger um stofnun sna og sgu hennar starfi. a er eiginlega a sama og a viurkenna, a yfirmaurinn hafi ekki veri meistari stofnun sinni, ur en hann skrifai ritger vi Hskla sland. Eins ykir mr me lkindum a menn hafi tma til a skrifa slka ritger, egar eir stjrna einni a helstu menningastofnunum landsins. Slkt er rugglega slandi tali til hfileika, egar kona hlut - og g viurkenni fslega a konur eru til flestra verka hfari en karlar. Mig grunar aftur mti, a ef karlrfilstuska hefi gert a sama, hefi hann veri rekinn me smn fyrir a hafa veri nmi vinnutma - og ekki er Hskli slands neinn kvldskli - eur hva?

Lundi minn gur, sparau pstkortin og frmerkin. Sagajminjasafnsins hefur enn ekki veri ritu a viti. En a er harla fyndi a sj lundarfar sumra manna a eir telja a kllun sna a skrifa sgu embtta sinna, egar eir sitja enn embttisstli og allt leikur lundi egar ekki er veri a reka starfsmenn og lka rum stofnunum. a minnir mann einna helst keisara Rm. Tilfallandi lundapysjur og gamlir fornleifafringar eiga vitaskuld erfitt me a skilja slkar prmadonnur. Vi erusvoddan einfeldningar. Fornleifur las hr ur fyrr einhverja latnu me litlum skilningi og kann v a sj gegnum rursrit manna fyrir sjlfa sig.

En hvernig a er hgt a framleia slkt H um hbjartan dag og vera meistari fyrir, er ofar mnum skilningi. En meiri af tma mnum eyi g ekki slkar vangaveltur. Flest hinu ha slandi er ofar mnum skilningi hvort sem er. Gar stundir.

Er reia Skemmunni?

Nokkrum mntum eftir a g birti ofansta frsgn af undirrituu pstkorti, tlai g a sj hvort allt virkai blogginu. s g aritgerin eftir jminjavr var ekki lengur agengileg Skemman.is. a er bi a loka fyrir gegnsi sem var ar gr.

Vibt vi vibtina einni og hlfri klukkustund fr birtingu essa blogs. Svisstjri jnustu og milunar Landsbkasafni upplsir:

gr var afgreitt erindi fr hfundi ritgerarinnar sem vildi lta loka agangi a henni.

a var svar vi erindi mnu til skemman.is, sem sent var kl. 9:17 a slenskum tma dag 4. febrar 2020:

gr opnai g og las ritger Skemmunni sem hgt var a finna hr:

https://skemman.is/handle/1946/23442

dag er bi a loka lestur.

Mr leikur forvitni v a vita hva veldur essu breytta standi milli daga.

Lklegt tel eg a fleiri lundar hafi veri ferinni me pstjnustunni.


rshfn Freyjum 1905-1906

Trshavn fra Richter nr. 11 lille

Trshavn (rshfn), hfuborg Freyja, er merkur br og vinalegur, og vallt er gaman er a koma anga. a verur a viurkennast a nokku langt er san g var ar sast - en mig langar oft til Freyja. g ver lklega a bta r v brlega til a geta kalla banna frndur mna. Reyndar halda eir heiri minningu eins frnda mns, sem reist hefur veri stytta einu aaltorgi bjarins. Hann var ttaur r rfirisey, ur en s merka eyja var a frhfn kramkaupmanna, hrmungara og jfa. Les m meira um tt flttamannanna tt minni, sem settust a Freyjum hr.

Fyrir rmu ri keypti g gamla ljsmynd af Trshavn, sem er fr byrjun 20. aldar, a vri auvita ekki frsgur frandi, ef myndin vri ekki lit. Reyndar er etta handlitu glerskyggnumynd.

Danskur ljsmyndari, Vilhelm Pagh Richter (f. 1879), seldi glerskyggnur fyrir Laterna Magica sningarvlar. Myndin af Trshavn er fr fyrirtki hans Kaupmannahfn. Fstar eirra skyggnumynda tk hann samt sjlfur.

2

Sama myndin sem g er til jminjasafni Dana (hr fyrir ofan og einnig hr), en ekki lit. Hn er ekki tmasett nkvmar en til tmabilsins 1900-50. Mynd jminjasafnsins Kaupmannahfn kom fyrir nokkrum rum fr litlu safni Or, sem er eyja innarlega safiri (Isefjorden) Sjlandi. a var allri safnastarfsemi htt fyrir nokkrum rum san.

Myndin var trskju merktri "Frerne". skjunni var einnig seill, listi yfir 57 skyggnumyndir fr Skotlandi, Skosku eyjunum og Freyjum. Smuleiis var skjunni bla me stuttum fyrirlestri um Freyjar, sem lesa mtti egar myndirnar voru sndar.

jminjasafni Dana (Nationalmuseet) hafa menn ekki enn gert sr ekki grein fyrir v a Vilhelm Pagh Richter tk langt fr v allar r myndir sem hann seldi sem Laterna Magica serur. Fyrirtki hans seldi til a mynda skyggnumyndir byrjun 20. aldar, sem t.d. voru teknar af skoskum leiangri semferaist viGrnlandsstrendur 9. ratug 19. aldar. Richter setti nafn sitt myndirnar, en tti ekkert eim. r myndir hfu um tma veri seldar af fyrirtkjum Bretlandseyjum lok 19. aldar lkt og skyggnumyndaserur fr sland (sj hr).

Freyskur srfringur kemur til hjlpar

Hr verur btt um betur hva varar aldursgreiningu myndinni minni af rshfn. Gur kunningi minn hr ngrenni vi mig Danmrku, Ragnar M. Egholm, sem er Freyingur me stru F-i hefur aldursgreint myndina. Ragnar gat egar sagt mr hve gmul myndin er og hr eru rk Ragnars: ar sem Safnaarheimili (Menighedshuset) er myndinni, er hn tekin eftir 1896, v var byggingu ess loki - en myndin er tekin fyrir 1906 egar psthsi var reist, en a er ekki me myndinni.

Restin var auveld. annarri mynd Freyjaseru Vilhelms Pagh Richters er skyggnumynd af tveimur breskum kafbtum sem heimsttu eyjarnar. Einkennisstafir annars eirra sst og er ar ferinni HMS C1, sem hleypt var af stokkunum ri 1905.Lklegast er v a myndin af Trshavn s fr 1905 frekar en 1906, en gti veri tekin sar, ar sem myndirnar sr V.Pagh Richters eru a llum lkindum ekki allar fr sama tma.

C1HMS C1 vi Freyjar 1905 ea 1906. a gti veri sar, ar sem myndirnar seru V. Richters eru augsjanlega ekki allar fr sama tma. Kafbturinn C1 var jnustu Royal Navy fr 1905 til 1918.

Ragnar M. Egholm btti heldur um betur er hann upplsti, a myndin hefi vafalaust veri tekin fr gtunni Heygsbreyt, ca. vi gatnamtin vi Dalaveg. Stristeinninn sem sst fremst myndinni er enn til staar og stendur garinum hj ttingja Ragnars, Debes Danberg.

IMG_0004 b Fornleifur copyrightMynd skyggna er merkt sem nr. 11 Thorshavn og ykist g nokku heppinn a hafa n hana, v freyskir vinir mnir hafa sopi hveljur og fari og n grindarskutla sna egar eir hafa s hfusta sinn allri sinni dr mynd minni. g skil vel ... Og n hef g hkka veri essari "fornleif" minni me essari grein. Eins og allir vita er Trshavn dr br, en ekki eins dr og Reykjavk.

Hr fyrir nean eru svonokkrar arar skemmtilegar myndir r Freyjasyrpu eirri sem Vilhelm Richter seldi byrjun aldarinnar, sem komu fr safni Or og eru n varveittar jminjsafninu Kaupmannahfn. Myndirnar voru ugglaust ekki teknar af honum sjlfum.Untitled-Grayscale-02 b

Richter_F%C3%A6r%C3%B8erne_31

Richter_F%C3%A6r%C3%B8erne_28

essi mynd syrpu sem V.Pagh Richter seldi virist fljtu bragi miklu yngri en yfirlitsmyndin af rshfn. En g er ekki viss.

Richter_F%C3%A6r%C3%B8erne_19 g

Richter_F%C3%A6r%C3%B8erne_16


ingvalla-bagallinn endurskoaur

Tau Bagall ingvellir

Meal fegurstu forngripa sem fundist hafa jru slandi er haus, ea llu heldur hnn, af svo klluum tau-bagli (jms. 15776/1957-39) ea tau-staf, sem fannst jru ri 1957. Bagallinn var lausafundur sem fannst vi framkvmdir ingvllum og eru fundarastur allar frekar ljsar (sj um a hr bls. 24-25).

Tau-baglar (tau er bori fram t slensku) eru eir stafir kirkjunnar manna nefndir sem hafa T-laga haus. Tau er grska heiti bkstafsins t. Bagall er hins vegar hi forna norrna or fyrir biskupsstaf og er ori afleitt af latneska orinu fyrir staf, baculus (stundum rita hvorugkyni baculum), sem og grska orinu baktron, sem hinar margfrgu bakterur (stafgerlar), sem hrj mannkyni, mega akka nafn sitt.

Ta-bagall-fra-thingvollumGripur essi, sem vntanlega hefur veri biskups- ea btastafur, var sendur utan mikla sningu 1992-93 sem kostu var af Norrnu Rherranefndinni og Evrpurinu. g (VV) ritai um gripinn sningaskrr sem komu t tengslum vi hinar strufarandsningu sem sett var upp Pars, Berln og Kaupmannahfn 1992-93. Skrin ht dnsku Viking og Hvidekrist, Norden og Europa 800-1200; ensku: From Viking to Crusader, The Scandinavians and Europe 800-1200, sku Wikinger, Warger, Normannen. Die Skandinavier und Europa 800-1200 og frnsku Les Vikings... Les Scandinaves et lEurope 800-1200.

afar stuttum texta sningarskrnna, gaf g upp aeins tarlegri upplsingar um tau-bagalinn fr ingvllum en t.d. Kristjn Eldjrn ea James Graham-Campbell hfu ur gert er eir veltu fyrir sr essum einstaka grip verkum snum, sem g vitnai smuleiis . Maur skkti sr niur frin, en gat ekki skrifa nema nokkra lnur. N verur btt r v.

Tau-stafurinn fr ingvllum, sem er auveldast a stlgreina sem tilheyrandi rnes-stl, er ekki str gripur. Lengd hans me leifunum af trstafnum sem fundust fal stafsins er ekki nema 7,1 sm og breidd er 8,6 sm. Viurinn stafnum hefur veri greindur sem blhyrnir (cornus sanquinea L.).

Tau-tkni og baglar voru hmildum taldir skrskota til tau-krossins, t-laga kross, sem var einkennistkn heilags Antonusar munks Egyptaland sem talinn er hafa veri uppi 3-4. ld e. Kr. Einnig hefur Tau-kross veri tengd heilgum Frans af Assisi list smialda. Tau-stafir hafa lengir veri ekktir sem biskups og prestastafir austurkirkjunni, armensku kirkjunni, meal koptskra kristinna og hj Epum. Menn hafa leiki sr a tengja stafinn fr ingvllum vi austurkirkjuna, en v miur er lti sem stutt getur slk tengsl og Antonus og heilagur Fransiscus (Frans) koma tau-baglinum slandi ekkert vi, enda er tau-kross hans ekki eins laginu og bagall s sem Antonus og Frans eru sndir me freskum og altarislist mialda.

Lkt og g benti afar stuttum texta mnum um bagalshninn fr ingvllum sningaskrm Vkingasninganna Pars, Berln og Kaupmannahfn, ekkjum vi hausa r vii af stfum sem mest lkjast hausnumfr ingvllum. eir hafa fundist Dublin. a hefur lengi veri ljst a slendingar hafa grimmt stt vruviskipti Dyflinni og enskum verslunarstum fyrrihluta mialda (sj nnar near essum texta). g er enn v a hnninn geti veri verk frBretlandseyjum ea rlandi, ar sem slendingar versluu miki 11.12 og fram 13. ld. g hika ekki vi a aldursgreina stafinn til um 1100 e.Kr. og jafnvel getur hann veri eitthva yngri. Hann er heldur ekki hreinrktuum rnesstl.

Baglar kirkjunnar

Bagallinn, eitt af einkennistknum biskupa og annarra httsettra manna innan mismunandi kirkjudeilda, hafa gegnum sguna hloti margar skringar. Sumir vilja lta a etta s fjrhirstafur, me vsunar til ess a essir menn gttu hjarar Drottins. Flestir baglar fengu v fljtlega svipa form og krkstafir fjrhira. Arir srfringar sj frekar uppruna tau-bagalsins meal gyinga sem fyrstir tku kristni. eir ttu a hafa ttleitt bagalinn r gyingdmi. Tu tthvslir gyinga ttu sr hver sinn staf og var hver stafur merktir bkstafi ttarinnar, en s sem kristnin "erfi" ea fkk a lni var stafur prestanna, Levtanna, sem blmsrai og laufgais (var tr lfsins, lfsins tr arbor vitae; og sar meir ran/krossinn) .e. stafur Arons sem greint er fr 4. Msebk, 17 kafla og t.d. einnig 2. Msebk, 7. kafla: Drottinn varpai Mse og Aron og sagi:

„Ef fara segir vi ykkur: Geri kraftaverk, skaltu segja vi Aron: Taktu staf inn og kastau honum niur frammi fyrir fara. Hann verur a eiturslngu.“ San fru Mse og Aron til faras og eir geru a sem Drottinn hafi boi eim. Aron kastai staf snum frammi fyrir fara og jnum hans og hann var a eiturslngu. kallai fara fyrir sig vitringa og galdramenn og spprestar Egyptalands geru eins me fjlkynngi sinni. Hver eirra kastai staf snum og stafirnir uru a eiturslngum en stafur Arons gleypti stafi eirra. En hjarta faras var hart og hann hlustai ekki eins og Drottinn hafi sagt.

41083148992_61188b5def_b

Stafur Mses er einnig nefndur Sari Konungabk, kafla 18:4, egar segir fr Hiska Akassyni, sem svo er kallaur slensku (Hezekijah ben Ahaz):

a var hann sem afnam frnarhirnar, braut merkisteinana og hj niur Asrustlpana. Hann braut einnig eirorminn, sem Mse hafi gert, en allt til ess tma hfu sraelsmenn frt honum reykelsisfrnir og var hann nefndur Nehstan.

Sast en ekki sst m finna "stafestingu" essu Nja Testamentinu, nnar tilteki Jhannesarguspjalli 3:14, sem einnig skrir af hverju menn voru me bronsstafi sem sndu tknrnan orm slandi um 1100 rum e.Kr.:

Og eins og Mse hf upp hggorminn eyimrkinni, annig Mannssonurinn a vera upp hafinn svo a hann veiti hverjum sem trir hann eilft lf.

Eirormur var um langan tma eitt af tknum Krists. neitanlega minnir bagallinn fr ingvllum eirorm Mses, sem kallaur var Nehushtan, og sams konar mynd af krossinum virist hafa losti niur bibluglansmyndahfunda Bandarkjunum 20 ld og listamanna sem hefur skreytt kirkjuhur San Zeno Verona talu sem er fr fyrri hluta mialda (12. ea 13. ld).MosesAndTheBrassSerpenturn cambridge.org id binary 20161128160751923-0656 9781316402429 12361fig61

Abraham og Drottinn

Sagan um stafi tthvslanna 12 kirkjuhurinn San Zeno Verna; 1. Msebk kafli 14: kom or Drottins aftur til Abrams: „Ekki mun hann erfa ig heldur s sem af r mun getinn vera. Hann skal erfa ig.“
leiddi hann Abram t fyrir og mlti: „Lttu til himins og teldu stjrnurnar ef getur.“ Og hann sagi: „Svo margir munu nijar nir vera.“

Verona,_Basilica_Moses lgmli og stafir tthvslanna

Mses fr lgmli og Aron gtir stafa tthvslanna. Stafur tthvslar hans hans laufgaist og blmgaist.

Vangaveltur um eiganda bagalsins sem fannst ingvllum

Heyrt hefur maur og lesi alls kyns vangaveltur um hugsanlegan eiganda tau-bagalsins sem fannst i jru ingvllum. Eins og oft ur slandi, skal s leia hef hvegum hf, a einstakur gripur sem finnst jru s tengdur kveinni persnu slendingasgum ea lka bkmenntum. Slkir rar eru algjrlega t htt. Hvort eir fegar Gissur sleifsson ea sleifur Gissurarson biskupar hafi tt tau-bagallinn ingvllum skal v hr me llu sagt lti, svo a bagallinn falli tmalega a embttistma eirra sem biskupa Sklholti.

En kannski voru eir fegar, lkt og svo margir kirkjunnar jnar, ir me me li, svo a eir tndu embttisverkfrum snum vavangi? Hugsanlega misstu eir bagalinn kvennafari og a me brroskuum stlkum? Enn annaranki gti gefi stu til a tla, a eins og fyrr og sar hafi jfar hreira um sig Alingi. Baglinum gti hafa veri stoli. Allt eru etta arfa vangaveltur er menn vita ekki hvar a leita a svrum um uppruna forngripa.

Einhverjum datt n sast hug a lgsgumenn hefu gengi me einhver tkn um stu sna ingi. Um slkt var spurt Vsindavefnum (sjhr), ar sem srfringur einn afneitai sem betur fer me llu a slk tkn hefu veri notu af lgmnnum; en af einhverjum furulegum stum birtist samt ljsmynd af ingvallabaglinum vi greinina Vsindavefnum. Stundum geta menn ekki seti sr vitleysunni?


T-baglar Evrpu mildum
Hvar finnur maur svo forlta bagal eins og ann sem fannst ingvllum ri 1957? Sannast sagna hefur enn enginn tau-bagalshnn lkur eim sem fannst ingvllum enn fundist jru ea varveist annan htt. a tti ekki a vera tiloka a eins ea svipaur gripur tti eftir a finnast einhvers staar ngrannalndum slands. Hnninn er steyptur og gtu fleiri hnar hafa veri steyptir eftir sama grunnmti og hann.


eir Tau-baglar sem nnast ola samlkingu vi stafinn fr ingvllum eru baglar sem hggnir voru t lgmyndum rskum hkrossum.

carved-stones-irland-offaly-1 2

carved-stones-irland-offaly-1

Mynd bygg tlvumlingu af Durrow-hkrossinum County Offaly rlandi. arna situr Jess dmsdagsmynd og heldur tveimur af tknum snum, krossinum og ormastaf ttar sinnar. cross-ring-detail

Hr fyrir nean sst greinilega 3 ljsmyndum tau-bagall dmsdagsmynd hkrossinum fr Muiredach sem stendur vi klausturkirkjuna Monasterboice i County Louth rlandi. Krossinn er aldursgreindur til 9. ea 10. aldar, sem stlfrilega virist vera g tilraun a teygja grna lopann. Krossinn er llu nr fr 11. ld.

33

Muiredach's_High_Cross_(east_face)_2

Muiredach's_High_Cross_(east_face)_(photo)

Hr fyrir nean; Mijumynd hkrossi sem stendur Clonmacnois County Offaly. essum krossi stendur Jess einnig stoltur me tkn sn krossinn og me tau-bagalinn ormastaf Levtans) og kross.

Irish_high_cross_Clonmacnois 2

syri hkrossinn Kells rlandi sem kenndur er vi heilagan Patrek og Klumkilla m einnig sj Krist standa me tross og ormastaf. rvddarmynd.

KELLS_SOUTH_CROSS_WEST_FACE_HEAD_CENTRE_WEB

Tau-baglar voru greinilega tsku rlandi fyrri hluta mialda. Baglahnar r tr sem fundist hafa vi fornleifarannsknir Dyflinni rlandi sna a glggt. Ekki er n alls endis vst a um baglahna s a ra llum tilvikum. Her eru teikningar af remur af fjrum eirra, sem upphaflega birtust bk James T. Lang (1988): Viking-Age Decorated Wood: A study of its Ornament and Style [Medieval Dublin Excavations 1962-81. Ser. B, vol 1], National Museum of Ireland.

DW58

DW44

3

Nokkur dmi um taubagla Vestur-Evrpu fyrri hluta mialda

Enginn tau-bagall hefur enn fundist ea varvesit Skandinavu; En va Norur- og Vesturevrpu hafa varveist tau-baglar og einnig sjst eir kirkjulist, sem snir a tau-stafir hafa veri algengir va um lfuna. Hr sni g fein dmi til gamans:

markImage
Brotinn hnn af tau-staf sem skorinn hefur veri r flabeini ea rosmhvalstnn. Hann er varveittur St.Peter Schatzkammer Salzburg Austurrki. Hninum er er gefin mjg brei aldursgreiningin ea 800-1250, tt tmabili 900-1150s mun lklegri greining. Silfurumgjr me letrun, sem er hls stafsins, er mun yngri en stafurinn og hnninn. Ml hnsins eru 4,8 x 13 sm (sj nnar hr). Sji hve eyrun orminum lkjast eyrum orminum trhninum hr a ofan fr Dyflinni.

02-0803-1 Kln dom ca. 1000Hnn af tau-staf r flabeini fr v um 1000 e.Kr., varveittur Dmkirkjunni Kln.

Maastricht,_Schatkamer_Sint-Servaasbasiliek,_Servatiana,_zgn_staf_van_Sint-Servaas
Hnn af tau-bagli r flabeini varveittur Schatkamer Sint-Servaasbasiliek (kirkju heilags Servatusar) bnum Maastricht Hollandi.

1280px-Brit_Mus_17sept_010-crop

Tau-bagall fr 11. ld sem varveittur er British Museum. Hann er Engil-Saxneskum stl sem svo er kallaur.

03-crozier

rskur tau-bagall sem talinn er vera fr 12. ld og sem varveittur er jminjasafni ra Dyflinni.

broughanleaTvennskonar baglar hggnir ltinn steinkross Broughanlea County Antrim Norur-rlandi. Aldur viss.

Vilhjlmur rn Vilhjlmsson

31.12.2019


Syndafall jminjasafni

Screenshot_2019-12-27 Smycke

Sumari 1883 stundai starfsmaur Forngripasafnsins Reykjavk furuleg forngripa(vi)skipti me jararfinn. Hann lt tsendara fr Nordiska Museet i Stokkhlmi hafa forlta brjstkringlu fr 16. ld, sem hafi veri bningasilfur kvenna slandi aldarair. Brjstkringlu essa, sem sem er r logagylltu silfri, fkk Nordiska Museet a v er virist a gjf ann 8. jl 1883.

ri 2008 fkk jminjasafni brjstkringluna aftur a lni kveinn tma og hefur hn n hloti safnanmeri NMs-38867/2008-5-185. a vekur hins vegar furu a starfsmaur jminjasafnsins, sem frt hefur brjstkringluna inn Sarp, skrningarkerfi flestra safna slandi, ltur etta eftir sr hafa Sarpi:

skiptum fyrir R.A., 8.XII. Brjstkringla. Efni silfur, gylt. verm. 6 cm. Sj Afb. 2 - 3 , Pl. 3, 12 a - b. Fengin fr Forngrs. skiptum af R.A., 8.XII.1883 kom hn.

Eitthva virkar etta eins og endasleppt ruglumbull. En me gum vilja m tla, a menn jminjasafni viti einhverju stigi ekki hvort brjstkringlan hafi komi fr Svj, en er g ekki viss, v mig grunar a starfsmaurinn sem skrifar essa vlu kunni lklegast ekki setningarfri og notkun spurningarmerkja. En kom kringan til slands? a m vera elileg spurning mia vi allt etta rugl Sarpi.

Mean a brjstkringlan ga var Svj, hafi enginn Stokkhlmi buri til a rannsaka ennan grip ea uppruna hans, v ekki er hann slenskur. Kringlan var aeins skr ar sem "smycken" fr slandi og upplst er a Forngripasafni hafi gefi hana Nordiska Museet.


nnur kringla "Endurlifnunarstl"

N vill svo til a Forngripasafni tti annan, sams konar grip og kringluna, sem gefin var til Stokkhlms. Hn ber nmeri 2156 (sjhr) og henni fylgir lng keja; hvortveggja er logagyllt. Kringlunni eirri Forngripasafninu lsti Sigurur Vigfsson eftirfarandi htt:

sigur_ur_vigfussonHlsfesti r silfri, algylt, l.um 135 cm., br. 6 mm., . 2 mm. ll samfelld; kveiktir hlekkir, grannir, dlti undnir, svo festin verur sljett; hn er svo sem tvfld ll, samsett af tvennum hringum; kemur a glegst ljs er undi er fugt upp hana. henni leikur ltill grafinn silfurls, gyltur, me hring , og honum hangir kringltt kinga, 5,9 cm. a verm. og 48 gr. a yngd, steypt r silfri og gylt, me mjg upphleyptu verki beggja vegna og steyptri snru umhverfis. Annars vegar er syndafalli, Adam og Eva standa hj skilningstrjenu gs og ills; Eva tekur vxt af trjenu og Adam heldur rum. Ormurinn (djfullinn) hringar sig um trje. Dr merkurinnar (einhyrningur, uxi, svanur, hjrtur o.fl.) eru til beggja hlia. Yzt vinstra megin virist vera Jahve og sendir fr sjer engil flugi: en yzt hgra megin virist engill(inn) reka Adam burtu; eru r myndir miklu smrri en aalmyndin. Trje er me mikilli krnu og fyrir nean hana er letra: MVLIER . DE - DIT. MIHI/ ET . COMEDI . - GE . 2. ( .e. konan gaf mjer og jeg t me. Genesis [1. bk Mse ] 2. [kap.]). Hins vegar er frigingin fyrir syndafall og syndir mannkynsins; Krossfesting Krists. Umhverfis Krist a ofan eru geislar hlfhring. Sinn rninginn er til hvorrar handar. Mara fr Magdlum krpur vi kross Krists og heldur um hann. nnur kona ( Mara mir Krists?) snr sjer undan og gengur fr. Hermaur (Longinus) tlar a stinga spjti su Krists; annar a brjta me kylfu ftleggi annars rningjanna. Hfusmaurinn (Longinus) situr hestsbaki hj krossi Krists og hefur spjt sitt lopti. Beggja vegna vi krossana og milli eirra er leturlna yfir vera kinguna: MIS-ERERE. NO-BIS - DOMI-NE( .e. Miskunna oss drottinn ). Alt er etta endurlifnunarstl og lklega fr 16.ld. Sennilega gjrt zkalandi, upphafi, a minsta kosti. - Festin (og kingan) er sg a vera fr Jni biskupi Arasyni, en seinast hefur tt hana Sigurur Vatnsleysu (Jnsson) (S.V.).

ll essi frsla Sigurar Vigfssonar var g og blessu, eins langt og hn ni, og Sigurur Vigfsson geri sr eins og sannur sendurlifnunarstlisti far um a frast, sem og upplsa sem ttu jararfinn. Mttu menn taka hann sr til fyrirmyndar, bi Nordiska Museet og jminjasafni ntmans.

Medala en ekki brjstkringla

hans-reinhard-d.AE.-taetig-1535-1568-fuer-johann-friedrich-den-grossmuetigen-von-sachsen-1532-1547-1066510
Sigurur Vigfsson hafi mila haldgum upplsingum og komist nrri um flest hva varar "brjstkringlu", og sem sg var fr Jni Biskupi Arasyni komin, hafi hann ekki agang af llum eim upplsingum sem flk hefur dag, en sem sumir virast ekki geta ntt sr til gagns ea gamans.

hans-reinhard-d.AE.-taetig-1535-1568-fuer-johann-friedrich-den-grossmuetigen-von-sachsen-1532-1547-a-1066510

Me rltilli fyrirhfn er fljtt hgt a komast a v a r tvr "brjstkringlur" sem varveittust slandi eru raun medalur, sem Jhann fyrsti Fririk hinn mikilfenglegi,kjrfursti af Saxlandi (Johann Friedrich der Gromtige von Sachsen;1532-1547) lt steypa (og ekki sl) einhvern tma stuttu eftir ri 1535 - ea um a bil - ea a minnsta kosti ur en hann hrkk upp af vegna offitu og lystalifnas. Hann var mikill fylgisveinn Marteins Lters og tu eir kumpnar greinilega sams konar mat.

Lucas_Cranach_d.J._-_Kurfrst_Johann_Friedrich_der_Gromtige_von_Sachsen_(1578)Lukas Cranach eilfai Jhann kjrfursta eins og kfu ds.

Medalumeistarinn, ea listamaurinn sem steypti medalurnar, var Hans Reinhard inn eldri, sem starfai tmabilinu 1535 fram til 1568.

Nlega var uppboi Vnarborg seld medala af eirri ger, sem frekt og rkt sibtarflk bar um hlsinn slandi er a rndi og hlunnfr ara. Medalan fr 700 evrur (sj hr).

Fornleifur vonar n a jminjasafni taki vi sr og fari rinu 2020 a skr keypis upplsingar um gripi safnsins sem Fornleifur hefur n allmrg r mila hr blogginu til almennings. Safni verur vitaskuld a vitna Fornleif og ta orrtt eftir honum - Ea eins og rita stendur ANTIQUUS DETID MIHI ET COMEDI og ti a!


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband