Stopp !! Fyrir alla muni

Skatthol Skla

"Hver er eiginlega tilgangurinn me sjnvarpsttunum Fyrir alla muni", spuri einn vina Fornleifs gr? Honum vargreinilega niri fyrir vegna ess hve llegir honum ttu ttirnir, enda er hann smekkmaur fort, sgu og menningu.

g leit v efni essum ttum. N sast var binn tileinskis ntur ttur me essu annars gta nafni fyrir skattpeninga landsmanna - af flki sem greinilega veit lti, ea alls ekkert, um hva a er a ra ea fra um.

Jafnvel tt ttarstjrnendur leiti til rtgrinna menningarstofnanna eftir upplsingum, vera ttastjrnendur v miureinskis vsari. Allur vsdmur virist hafa flutt r landi og jafnvel lngu fyrir hrun.

sasta tti Fyrir alla Muni (sj hr) var fjalla um mealga empire-mublu (sem mr snist a s spnlg). Hn er, a v a mr sndist, fr mibiki 19. aldar. ͠ttinum er sg saga af flki Breiholti sem telur a etta skffedarum hafi veri eigu Skla fgeta Magnssonar og a forfeur eirra hafi n a Vieyjarstofu er hn va a hruni komin snemma 7. ratugnum.

tturinn byrjai reyndar v a eki vestur b. En viti menn, allt einu var bllinn kominn upp Breiholt. Jafn fugsni var allt anna essum tti.

Sams konar (ea lka) mublu, chatol ea skatthol eins og a heitir n slensku, er hgt er a f fyrir slikk Danmrku, aan sem mr snist a skattholi s tta. Skattholi var reyndar ekki snt srstaklega vel ttinum Fyrir alla muni. Mr snist skffedari vera lagt me spn af eik ea afrsku mahn.

Eigendurnir sem eiga kjallarann Breiholti sj lklegaofsjnum flgur faldar skffedarinu, fyrst eir halda ea telja sr tr um a Skli fgeti hafi seti vi a. fjlskyldunni var vinlega tala um skp/plt Skla.

Greint var fr v ttinum, a afkomendur eiganda skattholsins hafi leita til eins af stjrnendum ttarins til a finna kaupanda tlandinu. Reyndar er mublan Breiholtinu, sem er snd mjg lti og illa ttinum, aeins neri hlutinn af skattholinu. Toppskpinn vantar. a kom vitaskuld heldur ekki fram essu frsluefni vegum RV, frekar en svo margt anna sem skipti mli vi a leysa rgtuna sem sett var fram.

Stllinn skattholinu, einn og sr, snir a ljslega a mublan er empire (bori fram ampr) stl og er hn fr mibiki 19. aldar. ess er ekki geti ttinum. Danir framleiddu empire-mublur lengur en t.d. Frakkar, annig a skattholi gti hugsanlega veri fr sari hlut 19. aldar (s-empire).

Leita til rs Magnssonar

enginn starfsmanna flias jminjasafns hafi haft buri til a fra skransala og eina af essum siblaakonum sem vinna fyrir auglsingatekjur RV, hefi ekki urft a angra ldunginn ogeftirlaunaegann r Magnsson, hann s sagur "vita allt", til a lta hann segja jinni a etta geti ekki veri mubla Skla vegna ess a hann s hana ekki Viey 7. ratug sustu aldar.

Rk rs voru i furuleg og alls ekki bygg stlfri hsgagnsins ea frilegu mati.

ar sem r var viss um a hann hafi ekki s skattholi Viey 7. ratug sustu aldar, egar afkomendurstrbndans Eggerts Briem Eirkssonar fru og sttu skattholi, taldi r a etta gti ekki veri mubla Skla. Furulg rk a, en enn meiri furu stir a r beitir ekki fyrir sr mikilli ekkingu sinni og annlari og bendi einfaldlega a mublan s empirestl og geti v ekki veri fr tmum Skla fgeta. Eitthva viturlegra hefi vissulega geta hafa veri klippt t r ttinum, v ttagerarmenn eru prttnir vileitni sinni vi a "ba til ga sgu". Sannleikurinn er ekki alltaf besta sagan hj flki eim bransa.

Sklaskei

Afkomendur Eggerts Briem Eirksson, semnmu brott mubluna Vieyjarstofu, gtu hglega veri a segja sannleikann um hvernig au nu hsgagn forfera sinna, v mublan er fr 19. ld og gti v hafa veri ritplt Eggerts Briem ea jafnvel fur hans Eirks biskupsritara.

Eeeen ekki ttu allir slendingar svona fnar mublur 19. ld. eir sem ekki voru hfingjar, illmenni og arrningjar uru a lta sr ngja a geyma sitt dt smkistlum og rita sn bnabrf vi ljsi fr grtarlampa heimasmari fjl.

Summa summarum er a skattholi ttinum Fyrir alla muni hefur Skli Magnsson hvorki seti vi me bkhaldi sitt, n s. a geta allir frst um vi einfalda leita a orinu chatol (t.d. dnsku) netinu (leiti lka a myndum af chatol). leiinni geta menn, sem lmir vilja eignast "Sklaskpa", liti ver lka skattholum og s a a er vafalti lgra en innflutningskostnaur. Lti fstfyrir 19. aldar mublur essa dagana. Kannski a eftir a breytast.

21 chatol

a verur a teljast strfurulegt, a veri s a ba til heilan sjnvarpstt mekjnalegum spuna um eitthva, sem auveldasta ml hefi veri a ganga r skugga um me leit veraldarvefnum. hefu menn lklega einnig uppgtva, a mublunni kjallaranum hj Brmunum Breiholtinu vantar toppstykki, eins og a sem sj m hr a ofan. Toppstykki vantar greinilega lka ttina sem Fornleifur leyfir sr a gagnrna hr af sinni alekktu grimmd.

j sem hendir

slenska jin hefur fltt sr svo miki r "helv..." fortinni, a fstir ekkja vart stl og smekk flks fyrir 70-100 rum san ea fyrr. N er allt eins konar Ikea, nemamenn teljist til Epal-eltuflks sem er svo vel lnum og vitstola, a a kaupir a sem flott ykir 100-200% hrra veri en a selst ngrannalndunum. slendingar henda einnig manna mest Evrpu haugana.

Vanekking slenskra skransala gegnum tina, v sem eir eru a selja, snir etta lka mjg glgglega. Skransalar urfa nttrulega ekki a vita nokkurn skapaan hlut, en a vri n lklega til bta ef lgmarksekking vri fyrir hendir. En egar slumenn, sem eru a fara me "meint hsggn" fur Reykjavkur slu til tlanda, vita ekki neitt um a sem eir taka a sr a selja, vera eir fyrir alla muni a lesa sr betur til - og a hefur reyndar aldrei veri auveldara. Lestrarkunntta slendinga hefur aftur mti aldrei veri verri.

Saga af skransala

Hrsegir fr slumennsku skransala eins Reykjavk, sem hafi til slu nokku kindugan rukross, sem hann kynnti til sgunnar sem "rmverskan"; og geri arir betur. a er kannski ekki frsgur frandi, a skransala mannsins fr hausinn og a hann er hinn sami Sigurur Helgi Plmason (Gunnarssonar hljmlistamanns) sem sr um stjrn ttanna Fyrir alla muni.

hugi jar, sem af llu hjarta fyrirltur fortina, var ekki mikill drkeyptu silfri skransalans, sem vildi selja flest sem gulls gildi. dag er Sigurur Plmason starfsmaur Myntsafns Selabankans, egar hann er ekki a skra t skran RV me ltilli asto fr stofnunum sem tti a hafa vit fortinni.

soluro_a.jpg

Rukross samsettum r hlutum fr mismunandi tma, reyndi Safnaramistin a selja 4,6 milljnir krna hr um ri.Hr m lesa frilegt lit hinum heilaga krossi samsettum sari tmum heiarlegum. Kannski kemur ttur um kross ennan rinni Fyrir alla muni og g skring vel stltum handleggjum Krists?

Fornleifur telur a s gta kona, sem hltur brtt a vera tvarpsstjri RV, tti a sna sparna verki og velta starfsmnnum stofnunarinnar af makindalegri vindsng Bjarna Ben og taka af eim slgleraugun. San mtti skipa eim a lta endursna ttina Muni og Minjar, tt a s gamalt og sigi sjnvarpsefni (ja, vonandi er ekki bi a henda eim ttum haugana). Fyrir mannsaldri san, reyndu Eldjrn og rykfallinn r Magnsson a minnsta kosti a mila vitsmunum jina, eir fornlfarnir, Kristjn og r, urftu ekki a akaMiklubrautina vestur b til a fara upp Breiholt til a f gott "plott" ttina sna.

Svo geri a n fyrir hann Fornleif a skkva vindsngum RV sktalk Fossvogi og lti svo hendur standa fram r ermum. RV verur a geta gert betur fyrir allar auglsingatekjurnar sem velta inn og sem mislegt grgispakk slbekkjum lfsins vill f fingurna . En ttir, sem gerir er lkt og menn gangi me tvfld slgleraugu rkkri, eru kannski a sem menn vilja sj til a lta ljga sig sttfulla.


Algjrlega falsa mlverk fr slandi undir hamarinn hj Bruun Rasmussen dag

fnakot


dag verur boi upp mlverk hj uppbosfyrirtkinu Bruun Rasmussen. S hluti uppbosins, ar er seld eru mlverk, hefst klukkan 16 a staartma Kaupmannahfn. er klukkan rj og rok og rassgat Reykjavk. Mlverki sem hr sst er nmer 119 uppbosskr.

N vill svo til a Bruun Rasmussen er me algjrlega svikna vru fr slandi. Engin brg eru tafli og lafur forvrur og sjlfcertifseraur falsarabani arf lklega ekki a setja gastimpil sinn mlverki.

Um er a ra olumlverk striga sem er 40 x 58 sm a str, sem snir kot ngrenni Reykjavkur ri 1847. var mlarinn Carl Ludvig Petersen fer slandi me rum og meiri meistara, Vilhelm Melbye. Carl Ludvig Petersen teiknai fjlda skyssa og teikninga fr dvl sinni. Ein teikninganna er varveitt jminjasafni og hinar Listasafni slands (sj hr).

fnakot 3

Teikning s sem jminjasafn slands varveitir fyrir slensku jina, er af sama mtfinu (sama b) og mlverki sem selt verur sar dag. Mlverki hefur Carl Ludvig Petersen a llum lkindum mla vi heimkomuna til Danmerkur, v hn er tmasett til 1848.

fnakot 2

Nrmynd. Mr datt eitt andartak hug, a mlverki sndi kot Seltjarnarnesi.

ngjulegt vri ef anna hvort jminjasafn slands ea Listasafni hnepptu etta mlverk, sem danska uppbosfyrirtki metur 40.000 hvtvegnjar, danskar krnur. a ver er nokku hrri kantinum a mnu mati mia vi "gi" myndarinnar. En ksjnarus Bruun Rasmussen hafa fyrir lngu fundi fyrir v a mlverkaf slendinga 19. ldunni hkkar ver og eykur hugann slkir metravru hj nrkum svindlurum fr slandi sem betrekkja stofur snar me menningu sem eir hafa ekkert vit . Lklegast arf fyrirtki v a halda, eftir a anna hvert 20. aldarmlverk sem eir hafa undir hndum reynist falsa samkvmt lafi konservator.

g skoai mlverki dag samt gum vini mnum, hinum 79 ra meistara Erik Bing Henriques. Vi kvum ekki a bja myndina, til a gefa ftkum sfnum slandi tkifri til a n hana. Og hver vill annars n ori eiga nokkurt mlverk fr slandi. Menn eiga httu a allt aan s stoli, logi, snua ea sviki.

O TEMPORA! O MORES!


Kaupmannahafnarmyndir Fornleifs

IMG_2198 b

Kaupmannahafnarbar elska hina sktugu og subbulegu hfuborg sna sem algjrlega hfileikalausir arkitektar ntmans vinna skipulega vi eyileggingu .

fsbkinni Gamle Kbenhavn, ar sem hgt er a frast miki um Kaupmannahfn liinna tma, setti g um daginn enn eina ljsmynd af borginni. Myndin er varveitt ljsmyndasafni Fornleifs. Myndin hefur vaki mikla hrifningu og hefur hafa n 600 manns "lka" myndina. Hn snir rhsi Kaupmannahfn byrjun sustu aldar.

Myndin af rhsinu fr menn sig til a dreyma um betri tma, me farsttum, barnavinnu og n votts af velferarjflagi.

IMG_2205c

Myndin er varveitt laterna magica skyggnumynd, sem tilheyri safni skordrafringsins Levi Walter Mengel (1864-1941), Bandarkjamanns sem var me leiangri Robert Edwin Pearys ri 1891. Mengel var einnig leiangri til a leita a Peary ri 1992. Mengel skaust nefnilega "aeins heim" millitinni.

220px-LeviWMengel

Levi Walter Mengel

Fyrir fum rum fr safn eitt Bandarkjunum, sem Mengel byggi upp, algjru menningarleysi a selja skyggnusafn Mengels uppboi. Safnstjranum tti greinilega ekkert vari ljsmyndasafn Mengels og Bandarkjunum tkast a a selja mmur snar eins og vi vitum. Hrilega vont flk (bad people).

Fornleifur ni v miur aeins nokkrar myndir fr Danmrku og Grnlandi r essu merka safni, myndir sem sumar eiga sr ekki hlistur. Myndina efst tk Mengel ekki sjlfur. Hn var gefin t af fyrirtkinu Underwood & Underwood New York 1909 ea -10.

i getir s fleiri Kaupmannahafnarmyndir Fornleifs me v a fara ennan hlekk og klikka hausmyndina af safnveri Fornleifs me ppuna. Lklega arf maur a gerast flagi Gamle Kbenhavn til a sj myndirnar. a er vst frekar aufengi, og nokkrir slendingar eru arna egar eins og grir og svarthvtir kettir.


Eitt sinn var ek aurasl

Moneypeningur 1975
En a var heldur leiinlegt hugaml. g held a g hafi gert upp vi alla drauma um a vera rkur eins og Sir Jimbo Ratcliffe fursti istil- og Vopnafiri. a var egar 15. aldursri, enda var g orinn eins konar kommnisti skmmu ur. Ef g hefi lti mr ngja a gerast krati, tti g lklegast banka dag. Engir hugsa eins krt um evrur eins og sannir kratar.

g geri mr ungur grein fyrir v a g var af ftku flki kominn, og s ekki hyllingum fyrir mr framt sem heildsali, lkt og fair minn var. Hann setti mat bori og verslunin borgai fyrir hsakynnin ar sem g fkk a ba, anga til alvara lfsins tk vi. g er honum honum og vitaskuld mur minni akkltur fyrir a.

ri 1975 fr g a leika mr me strf. g kva a hefja framleislu mnum eigin selum. a blundai me mr einhvers konar Icesave-gr. g fr ekki htt me form mn, enda var heimaframleisla selum lgbrot slandi daga, eins og a er reyndar dag - tt undarlegt megi virast mia vi run sileysis slensku jflagi sari tmum.

g tlai a gefa fur mnum seilinn, v hann hafi hemjulega gaman af peningum og selum, enda lka myntsafnari. Mig minnir a hann hafi sett seilinn skp skrifstofu sinni og aldrei gert honum htt undir hfi eftir a.

haust skoai g hva l innst hornum gamals fataskps gamla herberginu mnu, sem g formlega flutti r um 1980. ar fann g rllu og t r hennidr g strf sem g hafi geymt til seinni nota.

sundkall yfirstr var a sem ungir menn bjuggu til ri 1975, v hvorki ttu eir tlvur n gemsa. En g tti gta smsj sem g skoai iamargt . g lt mr ngja a skoa sundkallinn og teikna hann frhendis, egar g hf selaframleislu mna. dag teikna menn lklegaplatnukort ea lka fgnu - ea ekki neitt.

selasaga
Ef menn taka vel eftir, tk g mr lka a bessaleyfi a setja nafn mitt verblguseilinn, lkt og g vri selabankastjri. g var reyndar alls endis menntaur, alveg eins og Dav lafsson (sj hr) selabankastjri sem setti smakrt nafn sitt undir gott gengi slensku krnunnar um rabil. Vi sum hvernig fr fyrir henni.

g get ekki neita v a g hef enn gaman af peningum/selum, helst er g , en a er ori svo sjaldan, a g er farin a halda a hgt s a lifa loftinu einu saman - ea reyndar konunni minni. Mean hn sttir sig vi a, er g hlpinn.


Skrteini lfsins

Barnamsksklinn 1972 b

Seinni partinn september var g algjrri kurteisisheimsskn slandi, ar sem g f enn a ba hj aldrari mur minni.

Mir mn var einn daginn me arfa hyggjur og vangaveltur t af einhverri endurgreislu sem Tryggingastofnun krafist vegna skekkju stofnunarinnar treikningum ellilfeyri. g ekki ekkert "kerfi" slandi, enda mestmegnis utan allra kerfa, og hafi v ekki vit til a hjlpa henni - en ba hana a bija systur mna um a skoa mli egar hn kmi heim r snu sumarleyfi.

egar vi tluum um essar hyggjur s g glitta gamalt skrteini mitt rBarnamsksklanum undir llu pappraflinu sem veldur nrri konunni svo miklu hugarangri. "Engu skal hent" virist vera vikvi hj henni dag andsttt v sem ur var, egar hn henti helst llu gamla konan. Einhver nostalga virtist n vera komin mmmu efri rum og hn var farin a nota skrteini mitt sem bkamerki. " mtt alveg taka a", sagi hn egar hn s a g hafi margar minningar tengdar plastinu.

g man nefnilega egar g kom me vsun til a borga rsgjaldi. Stefn Edelstein sklastjri var "kennarastofunni" me velyfirgreiddan skallann tweedjakka me btum olnbogum og rllukragapeysu. Hann gekk oft me derhfu me dski eim tma.

etta var allt eins og a hefi gerst gr, en gerist samt efstu hinni Insklanum fyrir nrri hlfri ld. Skrifstofan var ltil og full af reykingasvlu. Stefn fr upp upphkkunina vi gluggann, ar sem skrifbor hans var; settist vi ritvlina og pikkai inn nafn mitt, heimilisfang og smanmer mia sem hann setti inn plasti og fri mr a svo me ppuna munnvikinu um lei og hann sagi: "Svakalegt nafn er etta sem hefur, maur". g svarai bara "j" ea jafnvel engu, enda hafi g heyrt hve strangur Stefn var. Annars kunni g vel a svara stl vi "Veit ek vel, Sveinki", en tk ekki sjens Stebba.

Aldregi var etta Ausweis mitt nota til neins og a gulnai bara veski mnu til fjlda ra. a gaf hvorki afsltt verslunum n fyrirgreislu flugvllum eins ogplatnukort Hannesar Hlmsteins. Maur urfti ekki a sna etta skrteini til a komast inn sklann. En skrteini urfti maur samtalltaf a hafa. Aginn lt ekki a sr hlja.

Nlega fr g me skrteini heimsskn Tnmenntaskla Reykjavkur vi Lindargtu, sem er arftaki Barnamsksklans. g var a reyna a hafa upp kennsluefni sambandi vi hljfrasmi barna sklanum snum tma (sj hr), og sr lagi vegna sma nemanda langspilum. g lofai sklastjranum a skrifa henni sem fyrst, en geri a loks dag. Hn tlai a spyrjast fyrir um nmsefni fyrir langspilssmar. g sndi henni skrteini, sem var htt a nota er hn var sklanum tluvert sar en g. Hn tri vart snum eigin augum.

gr fr g svo skjalsafn Fornleifs gagngert til a finna afrit af prfskrteinum aalritstjrans er hann var Barnamsksklanum og kemur ljs a g lauk hvorki meiru n minna en "Burtfararprfi tnfri og hljfraleik r framhaldsdeild sklans". urur Plsdttir og Stefn Eldjrn gfu mr "gtt", sem var ekki betra, og svo fkk g nstbestu einkunn "gott" fyrri panleik minn og mtti vst vel vi una, maur sem nddist Bach, Bartok, Beethoven, Brahms, Beatles, BB King, og B-b og Blaka. Umsgnin fyrir hljfri 1971-1972 var v: Framfarir hgar. Mtti fa meira (sj Ausweis HR). g tk egar mi af v, enda tlai g mr ekki a vera undirleikari fyrir eihverja kerlingu gulum kjl og enn sur pankennari. g s bi og heyri hve leiinlegt a var Barnamsksklanum.

Menntunin og burtfararprfi gaf mr hins vegar kvena innsni heim tnlistar. g hlusta mest, en skemmti stundum sjlfum mr me einleik hfinu, tek af og til arur bai ea trommusl potta og pnnur egar g syng ekki bakraddir me Bjrk tvarpinu. a er meira en ng fyrir mig. Maur arf ekkert skrteini upp a.


"Stradivarusinn" minn er kominn heim

Utlaginn

oktber var g nokkra daga me gmlum vinum forlta b Charlottenburg Berlnarborg. ur en eir komu, hafi g seti plitsku skjalasafni Utanrkisruneytis skalands (Politisches Archiv des Auswrtiges Amts) og grska fyrir grein sem g tla a skrifa me konu Pars. Fyrir utan daga me gum mat, tnleikum og leikhsfer Berliner Ensamble til a sj hi djfulga verk Baal eftir Berthold Brecht, var hpunktur ferarinnar fyrir mig a annar fornvinanna kom me langspili mitt ga sem g smai egar g var ungur (sj hr).

Nlega var smakennari ingeyri, Jn Sigursson a nafni, sem smar langspil, binn a sma verklega tsku fyrir mig undir hljfri mitt, en kassinn var ekki tilbinn egar g var slandi lok september.

Einn vina minna, Kristjn, gerist vinsamlegast burardr fyrir langspili. g hafi vitaskuld miklar hyggjur af mefer hljfrisins og kassans flugvl fr slandi til Berlnar. En ekkert var a ttast um a hndum Kristjns. a fkk svo sannarlega einnig Sondermefer hj flugfreyjunum Icelandairs. - Kristjn urfti ekki anna en a segja leyniori "LANGSPIL" og brosa freyjurnar. a tti freyjunum mjg sandi og kassinn fkk a dvelja Saga-Class alla lei til Tegel Lufthafen. Hvort a var Kristjn ea langspili, sem hafi slk hrif freyjurnar, veit g ekki, en a verur eiginlega a rannsaka a vsindalega sem allra fyrst. En Icelandair og flugfreyjum flagsins fri g innilegustu akkir fyrir fyrirgreisluna vi Kristjn - ea langspili.

Saddir af Berln fru vinir mnir aftur hmenningu Fsturjararinnar, en g fr bara rtu til Danmerkur. g er lklega dellukarl, v g keypti srsti undir langspili. Kassinn vakti athygli. ekki meira en a svartur hasshundur, sem sleppt var inn rtuna eftir komuna til Danmerkur, hafi ekki hinn minnsta huga kassanum. San hef g frstundum veri a dytta a hljfri mnu, reyna mismunandi strengi og treina bogann sem g keypti me mikilli r og innhverfri hugun versluninni Sangitamiya Reykjavk september.

ar fyrir utan hef g horft YouTube me upptkum af mismunandi gtisflki sem leikur nlega smu langspil (vlk hugaml sem sumt flk hefur!). g hef vi a fullvissa mig um a rma hlji hljfri mnu var engin myndun kunnugra manna. Langspili, sem snum tma var dmt afkanadskum srfringi sem hljmfegurstu ger langspila landsins - hvorki meira n minna. En langspil hljma ugglaust eins mismunandi og au eru mrg.

20191011_115452

slenskir harlnukommar vi minnismerki um Rsu Luxemburg oktber 2019.

Ekki hlt g neina tnleika Berln etta sinn, en srs eiginlega eftir v a hafa ekki teki Nallann langspili. g lokkai flaga mna til a fara me mr og setja rsir vi na Spree, ar sem skir okkar kstuu litlum en ttvxnum lkama Rsu Luxemburg na ri 1919. g er viss um a Rsa hefi ekkert haft mti v - .e.a.s. a g spilai Nallann.

20191011_120139Kommarnir fr slandi minntust Rsu me bleikum rsum. Menn mega leggja a hvaa merkingu sem eir vilja.

Eftir heimkomuna fr Berln hef g fari smbreytingar langspilskassanum. g setti hann arar spennur en upphaflega voru, sem og hornspeldi r messing; keypti ar a auki gtarkassals sem g hef enn ekki skrfa . g mun einnig setja lamir hann a innanveru. tlunin var svo a setja stu laxaskinn kassann allan, en frtti g a starinn Saurkrki hefi ia skinninu og vri v miur farinn hausinn. Veit einhver, hvar n er hgt a f dr, stu laxaro? Kann ekki einhver a blikka stara fyrir mig - ea er ng a segja bara "Langspil"?

N, fingin skapar meistarann. Sar leyfi g ykkur kannski a heyra lag tlagann, sem anga til hvlir tskunni Roleysu. En g lofa engu.


Leirhausinn og Schtz eru n hinir grunuu

Schutz und Gunnar
egar leirhausar vistast jminjasafni, eru eir lkast til sjlfkrafa ornir a efni hr Fornleifi.

Eins og simennta flk veit skal mikil agt hfi nrveru leirhausa, en egar menn fara a hugsa einum of miki um annig hausa, ea jafnvel eins og leirhausar, er n ekki nema von a tkoman veri einhvers konar leirburur.

a gerist einmitt nveri er listakonan lf Nordal tji sig um skoun sna, og a besta tsendingartma RV. lf telur a tveir Leirfinnar hefu veri umfer mean a rannskn Geirfinnsmlsins st yfir.

Lklegast var best a r vangaveltur, sem greinilega byggja alvarlegri sjnskekkju listrnu auga, hafi ekki ori til ur en margfrg skrsla Starfshps um um Gumundar- og Geirfinnsml kom t ri 2013.

Ef essi dmalaust ruglaa leirhausakenning lafar hefi hins vegar veri hnou saman eitthva fyrr, hefi hin leirkennda hugarsm lklega fengi byr undir ba vngi hinni furulegu skrslu yfirvaldsins um Gumunds- og Geirmundarml fr 2013. Vafalti hefi sendurteki veri rita um tvo hausa skrslunni fr 2013 og s upplsing hf eftir "talsmanni Svars" lkt og svo margt v plaggi, sem sar hefur ori a heilgum sannleika.

N, egar heil j er bin a skna ur dmda moringja, er g v a leirhausinn veri ekki bara gleymdur geymslum jminjasafns silfruum kassa, heldur sem allra fyrst settur til snis flugvallarfribandinu kostulega safninu, slenskri rttarvitund til lofs og varandi viringar.

En er ekki annars ng er n komi af rugli kringum "Leirfinn" heitinn, eingetna skpun listakonunnar Rkeyjar (Ingimundardttur)? Rkey skp Leirfinn reyndar eftir rissum teiknara fr Keflavk (sem aldrei hafa veri sndar opinberlega), en teiknarinn var beinn var a teikna mann sem kom vi Hafnarbinni Keflavk.

Leirhausinn er reyndar ekki strt listaverk ef a skal nota sem hjlpargagn mormli. Sannast sagna ltur enginn t eins og Leirfinnur, nema a hann s eins heppinn a fast eins og Magns Lepoldsson. En Magns er ekki einu sinnu lkur hinum kkabrna leirhaus sem vart var frgasta slenska listaverki 8. ratug 20. aldar.

N ori hugsar Leirfinnur ftt geymslu jminjasafnsins suur Hafnarfiri, enda hefur hann brskra j til a hugsa fyrir sig.

En greinilegt er a almennur skilningur tilur hans er afar ltill og frekar leirgerur. v hefur til a mynda treka veri haldi fram a leirstyttan hafi vsvitandi veri ltin lkjast Magnsi Leopoldssyni. sem sar var handtekinn og haldi Sumlafangelsinu einangrun 105 daga og fjrar klukkustundir. Teiknarinn r Keflavk, Magns Gslason, hefur haldi v fram me algjrlegaundirbyggum rkum a rannsknarmenn hafi lti sig hafa ljsmynd af Magnsi Leopoldssyni, sem fyrirmynd a teikningu, sem hann tti a gera af umrddum „Leirfinni“. essi skun hefur veri vsa til heimahsanna af opinberum ailum. skrslu Lru V. Jlusdttur lgfrings og setts saksknara, sem Magns Lepoldsson fkk hendur ri 2003, sem m.a. fjallar um tilur leirmyndarinnar, kemur glgglega fram a lgreglumenn ttu alls ekki undir ger myndarinnar me ljsmynd af Magnsi. rtt fyrir vitneskju heldur gosgnin um lkindi milli "Leirfinns" og Magnss Lepoldssonar fram a grassera mean a flk getur ekki lesi sr til gagns.

magns Club Sandwitch
Stundum er sagt a listamenn ni ekki eiginleikum ess sem eir portrettera, og a sl listamannsins sjlfs fangist andlitsmyndum hans af rum. Mr er nst a halda a hinn miki umrddi Leirfinnur s einfaldlega blanda af andliti Rkeyjar Ingimundardttur og Kristjns Viars Viarssonar. tkoman verur svona sirkabout eins og Magns Lepoldsson, enda margir slendingar r essu sama steypumti. Hfundur essa pistils hefur kalla essa slensku "tpu"Hinn slenska kubbahaus og er hann lklega afleiing skyldleikarktar og uppruna slendinga sem helst eru ttair r Norur-Noregi. a eru v margir "Leirfinnar" ferli slandi, t.d. sakamlafringurinn kni, Gsli H. Gujnsson, sem var ungur rannsknarlgreglumaur egar Geirfinnsmli var algleymingi.

RkMagnKris
g leyfi mr aumjklega a benda , a ef maur mlai afsteypu af leirhausnum me andlitslitum, veri tkoman ekki svipu Kristjni Viari Jlssyni (ur Viarssyni) fyrrum skudlgi. Sktabrnleitir leirhausar eru einfaldlega ekki til ess fallnir a leita uppi illmenni meal slendinga - frekar en skjannahvtar marmarastyttur eru til ess fallnar a lsa stareyndum um tlit Forngrikkja ea Rmverja.

Leirfinnur Mogginn 1974Kristjn Viar lilleLeirburur sra Gujns Skarphinssonar

Jja, n yfir aeins ara slma -- fyrrnefndri skrslu Starfshps um Gumunds- og Geirfinnsml fr 2013 er miki vitna nokkrar skringar og tleggingar "umbosmanns Svars", sem byggja einvrungu frsgnum skrslu eftir Hlyn r heitinn Magnsson. Hlynur starfai sem fangavrur Sumlafangelsi 8. ratug sustu aldar, er Geirfinns og Gumundarmlin voru algleymingi.

sakanir gar lgreglu og fangelsisyfirvalda varandi meferina Svari Marn Ciecielski, sem ekki komu fram rttarhldum og endurupptkubeini Svars, koma fram skrslu Hlyns fr 1996. Skrslu Starfhps um Gumundar og Geirfinnsml fr 2013 eru r frsagnir svo bornar fram silfurfati af umbosmanni Svars, nsta ornar a heilgum sannleika, n ess a nokkurn veginn s hgt a sannreyna r. Hvers konar vinnubrg eru a eiginlega?

Stundum list a manni s grunur a brnausynlegt hefi veri a f KarlSchtz (sj mynd efst me Gunnari Eyrssyni og "Leirfinni") til landsins, og a hann hefi betur staldra lengur vi og haft eins og tug sagnfringa sr innan handar - ar sem slenskirlgfringar geta vst ekki greint frumheimildir fr grusgum (sbr. skrlan fr 2013).

Hvernig hpurinn bak vi skrsluna fr 2013 fer a v a fullvissa sig um a Hlynur r Magnsson hafi veri betra sannleiksvitni en arir menn, skil g ekki. Hlynur brillerari ri 2014 bloggsu Illuga Jkulssonar me v a halda v fram a Karl Schtz hefi veri gamall Gestapmaur og nasisti - sem Schtz var reyndar ekki. etta hafi Hlynur keypt hrtt og soi r frsgn Gujns Skarphinssonar, sem var orinn lyginn prelti og slusorgari snrum slensku jkirkjunnar og Drottins Gus hins almttuga.

Gujn laug hins vegar vitleysunni ur ttar "Mayday" Sveinsson DV (Sj hr), ar sem sra Gujn Skarphinsson hlt essu fram vi ttar a Karl Schtz hefi veri illrmdur Gestapmaur, sem hva hafa yfirheyrt og myrt skrulia talu. En a sanna mlinu er a s Karl Schtz sem kom til slands var ekki Gestapo-maurinn sem ht Karl Theodor Schtz sem broti hafi af sr talu og var. ur, ea ri 2014 hefur s er etta ritar greint fr essari grusgudreifingu Hlyns Magnssonar og uppspuna r pontu sra Gujns Skarphinssonar. Hlynur Magnsson bast afskunar vammi snu -- En engin slk beini heyrist fr upphafsmanni lygasgunnar.

N vill sra Gujn f milljara fr slenska rkinu og skattgreiendum. g geri ar af leiandi r fyrir v a sra Gujn vilji hafa ng milli handanna egar afkomendur Schtz koma og krefja hann skaabta fyrir a kalla fur eirra, afa og langafa strsglpamann talu. Slkur leirburur gti ori dr fyrir Gusmanninn, og v gott a hafa eitthva milli handanna egar a v kemur - en a v kemur, og slendingar geta lka tra v eins og llu ru. Lka eir kjnar hinu ha Alingi sem n vilja a sk yfirvld ntmanum svni Karl Schtz enn meira til en egar hefur gerst slandi. eir hfu nlega samband vi sk yfirvld og heimtuu ggn um Karl Schtz bygga fordmafullum forsendum sem gerjast hafa slandi vanekkingarinnar.

Hver svo sem stan er fyrir hinni stru "sannleiksrf" slendinga, g erfitt me a skilja hana, egar menn sj ekki a leirhausinn jminjasafninu, sem enn er sknaur, er fyrst og fremst lkur manni sem dmdur var fyrir mor, glp sem hann hefur veri sknaur af; og a annar dmdur moringi, og sar fullsknaur lingur, fr reitt a stunda flskufullar lygar tlendingahatursstl um rannsknaraila mli snu. Ef a vekur ekki einhverjar spurningar hausum landa minna, er ar kannski meira af leir en g bjst vi.


Veislumlt Manfraks lijlfa

skur flugmaur b

Fyrir skmmu san sndi Fornleifur lesendum snum ljsmynd fr 1944, ar sem Bandarskur hermaur sst vera a kenna hermnnum a ekkja einkennisbninga skra hermanna (sj hr near).

N skal sndur skur flugmaur sem var sndur dagblum va um heim, stundum forsu, eftir a hann hafi veri skotinn niur af Bandarkjamnnum slandi vori 1943.

g keypti einu sinni fyrir slikk frttaljsmynd bandarska hersins af essum manni manni. Myndin var upphaflega lent myndasafni The Blue Network New York sem er n til fals og dreifist um heim allan. Ljsmyndin var tekin ri 1943 samkvmt upplsingum The Blue Network, sem festar hafa veri vi myndina.

"Fritz" er me hgri handlegginn fatla og snist fldur, svo a bori hafinn veri fram veislumatur fyrir hann. Fanginn var ekki einu sinni byrjaur kkunni. Maur missir lklegast matarlystina egar "vinurinn" er a sna mann heimsfjlmilunum.

Mlt Manfraks

Hvort flugkappinn heppni hefur raun heiti Fritz er alls endis vst, en hann var hins vegar kynntur til sgunnar sem Sgt. Manfrak ska flughernum Luftwaffe. Manrak lijlfi var skotinn niur Junker 88 flugvl sinni jnmnui ri 1943.

Manfrak 1943
Myndin af Manfrak me veislumatinn fyrir framan sig, fr vtt og breitt fljlda dagblaa Bandarkjanna 1943-1944. Myndin birtist t.d. a hluta til Circleville Herald Circleville Ohio ann 15. jn 1943 (sj hr fyrir ofan) 18. jn sama r r birtist myndin t.d. heild sinni Daily News i New York og svo seint sem 9. mars 1944 Lehi Free Press i Utah, og annig mtti lengi telja.

Gamla ga Alublai, lti en laggott, birti myndina ann 29. jl 1943 (sj hr) og var eftirfarandi texti birtur me henni:

Fyrsti zki fanginn tekinn slandi. etta er fyrsti zki fanginn, sem amerski herinn hefir teki slandi. Menn muna e. t. v. eftir v, er herstjrnin gaf t til- kynningu sdegis laugardegi fyrir nokkrum vikum, ar sem skrt var fr v, a zk flugvl hefi flogi yfir Suvesturland og veri skotin niur. a var „Junker 88" sprengjuflugvl, og essi ungi jverji, Manfrak lijlfi, kastai sr fallhlf r henni, er amerskar orrustuflugvlar hfu hitt hana og hn var tekin a hrapa. — Manfrak lijlfi var tekinn til fanga af amerskum hermnnum og fluttur til aalstva herstjrnarinnar. ar var mynd essi tekin, er hann var langt kominn me rkulega mlt, sem borin var fyrir hann, eins og myndin snir. — Manfrak var, eins og sj m, meiddur handlegg. Hann ber heiursmerki brjstinu. — a er mikil breyting, sem ori hefir hgum hans: Strinu er loki fyrir hann. (Myndi var tekin af ljsmyndurum hersins hr, en Associated Press sendi hana t, er leyft var a birta hana Washington.

Bandarski hermaurinn sem stendur yfir hinum ska Fahnenjunker(tignin sst af kragamerkinu) Manfrak er korporll Bandarskum hernum me tignarmerki sem snir a hann var Technician af fjru gru. Tlkar, skrifstofumenn og menn me of ykk gleraugu til a berjast voru oft me gru. Ef einhverjir unnu aalst Bandarkjanna slandi, sem su um yfirheyrslur og vitl vi jverja, voru a gyingar, sem margir hverjir tluu ea skildu sku. Mnnum af "hreinum" skum ttum var ekki treyst slkar stur.

rlg Manfraks eftir str ekki g ekki. Hann hefur vntanlega seti fangelsi/fangabum Bandarkjamanna ea Breta, og lklegast Kanada, a sem eftir var strs. En engin me eftirnafni Manfrak virist t.d. hafa sma skalandi ntmans. Kannski d ttin Manfrak t me flugmanninum slandi? Annar mguleiki er a nafn hans hafi veri stafa rangt og a hann hafi heiti Mandrak, sem er algengt plskt eftirnafn. Ellegar laug hann til nafns ea breytti nafni snu egar hann komst loks aftur til skalands. Hann gat rugglega prsa sig slan fyrir a stri endai hj honum vori 1943 slandi.

Fyrir strka n mekenndar, sem aeins hafa huga tindtum, flugvlum og dellu, eruhrna lokin keypis upplsingar um flugvl Manfraks. Lklega hafa veri 3-4 arir menn hfn flugvlarinnar og sennilega hafa eir ekki komist lfs af. Telja m nsta ruggt a flugvlin hafi flogi fr Noregi til slands. Lklegast er a Manfrak hafi veri lismaur Luftflotte 5 / Reccon (kannski Fernaufklarungsgruppe 5), sem hafi asetur sitt Noregi.

Ef einhver getur sagt Fornleifi meira um Manfrak, ea hvernig hann var skotinn niur slandi, tti Leifi vnt um allar upplsingar, sem hgt er a skrifa athugasemdir hr fyrir nean.


Drengurinn fjlublu skyrtunni, Pars 1971

Vilhjlmur rn Vilhjlmsson Pars 11 ra

Fornleifur gamli, sem er allt a einrur essu bloggi, hefur lengi hvatt einn ritstjra ess til a birta hr gamla mynd af sr, er ritsjrinn var bi ungur og fallegur. Fornleifur telur myndina kominn aldur og telur hana vel geta talist til hlfgerra fornleifa, enda verur myndin 50 ra eftir tp tv r.

Taka verur fram a ritstjrinn er enn ungur anda, en fallegur er hann n ekki og heldur v hvergi fram - en kannski myndarlegur? Sem jarteikn fyrir v a ritstjrinn var eitt sinn fallegur og myndarlegri en hann er dag, birtist hr mynd af honum nkomnum 11. aldursr, ar sem hann sat fyrir Pars lok gstmnaar 1971 - alveg eins og hann hefi aldrei gert anna.

a var vitanlega frg frnsk listakona, sem mr snist heita Nicole Ar... sem frdegi snum er hn var ekki a selja myndir fnustu gallerum Parsar, sat torginu Montmartre og teiknai essa litkrtarmynd af drengnum fr Islande. Hn kejureykti mean a hn teiknai mig. Mr skilst a kona essi hafi ori frg fyrir a hafa teikna hinn "Grtandi dreng" sem margfrgur er orinn eftirmyndagerum. Ekki teiknai hn tr hvarma ritstjrans, en lagi natni sna stainn vi freknurnar. g man a sjlf var hn fjlublrri rllukragapeysu, og hafi ori samkvmt frnskumlandi fur mnum, a g hefi gan smekk lit. Skyrtan fjlubla var aldrei beint minn smekkur. En hva gerir maur ekki egar maur er a sem Bretar kalla "a dedicated follower of fashion."

Sannast sagna var g ekkert ngur me myndina, g geri mr egar grein fyrir v a Nicole A.. vri ekki str listakona. Mr fannst hn reyndar n hrinu vel og gera mig lkan Drlingnum, Roger Moore, sem ekktastur var fyrir a hri sat vallt vel hann lenti ryskingum vi glpahyski. En n s g, a g var miklu lkari Tony Curtis sem birtist skjnum me Roger Moore ri 1971 The Persuaders, og var s myndaflokkur kallaur Fstbrur slensku, sllar minningar.

Fyrir utan a franska listakonan eilfai mig me str saklaus hvolpaaugu, sem g hafi n aldrei haft (en slkt selst betur), held g barasta a myndin s ekki mjg svipu mr.

Annar listamaur spreytti sig fyrst drengnum fr slandi. Hann var spnskur og var me Baskahfu. ar fr v miur ekki Picasso - Foreldrar mnir voru ekki eins ngir me mynd (sem var kolateikning) ar sem eim fannst g vera of dkkleitur myndinni. Mr fannst enni mr vera of lgt. Amma mn Hollandi fkk teikningu, og sem betur fer veit enginn hvar a "listaverk" er n niur komi.


Burrr

Blar Burkerts og Braga

Hr kemur loks grein fyrir ykkur sem hafi gaman af blaleik.

Blafornleifafri er samt ekki mn srgrein. g veit sannast sagna mjg lti um drossur. a er ekki svo a skilja a g hafi ekki huga fgrum blum. Til dmis keypti g hr um rieinstakan bkling (haandbog) fr 1922 sem fylgdi Ford blum Danmrku og eru menn sfellt a sua mr um a selja sr hann. g er bara einn af essum krlum sem bl til a urfa ekki a keyra mestrt og sem veit a kaggi eykur ekki kvenhyllina og tryllitki lokka aeins a lttkeyptar konur og vafasama drengi. st slendinga blum er hemjuleg svo g segi ekki of miki.

N er g lka vanda staddur og arf hjlp a halda hva vara braggabifreiina til hgri myndinni hr a ofan. Myndin var tekin sumari 1934. Mr snist a bllinn, sem bar skrningarnmeri RE543, hafi veri lagt vi veginn, sem huganlega er Kleppsvegur, og a etta s yfirbyggur Ford T. essi alslenska hnnun hefur n vart veri gjaldgeng rntinum, en hn var langt undan snum tma.

En hvaa furubll var etta lei austur (ea jafnvel me vlarbilun ar sem enginn blstjri er blnum), og veit einhver hver smai yfirbygginguna blinn?

Opelinn, sem mr snist a aki vestur Kleppsveg, var hins vegar ealkaggi sem fluttur var srstaklega til slands af nasistanum Paul Burkert, svo hann gti ferast um landi me stl. Burkert sem leit t eins og nefbrotinn SS-maur, feraist jafnan sum, svrtum leurfrakka og naut greinilega kveinnar kvenhylli slandi eins og um hefur veri rtthr og hr. En kannski var a kerran hans sem geri tslagi. Hvernig leit blstjrinn Opelnum t, er hann tti (giftur maurinn) starsambani vi rauhra ungpu fr slandi sem hkkai helst karla sem heilsuu um hl. Eins og i lesendur mnir getir s var hann ekki beint glsilegur og hefur einhver kommnisti lklega nefbroti hann. Bljubllinn hefur v vafalaust veri honum gt framlenging.

Burkert


kumaur bifreiarinn RE543 tti snilega ekki hinn minnsta sjens Njsna Paul. slenskir lar heimameikuum braggabl du lklega endanlega t eftir str og var Nasistapelinn lka lgu gengi meal vergjarnra, slenskra kvenna. komu einu gjaldgengukaggarnir fr Vesturheimi.

Fornleifur veit egar heilmiki um Hr. Flick feralagi hans slandi; Til a mynda a Opel Aktiengesellschaft i Rsselsheim lnai ska njsnaranum bifreiina.

En miki vri Leifur forni n glaur, ef einhver gti frtt hann aeins betur um braggablinn RE543. Ekki vri dnalegt a f a vita leiinni hve mikillar kvenhylli eigandinn naut. Kannski l hann keleri gilegu afturstinu, og ekki er lklegt a Hr. Flick (Burkert) hafi gefi honum far binn.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband