Fađir minn gefur kanínu mótefni fyrir 75 árum síđan

Pabbi og Kanínan á Fríslandi c

Fađir minn Vilhjálmur Vilhjálmsson - ekki söngvari, hefđi orđiđ 95 ára í dag hefđi hann lifađ. En ţađ er meira en aldarfjórđungur síđan hann dó.

Hér er mynd af honum í lok 5. áratugarins. Hann er í heimsókn hjá  dýralćkni og fjölskyldu hans á Fríslandi. Sú fjölskylda var ein af ţremur fjölskyldum sem skutu skjólshúsi yfir pabba í stríđinu. Fram til 1941 bjó pabbi í den Haag og áđur, fyrir 1936, á tveimur stöđum í Amsterdam.

Hér bregđur fađir minn á leik međ kanínu. Hár pabba var mikiđ og rautt, og ekki er veriđ ađ reyna ađ stćla hinn frćga brúđuleikara, Beaker, ef einhver heldur ţađ.

44168517_10214680746164937_7862014798710439936_n-0


Ísland skuldbatt sig - og Ísland sveik

Simone Veil,

Í lok árs 2002 ritađi ég menntamálráđuneytinu stuttan tölvupóst og spurđist fyrir um stefnu í kennslu um helförina (Holocaust / Shoah) á Íslandi, ţ.e.a.s. um evrópsku morđölduna sem margar Evrópuţjóđir steyptu yfir gyđinga og fólk af gyđingaćttum á 4. og 5. áratug síđustu aldar.

Ísland lofađi hátíđlega á ráđstefnu í Stokkhólmi áriđ 2000 ađ hefja frćđslu/kennslu um helförina og sjá til ţess ađ henni yrđu gerđ skil í sögubókum/námsefni sem kennt er á Íslandi.

Frćđsla er besta ráđiđ gegn fávisku

Starfsmađur í Menntamálráđuneytinu, Sólrún Jensdóttir (skrifstofustjóri), svarađi mér í byrjun 2003;(Sjá hér og neđanmálsgrein 44). Eftir ţađ svar ég nokkuđ vongóđur.

En nokkrum árum síđar, ţegar ég hringdi til ađ fylgja eftir fyrirspurn minni og til ađ heyra hvađ gerst hefđi á vakt ráđherranna Tómasar Inga Olrichs og Ţorgerđar Katrínar Gunnarsdóttur - kom greinilega í ljós ađ akkúrat ekkert hafđi gerst. Ég bađ um ađ fá ađ vita međ hvađa hćtti loforđinu hafđi veriđ framfylgt.

En ljós kom ađ Ísland hafđi enn eina ferđina blekkt ađrar ţjóđir. Ég lét ţá skođun mína í ljós í samtali viđ Sigrúnu Jensdóttur, sem ţá fór algjörlega úr böndunum og hellti yfir mig alls kyns ósmekklegheitum og lét m.a. ţau orđ falla ađ "ekki ţurfti minnast neins međan ađ Ísraelsmenn höguđu sér eins og ţeir gerđu".

Sólrún Jensdóttir upplýsti 7. janúar 2003 ađ Ísland hefđi ákveđiđ ađ halda minningardag um Helförina í skólum frá og međ árinu 2003 í samrćmi viđ ákvörđun sem tekin var á fundi sem fór fram  á vegum Evrópuráđsins í Strasbourg 17-19 október 2002. Fundurinn bar heitiđ “Teaching about the Holocaust and Artistic Creation” (sjá hér; Myndin efst viđ ţessa grein sýnir Simone Veil halda erindi á ráđstefnunni).

Algjörlega óhćfir íslenskir embćttismenn

Jens Benediktsson

Ţó ég undirstriki ađ frćđsla um helförina sé ađalatriđiđ, verđ ég ađ geta ţessa ađ Sólrún Jensdóttir fyrrverandi skrifstofustjóri í Menntamálaráđuneytinu er dóttir Jens Benediktssonar guđfrćđings og nasista (1910-1946).

Sólrún hefur sjálf veriđ viđlođandi flokk sem Viđreisn kallast. Sá stjórnmálaflokkur stjórnast af börnum karla, sem á einn og annan hátt tengdust Ţýskalandi nasismans međ félagsskap í nasistaflokki eđa međ veru sinni í Ţýskalandi á stríđsárunum.

Sem dćmi má taka föđur eins stofnanda flokksins, sem nú hefur veriđ settur út af sakramentinu af félögum hans í flokknum.  Fađir formannsins stundađi nám í Ţýskalandi nasismans og vann á góđum Reichsmarkslaunum  fyrir alrćmda verksmiđju í Ţýskalandi sem notađi ţrćla sem vinnuafl (sjá hér).

Sólrún hefur um langt skeiđ veriđ stjórnarmađur í íslenska Richard Wagner-félaginu. Minningu Wagners hefur Sólrún eflt meira í frístundum sínum en hún efldi minninguna um helförina í opinberu starfi sínu. Eins og flestir vita var Wagner blessađur gerđur ađ undirleikara í helförinni (algjörlega óviljugur), enda Hitler mjög hrifinn af tónlist hans - en kannski ekki á sama hátt og félagsmenn í Richard Wagner félagsskapnum á Íslandi.

Nú, aftur ađ svikum Íslands, lands sem EKKI hefur hafiđ frćđslu um helförina líkt og ríkistjórn landsins lofađi fyrir rúmum tveimur áratugum síđan. Ég tel ađ augljóst samband sé á milli ţeirra svika/gleymsku og ţess ţegar gyđingahatriđ blossar upp á Íslandi í hvert skipti og öfgamenn hefja árásir á Ísraelsríki.

Öfgamennirnir vilja útrýma gyđingum í Ísrael sem og gyđingum annars stađar. En gleymum ekki, ađ ţegar sumir Íslendingar fara algjörlega úr límingunni og tjá sig um ađ "Hitler hefđi átt ađ ljúka ćtlunarverki sínu" og álíka óţverra og styđja viđ samtök sem hafa útrýmingu ţjóđar á stefnuskránni er ţađ kannski vegna ţess ađ frćđslunni í landinu er ábótavant. Fólk er illa upplýst, skólarnir og Menntamálaráđuneytiđ hafa brugđist. Ţví segir fólk óyfirvegađ hrćđilega hluti sem ţađ myndi ekki gera, ef ţađ ţekkti sögu 20. aldar.

Lengi vel var lítiđ minnst á helförina í kennslubókum um sögu Evrópu á 20. öld og hve lítilfjörlegt ţađ efni var má lesa um í stuttri en hnitmiđađri skýrslu frá Háskólanum á Akureyri frá 2004, Report on Holocaust education in Iceland (sjá hér).

Börnin hafa svo sem fyrir ţeim er haft - en ţegar skólakerfiđ bregst og ráđuneytin svíkja alţjóđlega loforđ er ekki nema ađ vona ađ hatur á gyđingum sé enn landlćgt í sumum afkimum valdastéttarinnar á Íslandi, ţar sem pabbastelpur og -strákar, jafnt til hćgri og vinstri, stjórna landinu ađ gamalli venju í gamla ţjóđrembustílnum.

Gaman vćri ađ sjá, hvađ íslensk yfirvöld hafa gert til ađ efla kennslu um helförina í grunnskólum og framhaldsskólum.

Ég veit ađ háskólinn á Akureyri hefur reynt ađ kenna um helförina og áriđ 2006 var haldin ráđstefna um helförina á Akureyri, ţar sem mér var bođiđ ađ taka ţátt. Sérfrćđingur um sögu 20. aldar og helförina, sem er prófessor á Akureyri, Markus Meckl hefur sýnt málinu mikinn áhuga.

Ţađ eru ekki bara börnin sem vita lítiđ um mestu ódćđisverk 20. aldar. Kannski hafa Íslendingar aldrei haft áhuga á sögu annarra en sjálfra sinna. Ţađ grunar mig. 

Ţegar ég hugsa um ţessa hluti, ţakka ég mínu sćla fyrir ađ Íslendingar búa á eyju. Ţađ hefđi orđiđ ljótur vígvöllur ef nasistagerpin á Íslandi hefđu búiđ nćr átrúnađargođinu sínu.

Ég verđ ađ nefna ađ nokkrir alţingismenn hafa reyndar óskađ eftir árlegum minningardegi um helförina. Sjá hér. Ţađ er prýđileg ef úr verđur, en ţegar sömu ţingmenn lýsa yfir stuđningi viđ öfl eins og Hamas, eru slíkar óskir vitanlega alls endis óskiljanlegar og jafnvel afar ósmekklegar.

Samfélag gyđinga á Íslandi, undir vćng Chabad-samtakanna, hefur haldiđ minningardag í janúar sl. 2 ár í samstarfi viđ sendiráđ fjögurra landa á Íslandi. Síđara áriđ (2021) var athöfnin án gesta en henni var streymt. Fyrsta áriđ var ég viđstaddur. Gyđingahatarar misnotuđu ţá athöfnina sem fór fram í pólska sendiráđinu í Reykjavík (sjá hér). Fjölmiđlar á Íslandi ákváđu ađ ţaga um ţann hluta athafnarinnar, alveg eins og fjölmiđlar ţögđu samtaka um stríđsglćpamanninn Evald Miksons (Eđvald Hinriksson),sem stóđ ađ morđum á gyđingum í Eistlandi. Ađeins einn blađamađur hafđi siđferđislegan styrk til ađ segja frá. Ţađ var Ţór Jónsson, en sumir yfirmenn hans höfđu í hótunum viđ hann fyrir ađ gera ţađ. 

Og enn er logiđ...

Hér má lesa hvernig nýir embćttismenn á Íslandi ljúga ađ hluta til ađ Evrópuráđinu í skýrslu áriđ 2019. og hver stefnan er í raun, ţvert á ţađ sem lofađ var áriđ 2003. Kannski er lygin ekki ćtlunarverk og líklegast ţekkja ţeir sem vinna fyrir Ísland í Evrópuráđin ekki sögu sína.

Mađur neyđist ţó til ađ spyrja hvađa embćttismađur hefur framreitt ţessar lygar fyrir Evrópuráđiđ - og ekki síst hvađa ráđherra hefur lagt blessun sína yfir bulliđ (Ţađ var reyndar hún Lilja Alfređs, sem ekki tímdi ađ bjóđa fyrsta gyđingnum sem fćddist á Íslandi á 80 ára afmćli hans. Honum var vísađ úr landi af flokksfélögum hennar). Ég mun hafa samband viđ Evrópuráđiđ og fá nauđsynlegar upplýsingar, ef blókin sem skrifađi ţetta gefur sig ekki fram og skýrir mál sitt.

Helförin er ekki framandi Íslendingum. Gyđingar voru sendir úr landi frá Íslandi međ ţeim skilabođum til danskra yfirvalda, ađ ef ţau vildu ekki vernda gyđinga ţá sem Íslendingar sendu úr landi, vćri Ísland viljugt til ađ borga fyrir ađ senda flóttafólkiđ áfram til Ţýskalands. Íslensk yfirvöld frömdu einfaldlega glćp. Í dag segjast yfirvöldin ekkert vita og ekkert muna, međan flokkur forsćtisráđherrans langar ađ minnast helfararinnar. En sami flokkur lýsir yfir stuđningi viđ öfl sem ćtla sér ađ útrýma gyđingum og ríki ţeirra Ísrael.

Hluti af ţví gyđingahatri sem menn svala sér og öđrum međ í "stuđningi" sínum viđ öfgasamtök Palestínuaraba, er ósköp einfaldlega íslenskum yfirvöldum ađ kenna. Ţau hafa trassađ frćđslu sem ţau höfđu lofađ ađ veita - frćđslu sem hefđi getađ komiđ í veg fyrir öfgar fólks sem styđja útrýmingu eina lýđrćđisríkisins fyrir botni Miđjarđarhafs.

Lágt er flogiđ og mikiđ logiđ.

Mitt framlag:

Höfundur ţessarar greinar hefur aldrei sćtt sig viđ ađferđ íslenskra stjórnvalda ađ ţaga mál í hel. Ađ bestu getu hef ég reynt ađ gera ţví skil, hvernig Ísland tengdist helförinni beint eđa óbeint.

productKafli í bókinni Medaljens Bagside (sem má finna á nokkrum bókasöfnum á Íslandi) er helguđ Íslandi. Hér má einnig lesa grein um sögu gyđinga á Íslandi og í bókinni Antisemitism in the North má lesa grein eftir mig um gyđingahatur á Íslandi. Frćđsla er eina vopniđ gegn gyđingahatri. Ísland hefur hingađ til komiđ í veg fyrir frćđslu um efniđ, ţó landiđ hafiđ hátíđlega lofađ öđru.

 

Vinsamlegast lesiđ einnig ýmsa ţćtti um íslenska nasista sem ekki hafa birst annar stađar áđur, hér á dálkinum til vinstri. Ég gćti kannski veriđ ađ skrifa um pabba ykkar.


My Daddy was a Soldier Boy

IMG_20210529_0002 b

But only for a very short while. Og eiginlega ţyrfti ţessi saga ekki ađ vera mikiđ lengri. Herskylda föđur míns var afar stutt. Hann sagđi mér ađ hann hefđi óttast mjög ađ vera sendur til Indónesíu. En ţar sem hann var sonur ekkju og hafđi ţolađ ýmislegt óţćgilegt á árunum 1940-45, var hann undanţeginn ţví ađ verđa sendur í stríđ í nýlendum Hollendinga.

IMG_20210529_0007 dFađir minn henti gaman ađ herskyldu sinni. Hann gat, ađ eigin sögn, ekki gengiđ í takt, var einstaklega léleg skytta og tókst ađ laska trukk sem var veriđ ađ reyna ađ kenna honum ađ aka. Hann bakkađi út í skurđ, eyđilagđi skurđinn, trukkinn og sitthvađ fleira. Mannfall varđ sem betur fór ekki. Ţá var hann settur inn á skrifstofu, ţví hann var góđur ađ leggja saman og deila og gat vélritađ eins og hríđskotabyssa. Síđar var hann í lok herskyldunnar sendur til Parísar ţar sem hann var skrifstofublók og frímerkjasleikir hjá hernađarsendifulltrúanum í hollenska sendiráđinu, ţví hann var ađ sögn góđur í frönsku.

Pabbi i Paris b

Afi minn (sjá s.l. hérna), sem meldađi sig í herinn međ metnađi, eftir meira en ţúsund ára hernađarandstöđu í fjölskyldunni, hefđi ekki veriđ stoltur af hermennsku pabba. Ţeir voru afar ólíkir feđgarnir ađ ţví er sagan hermir.

WILLEM FLOKKUR A fćrdigreduceret mindre skćrpet

Litli karlinn međ háa hattinn er afi. Hann stóđ á tánum.

Fornleifur er hins vegar afar herskár og ţađ mun ekkert minnka međ árunum, nema síđur sé. Vopnabúriđ er stórt.

IMG_20210529_0009 f

Hérna er pabbi í friđsamlegri pósisjón, nćrri öndum í díki.


Erlendur aftur genginn

193315880_10225666637510904_1084081600680305205_n

Hulda Björk Guđmundsdóttir fornleifafrćđingur, kennari og hundasérfrćđingur hefur undanfarnar vikur veriđ ađ grafa sig niđur í bćjarhauginn á Árbćjarsafni. Á fasbók sinni sýnir hún fólki myndir af áhugasömu sauđfé, sem horfir furđu lostiđ upp á mannfólkiđ grafa ofan í jörđina í stađ ţess ađ bíta hina safaríku tuggu sem ţarna vex ofan frjósamri torfunni.

Međal glápandi sauđpeningsins er Erlendur afturgenginn, athyglissjúkur ţríhyrndur hrútur međ mórauđan sauđasvip. Ég leyfi mér ađ rupla mynd Huldu af Erlendi.

Hrađskreitt og ólygiđ andaglas Fornleifs, sem eitt sinn átti amma dr. Bjarna F. Einarssonar, segir mér ítrekađ ađ ţarna sé genginn aftur hrúturinn Erlendur sem Fransmenn keyptu og fluttu úr landi á 18. öld ásamt ánni Vigdísi (međ ćrinni fyrirhöfn) og hundinum Snata, sem síđar breytti nafni sínu í Seppý. Erlendur endađi líf sitt í París og lenti í mikilli kássu sem borin var fram í Bastillunni, eftir ađ hann hafđi veriđ frćgur pinup-hrútur í dýrafrćđibókum í Frakklandi. Endalok Vigdísar voru, samkvćmt nýjustu rannsóknum mínum, meira á huldu, enda var hún heldur engin kótiletta lengur, ţegar hún sneri aftur í Sauđlauksdal eilífđarinnar eftir farsćl fyrirsćtustörf í Frans.

Myndin hér fyrir neđan er úr hrútakofa Fornleifssafns, ásamt öđrum fornum dýrafrćđimyndum af Íslendingum og fé ţeirra. Sjá enn fremur hér.

Hruturinn Erlendur b


Tímasetningar "biblíuumslags" og "biblíubréfs"

Biblíufréfiđ

Ţjóđskjalasafniđ gaf í dag frá sér ţessa yfirlýsingu, ţví safniđ hefur nú komist ađ ţeirri niđurstöđu ađ verđmćtt og margumtalađ umslag, sem jafnan er kallađ Biblíubréf, sé ríkiseign. Eiginlega er Biblíubréfiđ umslag, en Ţjóđskjalasafniđ telur sig hafa bréfiđ sem í ţví var undir höndum. Safniđ hefur komist ađ ţeirri niđurstöđu ađ umslagiđ hafi hugsanlega veriđ tekiđ ófrjálsri hendi.

Ţessi skýrsla Ţjóđskjalasafnsins stendur ađeins í hálsinum á mér og sendi ég ţví eftirfarandi fyrirspurn til Ţjóđskjalasafni, nánar tiltekiđ ţeirra starfsmanna sem manni var bent á ađ hafa samband viđ í tilkynningu safnsins.

Sćl veriđ ţiđ Hrefna og Njörđur

Ég var ađ hlusta á fréttir í dag í Útvarpinu og heyrđi frétt um yfirlýsingu Ţjóđskjalasafns varđandi Biblíubréf svokallađa, í framhaldi af ţćtti sem nýlega var sýndur á RÚV - sem ég hef ţví miđur ekki séđ, ţar sem ekki er hćgt ađ horfa á hann erlendis.

Ég las aftur á móti mjög vel ţađ sem Ţjóđskjalasafniđ hafđi til málanna ađ leggja. Mig langar ţess vegna ađ spyrja, hvernig stendur á ţví ađ bréfiđ sem ţiđ teljiđ hafa veriđ inni í Biblíuumslaginu er dags. 30. september 1874, en bréfiđ sem ţiđ viljiđ tengja ţví er er póststimplađ ţann 22. október 1874.

Ef ţiđ skođiđ Alţingisbréfiđ (sjá hjálög mynd) er ljóst ađ frímerkiđ var stimplađ 22. október 1874. Bréfiđ sem sérfrćđingar Ţjóđskjalasafns telja ađ hafi veriđ í ţví umslagi er dagsettu 30. september 1874.

Getiđ ţiđ skýrt ţessa seinkun á sendingu bréfsins sem er undirritađ 30.9. 1874. Beiđ Landsfógeti međ ađ senda 2. sendingu í 22 daga eđa voru stimplar pósthússins í ólagi? Ja, kannski var Óli Peter Finsen póstmeistari á fylleríi.

Međ góđri kveđju,

Dr. Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

Ritstjóri á Fornleifi https://fornleifur.blog.is/blog/fornleifur/

Ég lofa ađ skýra fyrir lesendum Fornleifs, ţađ sem Ţjóđskjalasafniđ skýrir út fyrir mig, um umslag sem er stimplađ 22. október 1874, međan ađ bréfiđ sem Ţjóđskjalasafniđ telur ađ hafi veriđ í umslaginu er frá 30. september 1874.

Kannski hafa lesendur Fornleifs góđar skýringar? Kannski er önnur Pfizer sprautan eitthvađ ađ rugla mig í ríminu? Fjandakorniđ nei, ţađ er meira hálfur mánuđur síđan ađ ég fékk hana og ég hef ekkert fundiđ fyrir heilatöppum.

Viđbót 14.5. 2021

Ţjóđskjalasafniđ hefur vinsamlegast svarađ erindi mínu:

Heill og sćll Vilhjálmur

Til ađ svara fyrirspurn ţinni. Samkvćmt bréfadagbók sýslumannsins í Árnessýslu barst bréfiđ frá landfógeta dags. 30. september 1874 til sýslumannsins 30. október sama ár. Samkvćmt bréfadagbókinni virđast 28 bréf hafa borist ţennan dag til sýslumanns og eru ţau dagsett frá 14. september til 27. október 1874. Ţessi bréf eru skráđ á ţrjár blađsíđur í bréfadagbók sýslumanns. Ég lćt fylgja međ ljósmynd af síđunni sem bréfiđ frá 30. september 1874 er skráđ á (nr. 526) og ađra mynd ţar sem betur má lesa fćrsluna fyrir bréfiđ frá 30. september 1874. Ţú sérđ ađ í dálki lengst til vinstri er móttökudagsetning bréfanna en í dálki lengst til hćgri er dagsetning bréfanna. [Sjá myndir hér og hér]

Rétt er ađ benda á ađ samkvćmt athugun Ţjóđskjalasafns er hiđ svokallađa „Biblíubréf“ ekki umslag heldur er ţađ hluti af bréfi til sýslumannsins í Árnessýslu dags. 30. september 1874 frá landfógeta. Sá hluti sem hefur veriđ nefndur „Biblíubréfiđ“ hefur veriđ klipptur eđa skorinn af bréfi landfógeta. Venjan var ađ bréf voru skrifuđ á sambrotnar arkir ţar sem innihald bréfsins var skrifađ á fremra blađ arkarinnar og utanáskrift bréfsins, ţ.e. nafn móttakanda, aftan á síđari hluta arkarinnar. Síđan var bréfiđ brotiđ saman á tiltekinn hátt, ţađ innsiglađ međ lakki og ţrykkt á ţađ skjaldarmerki embćttisins sem sendi bréfiđ og frímerki síđan límt á ţá hliđ eftir atvikum. Á bréfi landfógeta til sýslumannsins í Árnessýslu dags. 30. september 1874 má enn sjá brot í bréfinu og hvernig ţađ hefur veriđ brotiđ saman. Til samanburđar birti Ţjóđskjalasafn mynd af sambćrilegu bréfi frá landfógeta til sýslumannsins í Árnessýslu dags. 24. október 1874 ţar sem sést vel hvernig sambrot voru á ţessum tíma.

Međ kveđju,

Njörđur Sigurđsson, sviđsstjóri skjala- og upplýsingasviđs

Ţjóđskjalasafn Íslands

Laugavegur 162, 105 Reykjavík

Sími 590 3300 / 590 3322

 


Mont seint á mánudegi

Cover_vind_41_600px 

Ég leysti nýlega ţíđan vind i Hollandi. Ađ ţví tilefni langar mig ađ benda lesendum Fornleifs, sem geta lesiđ hollensku, á tímaritiđ VIND, sem kemur út 4 sinnum á ári hverju.

VIND (sem boriđ er fram Find) er tímarit um listir, sögu og fornleifar og hefur ţađ mikla útbreiđslu og vinsćldir í Hollandi. Greinar í ritinu er jafnt um efni frá Niđurlöndum sem öđrum löndum. 

Ritiđ er í mjög háum gćđum, enda er prentverk í sérflokki í Hollandi eins og margir vita. Ritiđ er heldur ekki dýrt, eđa 12.50 evrur út úr búđ. Fyrir 1893 ISK fćr mađur nú međ VIND 41, 210 blađsíđna rit í hágćđum. Ritiđ er 950 grömm ađ ţyngd. Ţađ er ţví sums stađar orđiđ dýrara ađ senda slíkt rit stakt í pósti á hinum mikla hnignunartíma eđlilegra póstsamgangna en ađ kaupa ţađ. Ţađ eina sem kannski letur Íslendinga til kaupa á ţessu ágćta riti er ađ ţađ er á á hollensku. En sífellt fleiri Íslendingar eru meira en mellufćrir á ţví góđa tungumáli og sagt er ađ Íslendingar séu međ eindćmum listrćnir og góđir tungumálamenn. VIND er tilvaliđ rit fyrir fagurkera, sem nenna ađ hafa fyrir ţví ađ stafa sig fram úr 2-8 blađsíđna greinum á niđurlensku.

Ritstjóri Fornleifs hefur tvisvar skrifađ grein í ritiđ um efni sem tengja Ísland, Norđurlönd og Holland saman. Ţriđja greinin er á leiđinni, fjórđa er í forvinnslu og fimmta greinin er farin ađ gerjast í höfđinu á mér. Svo er einnig í frásögur fćrandi ađ titstjóri Fornleifs var nefndur í ritstjórnargrein ritsins um daginn (sjá hér). 

Ég set hér hlekk á heimasíđu VIND ef einhver ađdáandi lista hefur áhuga á góđu riti og ađ lćra nýtt tungumál, t.d. ef menn stefna ađ ţví međ tíđ og tíma ađ verđa menningarlegir íslenskir embćttismenn í Brussell. Nýjasta grein mína (rétta próförk) í ritinu getiđ ţiđ lesiđ hér, en síđutölin eru röng; í lokaútgáfu ritsins er greinin á blađsíđum 50-57, en annars er greinin á allan hátt sú sama.


Fađirvoriđ á 1. maí

Fađirvoriđ Fornleifur

Ritlingurinn, sem ţiđ sjáiđ hér fyrir ofan, ber titilinn Fađirvoriđ og fleiri Sögur úr "Ţriđja Ríkinu".

Í tilefni dagsins getiđ ţiđ flett honum hér eđa lesiđ, ţví ţetta er nefnilega nokkuđ merkilegur pési.

Ekki er bćklingur ţessi, nú orđiđ, mjög algengur í íslenskum bókasöfnum samkvćmt Gegnir.is. En ţótt furđulegt megi virđast er hann til í erlendum bókasöfnum, t.d. á háskólabókasafninu í Leeds á Englandi ásamt fjölda ritlinga kommúnista á Íslandi. 

Góđur vinur minn sagđi mér frá pésanum nýlega og ég náđi ţegar í eintak hjá bókabjörgunarmanninum Bjarna Harđarsyni á Selfossi.

Ritlingur ţessi var kostađur af Sovétríkjunum til ađ upplýsa fólk um eđli nasismans. Hann var gefinn út á ýmsum tungumálum. Í kverinu er ađ finna 5 örsögur og hlutar úr frásögnum eftir 4 höfunda/frásagnarmenn; ţá Johannes R. Becher, Peter Conrad, G.P. Ulrich og S. Gles.

soviet-flag-11

 

csm_10886x_ba2c5dae26Peter Conrad var betur ţekktur sem Anna Seghers (1900-1983), sem var reyndar einnig dulnefni konu sem upphaflega hét Anna (Netty) Reiling. Hún var af gömlum ţýskum gyđingaćttum frá Mainz í Ţýskalandi. Sjá meira um ţá merku konu hér. Um Johannes R. Becher og S. Gles (Samuel Gleser) getiđ ţiđ lesiđ neđst, en ég verđ ađ viđurkenna ađ ég veit enn ekki hver G. P. Ulrich var, en nafniđ er vafalaust höfundarnafn.

stefan_ogmundssonBćklingurinn var líklega gefinn út áriđ 1935 á Íslandi, en ţađ vantar ártal. Prentsmiđjan Dögun í Reykjavík er sögđ hafa prentađ bókina og útgefandi er Baráttunefndin gegn Fasisma og Stríđi.

Stefán Ögmundsson (1909-1989) prentari stofnađi Prentsmiđjuna Dögun í Reykjavík og rak hana árin 1933-1935. Hann seldi ţá prentsmiđjuna til hlutafélags er hćtti störfum skömmu síđar en Prentsmiđja Jóns Helgasonar keypti vélarnar.

Prentsmiđjan Dögun prentađi ýmsa bćklinga og blöđ fyrir vinstri vćng verkalýđsstéttarinnar á Íslandi,svo sem Rauđa fánann og Sovétvininn. Síđar var Stefán einn af stofnendum Prentsmiđju Ţjóđviljans og vann ţar 1944-1958 og var prentsmiđjustjóri frá 1948. Stefán var formađur Hins íslenska prentarafélags um tíma og varaforseti Alţýđusambands Íslands 1942-1948. Hann var einnig formađur Menningar- og frćđslusambands Alţýđu sem gaf út ýmis merk rit. Sjá nánar um Stefán hér.

EInar OlgeirssonBaráttunefndin gegn Fasisma og Stríđi var líkast til hluti af Kommúnistaflokki Íslands á 4. áratug síđustu aldar. Ţađ upplýsir ađ minnsta kosti háskólabókasafniđ í Leeds á Englandi, sem einhverra hluta vegna er betur búiđ af ritlingum íslenska Kommúnistaflokksins en blessuđ Ţjóđarbókhlađan (sjá hér).

Mig grunar ađ félagi Einar Olgeirsson (hér til vinstri) hafi haft eitthvađ međ ţetta rit ađ gera, en ţigg allar upplýsingar um ţađ, ef svo er ekki.

Hér á baráttudegi okkar alţýđumanna (byltingin er á nćsta leyti) er viđ hćfi ađ minnast tveggja ţeirra höfunda sem rituđu smásögurnar í ritlingi Baráttunefndar gegn fasisma og stríđi:

167096155_855015991714051_4827647388414356739_nS. Gles hét réttu nafni Samuel Glesel (1910-37) og var gyđingur fćddur í Chrzanów syđst í Póllandi, en ólst upp í borginni Gotha í hjarta Ţýskalands. Ungur ađ árum gerđist hann rithöfundur og bjó um tíma í Berlín, en áriđ 1932 flutti hann ásamt sambýliskonu sinni til Sovétríkjanna. Í trú um ađ hann myndi gera heiminn betri ćtlađi hann ađ búa ţar og hjálpa til viđ uppbyggingu landsins. En Adam var ekki lengi í Paradís. Áriđ 1937 féll Glesel í ónáđ í Moskvu. Honum var bannađ ađ vinna og varđ ađ lokum fórnarlamb ţeirra hreinsana Stalíns sem kallađar voru "Ţýska átakiđ" (Deutche Operation). 

Ţann 5. nóvember 1937 var Glesel tekinn af lífi ásamt 98 öđrum kommúnistum ćttuđum frá Ţýskalandi. Flestir ţeirra voru reyndar gyđingar enda Stalín gyđingahatari.

Margir ţeirra voru af gyđingaćttum. Líkum ţeirra var varpađ í fjöldagröf í Lewaschowo í grennd viđ Leningard (Sankti Pétursborg). Fjölskylda Glesels lenti ţrćlavinnubúđum. Sonur hans Alexander ađ nafni, sem lifđi ódćđi Stalíns af, fékk áriđ 1956 skýrslu um dauđa föđur síns í hendur. Ţar hafđi dánarorsökin veriđ fölsuđ. Ţađ var ekki fyrr en 1990 ađ hiđ rétta kom í ljós. Glesel hafđi orđiđ fyrir barđinu á ţeirri byltingu sem hann brann fyrir. En Byltingin étur stundum börnin sín eftir ađ glćpamenn hafa stoliđ byltingunni.

Johannes R BecherJohannes R. Becher (1891-1958) var heppnari en Glesel. Hann slapp lifandi úr hreinsunarćđi Stalíns og félaga. Becher fćddist í München og var sonur dómara.

Becher var vćgast sagt mjög dramatískur ungur mađur. Áriđ 1910 ákvađ hann ađ binda enda á líf sitt međ vinkonu sinni Fanny Fuss, sem hann hafđi kynnst fyrr ţađ ár. Becher skaut hana og sjálfan sig, en hann lifđi skotiđ af. Fađir hans, dómarinn, bjargađi honum frá aftöku međ ţví ađ láta hann lýsa yfir geđveiki. Hann losnađi samt fljótt úr haldi og hóf nám viđ háskólann í Jena í lćknisfrćđi og heimsspeki áriđ 1911. Hann losnađi undan herskyldu vegna heróínfíknar og sálrćnna vandamála, en fór ađ gćla viđ kommúnisma og gerđist félagi í fjölda samtaka, međal annars í flokki Óháđra Sósíaldemókrata. Síđar (1918) varđ hann međlimur Spartakistahreyfingarinnar í Óháđa Sósíaldemókrataflokkun (USPD), en sú hreyfing hvarfađist ađ lokum viđ Kommúnistaflokk Ţýskalands (KPD). Um skeiđ yfirgaf hann flokkinn, óánćgđur međ tök hans á "Ţýsku byltingunni", en meldađi sig svo aftur í KPD áriđ 1923.

Becher var settur á svartan lista eftir Reichstags-brunann áriđ 1933 og yfirgaf Ţýskaland. Hann hélt til Zurich og Parísar og ól manninn í umhverfi byltingarsinnađra listamanna. Áriđ 1935 flutti hann búferlum til Sovétríkjanna eins og margir međlima KPD.

Í Moskvu fékk hann vinnu sem ritstjóri innflytjendablađsins Die Internationale Literatur-Deutcsche Blätter og varđ međlimur í Miđnefnd KPD í útlegđ. En ţađ var ađeins skammlífur vermir, ţví skyndilega varđ hann fyrir barđinu á Stalín og kumpánum hans, sem ásökuđu hann um ađ hafa sambönd viđ engan ófrćgari en Leon Trotsky.

Sumir telja ađ Becher hafi lifađ af "hreinsanir" Stalíns, ţar sem hann hafi gerst uppljóstrari um ađra meinta pólitíska samsćrismenn gegn Stalín. Ég ţekki ekkert sem styđur ţćr skođanir sumra höfunda. Honum var áriđ 1936 bannađ ađ yfirgefa Sovétríkin. Hann lagđist í ţunglyndi og reyndi ađ fyrirfara sér. Hann var sendur í útlegđ til Tashkent áriđ 1940, en var kallađur aftur til Moskvu ţar sem hann varđ einn af stofnendum Landsnefndarinnar fyrir Frjálst Ţýskaland.

Eftir stríđslok hélt hann aftur til Ţýskalands međ stjórn KPD og settist ađ í Berlín. Ţar stundađi hann ritstjórn og útgáfu, en reis samtímis til ćđstu metorđa í ţýska Kommúnistaflokkunum.

Stofnun í bókmenntafrćđum var opnuđ í nafni hans viđ háskólann í Leipzig og hann var settur Menntamálaráđherra Austur-Ţýskalands árin 1954-1956. En sól hans settist skjótt bak viđ rauđu tjöldin í Berlín. Hann var settur af, ţví hann var í ellinni farinn ađ hallmćla blessuđum sósíalismanum. Hann skrifađi handrit ađ bók um ţćr skođanir sínar og reit ţar um sósíalisma sem grundvallarvillu (Grundirrtum meines Lebens) vegar í lífi sínu. Bókin sú var ekki prentuđ fyrr en 1988, 30 árum eftir dauđa hans. Ţannig var nú kommúnisminn í DDR, sem dó hćgum dauđdaga, ţar sem gráđugir kommísarar höguđu sér eins og kommísarar (les: ţjófar) gera alls stađar, líka ţar sem kapítalisminn er viđ völd. Ţađ ţarf ekki nema rotiđ eđli glćpamanna til ađ eyđileggja hina bestu isma... ja bćđi trúarlega og ţá hugsjónarlegu.

Ţannig er ţađ nú.

Baráttukveđjur á degi alţýđu, og ţeir mćttu nú alveg vera fleiri!

thumb_large_79f44771d3f000a7b3d0


The true Nature of the Norwegian Bucket-men

Břttebeslag2

By Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

The most famous "Bucket-man" of Norway (fig. 2) can be found on a bucket mount in the Oseberg long ship burial, which is dated to ca. AD 834. The mount is in the shape of a sitting man with closed eyes. In front of him is a rectangular board, looking very much like a gaming-board of some sort.

The miniature board-man is a so called escutcheon (a decorated disc or mount, supporting or covering the handles finial attachments on hanging bowls or buckets).

Radiocarbon dates obtained from the bones of one of two women´s buried a Oseberg are poor, partly because of great disturbance of radiocarbon 13 and 14 around 800 AD. The BP ages of two measurements are 1220+/-40 and 1230+/-40, which when calibrated support vaguely the more reliable dendrochronology dates from the burial tent timbers that show us the tent on the deck of the Oseberg burial ship was constructed in 834 AD.

Oseberg

Fig. 2. The bucket-man of Oseberg.

Buddhas on the bucket - hardly - which doesn´t make them Irish.

The original interpretation for the figure proposed it was the Buddha meditating with his eyes closed and in a locked lotus pose. That assumption has changed and now the bucket-man with the geometric board is interpreted as Irish relics, nicked by the Vikings in Ireland around AD 800. Some scholars believe these allegedly Irish mounds are even older than that.

It seems to me that many things in Ireland are dated somewhat earlier then elsewhere, and that the Jazz was even invented in County Kerry - some call it Green nationalism.

So without dates and real parallels from Ireland, I am not buying an Irish origin for the Norwegian Bucket-men, nor a date before 800 AD.

Rin

 

Fig. 3  Crucifixion plaque from Rinnagan near Athlone.

In a recent article (see here) some stylistic arguments for an Irish origin of the Bucket-Buddha of Norway are presented with e.g. a crucifixion plaque from St John´s, Rinnagan, near Athlone in Ireland (presumably late 7th century AD) and a figure of a man in a cloak, the so called "Man of Matthew"  in the Book of Durrow (folio 21v), which is dated to 650-80 AD.  Neither suggestions are convincing for the interpretation of the interpretation of the Norwegian "Bucket-Buddhas"

Matt

Fig. 4 Late 7th ? century manuscript.

Another insular find, and a more convincing uncle of the Oseberg "Buddha" is a bronze mount from Cumbria, England (see fig. 8). The mount is a stray find dated to the 8th century.

A new Grand-master from Stjřrdal, A Buddah, bucketeer or a local board-player?

index dfgsgQuite recently a mount from a bucket, or more likely another implement (see the photograph at the beginning of this article and the one left/fig. 5), was found by a Norwegian metal-detectorist in Stjřrdal in Trřndelag (Ţrćndalög) in Norway.

The Norwegian Media has been full of photos of the unconserved artifact and the Viking-people around the world are frolicking.

It is difficult to see whether the new member of the Norwegian Bucket-family is a mount for a bucket, or something entirely different, for instance a belt mount.

S2

Fig. 5-6 (and 1) A Mount recently found in Sjřrdal, Trřndelag, Norway.

A different interpretation:

To be a little untraditional, I am going  to apply a gender approach and some queering on this solution.  - - No, just kidding. I´m too old to have experienced that era in Norse Archaeology.

MyklebostadInstead of explaining the "strange" and "unexplained" as Eastern influx, Irish origin or queering the mounts from Oseberg, the open eye one from Myklebostad (Miklabólstađ, photo left, Fig. 7, Bergen Museum) and now the figure recently found in Sjřrdal (Figs 1, 5 and 6). I am proposing that the bucket-men were made in Scandinavian.

Obviously they were influenced by insular style, or possibly designed by an artisan from the British Isles/Ireland. However, he might have moved, or have been moved, to Norway, where he produced mounts like these for Norwegian Nobility around AD 800.

Instead of the venerable Buddha - may God be with him - or an Irish holy man, I am suggesting that that the figures represent belief and traditions closer to home in Scandinavia, than to Asia or Ireland.

Tafl-players - Scandinavian Grand Masters of their era

The latest member(s) of the Norwegian Bucket-mound family has two fellows sitting opposite to one another with a chequered board between them. To me it seems as if the mount depicts two men playing a board game, e.g. the Tafl of the Sagas. 

To be bold, I want to suggest that the Bucket-men in Norway and Cumbria (se fig. 8, below, of a mount from Arnside, Cumbria),  were the way the 9th century Norwegians were trying to depict a sequence of the tale of Völsungar (later preserved in the Völsunga saga in Iceland; Read it here)or in English here, about Sigurđur Fáfnisbani (who is somewhat related to old Sigfried in the similar German tradition of the Niebelungenlied) playing tafl with his tutor and foster father whose name was Reginn Hreiđmarsson according to the Icelandic tradition.

We do know that Buddha was against playing checkers or other board games and if the Norwegian bucket-men are not Irish mounts, showing holy Irish eremites holding the Holy Scripture in a Lotus-position, I am definitely voting for Sigurđur and Reginn playing a good game of Tafl - even the Hneftafl.

Myklebostad

Fig. 8. This board-player was found in Arnside in Cumbria. Kendal Museum.

Gs_19,_Ockelbo_(game)You can believe this hypothesis or not; But why Buddha or Christ, when we have old Sigfried (aka Sigurđur) who plaid tafl in local tales?

Jesus was seemingly never a keen player, and Buddha didn´t like a whole series of games, because he believed them to be a "cause for negligence" - Namaste for that (see here).

Another depiction of the gaming Sigurđur and Reginn can be found on the Runic stone Ockelbo, north of Uppsala, Sweden (fig, 9). Please focus on the board.

The Vikings were hooked on the game of tafl.

Well, believe this or not.

To end these reflections, here are some photographs of some top plates of weights (or are they gaming pieces?) found in Iceland, Wales and Norway. They are dated to the 9th and 10th centuries (see more here if you can read Icelandic).

Met Sandtorgum svart

Fig. 10 a. Sandtorg, in Tjeldsund, Harstad, Troms

Fig. 10 b. Anglesey, Wales

large better435637

Fig. 10 c: Bólstađur in Álftafjörđur, Iceland


Hvaeretta?

Getraun2

Nú er heldur betur kominn tími til getraunar hér á Fornleifi.

Ţađ sem ritstjórnin vill vita er:

1) Hvađ ţetta sem er fremst á myndinni er (málmgripurinn)?
2) Frá hvađa tíma er gripurinn?
3) Örstutt ritgerđ um efniviđ verđur ađ fylgja.
4) Í hvađa landi var gripurinn búinn til?

Verđlaun fyrir ţann sem fyrstur gefur fullnćgjandi svar: Fornplakat Fornleifs: Súkkulađi Sigga.


Sóttkví og sagan

Abraham_Storck_-_Harbour_at_Livorno_-_(MeisterDrucke-218124)

Áriđ 1628 var séra Ólafur Egilsson fluttur úr Barbaríinu á skipi frá Salé í núverandi Marokkó til Livorno á Ítalíu. Tilgangurinn međ ţví ađ skila síra Ólafi úr ţrćlakistunni var nú ekki vegna ţess ađ hann var sínöldrandi í vistinni eđa óbrúklegur til ţrćlavinnu. Ćtlunin var ađ láta hann vinna ađ ţví ađ kría út lausnargjaldi fyrir landa sína sem enn voru í prísund sinni í Norđur-Afríku. Mannrán gengu oft út á ţađ.

Siglingin til Livorno var ćvintýraleg og Ólafur lýsir henni vel í reisubók sinni (sem áđur hefur veriđ rćtt um hér á Fornleifi). 

Séra Ólafur segir međal annar frá sóttkví um borđ á ţví skipi sem flytur hann til Livorno (Legor/Leghorn; sjá efst á málverki Abrahams Storcks)

Ólafur lýsir ţessu svo:

Nokkrum dögum ţar eftir komum vér undir ţá ey, sem nefndist Malta, í hverri s(ankti) Páll var um stund. En ţá ţar er nokkrum dögum komum vér undir Italia, ţar sem kapteinninn átti heima, og stađur nefnist Legor, og ţar mátti ţeir allir úti bíđa á skipinu í 6 daga, og enginn af ţeim sinn fót á land setja fyrr en ţeir vćru skođađir af einum ţar til settum meistara. En ađ landinu máttu ţeir fara, og ţeirra kvinnur, sem ţar heima áttu, máttu sjá ţá og tala viđ ţá, en ekki nćrri ţeim koma. En ţá strax var mér af einum Italinus gefiđ vín ađ drekka, epli og ostur ađ eta, svo ţá var mér hjálpar von, hefđi ţađ svo lengi stađiđ. Ég má svo segja sem Job sagđi: Guđs andlit hefir gert mig og andi ţess almáttuga hefur haldiđ mér viđ lífiđ. Ég er ađ sönnu drottins.

Greinargóđ lýsing Jóns á sóttkví ţeirri sem hann var settur í á skipi á ytri höfninni í Livorno er ein sú fyrsta sem til er frá Evrópu, ţótt fyrirbćriđ sé ţekkt miklu fyrr. Livornobúar reistu mikla sóttvarnarstöđ um 1648, skammt frá borginni, ţar sem sjúklingar og grunađir urđu ađ hafa viđkomu eftir ađ ţeir voru komnir í land. Ţađ hefur vafalaust ekki veriđ nein lúxushótelvist.

Sóttkví Ólafs áriđ 1628 er frábćr fyrsti kafli í sögu Íslendinga sem ţurfa ađ taka tillit til fjöldans (annarra en sjálfs síns og reksturs) ţegar ţeir koma frá svćđum, ţađan sem pestir og veikindi geta borist. Ólafur stóđ sig vel en ţađ er ţví miđur ekki hćgt ađ segja um suma í seinni köflum sóttkvíarsögu Íslands.

Borgari stórţjóđar einnar í Evrópu flýr úr sóttkví á Íslandi áriđ 2021.

Áriđ 2021 talar íslenska ţjóđin einna mest um eldgos en nú er mikiđ talađ um smitin á leikskólanum Jörfa í Reykjavík, sem bárust ţangađ, ađ sögn, frá erlendum manni, búsettum á Íslandi. Sá braut reglur um sóttkví og varđ valdur ađ smiti barna međ hegđun sinni eftir ađ hann kom frá mesta smitasvćđi í Evrópu um ţessar mundir. Ţađ brot sýnist mér nálgast glćp.

Ţví miđur telja fáeinir landar ţessa pólska einstaklings, er braut sóttvarnalögin á Íslandi, ađ gagnrýni Íslendinga á erlent fólk sem vinnur á Íslandi í lengri eđa skemmri tíma á Íslandi, og sem brýtur íslensk lög, sé í ćtt viđ áróđur nasista gegn gyđingum.

Ungur Pólverji tók upp hanskann fyrir landa sinn sem braut sóttkví á Ísland eftir komu frá dvöl í Póllandi, međ ţví ađ birta hatursteikningu/smáplakat úr dagblađi á pólsku, Nowy Kurjer Warszawski. Hann birti ţetta á visir.is

Nowy Kurjer gefiđ var út í síđara stríđi í stóru upplagi og líkađi mörgum Pólverjum vel. Blađiđ var rekiđ og gefiđ út af ţjóđverjum og örlitlu broti Pólverja sem unnu međ ţeim á einn eđa annan hátt í anda ţess fólks sem leggst undir stórveldi og eins og lóđa tíkur. 

Screenshot_2021-04-20 MDW-11-12_2020-Walka-z-tyfusem-plamistym-w-warszawskim-getcie pdf

Plakat sem fylgdi dagblađinu Nowy Kurjer Warszawski áriđ 1942. Pólverji einn á Íslandi birti myndina viđ athugasemd sína á visir.is til ađ líka gagnrýni Íslendinga á Pólverja, sem brjóta lög á Íslandi, viđ ofsóknir Ţjóđverja gegn gyđingum. Ţetta er ein versta smekkleysa sem ég hef séđ nýlega á Íslandi.

En hvađ fćr ungan, og sýnilega gagnrýninn Pólverja, búsettan á Íslandi, til ađ setja samasemmerki milli gyđingahaturs í Póllandi í seinni heimsstyrjöld, og Íslendinga sem eru óánćgđir međ ađ Pólverji á Íslandi brjóti sóttkví og valdi ţannig smiti međal barna á leikskólanum Jörfa í Reykjavík?

Kannski getur pólska sendiráđiđ skýrt fyrir okkur slíkt hegđunarmynstur einstakra ţegna sinna á Íslandi? Sannast sagna ber sendiráđinu ađ tjá sig um máliđ.

Fylgjum reglunum eins og Séra Ólafur Egilsson gerđi á skipinu viđ Livorno áriđ 1628, og berum virđingu fyrir ţeirri ţjóđ sem viđ höfum ákveđiđ ađ búa á međal. Gagnrýni er holl og Pólverjar á Íslandi eiga ađ láta í sér heyra. En eitruđ samlíking, ţar sem Pólverji međ brenglađa sögusýn líkja örlögum sínum á Íslandi, ţegar ţeir eru teknir í brjóta sóttkvíarlög, viđ örlög gyđinga í Póllandi er afar ósmekkleg og yfirgengisleg.

Ég mćli ađ lokum međ ţessari grein, ef menn vilja lesa um sóttkvíar á 17. öld. En til vara geta menn lagst í íhugun og spurt sjálfa sig, hvernig á ţví stendur ađ ţegnar ESB-ríkis, ţar sem sumt fólk telur sig í alvöru hafa orđiđ verr út síđari heimstyrjöld en gyđingar, hafi eflst svo mikiđ ađ ţeir sjái sig til neydda ađ brjóta lög smáríkis á hjara veraldar sem hefur veitt ţeim vinnu sem ekki stendur til bođa í stórríkinu sem ţessir ESB-stórborgarar koma frá? Er mögulegt ađ hluti vinnuaflsins frá Póllandi fyrirlíti ţá ţjóđ sem ţeir vinna fyrir? Ég hef engin svör, en ţađ verđur ađ spyrja spurninga til ađ fá svör.


Nćsta síđa »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband