Jlaktturinn og snska bollan

Lussebulla

Eftir feina daga er messa heilagrar Lsu, og v vi hfi a bta dlitlu vi ranga sgu daganna. Fyrir lngu san birtist frekar unn grein rbk hin slenska Fornleifaflags. greininni geri Gumundur lafssonv skna a bolla ein Svj, sem er boru aventunni og Lsuht 13.desember r hvert, og kllu er Lussekatt ellegar Lussebulla (sj mynd efst), s tengd einhverjum Lsferketti og s v skyld slenska Jlakettinum.

etta dmadags rugl hefur v miur veri teki upp af merkari hfundi, rna Bjrnssyni. Vitleysan tti hins vegar ekki langt a fara. Gumundur og rni stu heilan mannsaldur turni jminjasafnsins, Gumundur fjru h og rni eirri fimmtu. Gumundur deildi vst vi rna umjlakttinn og svo kom grein Gumundar, sem byggi litlu rvali af ritum, ar sem jlaktturinn slenski var tengdur vi snska bollu. Maur sr oft menn sem menntair eru Svj vaa villu um essa blessuu lussebollu, sem aftur mti hinn fnasti bakstur, en sr allt arar rtur og engan skyldleika vi slenska jlakttinn.

Uppruninn

Lussekatt-bollan er af sumum talin ttu fr skalandi og bollan s ekki eldri en fr 17. ld. v fylgja hins vegar engar goar rksemdir. Enn arir srfringar Svj hafa hins vegar komist a eirri niurstu a Lussebullan ea Lussekatten sem bollur hafi ekki veri or sem komin voru inn rita snskt ml fyrr en eftir 1912. Fyrir ann tma var aeins til bolla SV-Svj sem kllu var dvelskatt ea lka (djfulskttur) og mun a vera algjrlega annabakkelsi en lussebullan sem seld er dag. Sgur af Lusse-katt ea Lsuketti sem tengist sgunni um Lsu er ekki sg fyrr en Gteborg Handels- och Sjfartstidning ri 1897.

Lussebullan sem seld er dag er gul. Liturinn kemur rsaffrani, sem er urrka frni saffran-krkusins (crocus sativus), en oftast falsks saffran (sem m.a. getur veri carthamus tinctorius sem eru blmbl af istilblmi; Lri um muninn ekta og flsuusaffrani hr og i muni fljtlega sj a mest af v saffrani sem selt er slandi er falsa) bollunum, v sjaldan bragast r af ekta saffrani. Bollan var ekki litu gul fyrr en rtt fyrir aldamtin 1900. fyrst var fari a setja saffran bolluna. jsgnin snska um bollu heilagrar Lsu er dag orin nrri v eins frg og ABBA hefur teki msum breytingum 20. ld, en er lklega ekki eldri en fr lokum 19. aldar. En hvernig var bollan til?

talskir bakarar

Margir af eim bkurum og kkugerarmeisturum sem settust a Svj og Danmrku sari hluta 19. voru talskrar ttar. Sumir komnir fr retrmanska hluta Sviss og arir fr talu. norurlndunum vorutalirnir alls kyns skemmtanainai, en uru ekktastir fyrir kaffi, s og kkuhs sn sem fein eru enn til. slenskir nmsmenn Kaupmannahfnu ltu vel af kaffi og veitingum hj tlunum (sj hr). nsta ri birtist eftir mig grein dnsku tmariti um einn tt sgu talanna sem ekki hefur veri vel kunnur. N vill svo til a ekki lngu eftir a kku og kaffihsatalirnir birtust Skandinavu, kom lussebullan fram sjnarsvii.

Occhi di Lucia

Augu Lsu

Og viti menn, talu er gmul hef fyrir v a menn baki Occhi di Lucia, Lsuaugu, fyrir ht Lsu, ann 13. desember. Lsuaugun eru litlir snar/hringir ea smkkur sem gjarnan eru hair me glassr og efst er sett sykurperla ea urrkaur vxtur. Siur essi er best ekktur Pugliu (hlnum talu) en sst var, og n eru reyndar Lussebrauin snsku orin mjg vinsl talu og sumirtalir vita ekki einu sinni a au eru snskt fyrirbri. Sums staar talu eru Lsuaugun bollur sem steiktar eru olu og yfir r er san str pursykri.

Lsubrau, eru augu heilagrar Lsu (Santa Lucia) fr Sikiley sem stakk augun r sjlfri sr 4. ld e. Kr. Af eim skum var hn a heilgum pslavtti. Konur sem stinga r sr augun fyrir trna voru fyrrum taldar hetjur heitum lndum ar sem flk er stara en slandi. g leyfi eim sem hafa huga brjluum konum, sem trari stinga r sr augun, a lesa ykkur til um sgu hennar hr. Kettir tengjast hins vegar sgninni um heilaga Lsu engan htt. Vonandi tekur snska mafan slandi v me stskri r.

Saint_Lucy_by_Domenico_di_Pace_Beccafumi

N egar Fornleifur telur sig vera binn a leysa gtuna um snska bollu sem ekkert skylt vi (svartan) ktt slandi, sem menn lituu reyndar svartan seint og sar meir og eignuu Grlu og Leppala, er vert a minnast ess a sagan um Grlu er kannski ekki eins rammslensk og menn vilja vera lta. Sj hr.

Knecht Ruprecht og Zwarte Piet

skalandi og Niurlndum gekk sksveinn heilags Nikulsar undir nfnunum Knecht Ruprecht og Zwarte Piet. Gti hugast a slendingar hafi heyrt um og blanda eim saman vi jlaktt sem eir ekktu fyrir?Lklegast eru sustu forv arannsaka a, v stjrnmlaflokkar Hollandi og skalandi vilja lta banna flaga. er vst ekki langt a Pratar vilji lta banna Grlu og Leppala. Fyrr m n fyrr vera.

Knecht RuprechtJ Knecht Ruprecht hafi sums staar hala, var svartur me horn og lng kattareyru og essi er meira a segja me vnd hendi. essu tilviki sl hann brnin, enendrum og eins egar drengir htu Siegmund og voru dlir, sveiflai hann eim beint upp pokann sinn, sem er karfa essu listaverki. slensk jtr? Hugsi ykkur vel um. Er hn alltaf alslensk?

Sm vibt

ur en fyrrnefnd grein Gumundar lafssonar rbk Fornleifa-flagsins birtist, hafi hann skrifa styttri tgfu af greininni fyrir Lesbk Morgunblasins (sj hr). ar nefndi hann mjg hrugur rimmu sinni vi rna Bjrnsson til sgunnar brau Hollandi sem kallast duifekater ea deufekater (bein ing dfukttur). a er til als kyns myndum, en brauin eru engan htt svipuu lussekatten Svj. Duifekater eiga a sameiginlegt a vera nokku str brau, bku me smjri, mjlk og stundum eggjum. Gumundur lafsson tengi a eingngu vi jlin. v fer fjarri, braui er einnig bora pskum og Hvtasunnu, ea egar ekki tti a spara til. egar orsifjafringar hollenskur fyrri hluta 20. aldar var a velta essu nafni fyrir sr lyktuu hann, eftir a hafa heyrt um lussekatten Svj, a Duifekater vri afbkun r forngermnsku - hvorki meira n minna. r eirri fingu var til "djfuls kttur" og seinna "djfuls kaka". Lklegast er a hvortveggja s vla. Hollenska er gegnumsrt tunguml af llum tungumlum ngranni vi Niurlnd. Duifekaters brauin voru fyrst og fremst ekkt fremur litlu svi, Amsterdam og Zaanland noran vi Amsterdam, ar sem gestkoma erlendra sjmanna var mikil. Njasta kenningin um uppruna Duifekater-brausins, sem mr ykir hugaver er a a s afbkun frnsku deux fois quatre (tvisvar sinnum fjrir) sem hljmar nrri v eins og Duifekater.(Sj frekar hr)

Duivekater

Braui v nefnilega tvisvar sinnum meira en venjulegur fjgurra kvarta brauhleifur. Braui gti einnig veri afbkun ori fyrir dfnahs (dfnakofa) Dovecots ea Dovecotes ensku eru dfnahs. Flmska ori fyrir dfnahs er Duivenkot. Dovecote ea Dovecot eru gamalt or ensku. Dfan tknai heilagan anda kristnum si. Cot gat lka merkt jtu. Auvelt er a tengja jla og pskabrau vi heilagan anda og barn jtu. Sunnar Niurlndum frnsku mlsvi heitir jlabraui Cougnou sem oft er laginu eins og hvtvoungur sem hefur veri vel vafinn.

duiverkater special

Hollandi voru Duivekater-brauin stundum rkulega skreytt me litlum helgimyndum 17. ld. T.d. hvtvoungum. Hvernig dettur mnnum hug a slk brau hafitengst "djflaketti". J, egar eir halda a Svj s mija alheimsins, er ekki a spyrja a v.

Christoforos-Winter-Still-Life-with-Pancakes


Dorrit og lafur Hanukkahht Reykjavk 2018

Dorrit og lafur Ljsmynd Gabriel Rutenberg

Hin sunga og vinsla Dorrit Moussaieff og karlinn hennar framfrni, hann lafur Ragnar Grmsson, sem og t.d. ski sendiherrann slandi mttu gr vi fyrstu opinberu tendrun ljsa Chanukka. Fyrsta ljsi var kveikt risavaxinni Hanukku, ttaarma ljsastikunni, sem notu er til a minnast ljshtarinnar. tta ljs vera tendru nstu dgum fram til 9.desember til a minnast ess er gyingar vgu aftur musteri sitt ri 164 fyrir okkar tmatal eftir a eir hfu sigra Grikki sem um tma hfu gerst herrar landinu helga.

Reyndar eru ljsin ljsastikunni stru rafmangsljs, sem er ef til vill vieigandi slandi,ar sem rafmang er enn drt, v sland er ekki me ESB. En vi tendrun ljsanna minnast gyingar lvuolunnar sem gyingum tkst a skrapa saman eftirsigurinn gegn Grikkjum til a tendra stikuna gu, sem reyndar var sjarma (smatrii), Musterinu Jersalem.

Myndin er tekin af vef Gyinglegu mist Chabad hreyfingarinnar slandi (Jewish Center of Iceland).

Fornleifur skar llum ljss svartnttinu. Eftir Klausturkrardrukktr tsendara myrkrahfingjans er um a gera a upplsa borgina og landsmenn alla sem mest. Chag Hanukkah Sameach. Bori Latkes og sufganiot og fagni ljsinu llu myrkrinu.

Mumbai

Einhvern tmann verur ljsastikan Reykjavk strri en jlatr Austurvelli. a verur a lyfta rabbnanum upp til a kveikja. essi mynd er tekin Mumbai) Indlandi.

20151209_163944

essa mynd, af ljsahtareihjli Chabad-manna Kaupmannahfn, tk ritstjri Fornleifs fyrir fum rum (2015) Kaupmannahfn vi tendrun stikunnar Rhstorginu ar. ar dnsuu menn sr til hita, en mr snist a slkt hafi ekki gerst Reykjavk.


Meira um garahfuna

DMR-160996

Hr Fornleifi hefur ur veri skrifa um garahfuna (sem einnig var kllu kjlhfa og tyrknesk hfa). a var gert t fr myndskyggnu fr lokum 18. aldar safni hans sem snir slka hfu borna af Reykjavkurmeyju.

etta hfufat fr ekki n fyrir tskudrsunum jbningari, sem er vitaskuld mjg mikilvgt fyrirbri landi ar sem flk segist ekki vera jernissinna.

byrjun essa rs uppgtvai g fleiri heimildir um garahfuna, sem aldrei fkk n fyrir sjnum jbningasrfringa slandi.

Danski lisforinginn, landknnuurinn, fornfringurinn og slandshugamaurinn Daniel Bruun sndi essari hfu nokkurn huga og teiknai hana rgang. Teikningar hans eru varveittar Danska jminjasafninu. g birti essar myndir hr von um a einhverjar jernissinnaar konur geri essu pottloki hrra undir hfi, v a getur allt eins veri eldri hef fyrir en t.d. skfhfunni. Garahfan gti jafnvel haft mialdartur (sj hr).

Fornleifur er v a menn hafi hugsanlega fari a kalla hfu essa garahfu,eftir garderhue, dnskum hermannahfum lfvaralii konungs.

GardereBjarnarskinnshfur voru ekki einu hfuft lfvarar konungs. Teikningin er fr 1886.

DMR-161026 b

DMR-161021 b


N fjlgar rshmrum rt : Kennslustund fornleifafri

Thors Hammer Bergsstadir 2018

Svo virist sem a ur ekkt bjarrst hafi fundist jrsrdal. Hvort a er rst sem ur hefur veri vita um, skal sagt lti, en ekki hefur veri gefinn upp stasetning hana opinberlega. Best er a hn fi fri.

Frttir af fundi rshamarsins berast eins og eldur sinu um heiminn allan. N sast til Japan. a er fyrst og fremst vegna rshamarsins skornum r sandsteini sem fannst er fornleifafringar fru a rta yfirbori rstarinnar sem hefur veri frekar strt.

Flest rstanfn jrsrdal voru bin til og tskr/skr og stasett me mikilli vissu 19. og 20. ld, t.d. Brynjlfi Jnssyni og sar af Jhanni Briem og Gsla Gestssyni. egar bjarrst sem n er nkvmlega stasett, gangsttt v sem ur var, fr nafn nlifandi jrsdlinga og er kllu Bergstair eftir Bergi Bjrnssyni Skriufelli, er a g lausn sta vangavelta um staarnfn sem 19. aldar menn og voru a velta fyrir sr. ess m geta a brir hugafornleifafringsins Bergs, Bjrn Hrannar, vann eitt sinn vi vigerir Stng me Vglundi Kristjnssyni hleslumeistara og var hinn mesti dugnaarforkur. eir brur eru sannir jrsdlingar.

Ljst er a etta er rst stasett, svipa og margar arar rstir dalnum, fremst vi lti fell. Hvort varveisla rstarinnar er g, er eftir a koma ljs. Lklegt er a er mest allt upp blsi, rsta og runni til. Kannski er einhver heillegur kjarni eftir undir uppblsturssprengdu yfirborinu og v vert a rannsaka stainn a hluta til til a sj hvers kyns er.

rshamratal: xi var upphaflega rshamar

Ef fornleifafringarnir, sem n vinna vi fornminjaskrningu jrsrdal fyrir sveitarflagi ar, hefu haft ga og almenna ekkingu slenskri fornleifafri r nmi snu H, vissu eir, a rshamarinn ea Mjlnistkni sem eir fundu mannvistarleifum bjarhlnum sem Bergur r Bjrnsson fann, er ekki annar rshamarinn sem fundist hefur slandi lkt og haldi var kinnroalaust fram frtt sjnvarpsins/RV.

Hann er s fimmti og jafnvel s sjtti. Me essari grein er ekki tlunin a fjlga rshmrum slands innan vi hlfum mnui. eir eru einfaldlega fleiri en tveir! Greininni er aeins tla a vera frsla fyrir fornleifafringa sem greinilega fengu ekki ngilega ga menntun vi Hskla slands ea r rum menntastofnunum. Vonandi ntist greinin einnig rum sem nenna a lesa hana.

1

Fyrsti rshamarinn sem fannst slandi er ugglaust s hamar sem sst lkneskinu fr Eyrarlandi fyrrv. ngulsstaarhreppi Eyjafiri. g tel persnulega a lkneski eigi a sna r me Mjlni og smuleiis fjarstu a velta v fyrir sr, a etta s mynd af Kristi a kljfa kross.

eyrarlands_or

Eyrarlands r (jms. 10880). Ljsm. jminjasafn slands.

2

Annar rshamarinn sem fannst slandi er lklegast blanda af krossi og rshamri. a er krossinn fr Fossi Ytrihreppi Hrunamannahreppi, sem g tel persnulega a s kross frekar en hamarstkn, svo a hann s seldur sem minjagripur alls kyns forljtum afmyndunum um allan heim sem rshamar. jminjasafni kallar hann hins vegar enn rshamar og v ber a fylgja v safni er heimahfn krossins. sningarbklingi fr 1992-93 fyrir strar Vkingasningar sem haldnar voru strborgum Evrpu, benti g fyrstur manna a krossinn tti sr hlistu Noregi (sjhr).

kross_foss_1110065

Ljsm. Vilhjlmur rn Vilhjlmsson


3

riji hamarinn, sem er r silfri, fannst btskumli Vatnsdal Patreksfiri, og hef g m.a. gert honum skil grein hinni gu bk Gersemar og arfaing sem jminjasafni gaf t ri 1994 (sj hr). Gripurinn er n nokkurs vafa rshamar.

Vatnsdalur rshamar 2 sideLjsmynd Vilhjlmur rn Vilhjlmsson

4

Fjri rshamarinn sem fundist hefur, fannst Stng jrsrdal ri 1992. Hann var skorinn t enda beinprjns og fannst fyllingu grafar fr 11. ld og gti hglega hafa komist hana r glfi byggingar sem var Stng, sem bygg var skmmu eftir landnm lok 9. aldar.

Grfin sem prjnninn fannst var grafin gegnum glfi eirri byggingu (sj grunnteikningu hr fyrir nean). Upphaflega tlkai g hamarinn sem xi, tt samstarfsamaur minn einn hefi haft a ori a prjnninn hafi upphaflega rtt eins geta veri rshamarlki. Hamarinn er skorinn t sem hfu beinprjni. Greinilegt var a prjnninn hefi ndveru geta hafa ori fyrir hnjaski annig a af honum brotnai og hann leit upp fr v t sem xi.

rshamar Stng d

Beinprjnn sem fannst Stng jrsrdal ri 1992 og sem upphaflega hefur haft form rshamars. Prjnsbroti var 6 sm langt er a fannst, en hefur styst nokku vi forvrslu. Ljsmynd Vilhjlmur rn Vilhjlmsson.

Thorshamar Stng 2 hli
Eftir fund Mjlnis Bergsstum, er g n orinn fullviss minni sk varandi prjninn sem fannst Stng 1992. Hfu prjnsins var a v er g hlt me axarlagi. En n ver g a breyta um skoun. a var brotinn rshamar sem fannst Stng. Form beinprjnsins fr Stng, utan ess sem vantar, er ekki alveg eins og annarra rshamra fr sama tma Norurlndum, en aftur mti nkvmlega a sama og rshamarsins fr Bergstum.

Best er heldur ekki a gleyma v a g minntist mguleikann v a prjnninn sem fannst Stng hefi upphaflega veri rshamar grein sem g skrifai fyrir hi vlesna danska tmarit Skalk ri 1996 (sj hr).

GrafarfyllingPrjnninn fannst fyllingu grafarinnar sem gefinn hefur veri blr litur essari teikningu. Hann er vafalaust ttaur r glfi rstar sem merkt er me C teikningunni, sem var hs byggt um 900. Ofan a hs var reist smija (B) og ofan smijunni var bygg kirkja (A) sem hefur veri fjarlg a hlfu til a rannsaka hluta smijunnar.Samsettur hamar bTil gamans gert.

5

Fimmti rshamarinn er n nlega kominn undir hendur flks me hvta hanska. Einnig var ranglega hermt frtt RV, a etta vri eini ekkti rshamarinn sem skorinn hefur veri stein.

Hann er skorinn r steini. rshamar hefur einnig fundist ristur stein Grnlandi (sj near) og rshamrar hafa til forna einnig veri skornir r rafi, sem er steingert efni. Einn slkur hefur t.d. fundist Hedeby (Haithabu) samt mynd af rshamri sem hefur veri ristur stein (klberg). Kannski er essi ffri um rshamra llegri kennslu H a kenna?

Hvthanskahamar

Bergsstaahamarinn. Ljsm. RV

Hedeby thorshamre

rshamrar fundnir Hedeby Slsvk.

6

Ef til vill er sjtti slenski rshamarinn kominn leitirnar. g hafi vikunni samband vi Berg r Bjrnsson varandi fund hans rstinni jrsrdal, sem er ekki langt fr Reykholti jrsrdal, sem n ber nafn hans. Hann sagi mr fr flki fr Selfossi sem hafi fundi rshamar vi rstina Sandrtungu, sem var rannsku af vanefnum ri 1939. Hn er austur af bnum slfsstum.(Reyndar hefur sorphaugur vi rsina veri rannsakaur nlega og telur Gavin Lucas einn af kennurunum vi H fornleifafri a bar Sandrtungu hafi ekki veri eins miklir kotungar og Kristjn Eldjrn hlt. Sandrtunga fr fyrst eyi 17. ld).

Hafi g samband vi Ragnheii Gl Gylfadttur fornleifafring sem vinnur vi fornleifaskrningu jrsrdal vegum einkafyrirtkisins Fornleifastofnunar slands. Ragnheiur sendi mr essar upplsingar um fundinn fr Sandrtungu er ghafi samband vi hana:

"g fkk ennan grip hendurnar fyrir viku. Og hann er ekki lkur rum rshmrum sem g ekki. g er enn a skoa hann, hann er mjg ltill og mgulega hgt a tengja hann vi brn einhvern htt. En g er a skoa gripinn og tlkunin gti breyst v ferli."

a verur spennandi og frandi a sj hva kemur t r rannsknarferli Ragnheiar Glar Gylfadttur vi a greina meintan rshamar r Sandrtungu. ann hamar hef g ekki enn s.

Brattahlid vvevgt

Kljsteinn r klbergi sem hefur veri ristur rshamar. Gripurinn fannst vi fornleifarannsknir Brattahl. Ljsm. NM, Kbenhavn.

ess ber a geta a aldursgreining me rshmrum er annmrkum h. Menn voru til a mynda a krota rshamra hluti eftir ri 1000 e. Kr. Grnlandi. Vi rannsknir Bratthl 7. ratugnum fundu fornleifafringarnir kljstein r tlgusteini (klbergi) sem hafi veri krotaur rshamar. Anna hvort hefur listamaurinn Brattahl veri a krota hamar sem hann vildi sma sr, ea a einhvern ba Brattahlar, sem flestir voru ornir kristnir a v a tali er, hefur lengst eftir gmlu gounum snum, heima gamla landinu (slandi). Tel g sari mguleikann lklegri en ann fyrri.

v miur er prjnninn fr Stng dag ekki lengur eins og hann var ri 1993, er g fann hann og ljsmyndai hann ur en hann var afhentur til forvrslu. Hann er t.d. orinn styttri en hann var er hann fannst. Hann var enn kliskp verandi forvrslustofu safnsins ri 1996 er mr var bola r starfi jminjasafninu. Sar, bi 2004 og 2011, ba g um ljsmyndir af prjninum sem vi fundum Stng, og fkk loks senda afar llega mynd, sem g get ekki nota til neins, v hn er ekki ngilega gum gum til a birta hana. Best er ekki a sakast vi forverina, eir geru bara a besta sem eir gtu illa reknu safni. Mynd af af prjninum fr Stng hefur enn ekki birst Sarpi (sarpur.is).

Efni rshamrinum fr Bergsstum

Stng brot brj sandsteinsbrot r sklum ea kerjum, sem fundust yngsta sklanum Stng ri 1983 og 1992. Brotin efrimyndinni heyra saman. Lengra broti lengst er 9,4 sm. Broti neri myndinni fannst ri 1992 vestan vi kirkjuna Stng kantbrot af skal/keri og er um 4.4 sm a lengd. Ljsmyndir Vilhjlmur rn Vilhjlmsson

Stng kantbrot sandsteinn

Efni, .e.a.s.sandsteinninn rshamrinum fr Bergsstum, snist mr smuleiis vera a sama og skl einni mikilli sem fannst brinu Stng ri 1939.

Skl r bri Stng 1939

Skl ea bolli r fnkornttu mbergi sem fannst brinu Stng ri 1939. Mesta verml bollans er 38,5 sm og hin er 14 sm. Myndin er r bkinni Forntida Grdar i Island fr 1943.

rj brot r grtum r svipuu efni fundust vi fornleifarannsknir Stng ri 1983 og 1984.

Reyndar hafa einnig fundist Stng og var brot af rskum ea enskum sandsteini (Lithic Arenite) sem voru notair sem hverfisteinar og brni. eir bera sama lit, en eru r miklu harari steini og innihalda kvarts-kristalla sem essi steinn gerir ekki. Sandsteinninn brnunum og hverfisteinunum er miklu harari og hentar ekki til ess a skori s .

g leyfi mr v a halda a steintegundin hamrinum s r ngranni fundarstaarins og a efni hamrinum s sandsteinsset sem steypst hefur inn mberg vi gos undir vatni ea s. Lkt efni er t.d. steinkistu Pls Biskups Jnssonar Sklholti.


jrsrdalur var yfirgefinn fngum og lagist ekki eyi ri 1104

jrsrdalur sr fullt af leyndarmum, sem almenningur virist ekki hafa haft miklar spurnir af, rtt fyrir miki erfii vi a halda v frammi. gurlegur feramannainaurinn sem n trllrur slensku efnahagslfi vissan htt a breia gamlar dogmur r.

stuttu mli sagt fr dalurinn ekki endanlega eyi miklu Heklugosi ri 1104. etta sndi g fram me rannsknum aldri missa forngripa sem fundist hafa Stng jrsrdal, fjlda kolefnisaldursgreininga kolefnisaldursgreiningum og afstu gjskulaga 9. ratug sustu aldar. San hafa arir fornleifafringar og jarfringar komist a smu niurstu og g en um lei reynt a ra hfund essarar greinar heirinum fyrir essari tilgtu minni um framhaldandi bygg jrsrdal eftir eldgosi 1104, sem snum tma var vgast sagt ekki llum um ge (sj hr, hr og hr).

Sumir bir jrsrdalssvinu fru eyi fyrir 1104, arir eftir gosi og enn arir, lkt og Stng, rmum 100 rum eftir a gosi tti sr sta. Stasetning bjanna hafi miki a segja um hvort bygg lagist af gosinu 1104 ea ekki. Uppblstur hluta dalsins var engu sra vandaml fyrir frumbyggjana ar en eldgosin.

Annar leyndadmur jrsrdals er a bar dalnum mismunandi tmum voru harla nskyldir hvorum ru, og voru a greinilega egar Noregi. etta kom ri 1993 fram vi mannfrirannsknir dr. Hans ChristiansPetersen (sem n er prfessor vi Syddansk Universitet) verkefni sem vi unnumsaman a. Miklar lkur er v a bar dalsins hafi a verulegum hluta tt ttir a rekja til nyrri hluta Noregs. Um a er hgt a lesa msum greinum hr Fornleifi.

jrsrdal voru menn vlundarsmiir og a vekur furu hve oft smu gerir af fornminjum finnast dalnum me sama skreytinu (sj hr). Margar rstanna dalnum eru me sama lagi, hinu svo kallaa Stangarlagi, sem er hin yngsta ger af sklum sem reistir voru dalnum og lklega ekki fyrr en um og eftir 1100.


Hvenr leirttir Alingi villur vef snum?

Dav lafsson

vef Alingis eru upplsingar um alla alingismenn. Einn eirra hefur gefi rangar upplsingar um sjlfan sig, ea arir um hann. Hr g vi Dav lafsson sem var ingmaur 1963-1967 og einnig fiskimlastjri og selabankastjri.

Glstur ferill Davs er tlistaur vef Alingis, en ar er hvergi minnst plitskan feril hans sem melims jernishreyfingar slendinga.

Upplst er a hann hafi fengi prfgru vi hsklann Kiel ri 1939.

Skjalasfn skalandi finna engar upplsingar um prfgru ea a hann hafi veri lista yfir erlenda nmsmenn vi hsklann Kiel.

Vitaskuld er ekki vi Alingi a sakast, ef inginu hafa veri frar rangar upplsingar. Hagfringatali er v haldi fram a Dav hafi veri Bac. sc. oecon. ea "bac[calaureus] sc[ienti] oecon[omic]. a er bara einn galli gjf Njarar vi essa upplsingu, og a heldur str. Ekki voru gefnar bakkalrusagrur skalandi a ri eftir 1820 (i lesi rtt: tjnhundru og tuttugu). (sj hr og hr).

skandi vri a Alingi tki ekki tt hvtvtti slenskum nasistum sem lugu til um menntun sna, slandi til vandra aljavettvangi. a arf a gera betur hreint !

Myndin efst er af hlfttaslegnum Dav lafssyni. Hn var tekin OECD-fundi. Engu er lkara en a Dav hafi veri hrddur meal allra topp-hagfringanna sem ar voru staddir.


minningu Janusz Korczaks og tilefni af heimskn nnu Zalewsku

Im Janusza Korczaka

N egar Anna Zalewska (f. 1965) menntamlarherraPllands hefur stt sland heim, m.a. tilefni af 10 ra afmli Plska sklans Reykjavk, er kannski ekki alvitlaust a minnast ess a aeins eru tv r liin fr v a essi kona neitai v a Plverjar hefu tt nokkurn hlut a mli vi fjldamor gyingum orpinu Jedwabne Pllandi ri 1941. Hn hefur einnig neita v a plskir borgarar bnum Kielce hafi eftir stri rist gyinga sem lifa hfu af verstu hugsanlegu ofsknir. Plverjar myrt gyinga gtum ti Kielce. Maur getur lesi um mli hr plsku, en a er reyndar heimsekkt.

essi afneitun er v miur hluti af nrri sjlfsmynd og ofstkisfyllri jerniskennd margra Plverja og sr lagi eirra sem tilheyra rkistjrnarflokknum PIS (Prawo i Sprawiedliwosc) lkt og Anna Zalewska gerir.

Vitaskuld geta Plverjar slandi ekki gert a v a mennta- og menningarmlarherra lands eirra s eins og hn er. g er ekki vafa um a flestir Plverjar slandi su fyrirmyndarflk sem fli hefur atvinnuleysi og efnahagslega eymd heimalands sns.Va Pllandi er standi ekki beint glsilegt og ekkert lkingu vi ann furuheim sem Anna Zaleweska sr fyrir sr hyllingum.

Svo m vitanlega nefna a plski laugardagssklinn Reykjavk er rekinn minningu Janusz Korczaks. Korczak sem var lknir, gyingur, en reyndar trleysingi sari hluta vi sinnar. Rtt nafn hans var Henryk Goldzmit. Skli, sem starfar minningu essa mikla barnavinar, ekki a geta kennt uppbelgda jernisrembingssgu eins og heimur nnu Zalewsku krefst, v fyrsta frnarlamb murlegra Plverja Kielce ri 1945 sem rust gegn gyingum sem heim voru komnir fangabum, var vitaskuld barn.


JKorczak
Mig langar a benda Plska sklanum Reykjavk a myndin sem sklinn notar af Karczak FB-su sinni er raun ekki af honum. essi mynd hr fyrir ofan er ljsmynd og sgulega rttari en s furulega, teiknaa mynd sem miki er notu Pllandi og sem sklinn hefur vali a nota.

N egar Anna Zalewska hefur noti gestrisni slendinga og hitti tvo rherra r rkisstjrn slands, Katrnu Jakobsdttur og Lilju Alfresdttur, er ekki r vegi a minnast ess a san a kona essi afneitai stareyndum ri 2016, hefur plska stjrnin breytt lgum hins nja lveldisins Pllands annig a hgt er a dma menn 10 ra fangelsi m.a. fyrir v a halda v fram a Plverjar hafi myrt gyinga Jedwabne og Kielce, ea vera a a tala um plskar trmingarbir fyrir slysni ea vegna vanekkingar.

Lilja og Anna

Anna og Lilja ra saman. Flokkur Lilju hefur stundum minnt ltillega PIS-flokkinn Pllandi, t.d. umru um flttaflk og tlendinga. ri 2018 leitai g til utanrkisruneytisins til a freista ess a a gti borga fyrir bo fyrsta gyingsins sem fddist slandi tilefni af ttrisafmlis hans. Engir peningar voru vst til slkt a sgn Lilju sem var utanrkisrherra. En greinilega eru til fjrmunir til a bja rherra sem afneitar ttum af helfrinni sem koma vi kaunin Plverjum.

essi plski rherra segir sagnfringum a egja og htar eim fangelsisvist ef eir leyfa sr a skrifa annan sannleika en ann sem rkisstjrninog PIS-flokkurinn vill heyra.

ri finnst manni oft lri ntmans Pllandi bera keim af alri Sovttmans. Margt af v flki sem n er vi vld lst reyndar upp eim tma, sem skrir kannski astur og hugarfari hj sumum Plverjum. En ekki er n lri hvegum haft hj PIS-flokknum.

ska g plska sklanum Reykjavk til hamingju me a hafa veri til 10 r og a hann s rekinn minningu Janusz Korczaks! Haldi merki Janusz Korczaks lofti sklanum, en ekki v sem Anna Zalewska stendur fyrir.


Herfingin jrsrdal: Operation "Cuckoo on the Pole"

Kaptein Kata
inn tmi er vst binn, Katrn Jakobsdttir. ert algjrlega rin llum trverugleika. N sast boar til herleikja jrsrdal me vinum okkar varnarsambandinu NAT. RV sagi fr v gr og n er etta heimsfrttum.

au samtk eru vitaskuld n ori algjrar fornleifar og stunda alls kyns forneskjuhtt og fornaldarr me stri og tilheyrandi hrmungum.Nlega borgai NATO t.d. fyrir kvikmynd Lithen, ar sem gyingamoringjar Lithaugalandi eru hylltir sem heiursmenn og furlandshetjur sem brust frkilega vi Rssa eftir a gyingamorunum var loki. NAT eru sem sagt samtk sem borga fyrir rursmyndir ar sem gyingamoringjar eru mrir. a var gert til a sna hve httulegur Ptn er.

NAT, sem n a hleypa jrsrdalinn eins og brjluum bitrollum eftir heyleysi a vori, er lka kafi samvinnu vi heri kranu og senda sfellt li til a astoa vi uppbyggingu herafla ess lands, sem fyrr rum stu sig einna best asto vi herji Hitlers, t.d. gyingamorunum. Lti hefur augljslega breyst.

KatrnJakobsdttir veit greinilega a strkar herleik hafa gaman af vkingum og rnum. a hefur t.d. Azov-sveitin kranu, sem reynir allan htt a lkjast fyrirmyndinni, Waffen-SS skalandi. etta er hluti af her kranu. essum sveitum berjast nnasistar fr Svj, Finnlandi og mjg lklega lka fr Danmrku. Noregur skipai hins vegarkranu a senda sinn skthl heim. Hann er eftirlstur og unni ur fyrr Breivik hugstum, lkt og nokkrir slendingar geru vst lka. Meira um a sar. ar fyrir utan eru venjulegir hermenn fr Norurlndunum a vasast kranu.

Eins i sji eru kranskir vinir NATO me skildi sem eir bta og skjaldarblur a htti myndara forfera sinna og merki Sveitanna minnir neitanlega fornt, norrnt bmark.

photo_2018-09-22_23-54-06

Hva me tindtaleik Dagsbragga?

i essa sprenga Kata tti n frekar a lta dtana ljka sr af me tindta bragganum hans Dags. a er sp vondu veri um nstu helgi egar herfingin a fara fram. Dagur getur rugglega lna eim tlvuspil og jminjasafni rugglega ng af rnakeflum sem eir geta ft sig , litlu vkingarnir. Gulaugur r slandskadett, maurinn bak vi rugli, getur svo veri me utanrkisbing, ar sem skilti af ska sendirinu 1940 er verlaun og ein flkaora me tilheyrandi eimskipamerki fr Guna bnda Bess (hann alveg gls af flkum poka). Srverlaun fyrir heiarlega framkomu bragganum verur morbningur sonar fyrsta forseta slenska Lveldisins. Pnnukkur eftir boi Ingibjargar Slrnar.

Til vara, ef engin rkoma verur, er hgt a lta helvtis hermennina gera gagn og slta upp helvti puntbirki sem bi er a planta lglega ara hverja rst jrsrdal skjn vi ll mguleg lg. a er versti skruhernaur sem fari hefur fram dalnum, fyrir utan beit hrossa.

On the double, Kaptein Katrn!! Annars koma bara Ptn og Fornleifur boi Soros. Hinn alrmdi skrulii Stefn Plsson kemur einnig me rtufylli af grimmum VG-sveitum grum fyrir pottum (Sj hr), sem er afar nast li egar a nrhernai kemur. Vari ykkur.

Ea var etta rta af fullum VG-mnnum, Fornleifur?


Sambandinu endanlega sliti Kaupmannahfn gr

Gudni

hfn Fornleifs eins og hn leggur sig, bi ms og menn, mtti gr rstefnu um slenska Fullveldi, sem haldin var nbyggingu lagadeildar Hafnarhskla eyjunni Amkri.

Veri var eins og a er alltaf Danmrku, 20 stiga hiti og slskin, og su slenskir gestir rstefnu essari, hvers eir fru mis vi me v a kveja kng sinn a mestu ri 1918.

Fyrirlestrarnir voru misjafnir og mislegt meira hefi mtt segja. En egar menn hafa ekki nema 20 mntur hver, er erfitt a segja allt sem manni langar og llum lkar. eir sem ekki eru srfringar, fengu hins vegar ga innsn adraganda sambandsslitanna ri 1918.

Lkt og g greindi fr essu bloggi mnu fyrradag fannst mr vanta danska hli mlsins sagnfrilega s, en eir tveir dnsku sagnfringar sem tluu og einn eirra af hlfgerum vanefnum, snertu ekki v. Fyrirlestur sagnfrilektors fr Hafnarhskla sem g nefndi hr um daginn var me gtum.

Lagalegu hliunum (r eru alltaf margar) voru hins vegar ger g skil af afar nkvmum, samviskusmum og einstaklega hfum konum fr tveimur hsklum slandi og eirri riju fr Hafnarhskla sem var hreint t sagt sn ensku. Rektor Kaupmannahafnarhskla sem var karlpungur mnum aldri talai um Surtsey, Heimaey og Eyjafjallajkul me snu nefi, en virtist mest hrifinn af slenskri Erfagreiningu, sem l ef til vill nst hans ekkingu, sem er matvlaryggi.

Kaffihl og snittur

Guni forseti heilsai mig kaffihli. Framsaga hans var v til sma, persnuleg og fyndin a auki. Eins rddi g vi Gunnar r Bjarnason sagnfring, egar komi var a snitterinu ogRnarvnum boi slenska lveldisins eftir rstefnuna. Gunnar r sagi mr og rum fr bk um sambandsslitin sem brtt kemur t eftir hann. henni mun hann kannski fyrstur sagnfringa framreia eitthva um danska ttinn ferlinu fyrir sambandsslitin, sem g hef lka skoa ltillega og undrast mjg a engin hafi birteitthva r eim skjlum sem g hef lesi. N rur Gunnar r bt v me jlabkinni r, hann hefur fari Rkisskjalasafni Kaupmannahfn. Danir undirbjuggu mislegt ri 1918, enda voru eir hluti af essu mli.

Kben gr var lka mtt fr Vigds fyrrv. forseti, Steingrmur forseti Alingis (og enginn gekk dyr tt hann sist svinu). Utanrkisrherrann okkar var arna lka, enn og aftur of rngum jakkaftum (a verur einhver a fara a segja honum a au passi honum ekki lengur). Honum hefur greinilega ekki tekist a n af sr bumbunni sem hann reyndi a sltta egar g og hann hmuumst glfinu hj Hrafni og gstu gamla daga. arna var meira a segja rismaur slands Freyjum, Ptur jr. Thorsteinsson, en samkoma essi verur a hluta til endurtekin rshfn dag.

a var einstaklega vel a essu stai. ingi var slenska sendirinu og Hafnarhskla til mikils sma.
Vjer Christian hinn TiundiFullvalda Fornleifi ekki boi

Ritstjra Fornleifs var hins vegar ekki boi gala-viburinn dnsku drottningalegu perunni grkvld, g hafi bi undir oki dnsku krnunnar lengur en flestir slendinga - og ykir boleysan fura ar sem g er eini maurinn essu landi, og lengi vri leita, sem hefur tekist a n t r danskri rkisstjrn afskunarbeini fyrir lngu lina atburi, a hafi aldrei nokkurn tma veri tlun mn. a ml varai ekki sland og venjulega gefa Danir engar afsakanir fyrir mistk sn. Og essi var snu hugaverari, ar sem g hafi ekkert fari fram slkt. g hjlai bara me eintak bk eftir mig danska forstisruneyti v verandi rherra, Anders Fogh Rasmussen, hafi heyrt af henni og lti rgjafa sna segja sr a Smon Wiesenthalstofnunin vri farin a lta illa t af niurstum henni. Nverandi forstisrherra hefur hins vegar greinilega aldrei lesi bk mna, og er hn v komin r flestra bka sem hann hefur tt vi. Nlega er hann minntist bjrgunar flks undan nasistum og elskulegri samvinnu Dana vi setulii ska, nefndi hann ekki aukateki or um a danskir stjrnmla- og embttismenn 5. ratug 20. aldar vsuu flttaflki r landi og oftast beint dauann - sem forveri hans starfi hafi beist afskunar ri 2005.


Forstisruneyti danska og ingi bau 900 gestum essa skemmtum og slenska sendiri fkk a afhenda lista yfir 500 slendingum ea flki i dansk-slensku samstarfi, og ar a auki 80 srvldum samt maka.

g kemst lklegast aldrei svo fna samkomu og a gerir svo sem ekkert til v jakkaftin mn standa mr meira beini en James Bond dress Gunnlaugs rs rarsonar.

Casino Royal mit Black Jack und Rasy Pia

Forstisrherrann danski kom ekki rstefnuna Hafnarhskla gr. Hann valdi a fara tknihsklann, ar sem kona mn vinnur, og ar sem miklu jhagslegri atrii en lngu liin sambandsslit vi vitamgulega j voru dlu.

En hann var gestgjafi perunni grkvld. ar var lka mtt Pia Kjrsgaard sem fkk a heyra a slandi sumar vegna ess a hn vill losna vi flttamenn dag. Margrt drottning og sonur hennar og tengdadttir ltu sig heldur ekki vanta. Svo flttamnnum s enn einu sinni blandai mli lkt og gerist sumar slandi, hjlpai afi Margrtar drottningar aldrei flttamnnum, v embttismenn hans komu veg fyrir slkt og tndu viljandi brfum fr flki vanda til hans. Fr v er m.a. greint me nokkrum dmum bk minni Medaljens Bagside (2005). ll fgnuu au gr a losna frisamlega vi slendinga fyrir 100 rum san, jafnvel eir vru ekki helvtis flttamenn.

Mig grunar eftir ennan frandi grdag, a Danir hafi fyrst og fremst reikna t, hvort a vri hagkvmt fyrir Danmrku a veita sambandsslitin. Danir gera, eins og kunnugt er ekkert nema a eir gri v ea a dmi fari a minnsta kosti ekki mnus. Danir viurkenna etta sjlfir. g held a menn hafi reikna a t ri 1918, a sland yri Danaveldi aeins til vansa og endalaus dragbtur alla run. Kannski var a ess vegna a menn voru svo glair a losna vi sland a mestu leyti ri 1918.a var a sem menn kalla win-win situation bnkunum dag, ur en allt fer hausinn.


Fullveldisldin stendur hlsinum RV og frimnnum

Veit ekkiFullveldisldin heitir ttar tu hlutum sem n er snd Rkissjnvarpinu. Mr var heldur brugi eftir rj fyrstu ttina. Fyrsta ttinum var hleypt af stokkunum me mynd af Kristjni IX, sem ulan kallai Kristjn X. Vinur minn einn sagi mr fr essu og tti ekki miki til koma. Ekki uppgtvaist essi vitleysa fyrir sningu ttanna.

Varla Fullveldi

Mynd fr 1908 sem notu er fyrst tti "Fullveldisaldar" vi frsgn af hrslu slendinga vi a skipakomur yru far sem engar vegna strstaka ri 1917.

Fyrst hlt g, lkt og vinur minn sem sagi mr fr ruglinu Kristjnunum, a a vri lklega einsdmi og ergileg byrjunarmistk. En egar g hlustai og horfi fyrstu rj ttina fannst mr slysin harla mrg.

Myndir pssuu t.d. ekki allar vi tmann sem tala var um. frsgn um herna Evrpu og tta slendinga vi a eir fengu ekkingilegar nausynjar til landsins ri 1917 vegna kafbtahernaar, er birt mynd (3 mntur og 7 sekndur inni fyrsta ttinum). Myndin er hins vegar ekki fr 1917, heldur er hn tekin af mannfjlda fundi um sambandslg vi Mibjarsklann 2. jn ri 1908. Myndin snir undrandi og jafnvel hyggjufullan mann. En maurinn myndinni var vitaskuld ekkert a hugsa um str ea skipakomur ri 1908. Slk handvmm mefer heimilda er kannski heldur ekki neitt strml, en a versta er a alls kyns meinloka og kredda list inn annan hvern kaptula, egar menn reyna a lkja fullveldisferlinu vi ntmann frekar billegan htt sta ess a lsa honum t fr eim tma sem samningurinn var til . Ef a hefi veri gert hefi kannski ekki urft nema rj ea fjra tti til a gera "Fullveldisldinni" skil.

Gumundur Hlfdnarson sagnfringur tekur fram rija tti, a slendingar hafi lengi liti sgu sna sem umstur erlendra manna. etta er vitaskuld rtt lyktun, en ekki er alveg sama hvernig maur notar a mat. Hann hafi vart sleppt orinu fyrr en ttagerarmenn geru etta a samlkingu vi nokku margt, enginn skyldleiki vri. Sar ttinum var hoppa fram ntmann og v haldi fram a slk hrsla, nnar tilteki tlendingahrsla og jerniskennd vri skoun sem rkti meal eirra sem andsnnir eru ESB. essir ttir eru eins og gott sklabkadmi um a sem ensku er kalla "the blaming game", sem er olandi fyrirbri a Vestan (en jafnvel einnig alslenskt). a trllrur mrgum frigreinum ntmanum en ekki bara brjlaa forsetanum BNA.

g man n ekki betur en a tilraunir til a lta alla slendinga borga fyrir afhro einstaklinga, glpamanna bankaleik, hafi sr lagi ori til ess a slendingar uru frhverfir ESB. ESB-sinnar slandi var a finna mrgum flokkum, en huginn meal flestra flokka nema Samfylkingarinnar minnkai egar slendingum var ljst me hvaa htti ESB tlai sr a ra okkur til bls. Ef sland hefi egar veri komi essi samtk fyrir hrun, hefu landi ekki fari eins vel t r hruninu og a geri raun, t.d. me hjlp Aljarbankans og sumra ngrannaja okkar, sem sumum slendingum tti algjrlega andsnir okkar j - v er haldi fram ttinum a svo hafi veri. Atburarrsin var vitaskuld ekki svo svart-hvt. 10 rum tkst mnnum a mistlka hruni. v er kannski ekki mjg einkennilegt a Fullveldi standi mnnum. En urftu urftu starfsmenn RV a blanda hruninu ri 2008 vi Fullveldi ri 1918?

Leitt er a sj slk vinnubrg, og sagnfringar su innan handa fyrir sem ba essa ttar til, er greinilegt a eim hefur ekki tekist a bjarga ttarhfundum fr httuna af a nota kjnalegar samlkingar (anolgur) milli alls og jafnvel einskis, v flestum tilfellum eiga r samlkingar sem g hef s ttunum engan rtt sr. r eru rugl vegna ess a menn eru me of ykk samtmagleraugu nefinu.

Vitaskuld hafa margar httur gna slendingum sustu 100 rum fullveldisins, en flestar hafa r n veri a vldum slendinga sjlfra. Hruni var algjrlega slenskt, mennirnir sem ollu v vkingar, konurnar eirra star og vatni trt. essum "fra hpi" hafi tekist a fullvissa sig um a hann hefi hlutverk meal janna og vri fremstu r. Menn keppast enn vi a setja hruni samhengi vi erlenda atburi og einstaka menn, jafnvel gyinga sr lagi, ef einhverjum skal kennt um.

Blessu nttran og nttran

egar er bi a gera miki r gn nttrunnar ttarinni, en hn hefur n sannast sagna veri minnsta vandaml slendinga sl. 100 r. Ltilfjrleikiaulindanna og ltill stugleiki eirra vegna missa tta hafa veri helstu rlagavaldar slendinga,

slendingar hafa alla t veri kanti uppgjafar. v kemur ESB-lngun eftir sjlfskaparvti byrjun nverandi aldar ekkert vart. Peningaviti, hin nja atvinnugrein sumra slendinga, reyndist algjrlega hf aulind og ljs kom a eir sem unnu vi hana voru alls ekki eir snillingar sem flestir virtust halda og eir hlutu a lokum jafnmrg r steininum, og fullveldi sem eir settu nstum sjlfheldu, hefur vara.

eim harindum sem "hruni" var, var gmlu flki ekki skipa a ganga fyrir bjrg (en nstum) eins og fyrr ldum, heldur l lausnin einhverri myndari tpusn sem sumir hafa ESB, n ess a nokku s hft draumnum. Enn sr maur essa skhyggju hj flki sem sjlft segist verafrhverft kaptalisma og jerniskennd. En hvar eru nasistaflokkarnir sem vi sjum alls staar ESB-Evrpu og jernisflokkarnir - slandi? eirra er ekki rf. Smvsir a eim hefur reyndar myndast kjlfar hrunsins me herslu tlendingahrslu, sem er raun ekkert minni meal eirra sem vilja lmir ganga ESB um lei og eir thrpa annan hvern mann sem rasista ef eir eru ekki sammla.

Fullveldi og innilokunarstefna

icelandic_stone_age_1248936.jpg
j sem sem fkk fullveldi eftir stuttan krfukafla sem var hafna ri 1908, lt utanrkisml sn a mestu liggja hndum Dana ar til 1940. a var fyrst og fremst mlamilun.

steytingarsteina eins og fnann og hlutleysi slendinga stri fengu slendingar 1918 me v a fallast a a Danir fru me utanrkismlin umboi slendinga. En smu menn, msum flokkum , sem lentu samningnum, settu samt fram tillgur um a Danir skyldu ekki hafa smu rttindi landinu og slendingar, t.d. til veia, nema ef eir hefu fasta bsetu landinu. Smuleiis settu smu stjrnmlamennirnir sem fengu fullveldi innflutningsbann til a styrkja krnuna ri 1924. Gengi krnunnar var lka hkka. etta var ri 1924. Umheimurinn stari hi fullvalda land sem furufyrirbri og tldu a slendingar skuu sr a fara aftur steinaldarstig me einangrunartilburum snum. Betri kunntta heimsins andarpollinum slandi, hefi leitt hins vegar leitt alheim skilning um, a me tollalgum og verslunarhindrunum voru "sannir slendingar" a reyna a gera t af vi tlendinga sem stunduu verslun og viskipti slandi. eim var a mestu bola r landi me steinaldaraferum.

San hafa slkar hundaknstir slenskri plitk oft veri stundaar me msum tilbrigum. En vallt egar mnnum ykir allt fara rskeiis er a allt saman rum a kenna, meira segja eim sem tldu s manns i a vaa inn hi helsjka ESB til a bta fyrir afleiingar hrunsins, sem a hluta til var tta aan samkvmt sama flki sem svo fjlglega vildi ganga sambandi. J, a hefur margt furulegt gerst slandi sl. 100 r. Mtsagnirnar voru margar.

sannleika sagt, hafa slendingar aldrei haft srlega mikinn ea djpan huga v sem gerist ri 1918 og ess vegna er a kannski svo erfitt fyrir sagnfringa ntmans a gera sig skiljanlega ttar RV og sr lagi egar ttageramennirnir eru uppteknir af ruglingslegum og tilgangslausum samlkingum milli byrjunar 20. aldar og eirrar 21.

1. desember hvarf fljtlega skuggann 17. jn eftir lveldisstofnun, enda kalt og leiinlegt a fara skrgngur um mijan vetur. Krakkar fengu fr sklum, og maur gat Mogganum lesi sama vitali vi smu konurnar me 5 ra millibili, ar sem r voru spurar um hvernig eim tti a vera fddar 1.desember ri 1918. a var n ll minningin. Upp r 1980 fru reyndar a birtast betri greinar um sambandsslitin fyrir almenning.

Hva hugaleysi sambandsslitasamningnum og fullveldinu varar, var svo komi 9. ratug sustu aldar, a samningurinn gi fr 1918 hafi tnst Dmsmlaruneytinu. Daualeit var sett a sta og fannst samningurinn loks frumritinu. A v tilefni sagi Jn Helgason, dmsmlarherra vi htlega athfn ri 1984: a ykir ekki hla a skjl essi sem svo mikla sgulega ingu hafa fyrir slensku jina su geymd me rum almennum skjlum, og geti annig horfi og gleymst skjalamerg ratuga skjalavrslu. En aldrei birtist v skring af hverju samningurinn fr vergang. a heyrist s Grusaga a embttismaur runeytinu hefi lti setja samninginn gullramma og hafi fari me hann heim til sn. Ef rtt er, er a ekki sland hnotskurn?

Af hverju var Scavenius ekki nefndur?

Kannski er a eftir a koma fram ttarinni a Erik Scavenius var utanrkisrherra Danmrku ri 1918. Scavenius, melimur stjrnmlaflokksins Radikale Venstre, var mun um a ljka samningum vi slendinga ri 1918 einfaldlega vegna ess a hann ttaist a landi fri undir yfirr Breta fyrri heimsstyrjld, en einnig er mgulegt a hann hafi haft hlisjn af framt Slesvkur/Suur-Jtlands Danska konungsrkinu. Um a var fyrst kosi ri 1920, svo maur getur veri vafa um hvort Scavenius hafi nokku veri a velta Wilsonianisma (sj hr) og Suur-Jtlandi fyrir sr sambandi vi sland.

Scavenius-Best-300x296

J, sama ltilfjrlega kenndin sem fr menn til setja samlkingar milli hrunsins ri 2008 og sambandslaganna var einnig til staar hj Dnum. Scavenius var sar mest ekktur fyrir samvinnuplitk (sem sumir kalla svo fnt "forhandlingspolitik" , kollaboration s efa eina, rtta ori) sna vi nasista sara stri.

Viti menn: Til eru sagnfringar Danmrku dag, sem telja samvinnu vi nasista a besta sem komi gat fyrir Dani sara stri. Vegna ess a Danir grddu og jverjar voru blari vi . neitanlega var Scavenius hrifnari af jverjum en Bretum, bum strum. Smu dnsku sagnfringar nefna hins vegar ekki bkum snum a essi samvinnuplitk Scaveniusar leiddi til ess a Danir vsuu gyingum og ru flttaflki r landi runum 1940-43, ska setulii fru flestum tilvikum ekki fram slkt. ar a auki veita eir essum manni ogplitk hans heiurinn af v a a tkst a bjarga flestum dnskum gyinga til Svjar. En a er reyndar ekkert anna en tlsn sem bin hefur veri til sari rum.

7557545-saxo-photo

Var essi maur, Erik Skavenius, sem hr sst ra vinarlega vi Hitler, rlagavaldur sambandsslitinna, ea var almenn tortryggni hans gar Breta strsta hyggjuefni hans ri 1918?

tilefni 100 ra afmlis Fullveldisins verur haldin riggja tma rstefna morgun lagadeild Hafnarhskla. ar vera msir merkismenn fr slandi me allt of stuttan tma fyrir framsgn ensku en einnig kemur einnessara dnsku sagnfringa, Jes Fabricius Mller, sem heira mun Scavenius og flokkinn Radikale Venstre. N tengslum vi Sambandsslitin. Fabricius Mller er einn eirra dnsku sagnfringa sem gjarnan thrpar ara sagnfringa sem leyfa sr a minnast gyinga sem frna var altari hinnar frbrlega gu dansk-sku samvinnu eim rum a Danmrk var hersetin. Hann kallar "mralista" (vandltara) n ess a undirbyggja a.

Hann byrjai v jn 2005, egar sagfringur sem skrifai ritdma fyrir Politiken hrkk upp af ann 19. aprl 2005 er hann las njar uppgtvanir sem sndu a dnsk yfirvld hfuvsa saklausu flki r landi hendur nasista. Fabricius Mller var fenginn til a taka vi keflinu og eftir a allir fjlmilar hfu keppst vi a lofa verki sem sndi fram essa slagsu danskrar sgu, hljp Fabricius Mller fram og skeit bkina t n nokkurra raka og hlt v fram a bkin vri skrifu af manni sem vri a leita a skudlgum og sekt. a fjallai bkin sem hann hataist t alls ekki um, heldur um lf einstakra frnarlambaessara algjrlega tilhfulausu brottvsanna sem er lst smatrium. Fabricius Mller hafi greinilega alls ekki lesi bkina ur en hann dmdi hana. Hann er einn af essum Dnum sem kippir sr ekki upp vi gyingar hafi veri sendir fr Danmrku dauann. a veldur engum rispum vellakkari sgu dansk-skra samskipta sari heimsstyrjld. En brottvsun gyinga og annarra til skalands nasismans var frn sem algjrlega var byrg danskra stjrnvalda sjlfra. sgu vilja Danir helst ekki heyra og gleyma henni sfellt.

Stundum vri skandi a menn eins og Jes Fabricius Mller, en srstaklega essu tilfelli slenskir sagnfringar, sem rita bkur um Fullveldi, sambandsslit og fnamli, noti meiri tma dnskum skjalasfnum en a ta dogmur og kreddur upp eftir hvorum rum.

Mr snist a a s frekar sjaldgft a slenskir sagnfringar sem vinni me 20. ldina geri sr fer til Danmerkur. Gaman vri a menn kynntu sr hva menn Utanrkisruneytinu danska voru a hugsa Danmrku egar eir skutluust til slands jl 1918; Ea hva Scavenius hugsai, ef hann hugsai yfirleitt nokku anna en a blka jverja sem hann, lkt og str elta Danmrku, hafi trllatr . N er hgt a komast mikinn hluta nefndarskjala Utanrkisnefndar danska ingsins sem stofna var ri 1923. Sjaldan sr maur slenska sagnfringa nta sr upplsingar um "murlandi" sem a lt stjrna utanrkismlum snum fram til 1940. Menn virast halda a allan sannleikann um framhald Fullveldisaldarinnar fram til 1944, s a finna Reykjavk ea jafnvel Bandarkjunum. eir gleyma v a Danir voru aal mtleikarinn.

Rkisskjalasafni danska er opi alla daga nema sunnudaga og mnudaga, en reyndar er loka laugardgum yfir sumartmann. Sjn er stundum sgu rkari.


Next stop, Hawaii Club

Hawaii Club Minesi

Fornleifur hefur sustu frslum snum veri a sna verk nafngreinds hollensks meistara sem kom vi slandi ri 1957. Bi g flk um upplsingar ef a ekkir einhvern myndunum. Hermaurinn myndinni hr fyrir ofan heitir Chuck og kom fr Maine, en var v miur ekki af slenskum ttum. Hefi a n ekki veri gaman? En framsknarmnnum og krtum sem enn lesa Fornleif skal upplst, a Chuck var hvorki, svartur, gyingur n slavneskur.

Meistarinn hollenski hafi greinilega mikinn huga braggamenningu slandi ogannarri byggingalist sem slendingar fluttu til sn. t.d. smaklefa fr Svj og bragga fr Engilsxum. Hann fll alls ekki fyrir torfhsum v au voru n einu sinni lka til Hollandi (sj hr).

egar hann tk essa mynd, komst hann feitt. Margir klbbar voru Vellinum og ekki veit g hvar essi var ea hva hann ht. Hr fr hann vinnuheiti Hawaii Club, og hann kostai rugglega ekki 750 milljnir Dagsviri.

etta var miki menningarbli, ar sem offiserar og gentlemenni komu viringarlega fram vi konur r slenskum plssum sem vildu dansa og dufla vi dta. Hawaii var greinilega vinslt ema vellinum og dreymdi menn um a Smurfrndi sendi anga sta veurblunnar Rosmhvalsnesi.Hr m lesa um rosa Hawaiipart vellinu ri 1967. a var lngu ur en Trbrot spilai grahestarokk og slenskar gg pkur dnsuu Midnight Sun klbbi verndaranna. Sjn er sgu rkari.

a er lklega til of mikils mlst a bija um minningar manna fr essum sta innan varnargiringarinnar. Konurnar segja barasta ekkert, og muna enn minna. slensk brn sem uru undir nnd flugvalla vita a flest ekki. Menn fru dlti mannavillt vi ferunina eim.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband