Bloggfćrslur mánađarins, mars 2021

Fíflshraun viđ fjalliđ Eldhuga í Égveitbestlandi

Hjálparsveit Skáta skaffar ađgang

Ef Ísland hefđi ekki orđiđ nafniđ á eyjunni okkar, hefđi líklega mátt kalla hana Égveitbestland. Ţví á eyjunni býr bjartsýnasti bláeygingahópur á Norđurhveli jarđar.

Til hvers ţurfa Íslendingar yfirleitt yfirvald, lög, tilmćli ráđ eđa reglu, ţegar allt er brotiđ og fyrirlitiđ, jafnvel af ţeim sem framfylgja eiga tilmćlum yfirvalda?

Hér eru nokkrir rammar úr drónamynd ungs Íslendings (sem kallar sig Fridriksson), sem virti ađ vettugi öll tilmćli frá yfirvöldum lands síns. Hann ţjösnađist, illa klćddur, út í náttúruna á jeppa foreldra sinna, á bleikum strigaskóm, og fór ađ fljúga drónanum sem hann fékk í fermingargjöf rétt undir flughćđ ţyrlu Landhelgisgćslunnar. Ţađ er ungt og leiku.. hugsar ekki. 

Fífl nr 1Helstu fíflin viđ Eldhuga í gćr

Sjáiđ Hjálparveit skáta (efsta mynd), minna en 100 metra frá gossprungunni.  Beindi hún ekki tilmćlum til fólks í gćr um ađ halda sér fjarri? ... Og braut síđan ţau tilmli sjálf, og ţađ me snilld.  Eđa var hún ađ selja flugelda međan hún er ađ skaffa dótiđ.

Mađur skammast sín dálítiđ - Eeen auđvitađ er smáöfund í ţessu hjá mér.

Lava Prince Jumbó Rúlla

Ég efast ţó um ađ ég hefđi um tvítugt fariđ á Pumaskónum mínu gegn vilja Almannavarna ađ eldstöđvum. En ég er heldur enginn víkingur eins og lavaprinsinn á bleiku skónum.

Viđ gátum ekki skorađ stúlkur međ beinni útsendingu í dentíđ. Ţá var ţjóđleg glíma ţađ eina sem dugđi. Ţá voru heldur ekki til Júmbókjúklingarúllur, sem munu vera ágćtar ađ hrauna í sig međ heilsugosi og hraunmola á eftir á međan mađur snöggţurrar vatnssósa strigaskó, bleika. Ţessir piltungar og tađskegglingar eru auđvitađ ekki farnir ađ drekka brennisteinssterkt kaffi enda vart komnir af volgri brjóstamjólkinni.

Screenshot_2021-03-21 Kveikti í sígarettu međ eldheitu hrauniAđalfrétt liđinnar viku. Ţađ láđist ađ nefna ađ allar andlitsgrímur og vírusvarnir brunnu af mönnum viđ Eldhuga.

Ađ lokum langar mig til ađ minna á eldgosavakt Fornleifs sem reyndist sannspárri í hinni miklu frćđilist ađ spá fyrir um atburđi, en t.d. fćrustu jarđeđlisfrćđingar. Spákúlur ţeirra brugđust heldur betur ţann 19. mars 2021.

"Ja, mađur finnur ţetta bara á sér", sagđi eldfjallasérfrćđingur Fornleifs. Og svo setjum viđ á okkur kvikuskó og syngjum: Take on your pink shoes and dance.

Take on you pink shoes and fry


Hvert í hálogandi

mtl

Ţessi ósköp er svo dómsdagsmynd skjálftavaktar Fornleifs fyrir helgina.

Ég átti erindi viđ Ţjóđminjasafniđ í dag, en enginn svarađi í símann. Ţađ er auđvitađ svo mikiđ ađ gera á stofnun sem hefur veriđ megruđ (leaned) niđur í yfirsetukonu og hreingerningarfólk.

Enn einn af greiđviknu starfsmönnunum, fyrir utan Ţjóđminjavörđ, er nú líka hćtt. Komin á aldur eins og ţađ heitir, svo hún getur ekki reddađ mér lengur. Nú, án árangurs fyrir allt erfiđiđ, var mér hugsađ til ánćgjulegrar heimssóknar minnar í safniđ haustiđ 2019, ţar sem ég vann međ hollenskum kollega í nokkra daga. Mér leist vel á húsakynnin og andann á stofnuninni, ţótt flestir starfsmenn vćru viđ hausthreingerningar viđ Suđurgötuna.

Ţá fór ég ađ velta fyrir mér stađsetningu geymslu- og vinnuhúsnćđis safnsins. Ţađ er í miđju sögulegu hrauni. Ţegar allt fór ađ hristast fyrir nokkrum vikum síđan, hélt ég áfram međ ţráhyggjuhugsunina um ţennan stađ viđ hliđina á Icelandair söluveri og gríđarstórri heilsurćktarstöđ. Ţarna í fegurri hluta lagerbyggđarinnar á Gaflinum, er mikilvćgasti ţjóđararfurinn geymdur, og kannski beint ofan á sprungu eđa í hćttu vegna hraunflćđis úr t.d. Brennisteinsfjöllum, sem átt hafa ţađ til ađ renna eftir landnám, hvenćr sem ţađ nú var.

Nú er ţađ svo, ađ sagt er ađ atómsprengjur geti aldrei grandađ Ráđhúsinu í Reykjavík. En ćtli nokkur vilji  sprengja ţađ.  House of Icelandic mun víst einnig vera "reddí" í "kvađ sem vera"; Jafnvel ţotu sem flogiđ yrđi lóđrétt og beint niđur í ţađ allra heilagasta í húsinu. Ţađ kćmi ekki skráma á Flateyjarbók. Ekki seinna vćnna ţegar handritaarfurinn er í flóđahćttu í klóakkerfi Háskóla Íslands, og ţar skall hurđ nćrri hćlum. Klósettpappír fannst gćr inni í Grágásarhandriti í fólíóstćrđ. En kannski var ţetta nú eldhúsrullan sem Stefán heitinn Karlsson týndi eitt sinn?

En enginn hugsar neitt um mikilvćgasta ţjóđararfinn sem er á lager suđur í Hafnarfjarđarhrauni. Hann gćti runniđ undir hraun, bráđnađ ofan í sprungu og ţjóđararfinum ţar međ komiđ endanlega fyrir kattarnef, ţótt köttum sér ekkert um ađ kenna.

Vill ekki einhver, og ţađ hátt í kerfinu, t.d. fornminjaráđherra, segja mér hvađ áćtlun Ţjóđminjasafniđ hefur, ţegar hraun fara kannski ađ fljóta ofan í hinn fína Hafnarfjörđ, ryđjandi fornleifum og menningararfi #1 á undan sér?


Ţađ sem mörgum Íslendingum er kćrt?

Arnae Islandus

Er ţjóđin enn í hlekkjum hugarfarsins?

Ég er á ţví ađ margir Íslendingar séu ţađ enn og hafi taugar til yfirgangs sveitaađalsins og hagi sér í samrćmi viđ ţađ, ţó svo ađ ţeir kalli sig sósíalista, kommúnista eđa frjálshyggjumenn. Ţiđ hafiđ örugglega ykkar skođun á ţví alveg eins og ég. Ykkur er velkomiđ ađ hafa hana og ég ćsi mig ekki upp ykkar vegna.

Einhverjir muna örugglega eftir ágćtri ţáttaröđ, Ţjóđ í hlekkjum hugarfarsins. Ţetta voru fjórir ţćttir eftir Baldur Hermannson eđlisfrćđing, sem settu sannast sagna allt á annan endann voriđ 1993. Margir urđu vondir og voru ţađ lengi. Svipuđ viđbrögđ höfđu vart sést síđan Ţórbergur móđgađi vini Hitlers eđa kvikmyndin Ágirnd var sýnd, en hún lýsti presti sem rćndi hálsnisti af kvenlíki. Sýning kvikmyndarinnar móđgađi svo margar prestsmaddömur ađ ţađ leiddi til lögregluađgerđa og sýningarbanns. Síđar kom i ljós ađ brestir klerkastéttarinnar voru jafnvel stćrri en skartgripastuldur af líkum.

Textinn og ţćttirnir fóru fyrir brjóstiđ á mönnum. Ţađ er kannski besti mćlikvarđinn á ágćti ţáttanna. Baldur Hermannsson bjó, eins og fyrr segir, til ţćttina, en dr. Gísli Gunnarsson, sem andađist á sl. ári, var frćđilegur ráđgjafi. Baldur byggđi einnig á frćđilegu góssi frá Ólafi Ásgeirssyni og dr. Kirsten Hastrup.

Heiftin var enn mikil áriđ 1997

Áriđ 1997 leyfđi ungur mannfrćđingur, Sigurjón Baldur Hafsteinsson sér, hálfgrćnn á bak viđ eyrun ađ rita grein í Lesbók Morgunblađsins. Sigurjón er í dag prófessor viđ HÍ, svo ekki hefur upphlaupiđ skađađ hann. Sigurjón Baldur kallađi grein sína Gođsögur sem réttlćting og hćgt er ađ lesa hana hér (biđ ég menn ađ lesa allar greinarnar sem vísađ er hér í texta mínum, áđur en ţeir taka ţátt í hugsanlegri umrćđ hér ađ neđan - sem vonandi verđur engin, ţví ég held hreinlega ađ allir séu sammála mér.

Árni Björnsson vildi halda fast í sína glansmynd

Grein Sigurjóns, sem birtist 1. mars áriđ 1997, fékk Árna Björnssonar ţjóđháttafrćđing á Ţjóđminjasafni Íslands til ađ grípa í beittan penna sinn. Hann reit grein sem hann kallađi Gođsögn um glansmynd (sjá hér) og sendi inn til Moggans. Ţar kom svo augljóslega fram, hvernig yfirlýstir menn á margbrotna íslenska vinstri vćngnum eru fullir af erfđagóssi úr framsóknarfílósófíunni. Sigurjón kom međ andsvar í grein sem hann kallađ Gođsögur sem réttlćting (sjá hér og lesiđ nú).

Ég leyfđi mér einnig ađ taka ţátt í umrćđunni og Mogginn birti eftir mig grein sem ég kallađi "Pirringur dansks blađamanns" (sjá hér).  Ég kom ţar inn á skrif dansk blađamanns sem fariđ  höfđu fyrir brjóstiđ á Árna Björnssyni og einhverjum öđrum.

Ţó ég nefndi ţađ ekki í grein minni áriđ 1997, bar ég smá ábyrgđ á ţví sem blađamađurinn Ulrik Hřy skrifađi. Vinur minn einn, sem einnig var blađamađur á Weekendavisen, sigađi Ulrik á mig. Mig minnir ţó ađ Ulrik hefđi veriđ búinn ađ mynda sér nokkuđ líkar skođanir og ég hafđi um sjálfsmynd Íslendinga, og sem svipađi til ţeirra sem lýst var í Ţjóđ í hlekkjum hugarfarsins. Ţví var grein danska blađamannsins og bókmenntafrćđingsins Hřy eins og hún var og krydduđ ţeim öfgum og alhćfingum sem Hřy lét oft vađa međ sig í gönur, ţangađ til ađ hann var sem betur fer settur af af ritstjóranum Martin Krasnik, sem ţótti Hřy fara yfir strikiđ í endalausum árásum á minnihlutahópa í kjallaragreinum sínum. 

Hřy var sjálfur á Íslandi og oplevelsi hans ţar og viđmćlendur sumir, stađfestu ađeins ţá gagnrýnu skođun sem ég hafđi gaukađ ađ honum í símma - og sem margir ađrir af minni kynslóđ höfđu af sjálfsmynd Íslendinga um ţessar mundir. En í augum sumra af kynslóđ Árna Björnssonar var skođun okkar ekkert minna en guđlast og árás gegn ţví sem helgast var á Íslandi. 

Síđar svarađi Árni mér, Sigurjóni og Baldri Hermannssyni á einu bretti (sjá hér) , sem einnig hafđi tekiđ ţátt í ađ gleđja meistara Árna međ svörum sem voru heldur hvöss og persónuleg ađ mínu mati (sjá hér), og svo held ég barasta ađ umrćđan hafi lognast út af eins skyndilega og hún byrjađi eins og ćsingur gerir oft á Íslandi.

Ómaklegt svar Árna Björnssonar

Stutt svar Árna til mín (sjá hér) ţótti mér miđur smekklegt og fćrđi Árni engin rök fyrir ţví sem hann skrifađi. Ţannig hljóđađi ţađ í durtslega ţjóđlegum stíl mannsins sem taldi dagana langa á fullum launum hjá Ţjóđminjasafni Íslands.

Hinn 9. apríl sendi Baldur [Hermannsson] mér nokkur hjartnćm blessunarorđ sem engu er viđ ađ bćta. En söguskýringar hans fá sömu einkunn og áđur. Daginn eftir birti svo Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson greinina Pirringur dansks blađamanns ţar sem hann tekur undir ýmislegt í greinum Sigurjóns, auk ţess sem hann ítrekar gamalkunna og rótgróna andúđ sína á ýmsu ţví sem mörgum Íslendingum er kćrt.

»Já, ţađ er bara ţannig«, hugsađi ég, er ég las ţetta á sínum tíma. Hvađ ćtli ég hafi skrifađ eđa sagt til ađ Árni Björnsson teldi mig hafa gamalkunna og rótgróna andúđ sína á ýmsu ţví sem mörgum Íslendingum er kćrt? Mig langar enn ađ vita ţađ, og tel ađ Árni hafi ađeins veriđ uppfullur af palladómum um mig. Eins var gaman ađ sjá ađ Árni svarađi ekki grein Baldurs Hermannsonar eđlisfrćđings, sem var ađ mínu mati ca. 100 sinnum hvassari í garđ persónu Árna Björnssonar og sams konar Íslendinga en ég var í minni grein.

Ég veit međ vissu ađ sitthvađ af pirringnum í Árna var til komiđ vegna ţess ađ Árni taldi mig vera rótgróinn Sjálfstćđismann. Ţá villu hafđi hann fengiđ i kollinn vegna ţess ađ ég fékk stöđu viđ Ţjóđminjasafniđ (1993), vinnustađ Árna, á tíma Guđmundar Magnússonar ţjóđminjavarđar (sem íhaldiđ hefur aldrei treyst fyllilega). Árni gerđi ráđ fyrir ţví ađ allar starfsveitingar vćru pólitískar, flokkapot eđa klíkuskapur.

Ég hef reynda aldrei veriđ í nánd viđ Sjálfstćđisflokkinn og aldrei í Valhöll komiđ, enda hvorki kominn af bćndaađli og ćttarmafíum. Ég fékk stöđuna á Ţjóđminjasafninu út á menntun mína og reynslu en heill hópur í ţjóđfélaginu, međ Hriflunga í fararbroddi, vildi fá einhverja konu úti í bć í stöđuna, sem hafđi um langan tíma kallađ sig fornleifafrćđing án ţess ađ vera ţađ eđa ađ hafa lágmarks fullnađarpróf í fornleifafrćđi eins og annars var beđiđ um í starfsauglýsingu Ţjóđminjasafnsins.

Venjan á Íslandi ţá (1993) var ađ veita stöđur međ skyldleikapoti og klíkuskap, en ekki vegna verđleika manna. Framsóknarmenn eru enn ađ eins og viđ vitum, og ađrir líka, sem hugsa eins og frekjur aftan úr fornöld, sem fyrir alla muni vildu halda völdum sínum og sérréttindum til alls andskotans annars en eđlilegt má ţykja.

Ţessi setning Árna um mig var nú alveg eins og tekin úr Pravda í miđjum Stalínismanum eđa fyrr í málgögnum nasista, ţegar menn međ andóf, sama hve lítiđ ţađ var, voru ásakađir fyrir ađ hafa andúđ á ţví sem ţjóđinni ţótti kćrt - eins og t.d. ađ furđa sig yfir silfri sem fannst óáfalliđ í jörđu austur á landi. Á vantađi ađeins, ađ ég hefđi sett glerbrot í smjör alţýđunnar og notađ blóđ lítilla íslenskra sveitapilta í hin ósýrđu brauđ.

Nei, annars, ég tek hann Árna ekki allt of alvarlega og gerđi heldur ekki á ţessum uppgangstímum ţjóđernisrembings fyrir aldamót. Ţađ á mađur alls ekki ađ gera. Fólk frá frjálsu landi  sem ótilneytt hafđi hafđi haft sinn daglega gang í DDR, er ađ mínu mati ekki hćgt ađ taka harla alvarlega.

Íslandssýn

Eru Íslendingar lausir úr hlekkjunum?

En losnuđu Íslendingar svo úr ţessum meintu hlekkjum, sem Árni Björnsson sá ekki og vildi ekki vita af?

Ekkert bendir til annars en ađ ţeir hafi enn veriđ pikkfastir um ökkla og úlnliđi Íslendinga vel fram yfir aldamótin og af og til finnst mér ég heyra og sjá ţessi heilkenni á mörgum Íslendingum enn.

Efnahagshruniđ er vissulega ekkert annađ en óbein afleiđing ţess hugarfars og glansmyndar sem Árni afneitađi ađ vćri til. Fyrir hrun höfđu menn gríđarlegt "hlutverk á međal ţjóđanna" og stjórnmálamenn voru stoltir af körlum sem síđar sýndu okkur ađ ţeir voru ađeins krimmar sem ćtluđu sér ađ verđa verulega lođnir um lófann vegna ţess hver landar ţeirra voru auđtrúa um eigiđ ágćti.

Ţessum kúkalöbbum, sem allir voru aldir upp á fjallkonumýtunni um ofbođslegt ágćti ţjóđar sinnar og öllu ţví sem henni er kćrt, tungunni - vatninu - fallegu konunum og og tungunni, hafđi međ ađferđum sem kenndar voru í háskólum tekist ađ selja einhverjum útlendingum trú um ađ vextir í alíslenskum bönkum ţeirra  yrđu himinháir á sparnađ almúgans og miklu betri en hjá fyrrverandi kamelhirđingjum sem flutu ofan á olíulindum heimsins suđur í Arabíu.  Allir vita hvernig fór međ sjóferđ ţá.

Annar Íslendingur sem líkt og Árni hafđi aliđ manninn í DDR, var fenginn til ađ gera upp reikningana og viđ vitum líka hvernig ţađ endađi. Ţá loks áttuđu menn sig á ţví ađ skyssur framdar af fáeinum pörupiltum undir fána alls ţess sem Íslendingum er kćrt, voru vegna ţess ađ ţeir hugsuđu ađeins um sjálfa sig. Ţví var réttast ađ ţeir borguđu skuldir sínar. En Fjallkonuriđlar áttu heldur ekki innistćđu fyrir syndum sínum, svo almúginn og allt ţađ Íslendingum er kćrt tapađi mestu í lokin. 

Fyrirtćki eins eins og Íslensk Erfđagreining var einnig byggđ upp á glansmyndum sem ćttađar var af fjóshaugum fortíđarhyggju margra Íslendinga og á óbilađri trú á eigiđ ágćti og hreinleika erfđarefnis síns.

Ţađ síđasta er nú einu sinni hálfgerđ veila sem á annarri öld eđa t.d. í sjálfstćđisbaráttunni hefur bjargađ ţjóđinni. En ţessi sjálfsmynd er ekki lengur til mikilla heilla fyrir Ísland og tvćr helstu ţjóđirnar sem byggja Ísland, Íslendinga og Pólverja. Tímarnir breytast og mennirnir međ.

Ţessi stórfína mynda efst er af Árna Björnssyni ađ auglýsa íslensk gćđaúr - jćja, kannski ćttum viđ frekar ađ segja: úr sem smellt var saman úr erlendum einingum af íslenskum úrsmiđ međ gott viđskiptavit. Trúin á Fjallkonuna veldur ţví líka ađ föndur úr erlendu hráefni er hćgt ađ kalla íslenska framleiđslu og selja svo dótiđ eins vel og fjallkonan hefur alltaf selt sjálfa sig, síđan hún varđ til varđ ađ samnefnara fyrir ímyndunarveiki heillar ţjóđar. Úr ţessi - fyrir Íslendinga - eru nefnilega frá alveg sérstćđu landi, ţar sem býr alveg sérstök ţjóđ, sem furđuauđvelt er ađ elska, ţótt hún sé óţekk, sjálfselsk, ófyrirleitin og ímyndunarveik og á endalausri undanţágu undan öllum reglum og lögum sem hún segist fylgja, ţó svo ađ hún geri ţađ í raun og veru alls ekki. Ţjóđin hefur  nefnilega veriđ of einstök fyrir fína takta og nákvćm klukkuverk. Hennar helsta vandamál er ađ hún lifir of mikiđ á fornri frćgđ og glímir viđ bullandi minnimáttarkennd, sem af og til brýst út sem sturlađ mikilmennskubrjálćđi ţar sem gert er út á afrek einstakra dugnađarforka eđa einhverra sem skara fram úr. En jafnoft fyrir verk svikara og loddara sem gera út á einkennin í ţjóđarsálinni. Og vitaskuld hata menn eins og ég ţjóđ sína og allt sem henni er kćrt, ţegar ţeir láta hlutina flakka. Minni getur glćpur bođberans ekki orđiđ í landi endalausrar sjálfróunar og ímyndađs ágćtis. 

Horfiđ aftur

Horfiđ aftur á ţćtti Baldurs Hermannssonar, Í hlekkjum hugarfarsins IIIIII og IV  sem byggja á hugsun margra á undan honum, en sem fjórum árum eftir sýningu setti enn í gang harđorđa orđasennu á síđum íslensks dagblađs.

Ég býst viđ ađ fáir séu enn eins ćstir og ţá eftir ađ hafa horft á ţćttina.

Enn sér mađur ţó einstaka nasista skrifa á bloggum svo skínandi fortíđarhyggja leiftrar, og framsóknarráđherrar eru enn ađ gera ţađ sem venjan segir ţeim ađ ţeir getir einir. Ţeir halda sig enn hafna yfir samţykkt landslög. Miđflokkurinn klónađist nýlega úr móđurflokki fortíđarhyggjunnar og varđa ađ heimili fólks međ allt veganestiđ úr sveitinni í einni sýrutunnu međ hreppstjóra sem vildi láta reisa gerviđţorp úr fortíđinni ţegar hann var enn FORSĆTISRÁĐHERRA! Hann vildi fá fornţorp og platfortíđ, sem hann hafđi t.d. séđ í Dresden, sem fyrst og fremst höfđar til ţorpara. Um leiđ sagđi hann almenningi ađ éta ţađ sem úti frýs, međan ađ hann faldi ćttarauđ undan skatti í sandi á Pálmaeyju viđ miđbaug. 

Međan menn eins og Árni Björnsson trúđu fortíđarruglinu sem vćri ţađ hans óbilađa barnatrú, ţá kom fram ný kynslóđ sem fór ađ gera út á rugliđ. Báđar gerđirnar nýtast Íslendingum af mismunandi uppruna, frumbyggjum og Pólverjum ásamt öđrum, harla lítiđ á okkar tímum.

Hrćddur

Mest er ég hrćddur viđ ađ ný gerđ af íslenskum nasisma láti krćla á sér í kjölfariđ á Covid 19, nokkrum eldgosum og hruni fiskistofna. Ţegar margar mótbárur skella á ţjóđarskútunni er  erfđasilfriđ oft pússađ, kuskiđ plokkađ út úr sveitanöflunum, og fjallkonan er aftur blásin upp.

En aftur á móti hef sem betur fer tröllatrúa á ungu kynslóđinni, sem ţrátt fyrir ađ hafa lesiđ eintómar erlendar myndabćkur í stađ Íslendingasagna (eins og Árni vildi ađ ţau gerđu), er ekki haldiđ eins mörgum fordómum og ţćr kynslóđir sem lifđu í ímyndađri bađstofu og tiplađi um sem sveitaómagar á sauđskinnskóm og hlakkađi til lesturs upp úr alls kyns friđţćgingarritum og jafnvel Das Kapital međan bađstofa ţeirra hafđi til húsa í DDR. Heldur var nú lesturinn á Marx og félögum gloppóttur, ţví fćstir komust ađ ţví ađ hann og félagi Engels taldi einnig Íslendinga í hlekkjum Hugarfarsins.

Hannes Hólmsteinn Gissurarson, mest hatađi prófessorinn á Íslandi, ţó hann sé einnig hlekkjađur í fortíđarhyggju sveitaađals Íslendinga, sagđi eitt sinn frá ţví í Mogganum, hvernig Marx og Engels höfđu áriđ 1848 sneitt ađ Íslendingum í ómerktri grein Engels í Neue Rheinische Zeitung, en á ţví blađi var Marx ritstjóri um skeiđ. - Og nú međ orđum ţeirra kammeratanna HHG, Engels og Marx beint upp úr Morgunblađinu, og ég vona ađ ég megi vitna rétt í ţá, ţótt textinn sé í neđanmálstćrđ:

„Norđurlandahugsjónin er ekkert annađ en hrifning á hinni ruddalegu, óţrifnu, fornnorrćnu sjórćningjaţjóđ,“ skrifađi Prússavinurinn Engels um vopnahlé Dana og Prússa, en rćtt hafđi veriđ um ţađ, ađ ađrar Norđurlandaţjóđir kćmu Dönum til hjálpar gegn ofureflinu. „Íslendingar töldu allar ţjóđirnar ţrjár úrkynjađar, enda er sú ţjóđ auđvitađ mesta Norđurlandaţjóđin, sem er frumstćđust og líkust hinni fornnorrćnu í öllum siđum og háttum.“ Árni Bergmann svarađi ţví til í Ţjóđviljanum , ađ Halldór Laxness lýsti Íslendingum svipađ í Gerplu .

Óskar Bjarnason gróf síđan upp nokkur ummćli Marx og Engels um Íslendinga, sem ekki höfđu birst á prenti ađ ţeim lifandi. Í lok fyrsta kafla Ţýsku hugmyndafrćđinnar skrifuđu ţeir kumpánar veturinn 1845-1846 um ýmsa nýja siđi, sem landnemar flytji međ sér, áđur en ţeir hafi rutt eldri siđum úr vegi. „Ţetta gerist í öllum nýlendum, nema ţćr séu einvörđungu bćkistöđvar hers eđa verslunar. Dćmi um ţetta eru Karţagó, grísku nýlendurnar og Ísland á 11. og 12. öld.“ Hér minntust ţeir fremur vinsamlega á Ísland. En í desember 1846 skrifađi Engels einum vini sínum frá París, ađ ekki vćri hann hrifinn af Norđurlandaţjóđum. „Svíar lítilsvirđa Dani sem ţýsk-mengađa, úrkynjađa, rausgjarna og veikgeđja. Norđmenn fyrirlíta fransk-mengađa Svía međ sinn ađal og gleđjast yfir ţví ađ í Norge sé einmitt ţetta sama fávísa bćndaţjóđfélag og á tímum Knúts ríka. Ţeir eru aftur á móti svívirtir af Íslendingum, sem enn tala alveg sömu tungu og ţessir subbulegu víkingar frá anno 900, súpa lýsi, búa í jarđhýsum og ţrífast ekki nema loftiđ lykti af úldnum fiski. Ég hef oftsinnis freistast til ţess ađ vera stoltur af ţví ađ vera ţó ekki Dani, hvađ ţá Íslendingur, heldur bara Ţjóđverji.“ Ţessa skođun endurtók Engels síđan í blađagreininni, sem ég rifjađi upp 1979.

Loks er ţess ađ geta, ađ Bruno nokkur Bauer heimsótti Marx í Lundúnum 12. desember 1855. Ţegar Bauer sagđi, ađ enska hefđi spillst af frönsku, svarađi Marx, eins og hann skrifađi síđar Engels: „Ég tjáđi honum ţá til huggunar, ađ Hollendingar og Danir segđu ţađ sama um ţýskuna og ađ „Íslendingar“ vćru hinir einu sönnu ómenguđu piltungar.“ Og ţá vitum viđ ţađ. (Sjá minningar Hannes hér)

Já, er nema von ađ menn hati prófessor HHG, ţegar hann dregur sannleikann fram á jafn ruddalegan hátt um ţađ sem mönnum er kćrast - og jafnvel honum sjálfum líka?

En mér ţykir ţó líklegt, ađ hvorugur ţeirra Marx og Engels hafi haft alltof mikiđ vit á ţví sem ţeir voru ađ skrifa um, líkt og stundum vill henda bestu menn.


Forfeđurnir geifla sig

ezgif.com-video-to-gif(1)

Núna yfir í smá mannfrćđi, sem hefur legiđ örlítiđ á hakanum hér á Fornleifi.

Ţađ hljómar svei mér ekki vel ađ "deepfeika" afa sinn í Hollandi. Ţađ hef ég hins vegar gert, og biđst afsökunar ef ţađ fer fyrir brjóstin á einhverjum. Hann verđur mér vart reiđur, karlinn. Afi minn var greinilega mjög smáfríđur. Ekki hef ég erft mikiđ af ţví eftir ađ genum hans var blandađ viđ gott íslensk tröllakyn og víkinga. Ţađan fékk ég svo tekiđ sé dćmi helvítis Skagafjarđarskallann.

ezgif.com-video-to-gifezgif.com-video-to-gif

Ég hef líka djúpfeikađ (deepfaked) einn langafa minna í Hollandi, sem var fađir ţess á efri myndinni (hér hef ég skrifađ um ţá áđur).

Ţetta er eins og ađ lesa blöđin í Diagon Alley í Harry Potter bókunum.

Ég á ţví miđur ađeins tvívíđar minningar um ţá feđga. Ţví er ţessi djúpfágun á ţeim ef til vill harla góđ leiđ til ađ sjá ţá ađeins betur. Nćstum ţví á viđ ađ fara á góđan miđilsfund.

Langafi minn mun hafa veriđ frekar strangur, en hér fć ég á hann bros í lokin og glimt i řjet eins og Danir segja. Ţađ gćti vel veriđ "feik". En pabba var hlýtt til afa síns og minntist ţess hve skegg afa hans stakk hann er kallinn fađmađi hann.

Amma mín, tengdadóttir karlsins međ tyrkneska yfirvaraskeggiđ, var aftur á móti lítiđ fyrir karlinn gefin. Hún líkti honum viđ langhund. Ekki ţađ ađ hann var hávaxinn ađ sígeltandi, ţví ţađ var hann sannarlega ekki; en hann gekk ávallt međ háan svartan hatt til ađ fá smá upphćkkun. Ţessi samlíkingin hennar ömmu minnar kom til vegna ţess ađ henni ţótti hann eins og langhundur í framan. En samt fékk hún sér stóran langhund í ellinni, sem dró bringuna eftir gangstéttinni. Hundurinn var uppgjafahundur frá öđrum gamlingjum. Blessuđ gamla konan réđi afar illa viđ hundsskömmina, sem hann dró hana óviljuga hingađ og ţangađ um den Haag. Ađ lokum varđ hún ţví ađ láta hann af hendi er hún veiktist einu sinni.

Verst er ađ ég man ekki nafniđ á hundinum. Kannski hefur hann heitiđ Willem eins og allir karlarnir í ćtt pabba hétu ađ fyrsta eđa öđru nafni. Ţeir hétu í hausinn á díkjakonungi sem var víst góđur viđ ţá.

ezgif.com-video-to-gif(2)

Fađir minn heitinn kom aftur á móti frekar ankannalega út úr djúpfeikuninni.

Vegna hárprýđinnar (sem var rauđ og mikil) hefur forritiđ, sem útbýr algebrugretturnar á forfeđrum manns (Rauđ ađvörun: forritiđ er hannađ í Ísrael fyrir mormóna í BNA), látiđ hann kinka kolli heldur kveifarlega fyrir minn smekk. Ja, hvađ finnst ykkur?

Mér finnst ţetta sannast sagna hálf krípí, eins og krakkarnir segja, ađ sjá föđur minn láta svona. Ég held barasta ađ forritiđ hafi klikkađ mjög illilega á karli föđur mínum og augun eru eins og í Bambí. Ég er ekki alveg viss um ađ móđir mín ţekki manninn sinn aftur á ţessari geiflu. Hrćddur um ekki.

Svo viđ skođum Y-DNA fenótýpuna hér í lokin: Aukin lífsgćđi ollu ţví greinilega ađ dvergvaxinn langafi minn (miđmađurinn) og afi (á efstu mynd), sem báđir fćddust á 19. öld, gátu af sér föđur minn sem varđ 1.82 metra ađ hćđ og náđi fjórfaldri ţyngd á Íslandi miđađ viđ fallţyngd viđ komuna til Íslands. Ég hćkkađi ađeins meira, ţótt íslenskir forfeđur hefđu ekki viđ háir í loftinu. Sonur minn Rúben, á nú metiđ, ţó ekki sé danskur ćttgarđur hans sérlega hávaxinn heldur. Ekki ţarf ađ geifla soninn, ţví hann er í "tölvufjarnámi" á síđasta ári í menntaskóla. Hvar endar ţetta? Verđur ćttin orđin víđsýn og komin yfir tvo metra í lok aldarinnar ef fram heldur sem horfir?


SS-Úlfur í gćruúlpu

ezgif-7-5ea876c1a66e

Ţessi langa grein er örugglega eftir ađ valda smá skjálfta hér og ţar, ţótt vart valdi hún túristagosi án virđisaukaskatts.

Hún gćti miklu frekar komiđ af stađ óţćgilegu iđragasi hjá ţeim sem töldu sig ţekkja sögu mannsins sem hér verđur ritađ um. Ég er nokkuđ hrćddur um ađ samferđamenn hans, sem enn eru á međal okkar, hafi ekki ţekkt hann eins vel og ţeir héldu, svo ţađ sé alveg ljóst hér frá upphafi.

Mađurinn sem ég skrifa um er SS-mađurinn sem starir á ykkur hér fyrir ofan. Eg er reyndar búinn ađ "djúpfćgja" myndina örlítiđ. Ţiđ sjáiđ engin nasistamerki á myndinni. Ţví er um ađ gera ađ leggja ţađ á sig ađ lesa. Ţví upphaflega ljósmyndin er birt neđar.

Hann var einn af ţessum íslensku nasistum (en ţessi fékk ríkisborgararétt á 7. áratugnum) sem ég skrifa af og til um. Ţetta er "söguhetjan". Hann var nasisti í 1. deild. En á Íslandi var hann ađeins ţekktur ţekktur sem óđamála garđyrkjumađur.

Helvíti lék hann nú vel á okkur elskurnar mínar. Hann sló Mikson viđ!

SS-mađur í Hinu Íslenska Fornleifafélagi

13f6ca-netm1Einhverjir muna líklegast eftir öldnum, hávöxnum manni, Úlfi Friđrikssyni, sem kom á ársfundi hins íslenska fornleifafélags á 10 áratug síđustu aldar. Ţá hafđi ég tök á ţví ađ sćkja fundi í ţví félagi og hafđi aldrei gert síđan ađ ég hafđi gerst félagi á barnsaldri og heldur ekki eftir ţann tíma.

Úlfur ţessi sýndi gífurleg taugaveiklunareinkenni og horfđi sjaldan beint í augun á fólki ţegar hann talađi viđ ţađ. Ef menn töluđu ekki viđ manninn, vissu fáir ađ hann var mađur af erlendu bergi brotinn. En hann gekk eftir veggjum og komst ekki í samband viđ fólk ađ fyrra bragđi. Ég vissi ţó ađ hann var útlendingur löngu áđur en ég uppgötvađi ađ hann vćri í sama félagi og ég. Ég hafđi heyrt hann tala viđ annan karl í strćtisvagni á menntaskólaárum mínum. Íslenska ţessa nýbúa var óhemju bjöguđ. Hann var ávallt óđamála og nćstum óskiljanlegur.

Nóg um ţađ. Ég gluggađi einu sinni í bók sem hann skrifađi og sem bar heitiđ Fundiđ og gefiđ – sundurlausir ţankar á leiđum milli leiđa í kirkjugarđinum viđ Suđurgötu. Bók ţessi kom út áriđ 1988 og er ekki alls vitlaus. Ţegar ég gluggađi í bókina, furđađi ţađ mig, ađ mađur sem gerđi sig vart skiljanlegan á íslensku, gćti skrifađ bók á okkar falleg en tormelta tungumáli. Hann hefur ugglaust fengiđ til ţess dágóđa hjálp.

Ţar las ég ţađ sem hann upplýsti um sjálfan sig sem fékk mig til ađ glenna upp augun: 

Ég fćddist sem Wolf von Seefeld í Kúrlandi. Meirihluti íbúa ţessa lands, ţá kallađir Kúrar, voru síđar Lettar. Ţó voru einnig Kúrlendingar af öđru ţjóđerni. Ég tilheyrđi minnihluta af ţýsku bergi til margra alda. Ţar gekk ég í skóla, nam sögu og fornleifafrćđi og síđar í Ţýskalandi uns ađstađan breyttist ađ stríđi loknu. Baltnesku lýđveldin ţrjú voru innlimuđ í Sovétríkin. Ţá fluttust margir Lettlendingar, sér í lagi af ţýsku ţjóđerni, til Ţýskalands og víđar.

Ađalsmađur

Wolf von Seefeld fćddist áriđ 1912 inn í gamla ćtt ţýsks landađal í Degole, bć sem herrafólkiđ í Lettlandi (Ţjóđverjarnir) kallađi Degahlen. Ćttmenn hans og forfeđur báru barónatitla og notađi Wolf ţann titil á 4. og 5. áratug síđustu aldar í Ţýskalandi.

Mér ţótti ţessi karl afar grunsamlegur og sagan hans ótrúleg og hef í langan tíma safnađ upplýsingum um hann. Ég sendi eitt sinni nafn hans til Simon Wiesenthal-stofnunarinnar í Jerúsalem, sem ég hef unniđ fyrir í ýmsum minni verkefnum. Wolf von Seefeld var ţó ekki ţar á skrá og ţví líklega ekki eftirlýstur fyrir stríđsglćpi.

Ég heyrđi eitt sinn frá íslenskum sagnfrćđingi, sem taldi Úlf ţennan hafa starfađ í fangabúđum nasista. Ţađ hefur hann ţó aldrei getađ undirbyggt.

Bjó á Íslandi í 54 ár og varđ 97 ára

Áriđ 2009 sé ég minningargreinar um Úlf í Morgunblađinu. Hann var dáinn ţessi Úlfur Friđriksson í Fornleifafélaginu, ekki meira né minna en 97 ára ađ aldri. Hann andađist á Hrafnistu í Reykjavík 19. september, ţađ ár. 

Í lofgreinum um líf manns, sem fólk virtist ekkert ţekkja - eđa taldi sig ţekka ađ siđ Íslendinga, frćddist mađur um ţađ sem Úlfur Friđriksson hafđi sagt samferđarfólki sínu í Íslandi. Ári áđur sagđi hann starfsmanni Hrafnistu í Reykjavík, ţar sem hann bjó síđustu tvö ár ćvi sinnar, ćvipunkta sína. Ţegar ég sá ţađ, gerđi ég mér grein fyrri ţví ađ ekki var allt međ felldu međ Úlf hinn óđamála frá Kúrlandi.

Ţetta var skrifađ um Úlf í Hrafnistubréfi:

Sagnfrćđingur í garđyrkjunámi

Úlfur er menntađur mađur en hann fór í menntaskóla í Ríga í Lettlandi áriđ 1930 og lćrđi ţar grísku og latínu. „Ađ loknu framhaldsskólanámi fór ég í lettneska herinn í eitt ár og fór ţá ađ lćra sagnfrćđi viđ háskóla í Ríga,“ segir Úlfur en hann er sagnfrćđingur. „Svo ţegar ég kom til Ţýskalands fékk ég enga vinnu viđ sagnfrćđina svo ég ákvađ ađ fara til Hannover og lćra ţar garđyrkju,“ segir hann en hann lauk ţví námi á tveimur árum. „Ađ loknu garđyrkjunáminu flutti ég til Englands ...

                   Úr Hrafnistubréfi 1. tbl., 35. árg. maí 2008

Hér um daginn fékk ég svo fyrirspurn frá bókmenntafrćđingi og vini í Litháen, sem er ađ skrifa grein um fyrstu Litháana sem bjuggu á Íslandi, ţar sem hún vitnar í mig en - en ég hafđi vitnađ í merka grein eftir hana í tímariti í Litháen. Ţá var mér aftur hugsađ til Úlfs, Wolf von Seefeld, sem var frá nćsta bć, ef svo má segja, og ákvađ ađ skrifa ţessa grein nú, enda hef ég átt ýmislegt efni um í ţó nokkurn tíma um Úlfinn.

úr Hrafnistubréfi

Wolf von Seefeld lengst til vinstri međ félögum sínum í lettneska hernum á 4. áratug síđustu aldar.

Úlfur laug ađ Íslendingum til ađ hylma yfir frekar svarta fortíđ sína

Úlfur Friđriksson var eins og fyrr getur af barónaćttum, af ćtt ţýsks landađals á Kúrlandi sem settist ţar ađ á 16. öld. Hann notađi barónstitilinn óspart sér til framdráttar, er hann dvaldi í Ţýskalandi Hitlers.

En úlfurinn var slćgur og fór frekar hratt yfir sögu ţegar hann sagđi grandvaralausum Íslendingum sögu sína sem sögu fórnarlambs og "flóttamanns", t.d. ţeim sem ritađi um hann í Hrafnistubréfi áriđ 2008.

Yfirlýsingin um ađ hann hafi ekki fengiđ vinnu í ţýskalandi er hann hrökklađist frá Lettlandi á ekki viđ nein rök ađ styđjast.

Í Ţýskalandi stundađi Úlfur háskólanám og var framarlega í starfi nasista viđ ţann háskóla á 4. áratugnum. Kannski hefur hann hitt Davíđ Ólafsson sem síđar varđ seđlabankastjóri, og ţađ án prófskírteinis í hagfrćđi eđa skyldum frćđum. En Davíđ var ađ eigin sögn í Kiel.

Screenshot_2021-03-04 083-094 p65 - la_35_83-94 pdf

Fornleifafrćđingur

Úlfur stundađi nám í germönskum frćđum og fornleifafrćđi viđ háskólann í Kiel.

Einn prófessora hans var SS-Übercharführer (SS-Forschungsführer) Herbert Jahnkuhn fornleifafrćđingur.

Jankuhn sem var sannfćrđur nasisti sem međ öllum ráđum otađi sínum tota í innsta hring Ţriđja ríkisins. Hann varđ fljótt innsti koppur í búri hjá Alfred Rosenberg og Heinrich Himmler í samtökunum Ahnenerbe sem var stofnun stofnun innan SS.

ţar sem hann bar titilinn Reichsarchäeologe í deild sem kölluđ var Ausgrabungen. Hann skipulagđi fornleifarannsóknir til ađ sýna fram á forna búsetu "Germana" á ýmsum stöđum sem Ţriđja ríkiđ vildi ná yfirráđum yfir til ađ auka Lebensraum Germanans, mátt og megin, og um leiđ og "óćskilegu fólki" sem á vegi ţeirra varđ var rutt úr vegi eđa ţví útrýmt. 

Til ađ setja stofnun ţessa í samhengi viđ Íslandi, fyrirhugađi hún, eins og kunnugt er,  leiđangra til Íslands og sendi til landsins ýmsa furđufugla til frćđistarfa sem var ţó ekkert annađ en kukl og hindurvitni.

Gunnar Gunnarsson rithöfundur starfađi fyrir ţetta apparat og fór í fyrirlestraferđ um Ţýskaland á vegum Ahnenerbe, eins og lesa má hér ítarlega um á dálkinum til vinstri. Guđmundur Kamban gerđist Kalkúnasérfrćđingur félagsins (sjá hér). Ţađ er saga sem sumir á Íslandi vilja ekki heyra, sjá né lesa.

Á vegum Ahnenerbe-stofnunarinnar rannsakađi Wolf von Seefeld ásamt Hans Schleif leifar miđaldavirkis úr timbri ţar sem heitir Stary Dziergon í nyrsta hluta Póllands nútímans. Hugmyndafrćđingar dellunnar hjá Ahnenerbe kölluđu stađinn Alt Christburg og töldu stađinn höfuđvígi Germanskrar búsetu á síđari hluta járnaldar og á miđöldum.

Schleif und Seefeld

Úlfur og Hans Schleif viđ myndatökur á leirkerum   

Úlfur var rétt upp úr 1940 kominn međ ómerkilegt ţýskt SS-doktorspróf upp á vasann. Áriđ 1940 fékk hann stöđu safnvarđar í Posener Museum í Posen (vestur-Prússland), hérađ sem ţeir höfđu tekiđ aftur af Póllandi sem fékk ţađ áriđ 1919.

Skömmu síđar tók hann tímabundiđ viđ viđ starfi Jahnkuhns i Kiel, í lektorsstöđu. Ţar starfađi hann ađeins í nokkra mánuđi. Herbert Jahnkuhn hafđi ţá orđiđ of mikiđ ađ gera til ađ gegna skyldum sínum í Kiel. Hann var ţó um tíma orđinn háskólaforseti (rektor) í Kiel og gegndi líka skyldum hjá Ahnenerbe í Berlín, beint undir Heinrich Himmler.

Frćđilegt rán og rupl í skjóli ţjóđarmorđa

Áriđ 1942 stofnađi SS Ahnenerbe nýja deild: Sonderkommando Jankuhn sem starfa átti undir Division Wiking i Waffen-SS. Hlutverk ţessa "fornleifafrćđingateymis2 Jankuhns var at fara til Krím og tćma ţar söfn og fćra ránsfenginn til Berlínar. Tilgangurinn međ ruplinu var, fyrir utan ađ svala ţjófseđlinu sem nasistar voru allir haldnir, ađ sanka ađ sér sönnunargögnum um uppruna Gotanna á Krím og ţar međ yfirráđarétt Ţjóđverja allt suđaustur til Svartahafs.

Jankuhn tók dyggan samstarfsmann sinn Wolf von Seefeld (Úlf Friđriksson), sem og dr. Karl Kersten. 

Ţann 1 ágúst 1942 meldar Dr. Herbert Jankuhn og Baron Wolf von Seefeld komu sína sína í Staroberheve í Donetsk (Úkraínu nútímans), ţar sem ađalstöđvar Division Wiking á Krím var stađsett. Hann átti ţar erindi viđ yfirmann ţar sem hét Steiner. Steiner ţessi átti ađ hjálpa til viđ ađ finna fornleifafrćđilegar sannanir fyrir tilvist gotnesk veldis viđ Svartahaf. Svo vildi til ađ Steiner var ekki til stađar í bćkistöđvum ţar sem hann hafđi ţurft ađ fara fram á víglínuna til ađ líta til manna sinna ţar.

Jankuhn og međreiđarsveinar hans dvelja í höfuđstöđvunum í nokkra daga og vingast Jankuhn viđ félaga í Einsaztskommando 11b undir Einsatzgruppe D9, sem var var herdeild sem um tíma varđ frćgust fyrir ađ ferđast um međ vörubíl međ gasklefa á pallinum .... sem notađur var til "sérstakra ađgerđa", ţ.e. er morđa á gyđingum. Foringinn í Einsatzgruppe D, Werner Braune, fékk áhuga á leiđangri Jankuhns og gefur honum ráđleggingar um hvađa söfn hann megi búast viđ upplýsingar sem gćtu veriđ áhugaverđar.

Herbert-Jankuhn

Herbert Jankuhn á yngri árum

7. ágúst 1942 hittast Steiner og Jankuhn loks. Steiner, sem var á kafi í stríđsrekstri, hefur lítinn skilning á erindi Jahnkuhns og félaga, en fćst ţó loks til ađ greiđa götu ţeirra. Jahnkun og ađstođarmenn hans tveir, allir í SS-herbúningi slást í för međ Steiner til Maikop ţann 26. ágúst. Í ţeirri för taka SS-Wiking deildin sem ţarna var ekki fanga heldur skjóta alla á stađnum sem "grunađa hermdarverkamenn". 

Á međan Einzatskommando 11 smalar saman gyđingum bćjarins Maikop til aftöku, leyfir Dr. Karl Rudolf Werner Braune, ofursti í Division Wiking á Krím (sem var hengdur í Vestur-Ţýskalandi 1951, fyrir glćpi sína, m.a. Noregi), Jahnkuhn og Úlfi og Karli Kersten ađ rćna meintum gotneskum forminjum sem var pakkađ og ţćr sendar heim í heim til Reich.

Ţví sem ruplađ var voru forngripir ćttađir frá Grikklandi og sem í dag, sem og gripir sem hćgt hćgt er ađ tengja Skýţum, sem var austuríranskur og "arískur" hirđingjaćttbálkur ađ ţví helst er taliđ. Í dag vitum viđ, ađ ekkert af ţví sem stoliđ var ađ Ţjóđverjum tengdist Gotum.

Ahnenerbe Schein

Skírteini félaga í SS-Ahnenerbe.

Herbert Jankuhn starfađi áfram 1943-45 sem höfuđsmađur viđ njósnastörf í Sicherheitsdiens (SD) í Division Wiking frá 1943-45. Jankuhn tók áriđ 1944 ţátt í hernađi Wehrmachts og Waffen-SS viđ ađ brjóta niđur andspyrnu Pólverja í hinni stríđshrjáđu borg. Ţađ var glćsileg andspyrna eftir ađ andspyrna örfárra gyđing í sem faliđ höfđu sig í rústum gettósins í borginn hafđi veriđ brotbariđ niđur međ miklum erfiđismunum.  Fyrir framgöngu sína eftir stríđ var Herbert Jankuhn verđlaunađur međ Járnkrossinum.

Allt fram til desember 1944 var ţessi frćđilega siđlausa skepna fullviss um endanlegan sigur Ţjóđverja. Ţess má geta ađ Jankuhn mćtti einnig međ stórar armteygjur í Osló fyrr áriđ 1944. Norđmenn gleymdu ţví ekki eftir stríđ og ţar var hann aldrei velkominn aftur í Noregi - Hatten af for Norge!!

Valţjófarnir

Ahnenerbe hafđi óhemju áhuga á Íslandi. Hér prýđir Valţjófsstađarhurđin forsíđu á riti ţeirra Germanieu.

Garđyrkjumađur var hann ekki

Söguhetjan í ţessari frásögn, Wolf von Seefeld, fór vitanlega ekki í garđyrkjunám, líkt og hann taldi grandvaralausum og auđtrúa Íslendingum trú um. Hann var hugsanlega sendur á vígstöđvarnar og var skráđur sem "Frontkämpfer". Á síđustu árum stríđsins eru heimildir um hann afar gloppóttar. Hugsanlega hefur hann veriđ fylgifiskur og skósveinn prófessors síns, Jankuhns í Varsjá. 

Eftir stríđiđ var Wolf von Seefeld fangi í fangabúđum Bandamanna fram til 1948. Ţađan fór hann til Kanada og dvaldi ţar í mörg ár. Hafa Kanadamenn ađ öllum líkindum ekki veitt honum ríkisborgararétt. Hann mun síđar hafa fariđ til Englands og sagđi ţá sögu ađ hann hefđi hitt Íslending í París, sem útvegađi honum vinnu á Íslandi. Ţar vann hann ýmis störf m.a. viđ garđyrkju í Biskupstungum, í Eyjafirđi, í Hveragerđi og síđan í Kirkjugörđum Reykjavíkur, lengst ađ í kirkjugarđinum viđ Suđurgötu, sem hann skrifađi síđar um. Sumariđ 1965 saltađi Úlfur fisk í Grímsey og sama ár hlaut hann íslenskan ríkisborgararétt. Enginn vissi ađ hann hafđi fariđ gegnum líkhrúgurnar til ađ rćna fornminjum á Krím.

Í Hveragerđi vann Wolf von Seefeld hjá Gunnari Björnssyni í Álfafelli, efst í bćnum. Hjá Gunnari unnu margir útlendingar og reyndar fleiri gyđingar en nasistar. Sćmundur Bjarnason, sem er međ áhugaverđari bloggarum landsins, vegna stíls og innihalds, minntist lettneska barónsins á bloggi sínu 14.11.2012:

Ţann 1. september 1958 vann ég í Álfafelli hjá Gunnari Björnssyni og hef veriđ 15 ára gamall ţá. Ástćđan fyrir ţví ađ ég man ţetta svona vel er ađ ţennan dag var íslenska fiskveiđilögsagan fćrđ út í 12 mílur, ef ég man rétt. Ţann dag var starf mitt m.a. ađ ţvo skyggingu af rúđunum í blokkinni sem var áföst vinnuskúrnum. Í Álfafelli vann konan hans Eyjólfs hennar Svanborgar. Hún var ţýsk og oftast kölluđ Eyfa mín. Af öđrum sem unnu hjá Gunnari um ţetta leyti man ég best eftir Hansi Gústafssyni og Lettneska baróninum. Hann var nú víst bara af barónsćttum og talađi svolitla íslensku. Einhverntíma var ég ađ tala um barónstitilinn viđ hann og hann gerđi heldur lítiđ úr honum og sagđi ađ íslendingar vćru allir af barónsćttum. Ţetta datt mér í hug ţegar ég las um ćttrakningu „the King of SÍS“.

Já, svo gekk ţessi SS-doktor í Félag Íslenskra fornleifafrćđinga, sem enn hefur ekki veitt honum neinn heiđur sem öđrum íslenska ríkisborgaranum međ doktorspróf í einhvers konar fornleifafrćđi. Líklega engin ţörf á ţví.

Óhugnanlega nálćgđ sögunnar

Fyrir utan ađ vera um tíma í sama félagi og SS-fornleifarćninginn Wolf von Seefeld, sem ég vona ađ mér sé fyrirgefiđ, hef ég upplifađ ađ ţurfa ađ vera viđstaddur fyrirlestur fyrrverandi yfirfornleifafrćđingsins SS, Herberts Jankuhns. Ţađ var snemma á árum mínum á Miđaldafornleifafrćđideild Háskólans í Árósum, líklega 1981 eđa 1982.

Ţá var Herbert Jahnkuhn kominn á eftirlaun sem prófessor viđ háskólann í Göttingen, ţar sem hann hafđi síđast fengiđ embćtti. Hann fékk áriđ 1949 einhverja falsađi uppreistarćru frá Bonn, og sumir fóru ađ trúa ţví ađ hann hefđi ekki veriđ félagi í SS eđa nasistaflokknum, líkt og hann hélt fram. Allt slíkt hefur í dag veriđ afsannađ. Jahnkuhn var ófyrirleitinn atvinnunasisti.

Einhverjir prófessorar og safnverđir á Moesgaard í Árósum, ţar sem deild mín hafđi til húsa á gömlum herragarđi, tóku upp á ţví ađ bjóđa gamla prófessornum í Göttingen til ađ heyra sögu Haithabu-rannsóknanna sem fyrst fóru fram á vegum Ahnenerbe. Sumir fornleifafrćđingar í Danmörku héldu vart vatni fyrir fyrirbćrinu.

Fyrirlesturinn var svokallađur miđvikudagsfyrirlestur, onsdagsseminar, sem stúdentar áttu og urđu jafnvel ađ mćta á.Í byrjun annar fengu viđ blágrćnan seđil međ yfirliti yfir fyrirlestrana. Eitt sin komst ég á blágrćna seđilinn.

Ég gerđi eins og mér var sagt, af gömlum prófessor mínum, Olaf Olsen, sem var af gyđingaćttum. Seinna kom ţví miđur í ljós ađ hann hafđi sjálfur á unga aldri stundađ einhvers konar njósnir fyrir Rússa (sjá hér).

Ţađ sem ég man helst eftir úr ţessum fyrirlestri Jankuhns, sem var leiđinlegur, var forláta skyggnusýningartćki sem gamli nasistinn kom međ sér og sem ađstođarmađur hans bar inn. Ţetta var sýningartćki fyrir 6x6 sm skyggnur ólíkt ţeim forngripum sem notast var viđ á deildinni ţangađ til Powerpoint kom til sögunnar.

Jankuhn kom lítiđ inn á starfsár sín hjá Ahnenerbe, en sýndi hins vegar skyggnur frá ţví eftir stríđ, ţar sem hann notađi fanga til ađ grafa fyrir sig, međan hann stóđ upp á bakka og benti. Mađur sá fangaverđi gráa fyrir járnum á grafarbakkanum.

En hin alţekkta ţýska Technik mit Komfort kemur ekki alltaf međ stormsveipsgljáa eins og ţýskar ţvottaefnisauglýsingar eru svo vel ţekktar fyrir. Tćki Jankuhns var splunkunýtt af fćribandi ţýska efnahagsundursins, en fyrsti hálftíminn fór í ađ koma helvítis tćkinu í lag. Mig minnir ađ peran í tćkinu vćri sprungin en hún fékkst ađ lokum hjá ljósmyndara safnsins. Ţessi total unperfekte byrjun var hugsanlega ástćđan til ţess ađ ekki mátti spyrja SS-prófessorinn spurninga eftir fyrirlesturinn. Hann flýtti sér í burtu ... og dó svo 10 árum síđar.

Á ţessum árum var sannleikurinn um hann farinn ađ koma fram, og síđan hefur veriđ grafiđ duglega í skjöl utan Ţýskalands af yngri kynslóđ sem ţorir, ţannig ađ allir viti, ef ţeir vilja ţađ, ađ Herbert Jahnkuhn var skítmenni af fyrstu gráđu, sem ţjónađi dauđanum en ekki frćđunum. Međ honum starfađi Barón Wolf von Seefeld, óđamála undirmađur, sem síđar gerđist garđyrkjumađur í kirkjugörđum Reykjavíkur undir sérstakri vernd Íslendinga.

Jú, vissulega eru örlög mannanna misjöfn. En af hverju var Wolf van Seefeld á Íslandi? Hvađa Íslendingur var ţađ sem hann hitti í París? Var hann ađ fela sig, eđa í leit ađ germönskum hreinleika? Ţađ síđarnefnda fann hann örugglega ekki í Mörlandanum. Svo mikiđ er víst.

Ýmsar frćđigreinar sem notađar voru viđ ritun greinarinnar:

Sérstakar ţakkir:

Ţess má geta ađ einn höfundanna sem hér hefur veriđ vitnađ í , Seweryn Szczepanski, og sem myndin af Úlfi í SS-klćđum er fengin ađ láni hjá, fann upplýsingar um Fornleifaúlfinn á Íslandi, međ ţví ađ googla nafn hans. Hann fann ţađ í minningargrein í Morgunblađinu og ţýddi hana međ Google-translate.

Gamlir nasistar reiknuđu aldrei međ veraldarvefnum. Sjá grein Szczepanskis frá 2011. Hann skrifađi enn eina grein áriđ 2018. sem má lesa hér.

Angrick, Andrej, 2003.  Besatzungspolitik  und Massenmord. Die Einsatzgruppe D in der südlichen Sowjetunion 1941-1943. Hamburger Edition, Hamburg 2003, 581-582.

Eickhoff, M. & Halle, U. 2007. Anstelle einer Rezension – Anmerkungen zum veröffentlichten Bildüber Herbert Jankuhn. Etnographisch-Archäologi-sche Zeitschrift48:1. Berlin. Heuss, A., 2000.

Jankuhn, Herbert 1942.  Bericht über die Tatigkeit des Sonderkimmandos Jankuhn bei der SS-Division Wiking, für die Zeit vom 20. Juli bis 1 Dezembeer.

Kaczmarek J. 1996. Organizacja badań iochrony zabytków archeologicznych w Poznaniu (1720–1958). Poznań 1996

Kater H. M., 2006 – Das „Ahnenerbe” der SS 1935–1945. Ein Beitrag zum Kulturpolitik des Dritten Reiches. München.

Leube, Achim 2008.  Wolf von Seefeld – ein Menschenschicksal in nationalsozialistischer Zeit der Jahre 1936–1945.  Terra Barbarica [Series Gemina, Tomus 2, Studia ofiarownane Magdalenie Maczynskiej W. 65. cocnice urodizin]. Lodz.

Mehner, Kurt 1995. Die Waffen-SS und Polizei 1939-45, Norderstedt, Militair Verlang, 191.

Pringle, Heather 2007. The Master Plan: Himmler’s Scholars & The Holocaust, Hachette Books,

Schreiber Pedersen, Lars 2011. Nationalsocialisten Herbert Jankuhn. Fornvännen 2011 (106):3, 245-249.

Szczepanski, Seweryn 2009.  Archaeology in the Service of the Nazis: Hitler´s Propaganda and the Excavations at the Hillfort Site in Stary Gziergon (Alt Christburg),  Lietuvos Archaeologija 2009, T. 35, 83–94.

Idem 2011. Archeologia w sluzbie nazistów – czyli rzecz o dzialalnosci „Wydzialu Wykopalisk” SS -Ahnenerbe na stanowiskach w Starym Dzierzgoniu i Starym Miescie
(1935-1937).  z dziejów badan archeologicznych na pomorzu wschodnim 24-25.XI.2011
Muzeum Archeologiczne w Gdansku, 224-246.

Vollertsen, Nils 1989. Herbert Jankuhn, Hedeby-forskningen og det tyske samfund 1934-1976. Fortid Og Nutid, 1, 235-251.

Úlfur Hrafnisutbréf

Ljósmynd úr Hrafnistubréfi 2008, Ljósmyndari ókunnur.


Nefiđ á Gosa verđur lengra og lengra

bertuch_vol_4_3c

Af hverju geta jarđfrćđingar aldrei sagt satt, og sagt ţađ sem allir vita? Ţađ er, ađ ţeir vita ekkert meira en sauđgrár almúginn.

Mikill gosórói er kominn í Fornleif gamla. Hann situr eins og óđur mađur og bíđur eftir gosi undir Bláa Lóninu; Karlinn er búinn ađ poppa og horfir á vefskjásendingu einhverstađar úr svartri Keflavíkurţokunni. Hann hefur lengi dreymt um gosbelti sem opnađist undir Bláa Lóninu eđa norđan viđ Hveragerđi.

En af hverju ekki tvö gos eđa ţrjú samtímis? Ţetta er óvenjulegt gosbelti og kannski er ţetta hluti af stćrra gosneti en ekki belti. 

Eitt sinn sagđi fremstur íslenskra jarđfrćđinga, sem tekinn var í dýrlinga tölu, ađ aldrei myndi gjósa á Heimaey. Viđ sáum sjóferđ ţá. Aldregi skal segja aldregi. Allt er mögulegt og ekkert líka. Annađhvort eđa er einföld tölfrćđi eldfjallafrćđinnar. En jarđvísindamenn eru stundum kynlegir kvistir, sem eiga ţađ til ađ trúa sjálfum sér einum of međ góđri ađstođ fjölmiđlafólks. Ţeir síđastnefndu vita auđvitađ allt og lenda ađ lokum á ţingi.

Lítum svo á ljósu hliđarnar. Flugvöllur verđur ekki byggđur á hćttusvćđi. Ef ţađ gerđist samt, sem líka er mögulegt á Íslandi, ţá er hćgt ađ spara lendingarljósin í eldgosum.

Myndin efst er frá 18. öld og er ađ finna í Fornleifssafni. Neđst er kynlegur kvistur, sem fékk hiđ viđeigandi nafn Gosi á íslensku.

Gosi


Slecht Beweten Bisquetten

Jodenkoeken d

The decision of the Dutch cookie producer Patisserie Pater, (formerly Davelaar), to change the name of their main brand cookies since 1883 - from Jodenkoeken (Jew cookies) to Odekoeken (Ode cookies) - has created quite a stir in the cookie-jar in the Netherlands and rest of the world. These plain cookies are turning into the biscuits of bad conscience. The Ode-cookie is certainly no ode to happiness among Jews. Dutch Jews have never really demanded such a name-change and are not offended by the original name (see here).

https _cdn-kiosk-api.telegrNiet Origineel

When the Dutch banned the Jodenvett (Jewish fat), a sugary candy, the Dutch neo-puritanism was OK. That ban came few decades after 90 % of the Jews of the Netherlands were killed in the Shoah.

Jodenkoeken have relatives in Denmark and Iceland, probably all descending from the Dutch Jodenkoek (sing.), although the Danes stubbornly think their cookies were invented by Jewish bakers, when there where never any Jewish bakers in Denmark, and the same has been argued for Iceland, a country which apart from no Jewish bakers, nearly had no Jews until the 1930s. The Icelandic Joedenkoek, Gyđingakaka, came to Iceland with different Danish bakers, most of whom came from the Schleswig-Holstein area close to Frisia. The Frisians also bake Joedenkoeken.

If the Dutch could eradicate antisemitism, e.g. football supporters from Rotterdam shouting "kill the Jews" or "we have been working in Auschwitz", that would be fine. I once witnessed them chant this and other things after loosing a game in Amsterdam, when I caught the wrong southbound train to den Haag and had to get off to wait for another one in Leiden. Ajax was possibly a "Jewish" team when may father was growing up by the Waterlooplein and later in North-Amsterdam, but today?

Claiming there is no sugar in the Icelandic variation, gyđingakökur, is also a very political incorrect statement if not hateful. Icelanders hardly eat anything unless there is lots of sugar in it. Typical gyđingakökur-recipes contain 250 grams sugar to 500 grams of flour.

The second last tin of Jodenkoeken from Davelaar I bought in the Netherands, I depicted in the fashion of the the old Dutch Masters. It will be missed. Unlike the tradition in Holland, where a cookie jar can be stretched for weeks or even months, this one was consumed in couple of days in may home.

News are coming in telling me that the Cookie Monster is very sad receiving the news that Jodenkoeken are being banned by some Dutch firms. Hearing this, he is going to boycott Dutch cookies altogether, even the all mighty spekulaas. CRUNCH!

giphy cookie monster all crunchy


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband