Bloggfćrslur mánađarins, júlí 2017

Sofie međ öriđ

IMG_6429 detail

Lesendur Fornleifs tóku ef til vill eftir greinaröđ sem hér birtist um fyrstu Íslandsmyndirnar sem sýndar voru međ Laterna Magica ljóskösturum. Myndirnar eru í dag afar sjaldgćfar og sjaldséđar. Ef ţiđ hafiđ ekki lesiđ um ţessar myndir, hafiđ ţiđ vissulega misst af stórviđburđi. Nú vill svo vel til ađ Fornleifur selur ekki dýrt inn á almennings-frćđsluverkefni sín, enda drifinn áfram af ţeirri hugsjón ađ ef eitthvađ er ađ gefa skal ţví miđlađ til allra sem vilja heyra og sjá. Hér getiđ ţiđ lesiđ allar greinarnar um Íslandsseríu Riley brćđra frá ca. 1883.

Menn í skyggnumyndaiđnađi 19. aldar höfđu ekki ađeins áhuga á Íslandi. Grćnland og íbúar ţess voru einnig í uppáhaldi ţegar Englendingar létu heillast af myndafrćđslu áđur en kvikmyndirnar komu til ađ vera.

Fyrr í ár keypti Fornleifur myndir úr annarri af skyggnumyndum frá 1889/90, sem eru álíka sjaldgćfar og myndirnar frá Íslandi. Ţćr eru allar handlitađar. Nú rita ég grein fyrir tímarit í Danmörku um ţessar myndir mínar sem voru öllu dýrari ađ eignast en myndirnar frá Íslandi – en ađ sama skapi áhugaverđari. Myndirnar eru  handlitađar eftir leiđbeiningum frá ţeim sem tóku myndirnar og hafa ţví veriđ framleiddar áriđ 1890 eđa skömmu síđar.

Hér fá lesendur Fornleifs sýnishorn áđur en myndirnar í hans eigu birtast erlendis. Myndin efst var tekin í Upernavik snemma í júnímánuđi áriđ 1889. Međ hjálp dagbókar leiđangursmanna ţeirra sem tóku ţessa og ađrar myndir á Grćnlandi áriđ 1889 hef ég dundađ mér viđ ađ komast ađ ţví hvađ fólkiđ á myndunum heitir og leita annarra upplýsinga. Ţađ hefur tekist vonum framar, ţví flestar kirkjubćkur Grćnlands eru á netinu og önnur ţekkt ljósmyndasöfn frá Grćnlandi eru betur ađgengileg en svipuđ söfn á Íslandi.

Öriđ á augnbrúninni gefur vísbendingu

Fjórar fríđar heimasćtur sátu fyrir í Upernavik áriđ 1889 í sínu fínasta pússi. Stúlkan sem sat fremst hét Sofie (f. 1876; Fullt nafn: Olava Sofie Emma Kleemann). Var hún dóttir ţýsks manns sem settist ađ á Grćnlandi og sem kvćntist hálfgrćnlenskri konu, Agathe Willumsen. Ferđalangar ţeir sem tóku myndina vissu ekki

Sofie og arret 2

Sofie Kleemann, síđar Karlsen, frá Upernavik í byrjun júní 1889. Ljósmynd í eigu Fornleifs.

hvađ stúlkan hét. En ţađ get get ég nú sagt međ vissu vegna tveggja annarra mynda sem ţekktar eru af henni. Ein var tekin af henni, foreldrum hennar og yngri systkinum af Dana sem hét Carl Hartvig Ryder áriđ 1887, en hin var tekin áriđ 1956 er hún var öldruđ kona (80 ára) og orđin blind. Öriđ á hćgri augnbrúninni hefur Sofie fengiđ á unga aldri. Ţađ sést greinilega á glerskyggnunni frá 1889, og ţađ er enn yfir auganu á myndinni frá 1956. Ljósmyndafornleifafrćđi getur veriđ skemmtileg grein.

Sofie 3

Sofie Karlsen í Upernavik áriđ 1956. Ljósmynd Jette Bang.

Arktisk Institut, Kaupmannahöfn.

 

Kleemann familie Upernavik

Sofie Kleemann lengst til hćgri ásamt foreldrum sínum Heinrich og Agathe og yngri systkinum. Ljósmynd Carl Hartvig Ryder 1887.

Ţakkađ međ handabandi

Leiđangursmenn, sem tóku myndir á Grćnlandi áriđ 1889, höfđu veriđ á Íslandi áriđ 1887. Ţar höfđu ţeir einnig tekiđ ljósmyndir, sem enduđu hins vegar ekki sem myndir í skyggnuseríum. Búiđ var ađ framleiđa slíka röđ eins og ofar greinir. Leiđangursmenn höfđu búnađ um borđ á skipum sínum til ađ framkalla og sýna fólki myndir af ţví međan ţađ beiđ. Ţađ gerđu ţeir einnig á Grćnlandi og greindu svo frá er ţeir voru á verstöđinni og verslunarstađnum í Nugssuak yst á samnefndu nesi norđan Discoeyju:

I photographed the Governor, his wife, and the chief Esquimaux, a fine looking fellow. I presented each with a copy, and here as in Iceland, I noticed that on receipt of a present the recipient shakes hands with the donor.


Ísland brýtur gegn Kúrdum í nauđ

Sabre family

Ég hef sent ţetta erindi til Sigríđar Á Andersen og afrit til ráđuneytis hennar og útlendingastofnunar. Ég hvet lesendur Fornleifs ađ skrifa eđa hringja og biđja ráđherrann ađ snúa viđ ákvörđun um ađ reka úr landi kúrdíska fjölskyldu. Ţiđ getiđ ritađ til ţessara ađila,

Útlendingastofnun 4440900 - email utl@utl.is .
Dómsmálaráđuneyti 5459000 postur@dmr.is.
Sigríđur Á. Andersen dómsmálaráđherra, saa@althingi.is or

Sjá frekar hér:

Sigríđur Á. Andersen

Dómsmálaráđherra

Erindi varđandi fyrirhugađa brottvísun Sabre fjölskyldunnar 17. júlí 2017

Virđulegi dómsmálaráđherra

Ég frétti af ţví ađ nú hefđu íslensk yfirvöld ákveđiđ ađ vísa úr landi fjórum Kúrdum, Fjölskyldunni Sabre, hjónum komnum yfir miđjan aldur og tveimur dćtrum ţeirra sem eru 17 og 20 ára.

Um leiđ og ég minni á ađ Kúrdar eru ofsótt ţjóđ, m.a. af Tyrklandi, fasistaríki undir harđri stjórn Receps Erdogans, sem Ísland er í mjög góđri samvinnu viđ í t.d. NATO, langar mig ađ láta í ljós ţá skođun mína í ljós ađ ţessi brottvísun Sabre hjónanna og dćtra ţeirra er fyrir mig ađ sjá óeđlilega grimm og ómannúđleg ađgerđ og minnir á brottvísanir gyđinga frá Íslandi í lok 4. áratugar 20. aldar. Um ţćr ađgerđir forvera ţinna í Dómsmálaráđuneytinu hef ég m.a. skrifađ um í bók minni Medaljens Bagside sem olli ţví áriđ 2005 ađ ţáverandi forsćtisráđherra Dana og síđar framkvćmdastjóri NATO, Anders Fogh Rasmussen, bađst afsökunar á ađgerđum fyrri ríkistjórna í Danmörku gagnvart gyđingum og öđrum sem vísađ var frá Danmörku af dönskum yfirvöldum á tímabilinu 1936-1943.

Ég vona ađ ţú hafir ţađ náđugt í kvöld međ fjölskyldu ţinni og verđir ekki ein af ţessum ráđherrum sem einhver ţarf ađ biđjast afsökunar fyrir eftir nokkra áratugi, ţegar upp rennur fyrir arftökum ţínum í embćtti ađ ţú og ráđuneyti ţitt komuđ ekki í veg fyrir reginskyssu í međferđ kúrdískra flóttamanna sem leituđu ásjár hjá Íslendingum. Kúrdar eru ofsóttir af mörgum öfgafullum ríkjum og hópum í Miđausturlöndum, sem ekki virđa lágmarksmannréttindi. Ţađ er ţví afar sorglegt ađ sjá ađ ţú og ríkisstjórn ţín verđiđ völd ađ brottvísun kúrdískra flóttamanna um leiđ og Ísland er í stjórnmálasambandi viđ suma af verstu ofsćkjendum Kúrda. Ţađ er ámćlisvert og verđur ađ koma til kasta alţjóđlegra stofnanna, ef íslensk yfirvöld sjá ekki neina galla í slíkum tvískinnungi.

Bestu kveđjur,

Dr. Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson
 
----
 
assadasaassadcanbe
 
Á ţetta ađ verđa ţekktasta ađgerđ íslensks utanríkisráđherra? Ţarna var Ingibjörg Sólrún Gísladóttir ađ reyna ađ koma Íslandi í Öryggisráđ SŢ til ađ geta gerst helsti stuđningsmađur hryđjuverkasamtaka. Til ţess taldi hún hentugt ađ rćđa viđ einn helsta ofsćkjanda Kúrda.

Woody og ég á Amákri

Fornleifur og Woody Allen eru samanlagt langt yfir íslenskum fornleifaaldri. Friđađir og friđlýstir og náttúruminjar ađ auki. Ţess vegna tel ég mig hafa ćrna ástćđu til ađ blogga um Woody. Hér verđur ţó ekkert ritađ um Rosemary´s Baby eđa annađ sem gleđur Íslendinga sem vilja drepa fólk sem ţegar hefur veriđ dćmt eđa hefur veriđ boriđ er ósönnuđum ásökunum. Leggist út í rennusteininn eđa syndiđ í Skituvík Dr. Dags til ađ leita frétta af slíku. Ţiđ munuđ örugglega finna blóđugt bindi eđa skitiđ blađ viđ ykkar hćfi.

IMG_8160 bFoto. Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson 2017.

Ég var svo heppinn hér um daginn ađ hljóta bestu afmćlisgjöf sem ég hef fengiđ í langan tíma og ţađ fyrirfram. Kona mín bauđ mér fyrr í vikunni á tónleika međ Woody Allen og Eddy Davis New Orleans Jazz Band. Hún hafđi keypt sćti á besta stađ í Amager Bio, ţar sem Woody og félagar léku á Jazzhátíđinni í Kaupmannahöfn.

Woody and band

Foto. Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson.

Tónleikarnir voru frábćrir, ég var í sćluvímu í ađ minnsta kosti tvo daga eftir tónleikana, og eins og ég skrifađi á FB mína: What an evening! Finally, I discovered that Woody is taller than I thought. He might not play like Benny Goodman, and even at times he plays like Elmer Fudd on the goose flute. But what a night. The guys in the band gave Jazz relief. They love what they are doing and everyone loves them. This was the best Birthday present (in advance) in ages. Kiss mmmah Irene.

Já mađur verđur svo sentímental ţegar árin líđa. Ţiđ ţekkiđ ţetta. Hér deili ég međ ykkur sneiđ af afmćliskökunni minni, fyrirfram (ég er alltaf ađ heiman á deginum) og nokkrar myndir sem ég tók á tónleikunum. 

Ég gat ţví miđur ekki spurt Woody, hvort hann myndi taka upp nćstu mynd sína á Íslandi … en ég tel ţađ mjög sennilegt. Titillinn verđur A Summer in Shitvik.


Dysnes, Dalvík og Dys

DMR-160516 2

Mjög ánćgjulegt var í sl. mánuđi ađ fylgjast í fréttum međ rannsókn á kumlateignum viđ Dysnes í Eyjafirđi. Ţađ er enn án nokkurs vafa fundur sumarsins og skákar hann útstöđinni sem byggđ hefur veriđ fyrir landnám í höfđi dr. Bjarna F. Einarssonar.  Á Dysnesi voru rannsökuđ bátskuml, ţví ţar vilja hugaróramenn sem dreymir vota drauma um heimshitnun reisa alţjóđlega höfn ţar sem Eyfirđingar geta gerst auđmjúkir ţjónar ţeirra sem sigla um ísfrí norđurhöf framtíđarinnar.

DMR-164262 2

Ţótt fréttir vćru fullar af kjaftćđi, t.d ţess hljóđandi ađ Dysnes vćri eins og allir ađrir minjastađir viđ ströndina, ađ fara á kaf eđa brotna í sjó fram af öldugangi, er ljóst ađ ţessi stađur var alls ekki í neinni hćttu af náttúrunnar völdum.

Eina hćttan sem steđjađi ađ honum, áđur en fornleifafrćđingar fundu kumlateiginn, var grćđgi manna sem sjá gull og grćna skóga í hafnarstćđi sem mun endanlega gera út af viđ allt líf í Eyjafirđi.

Fréttinni af kumlunum sem voru í hćttu var svarađ fjálglega af pólitískum amlóđa úr vinstrigrćnum sem hrópađi í fjölmiđlum ađ fornleifafrćđinga (les: sjálfseignar- og einkafyrirtćkiđ Fornleifastofnun Íslands) vantađi 300.000.000 króna til ađ skrá allar strandminjar á Íslandi. Menn komast greinilega í einhverja vímu á sumrin. Ungstalínistinn úr VG, sem hefur látiđ sig heillast af fornleifabissness, vill láta ríkiđ gefa prívatfyrirtćki úti í bć skitnar 300.000.000 til ađ hćgt verđi ađ reisa fullt af höfnum viđ heimskautabaug án ţess ađ rekast á fornleifar. Já, ţegar RÚV flytur ađeins fréttir af Pútín, Trump og örfáum gargandi vitlausum múslímum í gúrkutíđinni, kćta fornleifafrćđingar fréttastofurblćkur međ hverri sensasjóninni á fćtur annarri.

Kumblin á Dysnesi eru reyndar hinar áhugaverđustu fornleifar og verđur spennandi ađ bíđa ţess hvađ fćst úr frekari rannsókn á bátskumlunum, sem í ćsingi leiksins urđu ađ skipakumblum hjá blađamannasauđunum syđra. Kumlin minna mjög á kuml frá 9. og 10. öld í Norđur Noregi, og á skosku eyjunum sem og í Sebbersund viđ Limafjörđ í Danmörku.

DB83vLMXgAEZVVp

Ég skođađi fallegar uppgraftarmyndir frá rannsókninni á Twitter-síđu Hildar Gestsdóttur sem ber sama nafn og varđa ein forn sem vísađi mönnum leiđ yfir hálendiđ fyrir langalöngu. Beinakerling heitir síđa nútímafornleifafrćđingsins Hildar, og vísar víst til kunnáttu hennar í sjúkleika beina, en forđum bar varđan Beinakerling annađ nafn sem var anus (í kvenkyns beygingu). Mig klćjađi í fingurna ţegar ég sá myndirnar á anusi Hildar og gladdist yfir ţví hve miklu betur Hildur grefur en afi hennar hann Gísli frá Hala gerđi. Ég minntist einnig Dalvíkurkumlanna sem fundust ekki langt fjarri fyrir 108 árum síđan og voru rannsökuđ af danska liđsforingjanum og landkönnuđinum Daniel Bruun.

DCTNsTcXcAELYwr

Myndin efst á ţessu bloggi sýnir burstadreng Daniels Bruuns, líklega strák frá Dalvík, sem hefur fengiđ heiđurinn ađ vinna viđ merkan fornleifagröft. Hann komst ţó aldrei í blöđin. Nú var Bruun ekki fornleifafrćđingur en kunni samt dável til verka og árangurinn af ţví ţekkjum viđ frá frábćrum verkum hans um Ísland og Grćnland, ţó hann sé kannski nú orđiđ ţekktastur fyrir rannsóknir sínar í Suđur-Túnis.

Svo skemmtilega vildi til ađ međan Dysnes var rannsakađ af kollegum mínum, komst ég sjálfur í lok júní í návígi viđ dysjar á nesi litlu um klukkustundarakstur frá Reykjavík. Ég var á ferđ međ góđum vini, konu minni og syni. Nesiđ ađ arna heitir einfaldlega Dys.

IMG_7806 (2)

Dys

Mér sýndist ég sjá ađ minnsta kosti fjögur kuml á stađnum og sex ef ég vćri haldin ótemjandi ímyndunarafli "fóstru grćnlensku kvennanna á Skriđu". Er ekki tilvaliđ ađ byggja höfn ţarna viđ nesiđ? Jafnvel fríhöfn ţar sem ţađ besta sem Íslendingar eiga: súkkulađirúsínur, Tommaborgarar og SS-pylsur verđa seldar á uppsprengdu verđi og opnađur verđur almennilegur unisex hórukassi, Fjallkonan Fríđ, svo ţeir sem sigla um brćdda póla geti létt á ţungri pyngju sinni, áđur en ţeir eygja uppsveitir Vladivostok, Ósaka eđa Shanghć, eftir ađ ţau bćli hafa fariđ undir ímyndunarvatn, og halda ţví áfram sem fyrst og fremst hefur drifiđ farmenn til dáđa í aldanna rás.


Dellufornleifafrćđi í tímaritinu Sögu

konan_a_klukkunni (2)

Fyrir tćplega tveimur árum var hér á Fornleifi gagnrýnd afar viđvaningsleg túlkun á merkum grip fornum, sem enn er notađur í Helgafellskirkju. Ţađ er kirkjuklukka frá 16. öld (á klukkunni er steypt áriđ 1547), en gagnrýni mín var sett fram í tengslum viđ klausturverkefni undir stjórn Steinunnar Kristjánsdóttur prófessors viđ HÍ. Sjá meira í grein minni frá 2015 sem ber heitiđ Klausturrannsóknin undir smásjá Fornleifs.

Ég sendi í ágúst 2015 Steinunni grein mína og álit á hlekk í tölvupósti, en setti einnig hlekkinn á smettiskruddu klausturverkefnisins sem kallast afar furđulegu nafni á ensku, Monasticism in Iceland.

Ég fékk ţví miđur engin viđbrögđ frá Steinunni, hvorki svör á blogginu ellegar á Facebook. Greinilega trúir Steinunn ruglinu í sjálfri sér líkt og svo oft áđur, ţví hún endurtók villurnar í greinarstúfi sem nýveriđ gaf út ásamt Völu Gunnarsdóttur í tímaritinu Sögu (LV:2017). Ţar er hvergi minnst á gangrýni mína á túlkun hennar (sem reyndar var upphaflega kölluđ uppgötvun nemanda hennar Völu Gunnarsdóttur) á klukkunni í Helgafellskirkju, sem höfundarnir skilgreina sem bjöllu.

Kirkjuklukkan nú sögđ spćnsk og sýna heilaga Barböru

Steinunn heldur ađ lítil mynd sem á klukkunni er, sem hún hefur ákveđiđ ađ sé spćnsk og ţađ án nokkurra haldbćrra raka, sýni tengsl viđ Katrínu af Aragóníu en ađ dýrlingurinn á myndinni sé heilög Barbara.

... en fyrst var ţađ Katrín (Catalina) af Aragon

Steinunn Kristjánsdóttir hélt hins vegar eftirfarandi fram áriđ 2015 á FB klaustursverkefnisins, sem einnig var til vonar og vara sett á FB Ţjóđminjasafnsins: 

Aftur á móti virđist sem ađ konan á myndinni eigi ađ vera Catherine af Aragon sem var drottning á Englandi árin 1509-1533. Hún var gift Henry VIII, en blómiđ á myndinni er merki Tudor ćttarinnar - Tudor rósin. Ţađ sem líkist ávexti er granatepliđ frá Granada og er ţađ skjaldarmerki ćttar Catherine. Catherine var mjög vinsćl drottning međal almennings á Englandi og var heittrúađur kaţólikki. Hún sýndi trú sína vel ţegar hún neitađi ađ skilja viđ Henry VIII ţegar hann hafđi hug á ađ giftast Anne Boyelin. Ađ lokum afneitađi Henry völdum páfans á Englandi og fékk hjónabandinu viđ Catherine lýst sem ógildu.

Katrín af Aragóníu hefur aldrei hlotiđ helgi. Konan á myndinni á bjöllunni gat ţví á engan hátt veriđ Katrín ţó Steinunn héldi ţví fyrst fram. Ţađ var ekki fyrr en 2011 ađ leikari og uppistandari í Georgíu í Bandaríkjunum hafđi samband viđ erkibiskup bandarískan og stakk upp á ţví ađ Katrín af Aragóníu yrđi tekin í dýrlinga tölu. Mađurinn, sem var atvinnulaus leikari, var greinilega ađ vekja athygli á sjálfum sér frekar en Katrínu (sjá hér). Katrín af Aragóníu hefur aldrei boriđ geislabaug á neinum myndum af henni. Ţađ hefđu Steinunn og Vala geta gengiđ úr skugga um án ţess ađ vera hiđ minnsta menntađar í miđaldafornleifafrćđi.

Í greininni í Sögu LV -1 2017 hefur sagan hins vegar umbreyst og ţróast örlítiđ í međförum óvenjufrjós ímyndunarafls Steinunnar, ţví nú heldur Steinunn ţví fram ađ dýrlingurinn á myndinni sé engin önnur en heilög Barbara. En Steinunn gleymir ţví, ţó hún hafi sjálf fundiđ hollenska Barbörumynd úr pípuleir í brotum á Skriđuklaustri, ađ heilög Barbara var iđulega sýnd međ pálmagrein í hćgri hendi. Ţađ fer nú lítiđ fyrir henni á myndinni á bjöllunni frá Helgafelli. Hvađ varđ af pálmagreininni Steinunn?

Granatepliđ í tengslum viđ Katrínu af Aragon.

Juan_de_Flandes_002

Höfundar greinarinnar um kirkjuklukkuna í Helgafellskirkju, Steinunn og Vala, héldu ţví upphaflega fram ađ granatepliđ sem sést á kirkjuklukkunni ađ Helgafelli sé hluti af ćttarskildi ćttar Katrínar. Enn er vađiđ í villu. Ţćr gleyma einnig ađ nefna ađ Katrín var fyrst lofuđ og gefin Artúri, bróđur Hinriks VIII. Foreldrar Katrínar voru Ferdinand II af Aragoníu (Aragónía liggur á norđaustur-Spáni víđs fjarri Granada) og Ísabella (Elísabet 1) af Castillíu.

Eftir ađ herir ţeirra hjóna höfđu endanlega ráđiđ niđurlögum á veldi Nasrid konunganna múslímsku (Imarat Gharnatah í Al-Andaluz sem stofnađ var 1230 e.Kr.), tóku hjónin sér af og til búsetu í höllinni Alhambra.

Nafn borgarinnar og hérađsins umhverfis var ekki Granada á tímum Nasrid ćttarinnar - heldur Gárnata (Karnatha) sem ţýđir hćđ útlendinganna á arabísku og vísar til ţess ađ gyđingar, sem fyrir múslímunum voru ávallt útlendingar og óćđri músílmönum, bjuggu í miklum mćli á ţeirri hćđ sem borgríkiđ fćr nafn sitt af. Borgin var reyndar einnig nefnd Gárnata al-Yahud á arabísku. Gyđingar í Granada, sem síđar flýđu í miklum mćli undan Ferdínandi og Ísabellu, m.a. til Portúgals og síđar til Hollands, voru rétt mátulega ţolađir af múslímum, ţví ţekking ţeirra, lćrdómur og hagleikur kom sér vel fyrir hina múslímsku herfursta, sem keyptu sér ţađ sem hugurinn girntist.

Granada var ţví ađeins hljóđmyndun af nafninu Gárnada. Ferdínand hinn kaţólski og Isabella spúsa hans, foreldrar Katrínu litlu og ófríđu, voru í furđu ćđiskenndu gyđingahatri sínu eftir ađ múslímar höfđu veriđ hraktir á brott úr Gárnata. Ţau hjónin gerđi allt til ađ koma ţeim í burtu og m.a. ţess vegna varđ Gárnata al-Yahud ađ Granada, fyrst og fremst međ vísun til Maríu Meyjar og ávaxtar hennar Jesús, og táknađi grantepliđ la granada á trénu el granado, á myndmáli miđalda og endurreisnartímabilsins ađ María sé ţunguđ. Granatepliđ var einnig tákn eđa allegoría fyrir kirkjuna sem safnar sama ţeim sem trúa (međ vísun til berjanna/frćjanna í frćbelgnum), og á síđmiđöldum er granatepliđ stundum sýnt í hendi Jesúbarnsins og táknar hiđ nýja líf sem fórnađ er fyrir mannkyniđ. Hins vegar var granatepliđ ađeins lítill hluti af skjaldamerki ćttar Katrínar áriđ 1492.

aragonhorenbout1

Katrín hljóp í spik sem hústrú Hinriks og fćddi honum engan karlkyns erfingja

Ţess ber ađ geta ađ ţegar Hinrik VIII var ađ reyna ađ losa sig viđ Katrínu, ţví hún gat ekki fćtt honum annađ en lífvana drengi og stúlkur en ađeins eina lifandi stúlku (Maríu). Karlstaulinn var einnig farinn ađ dađra viđ ađrar konur. Hann taldi ađ hjónabandiđ međ Katrínu vćri undir álögum og ađ bróđir hans Artúr hefđi í raun átt samfarir viđ Katarínu og ađ hún hafi alls ekki veriđ hrein mey ţegar Hinrik tók viđ henni og kvćntist.

Hinrik VIII leitađi m.a. ráđa hjá sefardískum (spćnskum) rabbínum búsettum í Modena á Ítalíu til ađ losast undan hjúskaparheitunum. Hann taldi gyđinga geta lagt til frumkristin rök fyrir ţví ađ hann fengi veittan skilnađ. Í guđfrćđi Sefaradim-gyđinga var fjölkvćni leyft og skilnađur gerđur auđveldari en hjá ţýskum gyđingum. En hann gat ekki kallađ til Englands gyđinga ţví ţeir höfđu veriđ bannađir ţar í landi síđan 1290. Ţess vegna lét hann kalla til Englands guđfrćđing einn, kristnađan gyđing Marco Raphael ađ nafni, til ađ fćra sér ţćgileg rök úr lögmáliđ gyđinga. Hinrik útvegađi sér m.a. Talmúd til til ađ leita raka og vísdóms til ađ losa sig viđ Katrínu. Hann vissi greinilega hvađ fór í taugarnar á Katrínu af Aragon og foreldrum hennar (sjá t.d. hér), sem voru međal svćsnustu gyđingahatara, kaţólskra sem sögur fara af.

Ekki fór mikiđ fyrir granateplinu í skjaldamerki konungsćttar spćnsku. Fađir Ferdínands II var farin ađ kalla Granada hluta af spćnska konungsríkinu áriđ 1475. En sigur ţar var víst mest í munninum á kóngsa. Granatepliđ var ţó ekki tekiđ upp sem merki Granada-ríkisins fyrr en eftir fullnađarsigur sonarins yfir Nasrid konungunum. Ţá var ávexti Maríu Meyjar, komiđ fyrir í skjaldamerki konungsćttarinnar í mýflugumynd og reyndar fyrst á gullmynt, svo kölluđum exelentum /exelente de Granada), sem hafin var slátta á áriđ 1497. Hins vegar er ţađ alrangt ađ granatepliđ hafi veriđ skjaldamerki ćttar Katrínar líkt og Steinunn hélt upphaflega fram áriđ 2015.

2028605l

Granatepli á tveimur greinum var merki Granada eftir 1492 og sést fyrst neđst á hinum konunglega skildi á myntum frá 1497. Á Skjaldamerki Katrínar á Englandi, međan ađ hún var drottning, fór sömuleiđis lítiđ fyrir granateplinu, sem upphaflega var kaţólskt tákn fyrir Jesús, barn Maríu meyjar.

2000px-Coat_of_Arms_of_Catherine_of_Aragon.svg

 

Myndin á Helgafellsklukkunni sýnir í raun Maríu mey

Ég taldi til margt í grein minni áriđ 2015 sem útilokar ţađ algjörlega ađ konan á bjöllumyndinni sé Katrín af Aragon líkt og Steinunn hélt upphaflega fram. Ţađ helsta er ađ konan á myndinni sem ég tel vera Maríu mey er međ geislabaug. Hún er ţví helg kona. Rök mín fyrir ţví geta menn lesiđ í grein minni frá 2015, sem Steinunn afneitar. Ég tel einni ólíklegt ađ bjallan sýni heilaga Barböru.

En nú er Katrín, sem yfirmađur klaustursverkefnisins hélt upphaflega fram ađ vćri á myndinni á klukkunni, orđin ađ Barböru í heimatilbúinni dýrlínatölu Steinunnar Kristjánsdóttur. Eitt af táknun (attribútum) Barböru er vissulega turn. Ef ţađ er turn sem sést hćgra megin viđ dýrlinginn en ekki gosbrunnurinn sem oft er sýndur á helgimyndum af hinum umlukta garđi hortus conclusus, ţá gleymir Steinunn ţví sem ég ritađi henni til hjálpar fyrir tveimur árum síđan: Táknrćnn turn Davíđs konungs í Jerúsalem (Hebr. Mevo Dovid Melech) stendur einnig i hortus condlusus í miđaldamyndum af ţessum forláta garđi. Ţađ er ekki bara Barbara sem sýnd er međ turn. Stundum er turninn í garđi Maríu sýndur sem gosbrunnur.

Áletrunin á bjöllunni H C sem Steinunn les sem H G stendur fyrir Hortus Conclusus (sjá grein mína frá 2015). En Steinunn telur ţađ vera upphafsstafi klukkusteypumannsins - sem ţá hefur kannski veriđ einhver Hector Gonzalez, ţví Steinunn hefur nú gert bjölluna spćnska án nokkurra raka nema ţeirra ađ ónafngreindur ađili á Englandi hafi haldiđ ţađ.

Ađ bjallan sé spćnsk eins og Steinunn lćtur sér detta í hug í grein sinni í Sögu er út í hött. Íslendingar voru á engan hátt í verslunarsamböndum viđ Spánverja á 16. öld. Hlutir frá Spáni berast fyrst óbeint til Íslands á 17. öld. Ensk gćti bjallan veriđ, en engar hliđstćđur eru til á Bretlandseyjum. Líklegast er ađ bjallan sé úr Niđurlöndum eđa frá Ţýskalandi, en ekki er hćgt ađ útiloka Bretlandseyjar.

Í byrjun 16. aldar og um miđja öldinar voru majúsklar (stórir bókstafir á öllum bókstöfum orđa í áletrunum (epigrafíu) aftur komnir í tísku. Bjallan var einmitt steypt á ţeim tíma, áriđ 1547. Lag bjöllunnar minnir nokkuđ á bjöllur frá ţví fyrir og um 1200. Slíkt lag kom aftur í tísku um tíma í Ţýskalandi.

Í Ţýskalandi hafđi Lúther einnig gert bćnina sem hefst á orđunum DA PACEM DOMINE IN DIEBVS NOSTRIS (sem er ađ finna á bjöllunni á Helgafelli) ađ sínum orđum og samdi m.a. sálm sem hann kallađi Verleih uns Frieden gnädiglich, sem byggir á ţessari gömlu kaţólsku morgunbćn.

Tveir möguleikar eru hugsanlega fyrir ţví ađ prófessor viđ HÍ virđi ađ vettugi athugasemdir frá kollega sem er sérmenntađur í kirkjufornleifafrćđi og miđaldafrćđum, sem Steinunn er alls ekki.

Ţeir eru ađ:

1) Steinunn hafi afhent Sögu greinarstúf sinn áđur en ađ ég gagnrýndi skođun hennar og sendi henni.

2) Hún virđir ekki ţekkingu annarra og er enn á ţeirri skođun ađ hún hafi rétt fyrir sér um túlkun sína á kirkjuklukkunni á Helgafelli.

Ţađ skiptir einu hvađa skýringu mađur velur. Ritstjórn Sögu er til háborinnar skammar. Ritstjórarnir ćttu ađ hafa frćđilegt bolmagn til ađ sjá ađ greinin inniheldur fjölmargar villur, vangaveltur og stađhćfingar í stađ frćđilegra raka, og hefur greinin ţví takmarkađ frćđilegt gildi. Ritstjórar eiga vitaskuld ađ kynna sér hvort ađrir hafi ritađ um sama efni.

Tímaritiđ Saga virđist í einhverri frćđilegri lćgđ og getuleysinu er greinilega fagnađ međ ţví ađ setja greinarstúf međ alvarlegum rangfćrslum fremst í tímaritiđ og nota myndefniđ fyrir greinina sem kápumynd. Myndin á kápunni er álíka óskýr og tilgátur Steinunnar. Ljósmyndirnar međ greininni eru einnig í hrćđilega bágum gćđum. Spyrja mćtti, hvort ađ í tísku sé á Íslandi ađ hylla fáfrćđi og vitleysu, ţar sem ógrunduđ persónuleg skođun háskólaprófessors međ skáld í maganum sé meira virđi en frćđileg rök undirbyggđ međ dćmum?

Höfundar greinarinnar í Sögu vitna í blogg á vefsíđu The Museum of London, ţar sem Vala Gunnarsdóttir hefur sett inn fyrirspurn. Engin svör hafa borist Völu nema frá mér á ţeirri síđu (Sjá hér).

Greinilegt er ađ mýtufornleifafrćđi á upp á pallborđiđ á Íslandi (sjá t.d. grein mína hér á undan um túlkun fornleifa í Stöđvarfirđi). Ţađ er líkast til tímanna tákn á Íslandi. Formóđir fílamannsins og fóstra eskimóakvennanna og annars rugls (sjá t.d. hér, hér, hér um alla tíđ, hér, hér, hér og hér) hefur einnig hlotnast fálki međ slaufu. Ţađ er víst víđar verđbólga en í spilltum fjármálum Íslands eđa ferđamannaplokkinu.

Leitiđ, og ţér munuđ finna...

Ef Steinunn Kristjánsdóttir hefđi í raun og veru sökkt sér niđur í frćđin í stađ ţess ađ vera á eintómu fjölmiđlatrippi međ ţvćlukenndar tilgátur, hefđi henni, fyrir ritun hneisulegrar greinar sinnar í Sögu, veriđ kunnugt um prýđisgóđa frćđigrein eftir Hope Johnston:

CATHERINE OF ARAGON'S POMEGRANATE, REVISITED. Transactions of the Cambridge Bibliographical Society, Vol. 13, No. 2 (2005), pp. 153-173 (sjá  http://www.jstor.org/stable/41154945).

Ţá hefđi prófessorinn getgjarni vitađ ađ rós og granatepli voru myndmál margs annars á 16. öld en hjónabands Arthúrs og Katrínar - eđa síđar Hinriks og sömu Katrínar. Ţessa grein ćttu ritstjórar líka ađ hafa fundiđ og međ henni getađ bent Steinunni á villur hennar. Ţađ fer greinilega lítiđ fyrir frćđilegri getu á Sögu. Kannski kannast ritstjórarnir ekki viđ Google?

2017-07-07 (1)

Viđ látum hér í lokin meistara Bob biđja fyrir okkur og hringja klukkum sínum fyrir fremsta grillufangara íslenskrar fornleifafrćđi. Henni er vitaskuld leyfilegt ađ svara fyrir sig. En hingađ til hefur ekki veriđ neinn vilji hjá Steinunni ađ gera ţađ nema ţá á bak viđ tjöldin. Ţögnin og yfirklór hefur hentađ henni betur ţegar yfirlýsingarnar í fjölmiđlunum reyndust vera dómadags rugl. En nú hefur hún hins vegar fengiđ tímabundiđ sérleyfi á rugliđ í sér međ grein í hinu virta tímariti Sögu. Ţađ er allt annađ og mun alvarlegra mál en ađ vera međ delludreif í gúrkutíđinni á fjölmiđlum.

Bobbi á bjöllunni í Japan áriđ 1997. Ţetta er einfaldlega ekki hćgt ađ gagnrýna.

 

Sjá fyrri grein um efniđ hér


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband