Frsluflokkur: Kuml

Dysnes, Dalvk og Dys

DMR-160516 2

Mjg ngjulegt var sl. mnui a fylgjast frttum me rannskn kumlateignum vi Dysnes Eyjafiri. a er enn n nokkurs vafa fundur sumarsins og skkar hanntstinni sem bygg hefur veri fyrir landnm hfi dr. Bjarna F. Einarssonar. Dysnesi voru rannsku btskuml, v ar vilja hugarramenn sem dreymir vota drauma um heimshitnun reisa aljlega hfn ar sem Eyfiringar geta gerst aumjkir jnar eirra sem sigla um sfr norurhf framtarinnar.

DMR-164262 2

tt frttir vru fullar af kjafti, t.d ess hljandi a Dysnes vri eins og allir arir minjastair vi strndina, a fara kaf ea brotna sj fram af ldugangi, er ljst a essi staur var alls ekki neinni httu af nttrunnar vldum.

Eina httan sem stejai a honum, ur en fornleifafringar fundu kumlateiginn, var grgi manna sem sj gull og grna skga hafnarsti sem mun endanlega gera t af vi allt lf Eyjafiri.

Frttinni af kumlunum sem voru httu var svara fjlglega af plitskum amla r vinstrigrnum sem hrpai fjlmilum a fornleifafringa (les: sjlfseignar- og einkafyrirtki Fornleifastofnun slands) vantai 300.000.000 krna til a skr allar strandminjar slandi. Menn komast greinilega einhverja vmu sumrin. Ungstalnistinn r VG, sem hefur lti sig heillast af fornleifabissness, vill lta rki gefa prvatfyrirtki ti b skitnar 300.000.000 til a hgt veri a reisa fullt af hfnum vi heimskautabaug n ess a rekast fornleifar. J, egar RV flytur aeins frttir af Ptn, Trump og rfum gargandi vitlausum mslmum grkutinni, kta fornleifafringar frttastofurblkur me hverri sensasjninni ftur annarri.

Kumblin Dysnesi eru reyndar hinar hugaverustu fornleifar og verurspennandi a ba ess hva fst r frekari rannskn btskumlunum, sem singi leiksins uru a skipakumblum hj blaamannasauunum syra. Kumlin minna mjg kuml fr 9. og 10. ld Norur Noregi, og skosku eyjunum sem og Sebbersund vi Limafjr Danmrku.

DB83vLMXgAEZVVp

g skoai fallegar uppgraftarmyndir frrannskninni Twitter-su Hildar Gestsdttur sem ber sama nafn og vara ein forn sem vsai mnnum lei yfir hlendi fyrir langalngu. Beinakerling heitir sa ntmafornleifafringsins Hildar, og vsar vst til kunnttu hennar sjkleika beina, en forum bar varan Beinakerling anna nafn sem var anus ( kvenkyns beygingu). Mig kljai fingurna egar g s myndirnar anusi Hildar og gladdist yfir v hve miklu betur Hildur grefur en afi hennar hann Gsli fr Hala geri. g minntist einnig Dalvkurkumlanna sem fundust ekki langt fjarri fyrir 108 rum san og voru rannsku af danska lisforingjanum og landknnuinum Daniel Bruun.

DCTNsTcXcAELYwr

Myndin efst essu bloggi snir burstadreng Daniels Bruuns, lklega strk fr Dalvk, sem hefur fengi heiurinn a vinna vi merkan fornleifagrft. Hann komst aldrei blin. N var Bruun ekki fornleifafringur en kunni samt dvel til verka og rangurinn af v ekkjum vi fr frbrum verkum hans um sland og Grnland, hann s kannski n ori ekktastur fyrir rannsknir snar Suur-Tnis.

Svo skemmtilega vildi til a mean Dysnes var rannsaka af kollegum mnum, komst gsjlfur lok jn nvgi vi dysjar nesi litlu um klukkustundarakstur fr Reykjavk. g var fer me gum vini, konu minni og syni. Nesi a arna heitir einfaldlega Dys.

IMG_7806 (2)

Dys

Mr sndist g sj a minnsta kosti fjgur kuml stanum og sex ef g vri haldin temjandi myndunarafli "fstru grnlensku kvennanna Skriu". Er ekki tilvali a byggja hfn arna vi nesi? Jafnvel frhfn ar sem a besta sem slendingar eiga: skkulairsnur, Tommaborgarar og SS-pylsur vera seldar uppsprengdu veri og opnaur verur almennilegur unisex hrukassi, Fjallkonan Fr, svo eir sem sigla um brdda pla geti ltt ungri pyngju sinni, ur en eir eygja uppsveitir Vladivostok, saka ea Shangh, eftir a au bli hafa fari undir myndunarvatn, og halda v fram sem fyrst og fremst hefur drifi farmenn til da aldanna rs.


Blkldd kona en fkldd

blaklaedd_og_faklaedd.jpg

Ritdmur


Nlega fkk g hendur sningarritiBlkldda konan - N rannskn fornu kumli (2015, 72 bls.). Bkin, sem er "tvtyngd", slensk/ensk, tengist sningu jminjasafni slands endurrannsknum leifum r kumli konu sem fannst Litlu-Ketilsstum Hjaltastaaingh ri 1938. Bkin kom t meira en tveimur mnuum eftir a sningin var opnu. g hef ekki haft tk a sj sninguna, en n hef g lesi Blklddu Konuna.

dag, 29.8.2015, ermling um rannsknina jminjasafni slands. etta er innlegg mitt til ess. Fari og spyrji frimennina r spjrunum blu, en lesi fyrst etta tt langt s:

Embttismenn og frilegir rgjafar

Bkin hefst heldur hstemmdum inngangsorum embttismanns, Margrtar Hallgrmsdttur sagnfrings og jminjavarar. v miur tel g samlkingar jminjavarar essu kumli og rannsknum v vi leifar "mrarmannanna" Grauballe- og Tollundmannanna Danmrku algjrlega t htt. Margrt Hallgrmsdttir lkir einnig leifum konunnar fr Ketilsstum vi rannsknir tzi, "smanninum" sem fannst tlsku lpunum ri 1991. a er vst orum of auki, v mia vi allar r rannsknir sem menn hafa gert tzi ea mrarlkum Danmrku, eru rannsknir kjlka og andlitsholdi konunnar fr Litlu-Ketilsstum afar vivaningslegar og byggilegar.

Mia vi yfirlsingar jminjavarar blum fyrr r, ar sem bla konan var dregin inn umruna um 100 ra afmli kosningarrttar kvenna slandi (sj hr), ykja mr niursturnar mjg rrar og vel v a uppnefna blessaa konuna kumlinu fklddu konuna, vegna ess hve ltt bitastar niursturnar eru.

Eftir htleika embttiskonunnar kemur torteti gervi Steinunn Kristjnsdttir, sem Fornleifur skrifai um njustu grein sinni. Steinunn, sem er "frilegur rgjafi" vi ger bkarinnar (skv. upplsingu bkarkpu) er me stuttan inngang. Ekkert kemur frilega hugavert fram honum frekar en kafla Sndru Sifjar Einarsdttur sem tekur vi keflinu og lsir fundarsgu kumlsins. dist g a kafla Sndru um kyngreiningu t fr gripum. ar finn g essa setningu sem mr finnst betri ensku en slensku:

"Western ideas about two sexes- male and female - have often determined the interpretation of gender and gender identity in graves, where only the grave goods were taken into account:"

slenska gerin er ruvsi og hefur ori vestrnar (Western) a einhverjum stum veri fjarlgt:

"Hugmyndir um tv kyn,karlkyn og kvenkyn, hafa oft ri tlkunum kyni og kyngervi einstaklinga ar sem aeins hefur veri stust vi haugf grfum eirra".

Vissulega fll g karlfauskurinn essa "Western idea" gryfju, sem aeins sr tv kyn og geng nstum t fr v me vissu a sklaspennurnar kumlinu fr Ketilsstum hafi ekki tilheyrt karli. g hugsai ekki einu sinni til ess a arna hafi veri grafinn blkldd LBGT-persna (Lesbian, Bisexual, Gay, Transsexual). Eins er g svo modern hugsun, a egar g hef velt fyrir mr miklu fjlda perla kumlum slenskra karla er meiri en meal annarra norrnna karla vkingald, lyktai g ekki t fr "kveifarlegum" gripum eins og perlum, a karlarnir hafi veri bi, trans ea gay.g veit a perlur finnast einnig miklum mli grfum samskra karla og s meiri stu til a tengja a eim perluglei slenskra karla.

g reyni a varast a lta ekki menningarheima fyrir 1000 rum san me menningargleraugum mns eigin samtma. Er a greinilega komi r tsku. ess vegna tel g a vera gott a hgt s a kyngreina me ru en perlum. En rija kyni+ fornleifum verur vst seint fundi me lffrilegum aferum frekar en fjlda perla - enda skiptir a vst afar litlu mli, n egar vi vitum a einstaklingurinn grfinni Litlu-Ketilsstum var kona. ru mli hefi a gegnt hefi hn fengi sver me sr kumli. hefu runni mig tvr grmum. En a er samt fyndi, a um a bil 20 rum eftir a kynjafri fr r tsku ti heimi, eru sumir slenskir fornleifafringar kafi slku.

ketilsta_ir_skalaspennur_1268373.jpg

Klnaur og skart

Michle Hayeur Smith ritar mjg mikilvgan kafla um klna, skartgripi og textla. ar er lopinn v miur teygur meira en sta er til. Hva varar kopargripi, tvr sklanlur ogrblaa nlu, sem fundust kumlinu, er ljst, a vitekin, gerarfrileg aldursgreining eirra kemur ekki heim og saman vi geislakolsgreiningar (AMS-greininga) efnivii r kumlinu (sj near). Brjstnlurnar eru af ger sem mismunandi srfringar hafa me gri vissu og miklum samanburargreiningum aldursgreint til 10. aldar og frekast til mibiks aldarinnar og sari hluta hennar.

tt kaflinn eigi a sgn lka a fjalla um perlur er eftirfarandi setning allt og sumt sem um r er rita, en aftar bkinni er yfirlit yfir haugf, ar sem r eru einnig nefndar ennan htt:

" gti konan frKetilsstum hafa tt ttir a rekja til meginlands Evrpu. Hn bar reyndar perlufesti [Aths. Fornleifs: sem hr fyrrum var kalla srvi af Kristjni Eldjrn] sem hefur hangi milli brjstnlanna tveggja, og sumar benda til tengsla vi sunnanvert Mijararhafssvi."

Mr til mikillar furu er essi setning ruvsi enskunni:

"The woman from Ketilsstair may have had a family connection with continental Europe. She was actually adorned with beads that would have hung between her two brooches and some of these beads also suggest possible exchange with the southern Mediterranean".

essar upplsingar mismunandi. Af hverju? Svr skast.

blasu 65 er svo endurtekin upplsingin um a perlurnar su fr Suur-Evrpu og v er meira a segja haldi fram a arar su jafnvel enn lengra a komnar og sagt er a " aldursgreining perlnanna bendir til a r su fr 10. ld. Vitna er mastersritger vi H fr 2005 eftir Elnu sk Hreiarsdttur, sem ber heiti slenskar perlur fr Vkingald. ar krnar gamani fyrir mig, v s ritger er ekki agengileg netinu eins og margar MA ritgerir fornleifafri slandi. Rkin sem vitna er er ekki hgt a sj. a eru ekki g vsindi.

perlur_ketilssta_ir_1268393.jpg

Mynd r bkinni. Stra perlan svarta, er r tlgukoli (gagati, sem ensku kallast jet). Hn er mjg lklega komin fr Bretlandseyjum. myndinni sst ekki str perla r rafi sem fannst kumlinu. Hinar perlurnar eru r gleri. Sumar perlurnar voru gerar Norurlndum/Norur-Evrpu, en t.d. litla grna perlan og mlmlituu perlurnar (svk. "segmented metal foiled glass beads") eru ttaar fr botni Mijararhafs.

etta er auvita meinloka. g hef bori perlurnar undir fremsta srfring Dana perlum vkingald, Claus Feveile, og hann telur ekki a perlurnar gefi stu til a tengja r uppruna eirra sem bru r, vi vitum vel a mlynnuperlurnar og grnu perlurnar srvinu su komnar - j, milljaratali- fr Miausturlndum, og hafa aan borist allt austur til Indnesu, suur til Madagaskar og norur til slands, og ef g s rtt um daginn, alla lei til Amerku. r geta veri miklu eldri en fr 10. ld en hafa veri umfer lengi, ur en r brust til slands. a hefur ekkert me uppruna flks slandi a gera hvort perlurnar eru fr "Suur-Evrpu" ea "lengra a komnar", en a skilur Michle Hayeur Smith greinilega ekki. Perlur voru ein algengasta verslunarvaran Jrnld og Vkingald! sta ess a vitna MA ritger slensku, hefi hn tt a ekkja grundvallarverk Johans Callmers fr 1977 um glerperlur og greinar Claus Feveiles og annarra um perlur Danmrku. Hfundur kaflans um klna og skreyti hefur greinilega ekki grundvallarekkingu v sem hn ritar um.

g hafi einnig samband vi Elnu sk Hreiarsdttur til ess a sj, hvort etta rugl var fr henni komi. Svo er ekki. Haft hafi veri samband vi hana t af sningunni og bei um leyfi til a vitna mastersritger hennar og hn hins vegar bein um lit einhverju atrium essu vikomandi. a voru mismunandi ailar fr jminjasafni sem hfu samband vi hana oftar en einu sinni. Baust hn til ess a kkja aftur r upplsingar sem hn hafi undir hndum um perlurnar ea kkja lauslega perlurnar aftur og taka saman eitthva um efni fyrir sningu/bk, en a var ekki hugi slku. Henni var heldur ekki boi a lesa a sem endai sningu ea bk um perlurnar og henni ekki send bkin. a eru eru einfaldlega sttanleg vinnubrg og jminjaveri og safni henni til ltillar frgar!

rtt fyrir alltetta spin essum kafla bkarinnar um klna konunnar. a leikur enginn vafi v, a konan hafi veri blkldd og upplst er a a hafi einnig veri liturinn vefnai sem hefur fundist 65% kumla kvenna slandi. v miur er ekki upplst, hvort a s kumlum ar sem fundist hafa vefnaarleifar, ea 65% allra kumla. Litarefni er r plntu sem kallast Litunarklukka (Isatis tinctoria).

Aldurinn

Aldursgreininguna kumlinu kynnir eiginmaur Michle Heyeur Smith, Kevin Smith. Kevin er drengur gur sem er slenskum fornleifafringum vel kunnur. Ungur a rum lagi prfessor einn New York, Thomas H. McGovern hann einelti, ar sem McGovern taldi ekki sland vera big enough for both of them. a er nnur saga og ljtari, sem brlega verur sg.

Strax egar g s a greiningarnar hafa veri gerar hj Beta-laboratories, fer maur a efast. etta er fyrirtki sem selur greiningar og fru lngum ekki allt of gar sgur af v. En ar sem bi eru gerar δ13C mlingar og arar nausynlegar leirttingar fyrir viskiptavinina Beta dag og a etta er AMS greining, hljta a vera arir og betri tmar. a er ljst, a Kevin Smith fremur a sem g kalla elastic statistics (teygjutlfri). a er ekkert vi greiningarnar rjr sem g hef einnig rennt gegnum OX-forriti sem er hgt a gerast notandi a netinu, sem gefur stu til a lykta anna en a ullin sem greind hefur veri hafi vaxi rollum sem uppi voru 9. ld. Enn sur a tnnin (kollageni tnninnir blklddu konunni sem greind var hafi veri lfi og nst henni fram 10. ld, lkt og Kevin Smith vill halda fram. a er 90% rkleysa.

ketill_1.jpgketill_2.jpg

ketill_3.jpg

Samkvmt leirttum og kalbreruum AMS greiningunum er aeins 3,5% lkur v a konan hafi veri uppi byrjun 10. aldar lkt og Kevin Smith heldur fram a s lklegast a hafi veri s tmi sem hn lst . 89% lkur eru hins vegar v a hn hafi veri uppi 9. ld, skv. AMS-greiningunum.

Me aldursgreininguna nlunum kumlinu huga, tel g lklegast a vandamli s enn sem ur reianleiki C-14 greininga slensku efni, sem er miki vandaml fyrir slenska fornleifafri. Nlur kumlinu Litlu-Ketilsstum , sem m.a. er hgt a aldursgreina me samhengisgreiningum me dagssettri arabskri mynt, annarri mynt og gripum me ekktan aldur er a mnu mati reianlegri aldursgreining en essar rjr greiningar. Konan sem heyg var Ketilsstum d a mnu mati 10. ld, svo a tlfrilega su vi mlingu geislakols greinilega meiri lkur v a hn hafi ltist seinni hluta 9. ld. Kevin Smith hefur v miur ekki teki essum greinilega samrmi. Konan og ftin hennar uru til 9. ld, ef tra m AMS-greiningunum fr Beta-Lab, mean a skartgripir hennar voru tsku 10. ld. a er skrti, ekki satt?

Lkamsmannfrin

Svo kemur merkilegasta grein ritlingsins, en hn er eftir Joe W. Walser hinn rija, sem er me MSc gru fr Durham University Englandi noranveru, ar sem g vann veturlangt ri 1988-89 a doktorsverkefni mnu. Joe er einn essara manna sem leitar svara beinunum. t fr lengd lrleggs eirrar blu kemst hann a eirri niurstu, a hn hafi veri 44-50 kg. a yngd og 147-159 a h. Enginn mannfringur a viti, nema eir sem rannsaka mor, myndu tla lengd og yngd ennan htt. Maur verur a hafa nnur bein til a f rtta mynd. Hans Christian Petersen mannfri- og tlfriprfessor vi Syddansk Universitet i Oinsvum sem ri 1993 mldi bein r kumlum og kirkjugrum jminjasafni sland (sj hr), valdi t.d. ekki a lykta nokku um h konunnar kumlinu Litlu-Ketilsstum t fr einum lrlegg. Hann hefur upplst mig, a a s ekki hgt nema me mjg mikilli vissu. BMI (body mass index) konunnar er einfaldlega ekki hgt a reikna t fr einum lrlegg.


Strontum var a heillin

Strontum-greining er aal tskufyrirbri dag. Sitt snist hverjum og hefur t.d. Prfessor Kaare Lund Rasmussen ved Institut for.. fyrrverandi super-professor og forstumaur C-14 rannsknarstofu Danska jminjsafnsins tji mr nlega, a hann telji oft ekki vera tlfrileg rk til stunings ess a lykta um fingarsta, ann sta sem flk lst upp fyrstu 4-5 rin, og aan a sur uppruna flks t fr strontum-gyldum i greiningum tnnum ea ru lfrnu efni.

strontium_trelleborg_1268376.jpg

Vkingavirki Trelleborg vestanveru Sjlandi var rannsaka 5. ratug sustu aldar. ar fannst m.a. kirkjugarur fr 11. ld, ar sem grafnir voru hermenn Haraldar bltannar, a v a tali er. Fyrir nokkrum rum rust menn a rannsaka strontum gildi tnnum eirra sem lagir hafa veri til hinstu hvlu Trelleborg. Niurstaan var tlku ann veg, a meirihluti eirra sem ar lgju hefu veri erlendir mlaliar, v eir voru ekki me smu strontum gildin og mld hafa veri Trelleborg. lykta var, a eir hefu t.d. komifr Pllandi ea Noregi. Prfessor Kaare Lund Rasmussen elisfringur telur ekki a a s tlfrilegur grundvllur fyrir v a lykta ann htt (persnulegar uppl. 17.8.2015). Nlegar mlingar strontum-gildum Danmrku sna svi me miklu hrra strontum jru, vatni, grri sem og eim drum sem ar lifa en vi Trelleborg. Reyndar er svi, rtt hj Trelleborg, sem er me nrri v eins h gildi og sumir einstaklingarnir Trelleborg (rauu svin kortinu). En niurstaan um erlenda mlalia Haralds Bltannar er komin t "heimsbkmenntirnar", r su vgastsagt hpnar, og eir sem birt hafa essar niurstur virast eiga mjg erfitt me a taka gagnrni.

stronium_denmark_1268379.jpg

framme Stnu Blu

Fyrr sumar var v haldi fram fjlmilum, a blkldda konan vri fr Vestur-Skotlandi ea hefi ali manninn ar unga aldri. Eitthva hefur eirri niurstu veri breytt fyrir bkina, v n lyktar Joe Walser III, a stpagildi greiningarinnar su dmiger fyrir vestur- og suur England, rland, Wales og Skosku eyjarnar.

a, a Joe heldur a strontum-gildin konunni sni a hn hafi fyrstu r sn bi Skotlandi, Wales osfr., segir a ekkert um tterni hennar. Hn getur allt eins veri ttu r Noregi, hn hafi fst Skotlandi. Reyndar er a n svo, a Joe Walser III hefur ekki einu sinni haft fyrir v a upplsa lesendur, hvaa strontum-gildi konan hefur. En ef hann telur sig finna svipu gildi Bretlandseyjum og fundust tnn Ketilsstaakonunnar, gti hn alveg eins hafa fst og alist fyrstu r sn upp Noregi, v Noregi erustrontum gildi vast hvar ekki svipu eim sem mlast Bretlandseyjum. Ef Joe skoar essa grein, sr hann a mlingar Bretlandseyjum og Noregi gefa svipaar niurstur. S bla gti ess vegna vel hafa fst og alist upp i Noregi, og v ekki a?

Glsilegasta, en smuleiis vitlausasta yfirlsing bkarinnar kemur svo bls. 53., ar sem Walser skrifar:

"Sni var teki r hgra gagnaugabeini konunnar og sent til fornDNA greiningar hj slenskri erfargreiningu. Niurstur essara rannskna liggja ekki fyrir en r gtu veitt nnari upplsingar um tlit konunnar, uppruna og bsetu."

Nema a menn finni smvgilegan litningagalla sem t.d. veldur v a flk er rauhrt og hefur a v er okkur hinum finnst ramma svitalykt, er algjrlega t htt a lta a hgt s a kvea eitt ea neitt um " tlit" konunnar, nema a hn hafi veri haldin einhverjum erfagalla (syndrmi) sem t.d. hefur bkla hana. A sj mannfring sem ltur a fentpa (tlit flks) geti kvarast 100% af gentypunni (erfamenginu) er fjarstukennt. Vitaskuld geta DNA-rannsknir hugsanlega sagt eitthva til um, hvort konan kumlinu hafi veri t.d. negri ea fr Miausturlndum, en eins og perlurnar, snir DNA hennar ekki tlit hennar og aan af sur nokku um jerni (etnicitet).

Lokagrein ritsins er eftir Juliu Tubman, ungan forvr, og fjallar um forvrslu holdsleifum af andliti konunnar. ar sem mig skortir ekkingu forvrslu, ver g a sleppa mati mnu v, enda snist mr vinnuafer Tubmans vera mjg yfirvegu og nkvm t fr lsingum hennar.

essi annars rra tkoma, sem hefur veri sett upp sem sning jminjasafni slands, og lkt vi rannsknir tzi gamla lpunum. Kumlkonan hefur meira a segja veri dregin inn kvenrttindasgu slands, finnst mr rin sta til a skra bkina upp ntt: Fkldda konan er nafn me rentu eftir mefer frimannalisins henni. Efni er rrt og ri.meira_rugl.jpgessi einkennilega myndar fylgir grein Joe W. Walsers hins rija um beinin (bls. 48-9). Hvernig getur lkamsmannfringur me viringu fyrir sjlfum sr stt sig vi a hold og h s teiknu yfir tlnur hauskpuleifanna og n ess a listamaurinn geri sr grein fyrir v a ykkt mjkra vefja msum stum hfi hefur veri rannsaka skipulega af vsindamnnum um ratugaskei og nota menn r mlingar egar tlit flks er kvei t fr hfukpu, t.d. mormlum? Maurinn sem teiknar etta er vissulega ekki mannfringur heldur Snorri Freyr Hilmarsson, hnnuur sningarinnar um blu konuna, sem kannski er betur ekktur fyrir a vera einn a hugmyndasmiunum, samt Dr.in spe Sigmundi Dav Gunnlaugssyni forstisrherra slands, bak vi verkefni sem stefnir a v a byggja fornleifar, t.d. heilan leikmyndab gmlum stl Selfossi. a hefur fari fyrir konunni teikningum hans lkt og hinni hlfgmlu Selfoss hugarranna, a konan sem hann skp me blantinum er kaflega ekta. Mr snist a arna s komin landnmskerlingin mjlkurfernum hr rum ur.

Ein dnsk grafskei hltur a vera meira en ng fyrir etta miur glsilega framtak slenskri fornleifafri. Mr er meinilla vi a bta niur grafskeiar til a gefa minna. Skeiina fr hnnuur bkarinnar, Sigrn Sigvaldadttir hj Hunangi. Fornleifur gefur mest 6 skeiar.1_grafskei.jpg

A lokum syngur Leonard Cohen um the Famous blue Raincoat. Njti n snillinnar!


Tnda kingan

Kinga 3

Eitt af eim orum sem hljmuu svo fornlega og seiandi doktorsritger Kristjns heitins Eldjrns, Kumli og Haugf heinum si slandi, var ori kinga. Ef maur leitar a orinu kinga og ljsmyndum af kingum Google, er svo sannarlega um auugan gar a gresja, ar sem etta er lka nafn kvendrlingi Plandi. Kingur ntmans Plland lkjast margar fllnum sntum, ea kannski er g ekki me ngu plskan smekk til a sj essa plsku fegur. Sjn er sgu rkari.

Aftur a kingum Eldjrns. Hann lsti bk sinni Kuml og Haugf fjrum forlta kingum sem fundist hfu fornu kumli Granagiljum fyrir ofan Bland Skaftrtungum (Granagileru kllu svoeftir Grana Gunnarssyni sem Kri Slmundarson drap). myndunumhr a ofan og neansji i a kingur essar erukringltt, steypt men me opnu verki, sem menn og konur hengdu vi srvi (steinahlsfesti) ea einhvers staar klna sinn. Kingurnar fr Granagiljum eru um 2,5 sm verml.

Kinga 2

i furi ykkur kannski v, a hr er aeins a finnamyndir af remur kingum, en en ekki fjrum. a er ekki vegna plssleysis. nrri tgfu Kumls og Haugfjr, aan sem myndirnar eru fengnar a lni, eru nefnilega aeins hgt a finna ljsmyndir af remurkingum, tt textinn nefni fjrar. Og viti menn, egar maur athugar frumtgfu Kumls og Haugfjr, eru ar vissulega sndarfjrar kingur fr Granagiljum blasu 323 (mynd 142,kingan mijunni).

Og hr kemur skringin. Fyrir allmrgum rum, sast 9. ratug ogfyrst sasta ratug sustu aldar,ur en g hf strf jminjasafni slands, skri g og ljsmyndai valdahluta kumlfjr slandi tengslum vi doktorsverkefni mitt. Einn daginn var g kominn a kingunum. Sama hva g leitai, fann g ekki allar kingurnar fr Granagiljum. Mr var sagt a leita skffunum undir gmlu sningarskpunum Fornaldarsalnum svokallaa,enallt kom fyrir ekkert. afangabk voru kingurnar vissulega sagarfjrar. Loks ni g tali af r Magnssyni jminjaveri, sem gat sagt m, a ein kingan hefi veri send til Kanada heimssninguna samt rum gripum r jminjasafni, en hn kom aldrei aftur til slands.

Kinganvar send heimssninguna EXPO67 i Kanada og kom aldrei aftur til baka. Hn hvarf, ea kannski varhenni stoli?r gat lti skrt fyrir mr, af hverju ekkert var frt af upplsingum inn um etta tap, t.d. afangabk safnsins. r sagi a ekki venju a bta vi skrningu gripum handritari afangabk safnsins.

Kinga 1

Kannski hefur r Magnsson heldur ekki haft fyrir v a segjayfirritstjraannarartgfu Kuml og Haugfjr, Adolfi Fririkssyni, fr essu tapi, v ekki er Adolf a fura sig v a upphaflegi textinn, sem og textinn 2. tgfu,greini fr fjrum kingum fr Granagiljum, meana hann er aeins me myndaf remur kingum nrri tgfu doktorsritger Kristjns forseta. Hann erlka meheldur llegar pennateikningar af kingunum, remur og ekki fjrum. Gripateikningarnar 2. tgfu Kuml og Haugfjr er reyndarmikill ljur tgfunni, en a er nnur saga sem verur fari inn sar.

Fleiri tndir gripir

tli jminjasafni sakni fleiri gripa en kingunnar fr Granagiljum? g tel mig vita a svo s, en veitekki hvort teki er vmli eins ogelilegt mtti ykja.Vissu i a stytta r safni Jns Sigurssonar hvarf eitt sinn eftir a hpur flks af Keflavkurflugvelli hafi fengi a heimskja safni mnudegi, egar safni var annars loka. Gmul kona, sem gtti herbergis Jns Sigurssonar, sr og srt vi lagi, a postulnsstyttan hefi horfi r safninu ann dag (og hn var enginn Kanahatari). Hn og arar konur sem gttu gripa safninu mrg r greindu mr fr essu egar g var barn, lklegast hefur a veri um 1970, en styttan hvarf fyrr.

Gripir hafa einnig horfi skmmu eftir a eir voru grafnir r jru, v eir hafa ekki fengi forvrslu. ar hafa fari forgrum upplsingar sem hefu veri miklu vermtari fyrir hugasama feramenn en tilgtuskapnaurinn sem menn dreymir um, og eir byggja n jafnvel Sklholti

tarefni:

Kristjn Eldjrn 1956. Kuml og Haugf heinum si slandi. Bkatgfan Norri, Akureyri.

Kristjn Eldjrn 2000. Kuml og Haugf heinum si slandi. 2. tgfa. Ritstjri Adolf Fririksson. Fornleifastofnun slands, Ml og Menning, jminjasafn slands.


Nla fr Vai

Allmargir gripir sem ttair eru fr austurhluta Skandinavu og lndunum vi botn Eystrasalts hafa fundist jru slandi. Sumir essara gripa eru greinilega gerir ar austur fr, en arir eru undir stlhrifum aan. raun hafa fundist fleiri gripir fr Eystrasaltslndunum noranverum en gripir sem yggjandi er hgt a tengja rlandi ea svoklluum keltneskum stlhrifum.

Nlan fr Vai  Skridal 2
Ljsm. var Brynjlfsson. jminjasafn slands.

Nlan fr Vai Skridal Suur-Mlasslu fannst kumli ri 1894 en kom Forngripasafni tveimur rum sar, a er til g lsing fundi hennar fr 1897 eftir Stefn rarinsson:

ess skal fyrst geti a essi staur er rtt fyrir utan og ofan tni Vai snggu grasbari. annig var vari a utan af essu bari hefi blsi, grasrtin og moldin, sem mun vera c. 3 kvartl ykkt ofan aur. Svona hefur haldi fram a blsa upp ar til komi var a beinunum, lomu au ljs. Auvita sst ekki nema hfukpan sem upp var komin, en egar grafi var svo sem 4-5 uml., og sumstaar ekki nema 2-3 uml., komu ll beinin ljs. ll mannabeinin sust bi tbein og fingur, nema hva ryfbein og hryggur var farin a fna, ar sem innflin hfu legi

Eftir v sem eg ekki best til tta, lg maurinn fr h norri til h suurs, annig a hfui snri suur, en fturnir norur. Beinin lgu ll reglulega, og var au s, a vi au hefi aldrei veri tt. - Sver a sem sumir segja a hafi fundist hef g ekki geta fengi reianlegar sagnir um, enda hefi g best geta tra, a a vri satt? En Bjrn Vai segi a satt vera a ar hafi fundist hnappar nokku einkennilegir, en vst eru eir tapair.Brjstnlina fann eg af eirri stu a egar g s hfukpuna, fr eg a grafa ar niur og fann eg strax nlina hj hlsinum.

g tk ll beinin saman og grf au sama sta niur, nokkru dpra. ess skal geti a bari er ekki blsi lengra upp inneftir en rtt yfir beinin, svo fleiri bein geta ef til vil veri ar. Sendi form. Forngripasafnsins mann hr austur er g jafnan reiubinn a gefa r upplsingar er g get af essum fundi mnum.

Borrodri fr Vai

essi hringlaga nla, sem er r koparblndu, er steypt og loku a aftan me pltu sem nl er fest . Bronsplatan, sem hangir kejunum og sem eru leifar af gyllingu, er me skrautverki Borrstl. Nlan, kejurnar og axalaga pltu sem hanga eim benda til stlhrifa fr baltnesku lndunum ea Rsslandi og a hn s fr 10. ld. Svipaar nlur finnast Finnlandi, norur rumu (Troms) Norur-Noregi, en finnast hins vegar ekki sunnan- og vestanverri Skandinavu. Austrnir hlutir finnast afar sjaldan ar. Tvr mjg lkar nlur hafa fundist slandi.

Baltneskir, rssneskir og finnskir gripir, sem finnast Norur-Noregi, eru jafnan tengdir samskri bsetu ea verslun Sama essum slum. Samar, sem ur voru kallair Lappar, hlutu ekki verskuldaa athygli fornleifafrinni fyrr en fyrir nokkrum ratugum, og ekki eru mrg r san essi frumbyggjar Skandnavu voru var nefndir bkum um vkingaldina. jernisnrsni norrnnar fornleifafri og sagnfri geri a a verkum a hlutu Sama menningu jrnaldar gleymdist og a eir voru jafnvel taldir ri Skandnvum. tt enn s vinslt a sj Sama hlutverki nttrubarnsins eru frimenn n sammla um mikilvgi eirra fyrir menningar- og verslunartengsl Norur-Skandinavu jrnld og mildum.

Verslunarhfileika Sama knnuust fyrstu landnemar slandi vel vi, enda margir eirra ttair r nyrstu hruum Noregs og voru jafnvel af samskum ttum. Rannsknir danska mannfringsins Hans Christian Petersens jminjasafni sumari 1993 beinum fyrstu slendinganna virast eindregi benda til ess a au tengsl kynni a vera meiri en t.d. Landnmabk getur um. Austrnir gripir slandi gti v snt tvennt. Annars vegar verslunartengsl vi Norur-Skandnavu, og hins vegar skyldleika slendinga vi sem ar bjuggu.

Grein essi birtist fyrst bkinni Gersemar og arfaing (1994), bk sem jminjasafn slands gaf t 130 ra afmli safnsins og sem rni Bjrnsson ritstri. rlitlar vibtur hafa veri gerar vi grein mna hr.

tarefni:

Vilhjlmur rn Vilhjlmsson, "Archaeological Retrospect on Physical Anthropology in Iceland". Populations of the Nordic countries Human population biology from the present to the Mesolithic." [Proceedings of the Second Seminar of Nordic Physical Anthropology, Lund 1990. Editors Elisabeth Iregren and Rune Liljekvist ]. Report Series from the Archaeological Institute, University of Lund No. 46 (1990), 198-214. Hgt er a lesa greinin hr pdf snii, endltinn tma tekur a hlaa hana niur.

SJSAMI~1
Ivar Samuelsen, Sami fr Finnmrku

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband