Fćrsluflokkur: Torfbćir

Torfhús í Hollandi

plaggenhut_nederlands-openlucht-museum.jpg

 

Margir Íslendingar skömmuđust sín mjög fyrir ađ hafa búiđ í torfhúsum. Sumir menn, sem fćddust á fyrri hluta 20. aldar og fyrr, hafa reyndar haft ţá draumsýn ađ skálar ađ fornu hafi veriđ miklu merkilegri hús en síđari tíma gangna- og burstabćir, eđa ţá kotin sem ţeir fćddust sumir sjálfir og ólust upp í, sótugir í fasi. Ţađ er ţjóđernisrómantík, sem hefur aliđ af sér sögufölsun og afskrćmi eins og Ţjóđveldisbćinn í Ţjórsárdal, sem á ekkert skylt viđ síđasta skálann á Stöng í Ţjórsárdal, sem eftirlíkingin á ađ sýna.

Ekki var "torfkofinn" fyrr yfirgefinn á Íslandi, en ađ einhver ruddist yfir hann međ jarđýtu sem fengin var ađ láni úr vegavinnunni. Ég hef talađ viđ gamlan mann sem ruddi niđur rústum og torfbćjum í sveit ţegar hann vann viđ vegavinnu. Ţađ var kvöldvinna hjá honum. Hann fékk kaffi, stundum eitthvađ sterkara, og gott bakkelsi fyrir greiđann. Karl Marx nefndi ţessi híbýli Íslendinga og gerđi lítiđ úr ţeim í einhverju verka sinna. Íslenskir marxistar, sem hafa lesiđ Marx eins vel og Hannes Hólmsteinn Gissurarson hefur, hafa ţví alltaf veriđ miklir áhugamenn um steinsteypu. Danska hugtakiđ "Beton-kommunist" er ţví nafn međ réttu, ţó ţađ hafi orđiđ til ađ öđru tilefni.

Fornleifafrćđingar telja vitaskuld enga skömm af torfhúsum enda rum viđ flest komin af fólki sem byggđi sér slík hús. Íslendingar byggđu međ ţví efni sem ţeir höfđu ađgang ađ. En sökum skammar og annarra ţátta eru ţau fáu torfhús sem enn standa á Íslandi söfn eđa hluti af söfnum. Hitt varđ tímans tönn ađ bráđ eđa jarđýtunum.

plaggenhut2.jpg

Torfhús í Hollandi

Eftir ţetta formálasteyputorf er best ađ koma sér ađ efninu.

Ţađ kemur kannski á óvart ađ torfhús voru einnig ţekkt, og búiđ í ţeim fram á 20. öldina í öđru Evrópulandi en Íslandi og ţađ í landi sem er eitt rótgrónasta ESB-landiđ í Evrópu. Fćstir Hollendingar vita reyndar, ađ í landi ţeirra bjó fólk í frekar hrörlegum torfhúsum sem Hollendingar kölluđu plaggenhut (plaggenhuten í fleirtölu). Fólk sem bjó í slíkum húsum var fátćkt fólk til sveita, og ţađ ţótti skömm af búa úr slíkum hreysum, líklega svipađ og ađ búa í Höfđaborginni í Reykjavík. Ţessi hús var ađ finna í nyrstu héruđum Hollands, Drendthe, Fríslandi og Overijssel.

oude_peel001.jpg

Ýmsar ađferđir voru viđ byggingar ţessara hollensku torfhúsa. Stundum voru veggir úr eins konar torfhnauss, en torfiđ var ekki skoriđ af sömu list og á Íslandi. Ţetta voru oftast kofar reistir í neyđ og engin stórbýli. Stundum var gafl úr múrsteini eđa timbri. Oftast var ţekjan torfi lögđ en brenndir ţaksteinar voru undir ađ strá-/reyrmottur. Ţađ var enginn stíll yfir ţessu eins og stundum á Íslandi, enda torfiđ kannski eins gott alls stađar í Hollandi og ţađ var á Íslandi. Langhús úr torfi voru líka reist á járnöld á Fríslandi og á Jótlandi og menn telja ađ torfhýsi hafi einnig veriđ til í Hollandi á miđöldum og síđar.

 

15372.jpg

Í dag eru Hollendingar farnir, í nostalgíu og náttúrućđi, ađ byggja eitthvađ í líkingu viđ plaggenhuten fyrri tíma. Ţeir koma víst ekki nćr náttúrunni en ţađ, í landi ţar sem hver fermetri hefur veriđ umturnađur af mönnum. Ţessar eftirlíkingar er ekki eins óhrjálegar og hús fátćklinganna sem bjuggu í hollensku torfhúsunum forđum. Í dag má einnig finna ţessi torfhús endurgerđ á byggđasöfnum og sumir hafa búiđ sér til sumarhús í ţessum fátćklega byggingarstíl Hollendinga, sem vart getur talist til gullaldar ţeirra.

Hér fylgja nokkrar myndir af hollenskum torfhúsum, stćkkiđ líka myndina efst, hún er í góđri upplausn:

veen5.jpg
 
westerhaar-villa_bruggink.jpg
Ţetta hús höfđu eigendur kallađ Westerhaar Villa. Ekki skorti kímnigáfuna ţrátt fyrir fátćktina.
binnenkant_harkema_spitkeet.jpg
 
spitkeet_harkema.jpg
 
plaggenhut_van_j_van_dijk_pb_middendorp.jpg
 
resolve.jpg 

Ţessi mynd sýnir örvingluđ hjón í Suđur-Hollandi sem hófu ađ byggja sér torfhýsi áriđ 1937, ţegar ţeim hafđi veriđ varpađ á götuna. Hollenskir lögregluţjónar koma ađ. Enn ađrir reistu sér ţessi hús ţó ţeir vćru komnir í góđar álnir og ađallega til ađ minnast ćskuáranna. Fjölskyldan sem átti húsiđ hét Vis (sem ţýđir fiskur).

minne-vis-plaggenhut.jpg

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband