Torfhús í Hollandi

plaggenhut_nederlands-openlucht-museum.jpg
 

Margir Íslendingar skömmuđust sín mjög fyrir ađ hafa búiđ í torfhúsum. Sumir menn, sem fćddust á fyrri hluta 20. aldar og fyrr, hafa reyndar haft ţá draumsýn ađ skálar ađ fornu hafi veriđ miklu merkilegri hús en síđari tíma gangna- og burstabćir, eđa ţá kotin sem ţeir fćddust sumir sjálfir og ólust upp í, sótugir í fasi. Ţađ er ţjóđernisrómantík, sem hefur aliđ af sér sögufölsun og afskrćmi eins og Ţjóđveldisbćinn í Ţjórsárdal,  sem á ekkert skylt viđ síđasta skálann á Stöng í Ţjórsárdal, sem eftirlíkingin á ađ sýna.

Ekki var "torfkofinn" fyrr yfirgefinn á Íslandi, en ađ einhver ruddist yfir hann međ jarđýtu sem fengin var ađ láni úr vegavinnunni. Ég hef talađ viđ gamlan mann sem ruddi niđur rústum og torfbćjum í sveit ţegar hann vann viđ vegavinnu. Ţađ var kvöldvinna hjá honum. Hann fékk kaffi, stundum eitthvađ sterkara, og gott bakkelsi fyrir greiđann. Karl Marx nefndi ţessi híbýli Íslendinga og gerđi lítiđ úr ţeim í einhverju verka sinna. Íslenskir marxistar, sem hafa lesiđ Marx eins vel og Hannes Hólmsteinn Gissurarson hefur, hafa ţví alltaf veriđ miklir áhugamenn um steinsteypu. Danska hugtakiđ "Beton-kommunist" er ţví nafn međ réttu, ţó ţađ hafi orđiđ til ađ öđru tilefni.

Fornleifafrćđingar telja vitaskuld enga skömm af torfhúsum enda rum viđ flest komin af fólki sem byggđi sér slík hús. Íslendingar byggđu međ ţví efni sem ţeir höfđu ađgang ađ. En sökum skammar og annarra ţátta eru ţau fáu torfhús sem enn standa á Íslandi söfn eđa hluti af söfnum. Hitt varđ tímans tönn ađ bráđ eđa jarđýtunum.

plaggenhut2.jpg

 

Torfhús í Hollandi

Eftir ţetta formálasteyputorf er best ađ koma sér ađ efninu.

Ţađ kemur kannski á óvart ađ torfhús voru einnig ţekkt, og búiđ í ţeim fram á 20. öldina í öđru Evrópulandi en Íslandi og ţađ í landi sem er eitt rótgrónasta ESB-landiđ í Evrópu. Fćstir Hollendingar vita reyndar, ađ í landi ţeirra bjó fólk í frekar hrörlegum torfhúsum sem Hollendingar kölluđu plaggenhut (plaggenhuten í fleirtölu). Fólk sem bjó í slíkum húsum var fátćkt fólk til sveita, og ţađ ţótti skömm af búa úr slíkum hreysum, líklega svipađ og ađ búa í Höfđaborginni í Reykjavík. Ţessi hús var ađ finna í nyrstu héruđum Hollands, Drendthe, Fríslandi og Overijssel.

oude_peel001.jpg

Ýmsar ađferđir voru viđ byggingar ţessara hollensku torfhúsa. Stundum voru veggir úr eins konar torfhnauss, en torfiđ var ekki skoriđ af sömu list og á Íslandi. Ţetta voru oftast kofar reistir í neyđ og engin stórbýli. Stundum var gafl úr múrsteini eđa timbri. Oftast var ţekjan torfi lögđ en brenndir ţaksteinar voru undir ađ strá-/reyrmottur. Ţađ var enginn stíll yfir ţessu eins og stundum á Íslandi, enda torfiđ kannski eins gott alls stađar í Hollandi og ţađ var á Íslandi. Langhús úr torfi voru líka reist á járnöld á Fríslandi og á Jótlandi og menn telja ađ torfhýsi hafi einnig veriđ til í Hollandi á miđöldum og síđar.

 

15372.jpg
Í dag eru Hollendingar farnir, í nostalgíu og náttúrućđi, ađ byggja eitthvađ í líkingu viđ plaggenhuten fyrri tíma. Ţeir koma víst ekki nćr náttúrunni en ţađ, í landi ţar sem hver fermetri hefur veriđ umturnađur af mönnum. Ţessar eftirlíkingar er ekki eins óhrjálegar og hús fátćklinganna sem bjuggu í hollensku torfhúsunum forđum. Í dag má einnig finna ţessi torfhús endurgerđ á byggđasöfnum og sumir hafa búiđ sér til sumarhús í ţessum fátćklega byggingarstíl Hollendinga, sem vart getur talist til gullaldar ţeirra.

Hér fylgja nokkrar myndir af hollenskum torfhúsum, stćkkiđ líka myndina efst, hún er í góđri upplausn:

veen5.jpg
 
westerhaar-villa_bruggink.jpg
Ţetta hús höfđu eigendur kallađ Westerhaar Villa. Ekki skorti kímnigáfuna ţrátt fyrir fátćktina.
binnenkant_harkema_spitkeet.jpg
 
spitkeet_harkema.jpg
 
plaggenhut_van_j_van_dijk_pb_middendorp.jpg
 
resolve.jpg 

Ţessi mynd sýnir örvingluđ hjón í Suđur-Hollandi sem hófu ađ byggja sér torfhýsi áriđ 1937, ţegar ţeim hafđi veriđ varpađ á götuna. Hollenskir lögregluţjónar koma ađ. Enn ađrir reistu sér ţessi hús ţó ţeir vćru komnir í góđar álnir og ađallega til ađ minnast ćskuáranna. Fjölskyldan sem átti húsiđ hét Vis (sem ţýđir fiskur).

minne-vis-plaggenhut.jpg

« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Mesta skömm sem til er, er ţegar menn eins og á Íslandi snúa baki viđ forfeđurna og sleikja sér upp viđ ímyndađa flottrćfla.  En ţetta er ekki einungis vandamál á Íslandi, heldur í allri Evrópu, og sjálfsagt víđar.

Bjarne Örn Hansen (IP-tala skráđ) 26.3.2014 kl. 09:30

2 Smámynd: Ţorsteinn H. Gunnarsson

Ég er alinn upp í torfbć sem ég kýs frekar ađ nefna burstabć og hef aldrei skammast mín fyrir ţađ frekar glađst yfir ţví ađ hafa náđ í ţann anga Íslandsögunnar. Ég fékk ađ ţá dýrmćtu reynslu ađ hafa komiđ í ţrjá mjög vandađa burstabći, Stóradalsbćinn í svínavatnshreppi hinum forna, sem varđ eldinum ađ bráđ og var ég viđstaddur brunann, Tungunesbćrinn var mjög stór og flottur í sömu sveit og Guđlaugsstađabćrinn einnig sömu sveit. Ţetta voru allt glćsilegir bćir og vel viđ haldiđ enda svokölluđ höfđingjasetur og góđ efni. Á Guđlaugstöđum var ég leiddur ađ kör Páls Hannessonar bónda afa Hannesar Hólmssteins, af ţví ađ hann vildi fá fréttir, ţađ var svo mikilvćgt og skipti ţá ekki máli hvort um vćri ađ rćđa drengstaula úr Reykjavík. Ađalatriđiđ var ađ fá einhverjar fréttir. Svo ţegar ég var orđin bóndi á Syđri-Löngumýri, ţá greip mig jarđýtućđi sem ég sé nú eftir og setti jarđýtu á gamalt hesthús og hrútakofa sem var alger óţarfi. Hefđi veriđ miklu skemmtilegra ađ eiga rústirnar nú fyrir einhverja sem hefđu gaman ađ grafa upp. Vegghleđslan var svo vönduđ. Rústir gamla bćjarins ađ Syđri- Löngumýri er ţađ ég best veit heilar, En ég yfirgaf jörđina 1986 og var ţá nýbúinn ađ hreinsa forláta brunn sem var milli fjóss og bćjar og ţraut aldrei vatn í.

Ţorsteinn H. Gunnarsson, 26.3.2014 kl. 16:09

3 Smámynd: Valdimar Samúelsson

Ég var eitt sumar 8 ára á syđri löngumýri og ţar var tvíment í rúmunum í bađstofunni. Ég vissi reyndar um torfhúsin í Hollandi en kannski er ţađ ekki merkilegt ţví líklega hefir ekki veriđ nćgur viđur á einhverju tímabili. Í Perú eru ţeir svo sniđugir ađ ţeir eru međ moldar kubba og byggja flott hús úr ţeim enn ţann dag í dag.

Valdimar Samúelsson, 26.3.2014 kl. 21:46

4 Smámynd: Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

Ţakka ykkur Ţorsteinn og Valdimar fyrir mjög skemmtilegar upplýsingar. Vonandi fć ég eđa kollegar mínir einhvern tíma styrk frá Sigmundir Davíđ til ţess ađ grafa upp Syđri-Löngumýri, og ţá finnum viđ örugglega hvar hundarnir hafa legiđ grafnir.

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, 26.3.2014 kl. 22:53

5 Smámynd: Valdimar Samúelsson

Vilhjálmur ég hefđi nú frekar vilja styrk til ađ rannsaka kirkjuna á Rhode Island en slendingarnir hafa engan áhuga fyrir ţeim möguleika ađ ţeir hafi veriđ lengur en sögur segja.Muniđ nöfnin. Ísland til ađ fćla. grćnland til ađ lađa. Örvar Indjánna til ađ fćla.

Valdimar Samúelsson, 26.3.2014 kl. 23:13

6 Smámynd: Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

Ég vildi búa á Rhode Island og vera ríkur.

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, 26.3.2014 kl. 23:18

7 Smámynd: FORNLEIFUR

Áđur en ég og hann Vilhjálmur förum í háttinn (en viđ sofum saman eins og allir vita), langar mig ađ segja frá ţví ađ hann ćtlar ađ kaupa tvćr rađir í Evrulottóinu nk. laugardag, og vinna. Ţá verđur hćgt ađ senda honum umsóknir um uppgreftri hér og ţar og alls stađar. Hann kemur eins og óđur grafhundur eđa moldvarpa. Gott fyrir hann ađ komast dálítiđ út.

FORNLEIFUR, 26.3.2014 kl. 23:28

8 Smámynd: Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

Bjáni ertu Fornleifur, nú fara allir og kaupa miđa, og svo drátturinn á föstudag en ekki á laugardag.

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, 26.3.2014 kl. 23:30

9 Smámynd: Helga Kristjánsdóttir

Bjó ekki ţekktur verkalýđsforingi í torfbć,vestur á Grímsstađaholti,? Ég man ekki nafn hans en ţađ byrjađi á E, Eđvald,?, Ég ţykist vita ađ ţiđ muniđ ţađ.

Helga Kristjánsdóttir, 26.3.2014 kl. 23:30

10 Smámynd: Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

Jú, Eđvard Jónsson bjó í torfbć. 

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, 26.3.2014 kl. 23:37

11 identicon

Ćtli ţiđ eigiđ ekki viđ Eđvarđ Sigurđsson, Alţingismann og lengi formann Dagsbrúnar?

Sigurlaugur (IP-tala skráđ) 26.3.2014 kl. 23:59

12 Smámynd: Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

Jú, mikiđ rétt Sigurlaugur, Edvarđ Sigurđsson, og bćrinn var kallađur Litla Brekka og rifinn áriđ 1980. Ţeđ var mikil skömm af ţví. Forleifur lét glepjast af ţví sem Ómar skrifađi http://omarragnarsson.blog.is/blog/omarragnarsson/entry/1304337/ ţegar bók Hjörleifs Stefánssonar um torfbći kom út í fyrra. Ég er ekki búinn ađ lesa ţá bók. En Hjörleifur er einn ţeirra manna sem hafa haft nokkuđ rómantíska og hástemmda sýn á torfbyggingum fornaldar og stundađ óhóflega fegrun og stundum framiđ örlítiđ DDR-kennda viđgerđir á timburhúsum og ţénađ vel á ţví. Persóna Hjörleifs hefur líka veriđ fyrirferđamikil, og stundum fyrirferđarmeiri en húsin sem hann hefur haft umsón međ viđgerđum á, og hefur hann um langan tíma eldađ grátt viđ ákveđinn stjórnmálaflokk. Ég hlakka til ađ sjá bók hans, en hann hefur ekki sent mér hana.

Nú herma fréttir ađ Sigmundur Davíđ Gunnlaugsson sé víst búinn ađ hafa húsadellu lengi, og er kominn međ sér deild i í forsćtisráđuneytinu, ţar sem yfirmađurinn er enginn annar en Margrét Hallgrímsdóttir ţjóđminjavörđur, sem er ţekkt fyrir niđurskurđ, brottvikningar  og niđurlagningu safna.  Greinilegt er á öllu ađ Simmi hafi fyrst og fremst áhuga á timburhúsaarfinum. Hvers má annars búast viđ af spýtukarli.

En ef hann er sannur ESB-andstćđingur hefđi mađur nú búist viđ meiru, svo sem fullan gang í fornleifarannsóknir og nokkrar torfbćjarannsóknir, rannsóknir á skipsflökum og verslunarsögu ... nei, ţađ síđastnefnda er of ESB-kennt, svo í slíkt eru ekki gefnir styrkir á Íslandi, enda sita tvćr óhćfar konur og stjórna minjavörslunni í landinu međ Sigmundi. 

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, 27.3.2014 kl. 06:10

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband