Hrókur alls fagnađar eđa skák og mát

1136863

Nú er ekkert annađ fyrir sanna Íslendinga ađ gera en ađ heimta Ljóđhúsataflmennina aftur heim og kaupa hrókinn sauđalitađa sem nú stendur hćstbjóđanda til bođa í Lundúnum. Hrókurinn flýr vćntanlega land eins og allt frá Bretlandseyjum í Brexitinu.

Enginn vafi skal leika á ţví ađ taflmennirnir frá Lewis voru skornir út í tönn á Íslandi. Hvar annars stađar en í naflanum uppi viđ haus? Ţar var ađ verki hagleikskonan Margrét Skögultönn sem fékk ađ sitja í Skálholti og skera og saga tennur fram í háa elli.   

Margrét var afar afkastamikil kona og miklir haugar af brotum úr rosmhvalstönn hafa ekki fundist ruslahaugum viđ fornleifarannsóknir í Skálholti - eins og kunnugt er. Svo ţrifin hefur hún einnig veriđ, ţó hún hafi fyrst og frems veriđ til í "tuskiđ".

Margrét var einnig međ húđflúrsskemmu vestan viđ dómkirkjuna. Ekki ţótti Margréti Skögultönn takast vel upp viđ ađ flúra eđa skera út augu. Ţau ţóttu stara um of á ţann sem á horfđi. Íslenskur lćknir, Ţingeyingur, hefur sýnt fram á ađ ćttgeng gerđ af gláku hafiđ leikiđ Íslendinga grátt á miđöldum. Eđa var ţađ grá stara? Sama hvort er, sjúkdómurinn fannst ađeins á Íslandi og komst ekki á skip til Niđurlanda, sem var líklega fyrir bestu, ţar sem glámskyggni var ţar fyrir og er enn í ríkum mćli.

Ţessi hrćđilegi krankleiki olli ţví ađ Íslendingar gengu um međ uppglennt augu, bćđi bólgin og rauđsprengd, og tóku ekki eftir helmingnum ađ ţví sem gerđist í kringum ţá. Bestu annálaskrifarar ţjóđarinnar misstu af flestum eldgosum á Íslandi vegna glenniblindu, sem sjúkdómurinn var kallađur. Menn sáu smáatriđi en ekki heildarmyndina. Enn eru íslendingar haldnir ţessum sjúkdómi og halda ađ ţeir búi á miđpunkti alheims, sem er vitaskuld alveg rétt eins og Guđ almáttugur hefur stillt jörđinni upp út frá sínu sjónarhorni.

Gvodmingodur

Gvöđ minn góđur! Glenniblindan var mikiđ vandamál á Íslandi á 12. öld. Sérstaklega fyrir listakonu sem aldrei hafđi séđ riddara spranga gráan fyrir járnum um túndrur Íslands. Fyrirsćtur voru ekkert vandamál. Jón Kíghósti sat fyrir sem riddari og biskupar komu og fóru.

Eitt er ţađ sem beinlínis sannar ađ taflmennirnir frá Ljóđhúsum og Íslandi hafi veriđ út skornir af Margréti. Búmark hennar og skjöldur sýnir eina merkustu uppfinningu Íslendinga fyrr og síđar fyrir utan skyriđ.

Ţegar ástin í hjónabandi ţessarar merku hagleikskonu kulnađi og eiginmađur hennar Runólfur Tanni (ekki ćttfćrđur í Íslendingabók inni nýju) hóf suđurgöngu til Rómar til ađ fá skilnađ frá Margréti, fann hún upp Sofnísinn. Rúnki komst aftur á móti aldrei á leiđarenda og dó ofan á írskri portkonu í Andvörpum.

Köld eru kvenna ráđ og neyđin kennir nakinni konu ađ búa til ís eins og sagt var. Margrét setti oft á tíđum mynd af sofnís á hagleiksverk sín. Líkt og skyrinu var stoliđ frá Íslendingum fyrir slikk á okkar tímum, fór sofnísinn sömu leiđ og er nú á dögum kallađur soft-ice. Í skemmu norđan kirkju var Margrét međ ísbúđ. Já, ţiđ lesiđ rétt. Skemmur voru í lok 12. aldar út um allt.

Sofnis 2

Ein auglýsinganna fyrir handverk Margrétar sést til dćmis á baki hásćtis eins af kóngum Margrétar sem rak í land í Ljóđhúsum er knörr Dehla hins ţýska fórst á leiđinni til Dyflinnar. Ekki nóg međ ţađ. Á kónginum eru leifar af 1104 gjóskunni úr Heklu. Margrét notađi vafalaust H-1 vikur til ađ fínpússa verk sín, ţví á ţessum tíma var hvorki til sandpappír né vatnspappír í Skálholti.

AN00286264_001_l

Ţađ er ekki ađ spyrja ađ hugviti og listfengi Íslendinga fyrr á tíđum. Margrét keypti járn sín og sagir í Brynju. Lítiđ hefur breyst.

Ef vel er ađ gáđ, lesendur góđir, ţiđ ţrjú sem enn lesiđ Moggabloggiđ, er ţetta nú vitaskuld ekki ís međ dýfu, né heldur hnetum, sem er miđreitis aftan á hásćti eins kónganna frá Lewis. Ţarna er greinilega tilraun til ađ sýna köngul barrtrés. Nú vitum viđ ekki hvort Margrét Skögultönn gerđist nokkru sinni víđreist; hvort hún hafi tekiđ međ sér köngla í minningunni frá heimsreisu, eđa ađ hún hafi jafnvel smyglađ honum til landsins (sjáiđ viđurlög viđ ţví í Grágás). En ef ţessi ágćta eđalkona fór aldrei suđur, líkt og margir, ţá er ég nćsta hrćddur um ađ "ísinn" á hásćti konungs sé allgóđ rök fyrir ţví ađ taflmennirnir frá Lewis hafi ekki veriđ skornir út á Íslandi.

AN00014506_001_l

Made in Norway. Íslendingar voru hins vegar miklu fyrr í abstraktlist en frćndur ţeirra - líkt og taflmađurinn frá Baldursheimi í Skútustađahreppi sýnir glöggt. Hann sýnir einnig geđstreitu ţá sem lengi hefur einkennt Ţingeyinga, og gott ef ekki er, ţá er hann einnig međ glenniblindu á lokastigi.

Dr.Baldursheim


mbl.is „Íslenskur“ hrókur metinn á milljón pund
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Anna María snýr aftur

Málverk ţessi munu brátt hanga í Faktorshúsinu á Ísafirđi. Ţau voru nýveriđ (29.4.2019) keypt á uppbođi í Kaupmannahöfn. Myndin sýnir hjónin Önnu Maríu Benedictsen Meyer og Johan Ferdinand Meyer. Anna fćddist í Faktorshúsinu og snýr nú aftur í ţađ 144 árum eftir dauđa sinn. Hér verđur saga hennar sögđ í stórum dráttum:

Anna Maria lilleFerdinand-1 lille

Áriđ 1835 kom í heiminn lítil stúlka, í Faktorshúsinu vestur í Hćstakaupstađ. Stúlkubarniđ var skírt Anna María Benedictsen. Síđar á lífsleiđinni varđ hún leikkona í Konunglega leikhúsinu í Kaupmannahöfn og rithöfundur. Hún var góđ vinkona og trúnađarmađur H.C. Andersens. Jú, ekki vita ţetta nú allir, en Anna María var líklega međal frćgari Íslendinga í Danmörku, en hefur aldrei hlotiđ verđskuldađa athygli á Íslandi – líklega vegna ţess ađ hún var „bara kona“ og ţar ađ auki ekki alíslensk, sem lengi ţótti til vansa á Íslandi.

   Nú ţegar neyđist ég til ađ ćttfćra Önnu Maríu. Ţađ er nauđsynlegur siđur á Íslandi, svo konur giftist ekki náfrćndum og karlar kvćnist ekki frćnkum sínum. Ţá verđur allt fólk eins í framan. Fađir Önnu var Jens Jacob Benedictsen (1806-1842). Hann var íslenskur útgerđamađur, fyrst á Bíldudal en en síđar  á Hćstakaupstađ viđ Skutulsfjörđ. Móđir Önnu Maríu var Anna Benedictssen (1811-1891), fćdd Frahm í Kaupmannahöfn. Jens Jacob Benedictsen var sonur Boga Benedictsens (1771-1849) kaupmanns og frćđimanns, fćddist á Bíldudal ţar sem fađir hans, Bogi, rak verslun um tíma. Eftir ađ Bogi Benedictsen var sestur í helgan stein ađ Stađarfelli í Dölum og hóf ađ stunda frćđimennsku ađ miklu kappi, tók Jens sonur hans viđ útgerđinni og rak verslun á Bíldudal. Áriđ 1828, ţegar Jens var rétt rúmlega tvítugur, keypti hann verslunarréttindin í Hćstakaupstađ međ ađstođ fjölskyldu sinnar. Var Jens farsćll í viđskiptum og efldi útgerđ viđ Ísafjarđardjúp til muna og kom sér upp litlum flota ţilskipa og gerđist sterkur samkeppnisađili norskra og danskra kaupmanna, sem fyrir voru á Ísafirđi. Jens giftist Maríu, dóttur Jóhannesar Frahm Jensen frá Aabenraa á Suđur-Jótlandi, sem hafđi um langan aldur stundađ siglingar til Íslands og veriđ í nánu samfloti viđ Boga Benedictsen.

Faktorshús 2 VÖV

Faktorshúsiđ á okkar dögum. Ljósmynd höfundurjanson_herman_diedrich_original  

Ungu hjónin Jens og Marie fluttu í norskt timburhús í Hćstakaupstađ, svo kallađ Faktorshús, sem enn stendur á Ísafirđi. Ţađ var friđađ áriđ 1975 og hefur nýlega veriđ endurbćtt og lagfćrt međ miklum tilkostnađi af eigendum hússins, heiđurshjónunum Áslaugu Jensdóttur  og Magnúsi Helga Alfređssyni, sem síđar  segir frá. Ţess verđur ađ geta ađ húsiđ var flutt í einingum frá Noregi áriđ 1787, áriđ sem einokun Dana var lögđ formlega af á Íslandi. Húsiđ var síđan reist í Hćstakaupstađ af norskum kaupmanni af hollenskum og dönskum ćttum. Sá hét Herman Didrich Jansen (1723-99, mynd hér til vinstri). Jansen hafđi hér verslunarútibú, og stundađi útflutning á fiski til Spánar og Ítalíu. Jansen er ţó líklegast frćgastur fyrir ađ vera afi tónskáldsins Edvards Griegs.

   Viđskiptavit Jens Benedictsens olli ţví ađ hćgt er međ góđri samvisku ađ kalla hann fyrsta kapítalista Íslands. Hann og Marie eignuđust ţrjú börn á Íslandi, en fluttu sig svo um set til Kaupmannahafnar ađ ósk Marie. Í Kaupmannahöfn eignuđust ţau ţrjú börn ađ auki. Ţau áttu heimili sitt í Strandgade á Christianshavn í Kaupmannahöfn. Jens hélt áfram siglingum og verslun á Íslandi, en áhuga hans á fisksölu og sala á lambaskrokkum og skyri í Kaupmannahöfn, svo eitthvađ sé nefnt, deildi frú Marie svo sannarlega ekki međ honum. Ađ sögn fróđra manna hafđi hún mikla ímugust á öllu sem íslenskt var, og ţráđi lífiđ í höfuđborginni. Sagan segir, ađ ţegar Marie hélt veislur hafi hún í hvert sinn er Jens vildi blanda sér í umrćđur, sagt: „Ti stille Jens, vi taler ikke om tran“ (Ţegiđu Jens, viđ erum ekki ađ rćđa um lýsi“).

   Sú hjónabandssćla varađi ekki viđ. Áriđ 1842, á einni sínum mörgu ferđum til Íslands, til ađ sćkja ţann varning sem hafđi gert fjölskylduna nokkuđ vel stćđa á danskan mćlikvarđa, varđ Jens ađ leita vars í Vestamannaeyjum í miklum stormi. Orđrómur var á kreiki um ađ danski sýslumađur í Eyjum, Johan Nikolai Abel (1794-1862), hefđi myrt Jens. Aldrei var sá kvittur kveđinn niđur eđa sannreyndur fyrir dómsstólum.

Hekla briggen

Briggskipiđ Hekla var í eigu Jens Benedictsens. Hann sigldi á ţví í sinni síđustu för til Íslands. Myndin var seld á uppbođi í Kaupmannahöfn áriđ 2007 og er nú í eigu félags á Fjóni. Mynd Aabenraa Antikvitetshandel 2007.

   Marie bjó áfram í Kaupmannahöfn eftir dauđa manns síns og hélt vaflaust veislur án fiskmetis. Nokkru síđar flutti hún međ börnin og ásamt foreldrum sínum öldnum í Nyhavn 12 í hjarta Kaupmannahafnar. Ţađ var ţeim megin Nýhafnar er skip frá Íslandi lönduđu varningi sínum á 19. öld. Ţar bjó fjölskyldan í hluta mikils og vandađs húss, sem enn stendur og sem mikill glćsibragur er yfir.

Nyhavn 12 VÖV

Nyhavn 12 ađ kvöldi til fyrir allnokkrum árum. Ljósmynd Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson.

Leiklist og ópera

Anna María ólst nú upp í skarkala stórborgar danska ríkisins. Snemma hneigđist hugur hennar ađ listum. Marie móđir hennar var mjög gefin fyrir óperur og leikhús, sem hana hafđi sárţráđ í myrkrinu á Ísafirđi.

   Áriđ 1855 tók hún ţrjár dćtur sínar međ í menningarreisu til Ţýskalands til ađ fara í óperuhús. Ţar hittu ţau engan annan en H.C. Andersen, sem er til vitnis um ţá ferđ. Í einni af dagbókum sínum ţann 19. júlí 1855 reit hann: „Í Dresden, ţar sem ég hitti ungfrú Benedichtsen frá Kaupmannahöfn, var fariđ í óperuna á hverju kvöldi, hún hafđi í 14 daga hlustađ á fleiri en allan vetrartímann heima“.

   14 árum síđar, ţegar Anna María var orđin ţekkt leik- og söngkona á fjölum Konunglega leikhússins í Kaupmannahöfn, hélt hún skáldinu lofrćđu er hann sneri heim eftir langa dvöl erlendis. Hún flutti ljóđ, lofgjörđ um Andersen, ţar sem hann var nefndur til sögunnar „som den store Politiker, der havde forstaaet den store politiske Kunst at vinde: fřrst Břrnene, saa Moderen og saa Manden.“ Ţessu skýrđi Dagbladet frá ţann 7. september 1869.

Einn af ţeim sem heilluđust ađ leik- og söngkonunni Önnu Maríu Benedictsen, var Philip Ferdinand Meyer (1828-1887). Hann fćddist inn í gyđingafjölskyldu í bćnum Nakskov á Lálandi. Foreldrar hans voru Jacob Joseph Meyer úrsmiđur (1787-1848)og kona hans Jette (f. 1795), sem fćdd var i Nakskov, af ćttinni Levison. Jacob Josef kom frá Ţýskalandi, nánar tiltekiđ borgarhlutanum Moisling viđ Lübeck. Honum voru veitt borgararéttindi í Nakskov áriđ 1812.

   Philip Ferdinand var einn átta systkina. Ţegar hann komst á fullorđinsár, hóf hann heildverslunarrekstur í Hamborg og Danmörku. Hann komst fljótt í álnir og ţótt álitlegt mannsefni í Kaupmannahöfn er hann kvćntist Önnu Maríu Benedictsen áriđ 1855. Áđur en ţađ gerđist, hafđi hann tekiđ kristna trú, svona til vonar og vara, og hét upp frá ţví formlega Johann Ferdinand Philip Meyer, en hann notađi mest nafniđ Ferdinand. Hann fylgir nú ástkćrri eiginkonu sinni til Íslands.

   Anna María vann ekki lengi á Konunglega leikhúsinu. Hún blandađist inn í illdeilur ţar og tengdist stjórnanda leikhússins sem var rekinn. Eftir ţađ átti hann hún ekki afturkvćmt ţangađ. Ferdinand efnađist vel og hjónin reistu sér mikiđ og virđulegt hús á Friđriksbergi, viđ skemmtanargarđinn Alhambra.Alhambravej 9 sh

Alhambravej 9 var eitt sinn virđulegt hús međ miklum ávaxtagarđi. Nú eru í ţví einhver braskfyrirtćki og eignina á banki á Jólandi.

Ţar mun Anna María hafa sungiđ. Húsiđ er enn til, en er fyrir löngu umgirt af yngri og forljótum byggingum frá ţeim tíma sem Frederiksberg breyttist líkt og Reykjavík gerir í dag, og ekki til hins betra. Í stađ ţess ađ syngja og leika á fjölum Hins konunglega leikhúss, hóf Anna María ađ rita greinar og ljóđ, međal annars undir dulnefninu Anna Rembrandt og Nemo.

   Eftir ţađ vitum viđ svo sem ekkert mikiđ um Önnu Mariu og mann hennar, annađ, en ađ ţau eignuđust 6 börn, m.a. soninn Aage Meyer Benedictsen (1868-1926), sem gerđist nokkuđ frćgur á sínum tíma bćđi í Danmörku sem og í öđrum löndum. Saga hans er merkileg og hefur ađeins veriđ rakin lítillega hér á blogginu, en betri greinargerđ um hann verđur ađ bíđa betri tíma. Ég hef flutt tvö erindi um Aage i Litháen á ráđstefnum sem hinn mikli Íslandsvinur og norrćnufrćđingur Svetlana Steponoviciene hefur stađiđ fyrir. Svetlana, sem er orđin öldruđ nú, er formađur Félags til minningar um Aage Meyer Benedictsen. Aage Meyer Benedictsen var mjög annt um frelsi Litháa, dvaldi í landinu og skrifađi bók Et Folk, der vaagner (1895) / Awakening of a People (1924), um nauđsyn ţess ađ Lithaugaland fengi frelsi.

ĹMB 1909 Johannes Frigast Kalundborg cAage Meyer Benedictsen. Ljósmynd tekin af Johanne Frigast í Kalundborg. Myndin er í eigu safns háskólans í Vilnius.

Anna María  var ţegar farin ađ missa heilsuna á 7. áratug 19. aldar, og á ljósmynd, sem til er af henni frá 8. áratug aldarinnar, má sjá mjóslegna og heilsulitla konu, en ţó er hćgt ađ sjá ađ ţar fer sama fallega konan međ sama brosiđ og á málverkinu fremst í ţessari grein.

Anna ung og gammel 2

Á ferđ til lćkninga í Stokkhólmi í lok árs 1874, andađist Anna ţar í borg ađeins 39 ára gömul og var ţađ manni hennar og börnum mikill sorgardauđi. Hver annar en H.C. Andersen ritađi um hana látna međ miklum söknuđi. Laugardaginn 2. janúar 1874 skrifađi hann sorgmćddur:

”Benedictsen-Meyer er dáin í Stokkhólmi segja blöđin ...”.

Dagblađiđ Berlingske Tidene hafđi ţetta ađ segja um Anne Marie: 

”Under et Ophold i Stockhom dřde den 27de December f. M. Fru Maria Meyer, f. Benedictsen. Den Afdřde, der var fřdt paa Island den 1ste Februar 1835, debuterede i sit 18de Aar paa det Kgl. Theater som Ragnhild i ”Svend Dyrings Huus” og vakte allerede ved denne Debutrolle ikke ringe Forhaabninger; til Scenisk Virksomhed medbragte hun et i flere Henseender fordeelagtigt Ydre, en god Sangstemme og sćrlig en ualmindelig Begavelse og Dannelse, men hun optraadte i den vanskelige Tid, da der fra flere Sider arbejdedes mod J. L. Heiberg, og dennes store Interesse for hendes Talent foraarsagede hende mange Krćnkelser i det 3 Aaar, hun offrede i Theatrets Tjeneste. Maria Meyer har til forskjellige Tider, 1857 og 1868, deels under Pseudonymet Anna Rembrandt, deels under eget Navn skrevet flere Eventyr og Noveller, ligesom de i sin Tid meget omtalte ”Breve fra og til en Skespillerinde”, udgivne af Nemo, hidrřrer fra hendes Haand. Var hendes literaire Production vel vćsentligt paa grund af hendes svagelige Helbred, ikke meget omfattende, vidner den dog om hendes fleersidige Dannelse og Talent, Rige Aandsevner og personlig Elskvćrdighed samlede om hende en stor Kreds af Venner, der med Veemod ville have modtaget Budskabet om hendes Tidlige Dřd.”

Um málverkin sem brátt munu hanga í Faktorshúsinu

Nýveriđ tilkynnti mér einn af afkomendum Önnu Maríu, sem ég komst í samband viđ fyrir nokkrum árum, ađ hún hefđi sett tvö málverk, sem fjölskyldan átti af hjónunum Önnu Maríu og Ferdinand Meyer, á uppbođ hjá Bruun & Rasmussen í Kaupmannahöfn. Fyrir nokkrum árum hafđi stađiđ til ađ ég myndi fá ađ skođa myndirnar og ljósmynda, en alvarleg veikindi mín um tíma komu m.a. í veg fyrir ţađ.

   Mér fannst tími til kominn ađ Anna María fćri aftur Vestur, ţar sem hún fćddist, og ţegar ég frétti af uppbođinu, sem fór fram ţann 29 apríl sl. á netinu, hafđi ég ţegar samband viđ Áslaugu í Faktorshúsinu og hvatti hana til ađ bjóđa í verkin. Hún og Magnús mađur hennar, sem á heiđurinn ađ einstaklega vel unnum smíđaviđgerđum á Faktorshúsinu, ákváđu ađ reyna viđ uppbođiđ.

   Bćđi mér og Áslaugu til mikillar furđu, var enginn áhugi á verkunum, og bođ Áslaugar fékk enga mótbjóđendur. Ţađ tryggđi henni ţessi fallegu málverk af íslensku leikkonunni, sem menn hafa vitađ allt of lítiđ um, og eiginmanni hennar sem enn minna er vitađ um, annađ en ađ hann hafđi fjári gott peningavit. Ég held ađ mađurinn hennar, hann Ferdinand hafi heldur ekkert á móti ţví ađ komast í hreina loftiđ á Íslandi.

   Málverkin voru bćđi máluđ af kennara viđ Konunglegu akademíuna í Kaupmannahöfn, Christian Andreas Schleisner (1810-1882). Málverkiđ af Önnu Maríu var málađ áriđ 1857 er hún var 22 ára gömul, en málverkiđ af eiginmanni hennar er dagssett áriđ 1868. Schleisner hlotnađist prófessorsstađa viđ Akademíuna áriđ 1858.

   Nú koma málverkin á nćstu dögum til Íslands og verđa til prýđi í Faktorshúsinu, gestum ţar til mikillar ánćgju. Vona ég ađ fólk fari og kaupi sér kaffi og kökur hjá Áslaugu og Magnúsi í Faktorshúsinu og virđi fyrir sér ţessa frćgu íslensku konu og líka manninn hennar.

   Menning kemur svo sárasjaldan vestur á Firđi, segja sumir. Ég er nú hrćddur um ađ ţađ sé ađ breytast, ţó sumir hafi aldrei fariđ suđur - en ţađ gerđi Anna María.

Málverkiđ af Önnu Maríu: 55x47 cm, olía á striga,

Málverkiđ af Ferdinand Meyer: 58x49 cm, olía á striga.

 

Kaupmannhöfn, 4. maí, 2019

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson ©


1. maí

Fornleifur og ritstjórinn óska lesendum sínum nćr og fjćr, gleđilegrar hátíđar á degi verkalýđsins. Ţađ er ávallt ađ styttast í byltinguna, en líklega verđur aldrei neitt úr henni vegna mannlegra galla eđa heimsendis. Lenín Vilhjalmur Örn Vilhjalmsson 1975 small


Fornleifur er lesinn víđar en áđur var taliđ

_98297851_matahari

Nú veit Fornleifur fyrir víst ađ neftóbaksfrćđi hans um íslenskt njósnakvendi eru lesin á flugvöllum í fjarlćgum löndum. Njósnakvendiđ íslenska komst ţó ekki međ tćrnar ţar sem Mata Hari (mynd) var međ háu hćlana.

Síđastliđna nótt hafđi prófessor Hannes Hólmsteinn Gissurarson samband viđ ritstjóra Fornleifs í tölvupósti. Hann var staddur einhvers stađar í útlöndum á milli kennslustunda. Hann kallađi ţađ smárćđi, en margt smátt er stórt. Hann var međ ţćr upplýsingar ađ "sér hefđi veriđ sagt", ađ íslenska njósnakvendiđ, sem ég skrifađi um á ađventunni áriđ 2017, vćri rangt feđruđ af mér.

Sko, ţessi tíđindi úr útlandinu glöddu mig vitaskuld mjög, ţví ég hef síđan 2017, ţegar ég varpađu fram spurningu til lesenda minna ćtterni njósnakvendisins í Kaupmannahöfn, ekki fengiđ nein svör. Nú kom loks svar og ţađ sýnir ađ auki, ađ menn eru ađ lesa Fornleif á alţjóđarflugvöllum í stórum stíl.

Reyndar "feđrađi" ég sjálfur ekki konuna í grein minni 2017, en tók hrátt eftir fyrrverandi ritstjóra Morgunblađsins, nafna mínum sem var Finsen ađ eftirnafni.

Vilhjálmur Finsen skrifađi svo nákvćmlega um íslenska konu í tygjum viđ nasista, ađ ég fékk lýsingarnar ađeins til ađ passa viđ eina konu, Lóló fegurđardís. Lóló var jafnaldra njósnakvendisins Guđrúnar hjá Vilhjálmi, hún var rauđhćrđ, dóttir útgerđarmanns, hún hafđi veriđ í leiklistarnámi í Ţýskalandi og fékkst ađeins viđ leiklist í Kaupmannahöfn. Hver gat ţetta veriđ önnuđ en Lóló? 

Ég spurđu ţví í varkárni hvort njósnakvendiđ hjá Vilhjálmi Finsen vćri Lóló sú sem giftist inn í Thorsćttina (sjá hér). Ekki kom svariđ fyrr en í nótt og ţađ líklegast alla leiđ frá Suđur-Ameríku og frá Hannesi Hólmsteini, sem hefur veriđ ađ vasast í neftóbaksfrćđi Fornleifs.

Hannes hafđi heyrt, ađ njósnakvendiđ í Köben vćri ekki Lóló heldur systir Guđmundar frá Miđdal. Ţetta kom mér töluvert á óvart og fór ég ađ vasast í minnigargreinar um ţćr Guđrúnu Steinţóru, Sigríđi Hjördísi, Karólínu (Líbu) cand.mag. og Ingu Valfríđi (Snúllu) Einarsdćtur. Ég útilokađi ţegar Karólínu (f. 1912) og Ingu (f. 1918). Eftir ađ hafa ráđfćrt mig viđ sérfrćđing um Guđmund frá Miđdal, sjálfan Illuga Jökulsson, taldi ég víst ađ ţađ vćri heldur ekki Guđrún, ţó svo ađ njósnakvendiđ hefđi veriđ kallađ Guđrún hjá Vilhjálmi Finsen í minningarbók hans Enn á heimleiđ (1956)   

Ţá var ađeins eftir Sigríđur Hjördís Einarsdóttir, og í ţví ađ mér varđ ţađ ljóst kom tölvupóstur frá Hannesi ţar sem hann sat á flugvelli og var ađ fara út í flugvél til ađ losa meiri koltvísýring.

Hannes skrifađi áđur en hann fór í flugvélina ađ upplýsingar sem stađfesti ađ njósnakvendiđ, sem Vilhjálmur Finsen kallađi Guđrúnu, hafi í raun heitiđ Sigríđur Einarsdóttir frá Miđdal og ţađ kćmi greinilega fram í nýrri útgáfu bókar Ţórs Whiteheads á Styrjaldarćvintýri Himmlers.

Ekki var frú Sigríđur, sem Vilhjálmur Finsen gerđi ađ innanstokkshlut hjá nasistanjósnurum í Kaupmannahöfn, rauđhćrđ - tja nema ađ hún hafi litađ hár sitt rautt um tíma  - líkt og Mata Hari gerđi. Samkvćmt Vilhjálmi var njósnakvendiđ Guđrún fyrst í tygjum viđ ţýskan njósnara áriđ 1938. Kannski gat Finsen ekki einu sinni fariđ rétt međ ártöl. En í minningargrein um frú Sigríđi frá Miđdal kemur fram ađ hún hafi gifst ekklinum Guđna Jónssyni (menntaskólakennara) sem ţekktastur er fyrir útgáfur sínar á Íslendingasögunum. Ţau létu pússa sig saman ţ. 19. ágúst 1938.Sigridur fra Middal

Ţór Whitehead birti gögn um ađ Sigríđur Hjördís Einarsdóttir frá Miđdal vćri njósnakvendiđ sem Vilhjálmur Finsen fabúlerađi um sem rauđhćrđa leikkonu áriđ 1956.

Heldur hefur frú Sigríđur veriđ kvikk í karlana, ef hún hefur vart yfirgefiđ ţann ţýska fyrr en hún var komiđ heim Íslands og lét látiđ pússa sig saman viđ Guđna Jónsson, ekkjumann međ fimm börn.

Svona ađ dćma út frá myndinni af Sigríđi, er mér nú nćsta ađ halda ađ áhugi ţýskra nasista á henni hafi nálgast hinn hrćđilega glćp í ţeirra herbúđum: Rassenschändung. Sigga er sýnilega dekkri á húđ og hár en Mata Hari. En nú er hins vegar vitađ ţađ sem menn vissu ekki áđur: Ađ Mata Hari var 100%  Fríslendingur og ekki af indónesískum ćttum eins og margir trúđu hér fyrr á árum.

Nú er ég líklegast búinn ađ fá svar viđ spurningu minni frá 2017, ţegar mér datt út frá upplýsingum helst í hug rauđhćrđ fegurđardís. Lýsingar Finsens pössuđu best viđ hana Lóló. Enginn Thorsari hefur greinilega taliđ ástćđu til ađ leiđrétta ţađ. Kannski lesa Thorsarar heldur ekki Fornleif eins fjálglega og prófessor Hannes.

lolo_5

En ef ţađ var hún Sigga frá Miđdal sem lék sér í Kaupmannahöfn, frekar en einhver Gudda - og alls ekki Lóló - er mér alveg sama. Ég biđ ţó alla Thorsara velvirđingar á ţví ađ hafa yfirleitt látiđ mér detta ţá í hug í ćttartengslum viđ nasískt njósnakvendi.

Ţađ sem skiptir máli er, ađ ţađ sé fariđ rétt međ; hafa ţađ sem réttara reynist. En ef ekki er einu sinni hćgt ađ treysta fyrrverandi ritstjóra Morgunblađsins, lifum viđ á válegum tímum. - Hins vegar, ef sumir heimsfrćgir sagnfrćđingar treysta Gunnari M. Magnúss hvađ varđar skođanir á útlendingum á Íslandi - ţá skammast ég mér ekkert fyrir ađ hafa trúađ Vilhjálmi Finsen. Enn verra er ef menn hafa á einhvern hátt leyft sér ađ trúa Kurt Singer og verkum hans. Kurt Singer getur á engan hátt talist trúanlegur um eitt eđa neitt í bókum sínum um njósnara. 

Ég ţarf hvorki lífsýni úr Siggu frá Miđdal né Lóló til stađfestingar, en bíđ nú eftir sönnunargagni frá Hannesi Hólmsteini úr bók Ţórs Whitehead, ţar sem sannleikurinn um Siggu birtist samkvćmt HHG í annarri útgáfu Íslandsćvintýris Himmlers en ţeirri sem ég á. Ég á ađeins gulnađ ljósrit af fyrstu útgáfunni.Önnur útgáfan var ekki til á flugvellinum ţar sem Hannes var, svo hann gat ekki sent mér stađfestingu..

Legg ég ađ lokum til, ađ einhver íslenskur porn-director taki sig til og búi til ljósbláa stórmynd um íslenska njósnakvendiđ Helgu X frá Ydal og tengsl hennar viđ Ţjóđverjann sem gekk jafnan í leđurkápu í Kaupmannahöfn og var međ ljótt skylmingaör á (rass)kinninni.

Fornleifur segir mér nú, ađ sér hafi veriđ sagt, ađ búiđ sé ađ framleiđa heila sjónvarpsţáttaröđ um ţetta njósnakvendi og ţađ fyrir löngu síđan. Hér koma brot úr henni:


Svartsýni á mánudegi

Barakkufaceu

Fornleifur er ýmislegt, en seint verđur hann lastađur fyrir ađ vera rasisti - nema ţá helst um helgar og á stórhátíđum. 

Nýlega var honum gefiđ ţetta sjaldgćfa, japanska plakat frá 3. áratug 20. aldar.

Er plakatiđ rasískt, kynnu einhverjir ađ spyrja? Ţađ tel ég varla. Ţetta er bara auglýsing fyrir andlitsfarđa. Ţess vegna er ţađ komiđ upp á vegg í stofu Fornleifs, sem finnst gaman af svona fíflaskap.

Japanir á 3. áratug 20. aldar voru ekki vel ađ sér um líffrćđi svarta mannsins. Geishan og sá blakki (blackface) á veggspjaldinu, sem er ugglaust líkastur fílamanninum heitna á Skriđuklaustri, benda svo elskulega á hvort annađ. Engu er líkara en ađ hún haldi um negrabassann og ađ bođskapur ţeirra sé: "Ef ţú getur notađ farđann minn, og ég get notađ farđann ţinn - eru viđ öll eins, inn viđ beiniđ". Ţannig á heimurinn ađ vera.

JIJIEr ég fékk plakatiđ ađ gjöf í síđustu viku, minntist ég auglýsinga frá 1929, sem ég eitt sá í japönsku dagblađi, Jiji Shimpo áriđ 1929, sem var ađ finna í kassa frá 19. öld sem mér var gefinn í afmćlisgjöf á sl. ári.

Jiji2

Í Japan höfđu menn áhuga á jazzmúsík eins og fólk um allan heim. Ég veit ekki hvađ menn kölluđu jazz í Japan, annađ en ef til vill Jazz-u. En í gamalli ţýsk-íslenzkri orđabók frá 1935 eftir Jón Ófeigsson er orđiđ Jazz ţýtt sem HARKTÓNLIST. Hverjir voru rasistarnir?

Á ţeim tíma sem plakatiđ er frá, voru revíuatriđi međ blackface-ţáttum ekki óalgeng og gamanleikarar eins og Kenichi Enomoto, Yozo Hayashi and Yozo Hayashi, sem voru heimsfrćgir í Japan, settu á sig farđa og léku svarta menn í jazzrevíum stórborgarinnar Tókýo. Made in Japan og Japanir kópíera allt. 

Allir sem hafa ferđast til Hong Kong eđa Singapore vita ađ eitt ţekktasta tannkrem álfunnar heitir Darlie. Áđur en tannkremiđ fékk nafniđ Darlie, var nafn ţessa tannkrems Darkie. Fordómar gegn svörtu fólki fengu Asíumenn beint í ćđ frá Evrópumönnum.  Hins vegar veit ég fyrir víst vegna kynna minna af kínverskum námsmönnum á Englandi á sínum tíma, ađ Kínverjum ţykir svart fólk mjög ljótt, og öllu ljótara en hvíti mađurinn, og ţá er nú ekki mikiđ sagt. Fegurđ Kínverja getur nú líka veriđ misjöfn. En hverjum ţykir sinn fugl fagur.

f79763c0-f38c-11e8-bbe8-afaa0960a632_972x_183135

Fyrsti negrinn í Japan, Yasuke, kom međ portúgölskum kaupmönnum til Eyjanna. Mjög skiptar skođanir eru á ţví hvađan hann kom í Afríku. Sumir segja ađ hann hafi veriđ frá núverandi Mósambík og ađrir telja ađ hann hafi veriđ frá Eţíópíu. En frá 17. öld fram til 20. aldar voru svertingjar sjaldséđir gestir í Japan. Á síđara hluta 18. aldar komu ţó ć fleiri svartir menn til eyjanna. Ţeir voru neđst í stéttarstiga ţeirra sem ţjónuđu heimsvaldasinnum, sem reyndu ađ festa klćr hramma sinna í Japan.

Ćtli Japan sé samt mikiđ verra, hvađ varđar útlendingahrćđslu eđa rasisma, en ađrar menningarţjóđir sem halda til á tiltölulega einangruđu eyríki. Nihonjinminstrel

Hér er stutt heimildamynd um svarta íbúa í Japan í dag, og einnig er áhugavert fyrir ţá sem áhuga hafa, og nenna ţví, ađ lesa vefsíđuna https://www.blacktokyo.com/ . Ef ţiđ viljiđ hlusta á japanska jazz-samsuđu viđ japanska tónlist er hćgt ađ mćla međ ţví ađ hlusta á Koichi Sugii. Rats & Stars er söngsveit (boriđ fram "Lats and Stals" á japönsku) sem hefur lengi veriđ vinsćl hjá ákveđinni stétt Japana. Kannski rćđa Japanir ekki eins mikiđ um pólitíska rétthugsun og eyţjóđin íslenska?


Gísla Gunnarssyni svarađ

Samansemmerki

Gísli Gunnarsson sagnfrćđiprófessor (emeritus) er, ţrátt fyrir latínubótina sem stagađ er í afturendann á síđasta fasta starfstitli hans, alls ekki dauđur úr öllum ćđum. Í bókstaflegri meiningu ţýddi emeritus aflóga, ţegar Rómverjar notuđu ţetta lýsingarorđ einna mest um vinnuhesta og akuxa. Gísli hefur alltaf veriđ mikill vinnuhestur og engin gapuxi. Fylking sú sem fylgir Gísla á FB tilheyrir ţó oft síđarnefndu tegundinni. 

Til ađ halda sínum góđu, gráu sellum í sambandi og liđugum stundar Gísli mikla leikfimisćfingar á FB, og ţađ mest um hásvartnćttiđ; stundum svo mjög ađ óhollt má ţykja. Ţessar ćfingar hans eru mun herskárri en t.d. Müllers-teygjur eđa almennilega daglegur göngutúr sem Jóni Árnasyni ţjóđsagnaţul var ráđlagt ađ stunda af sérfróđum Skota, ţegar Skotinn sá hve visinn og aumur Jón var fyrir neđan mitti af endalausri setu yfir lygasögum. 

Á FB sinni stundar Gísli ţá ćfingu heilsu sinni til bóta, ađ verja rétt Palestínumanna međ ţví ađ vera plötusnúđur og útsendingastjóri fyrir málstađ Hamas og Fatah.

Gísli sendir í gríđ og erg út greinar sem hann finnur á veraldarvefnum, og upp á síđkastiđ margar greinar um litla hópa gyđinglegra ţverhausa sem eru á móti Ísraelsríki og hafa ađrar skođanir á vanda Miđausturlanda en stór meirihluti gyđinga heimsins, bćđi ţeirra sem búa í Ísrael eđa utan.

Ţađ er í sjálfu sér ekki syndsamlegt ađ nota heilasellur sínar til ţess ađ styđja baráttu sárhrjáđra manna sem Gísli vill ađ eignist vel vopnađ ríki. Vandamáliđ hefst ţegar hin hrjáđa ţjóđ sýnir umheiminum, ađ hún kann ekki međ ţessi vopna ađ fara nema til ţess ađ uppfylla heit sín um ađ útrýma nágranna sínum. Eins og margir Íslendingar, hefur Gísli valiđ sér Palestínumenn til ađ styđja sérstaklega, og reyndar fram yfir ađra hrjáđa menn sem hafa ţurft ađ ţola miklu verri örlög en Palestínuarabar.

Gísli Gunnarsson bađ mig á FB sinni í nótt, ţegar ég svaf svefni hinna saklausu, um ađ skýra fyrir sér hvernig gangrýni á Ísraelsríki geti stundum talist til hreinrćktađs gyđingahaturs.

Ţegar hann og heilasellurnar vakna í kvöld og hann hefur enn á ný leit ađ ţriggja manna "samtökum "gyđinga sem hata Ísraelsríki - eđa ađ grein eftir einhvern sem finnst bresku stjórnmálamennirnir Jeremy Corbyn og Ken Livingstone einstök gćđablóđ, ţá verđur ţetta svar tilbúiđ til lestrar fyrir hann. Ţiđ lofiđ ađ vekja Gísla ekki af vćrum svefni fyrr en kl. 19 eđa 20 ađ stađartíma út af ţessu svari. Ţćr gráu í fólki sem er komiđ yfir fimmtugt ţurfa nefnilega á nćgri hvíld ađ halda, sérstaklega áđur en haldiđ skal á Vesturbakkann eđa til Gaza í huganum, međan ađrir eru í Jerúsalem í draumum sínum.

Hvenćr verđur gagnrýni á Ísrael gyđingahatur?

Gagnrýni á Ísraelsríki á vitaskuld rétt á sér, en stundum vćri málefnalegra ađ dreifa gangrýni sinni á ríki ţar sem ástandiđ er miklu  en í Ísrael og á friđsemdareyjunni Íslandi norđur í Ballarhafi. 

Gagnrýni á Ísraelsríki, Ísraelshatur og ţađ sem sumir kalla antisíonismi, getur hins vegar auđveldlega snúist yfir í hreint gyđingahatur ef menn varast ekki orđaval sitt. En nú er orđaval einu sinni oftast nćr birtingarmynd skođana og tilfinninga manna. Hér skulu nefnd nokkur dćmi sem varđa Gísla sjálfan í von um ađ ţađ bćti skilning hans á ţví hvenćr gagnrýni á Ísrael er orđin ađ gyđingahatri.

1) Gísli hefur um árabil bent á ađ núlifandi gyđingar séu flestir komnir af Khazörum, ţjóđ sem ađ hluta tók gyđingdóm um tíma. Ţessa kenningu hefur Gísli tekiđ miklu ástfóstri viđ líkt og margir stuđningsmenn Palestínumanna - Hún sýnir ţeim ađ nútímagyđingar séu ekki gyđingar í raun og veru og séu ađ mestu óskyldir ţeim sem uppi voru á tímum Jesús frelsara sumar Íslendinga.  Ţrátt fyrir ađ allar nýjar DNA-rannsóknir sýni ađ ţađ sé engin fótur fyrir ţessari kenning (sem reyndar var upphaflega sett fram af gyđingi) og sem notuđu var grimmt af nasistum áđur en stuđningsmenn Palestínuaraba fóru ađ nota hana.  Ţeir sem enn vitna í  Kahzarakenninguna eru gyđingahatarar. Ţeir reyna ađ útrýma tilvist gyđinga međ ţví ađ segja ađ ţeir séu ekki "ekta gyđingar". Eins lítilmótleg  og ömurleg sem ţessi óvísindalega samlíking er, ţá er hún enn notuđ á međal ţeirra sem safnast ađ Fjasbók Gísla sem flugur á mykjuskán, ţegar hann skrifar um Palestínu. Gísli hefur ţó sem betur fer nýlega gefiđ ţessa dogmu um sagnaţjóđina Khazara upp á bátinn.


2) Margur mađurinn sem sćkir í FB Gísla líkir Ísraelsríki í sífellu viđ Ţýskalands nasismans og Ísraelsmenn og gyđinga viđ nasista, sem  og Gaza viđ gettó. Ţetta fólk, sem ég held stundum persónulega ađ sé léttkexruglađ ţegar ađ ţegar ađ áhugamáliđ ţeirra kemur, telur ţađ málstađ Palestínumanna til stuđnings ađ tala í sífellu um ţjóđarmorđ í Palestínu. Ef ţađ er ekki kúlan í kanónunni, ţađ eru gyđingar vćndir um ađ stunda ţjóđernishreinsanir. Ţetta síđasta kemur einfaldlega til af ţví ađ fólk í Palestínuiđnađinum hefur greinilega ekki andlega burđi til ađ kynna sér skilgreiningu SŢ og annarra alţjóđlegra stofnanna á ţjóđarmorđi.  Samlíkingar gyđinga/Gyđinga/Ísraelsmanna viđ böđla gyđinga í Evrópu er gyđingahatur. Ţađ hefur fyrir löngu veriđ skilgreint og niđurneglt af sérfrćđingum, bćđi gyđingum og ţeim sem ekki eru gyđingatrúar. Alţjóđlega samtök ganga einnig út frá ţví ađ ţegar Ísraelsmönnum og gyđingum er líkt viđ nasista, ţá sé ţađ í raun svćsnasta gerđ af gyđingahatri - ţ.e. ţegar fórnarlambinu er líkt viđ böđul sinn. Ţetta gera margir á FB Gísla emirítus, sem gerđist sjálfskipađur gyđingafrćđingur á Íslandi í ellinni.

Gísli Gunnarsson 2009

Lćkjartorg 2009. Táknin eru greinileg. Ekkert slys, ađeins hatur.


3) Ég get vel skiliđ ađ menn í hita átakanna fyrir botni Miđjarđarhafs ćstist í hvert sinn sem átök hefjast aftur á Gaza, en samlíkingar ţeirra, sem mađur sér Palestínumenn einnig nota, sem og afneitun á Helför Gyđingar og engum ósóma, er engum til gagns og síst af öllu Palestínumönnum. Herferđ Gísla er í hćsta lagi ćsingur aldrađs manns í cyberspace og ekkert annađ. Hann hjálpar engum og fćr ekki einu sinni verđlaunapening frá Hamas eins og Sveinn Rúnar hefur fengiđ. Gísli hefur ekki heldur ort: "Israel, Israel über alles" líkt og Sveinn Rúnar Hauksson gerđi hér um áriđ. Međ ţví ađ sćtta sig viđ fólk komi viđ á FB sinni međ gyđingahatri er Gísli međsekur í gyđingahatrinu.


4) Gísli Gunnarsson hefur einnig gert sig sekan um ađra gerđ af svćsnu gyđingahatri. Áriđ 2003 skrifađi undir undirskriftasöfnum í HÍ, (međ fólki eins og Helgu Kress og Ţorbirni Broddasyni, https://notendur.hi.is/~peturk/ISRAEL/askorun.htm ) ţar sem hann hélt sig vera ađ styđja áskorun frá 187 ísraelskum prófessorum sem ađ sögn vöruđu viđ ţjóđahreinsunum Ísraelsmanna á Palestínumönnum í skjóli Íraksstríđsins. Gísli og ađrir lćrđir menn hoppuđu umsvifalaust á ţetta gabb, sem ćttađ var frá einum af mörgum áróđursmiđstöđvum Palestínumanna. Enginn prófessor í Ísrael hafđi sett nafn sitt undir slíka undirskrifasöfnun eđa beđiđ kollega á Íslandi ađ vera međ. Gísli og líkt ţenkjandi fólk gleymdi í andrá öfganna, ađ ţađ eru Palestínumenn sem sífellt tala um ađ ryđja Ísraelsríki í sjó fram og "myrđa gyđinga hvar sem ţá er ađ finna", en ekki öfugt. Ţađ var hreinrćktađ gyđingahatur sem Gísli Gunnarsson skrifađi undir og hvatti til, er hann taldi öruggt ađ Ísraelsmenn myndu stunda ţjóđarhreinsanir í skjóli Íraksstríđsins.

Lćt ég ţessar skýringar nćgja hinum aldna og virđulega prófessor sem stundar leikfimisćfingar međ gráu sellurnar sínum til stuđnings hinna hrjáđu Palestínuaraba, sem reyndar hírast í best vopnađa "gettói" sem sögur fara af. Svokölluđ gangrýni í garđ Ísraels getur mjög auđveldlega tekiđ á sig mynd hreinrćktađs gyđingahaturs og gerir ţađ oft hjá lesendum Gísla á Facebók hans. Sjón er sögu ríkari. Svo er líka bíó fyrir Gísla. Ţetta er líklegast "áróđursmynd" samkvćmt Gísla.

Where anti-Zionism crosses into anti-Semitism should also be obvious: dehumanizing or demonizing Jews and propagating the myth of their sinister omnipotence; accusing Jews of double loyalties as a means to suggest their national belonging is of lesser worth; denying the Jewish people’s right to self-determination; blaming through conflation all Jews for the policies of the Israeli government; pursuing the systematic “Nazification” of Israel; turning Zionism into a synonym of racism. Roger Cohen

Vísindavefsskandallinn

Gísli Gunnarsson komst heldur betur í sviđsljósiđ nýlega, ţegar Merrill Kaplan ungur ađjúnkt í Iowa í Bandaríkjunum, sem dvaliđ hafđi á Íslandi viđ vinnu á doktorsritgerđ sinni benti á villur og meinlokur í skýringargrein Gísla á gyđingahatri á Vísindavefnum. Gísli gerđi talsverđa umbćtur, enda jađrađi ţađ sem hans skrifađi viđ gyđingahatur. Gísla vini mínum, og sjálfskipuđum verndara til 30 ára, má segja ţađ til hróss ađ hann er ekki einn um rugliđ og ţekkingarleysiđ á ţví sem hann hefur veriđ spurđur um á Vísindavefnum. 

Eitt sinn var Guđrún Kvaran beđin um ađ skýra uppruna orđanna gyđings og júđa en einnig skýra hvers vegna orđiđ júđi er niđrandi? Í dönsku og ţýsku eru notuđ nauđalík orđ um gyđinga sem ekki eru niđrandi. Guđrún Kvaran svarađi og sýndi ţar međ ljóslega fordóma sína og ţar međ algjöra vankunnáttu á ţví sem hún var spurđ um:

"Neikvćđa merkingin í júđi á líklegast rćtur ađ rekja til ţess ađ gyđingar sem stunduđu viđskipti víđa um heim á síđari öldum, ţóttu erfiđir viđfangs, nískir okurkarlar og efnuđust oft vel. Ţetta litu ađrir hornauga og fariđ var ađ nota jew, jřde, júđi í neikvćđum tón um kaupsýslumenn af gyđingaćttum. Hin neikvćđa merking sem Jude fékk í Ţýskalandi á árunum milli stríđa og í síđari heimsstyrjöldinni er af öđrum toga og var tímabundin. Hún náđi yfir allt fólk af gyđingaćttum, ekki ađeins kaupsýslumenn".

Ţarna blandar frćđimađur ađ hluta til orsökum og afleiđingum saman og sýnir algjört ţekkingarleysi á ţví sem hún hún skrifar um. Rómverjar og kristin kirkja ólu á hatri gagnvart gyđingum og hvađa nafn sem ţeir og ađrir notuđu, ţá var ţađ tengt neikvćđni í garđ gyđinga og trúarbragđa ţeirra. Ástćđan fyrir ţví ađ gyđingar stunduđu lánastarfssemi er ekki skýrđ af Guđrúnu Kvaran. Kirkjan lék ađalhlutverkiđ í ţví hve litla starfsmöguleika gyđingar höfđu. Guđrún gleymir ţví einnig ađ flestir sem hafa orđiđ fyrir illmćli međ gyđinganafnbót eru ekki gyđingar, heldur okrarar sem kallađir eru ţví ljótasta sem mönnum dettur í hug. Ég hef áđur bent á ţekkingarleysi Guđrúnar Kvaran (sjá hér) og lćt ţetta nćgja nú. Gísli er svo sannarlega ekki einn á ţessum furđulega hatursdalli HÍ.

Gyđingahatur nútímans er mikiđ vandamál á Íslandi. Sem betur fer hafa gyđingar búsettir á Íslandi ađeins orđiđ fyrir ađkasti í litlum mćli. Bílar ţeirra hafa veriđ rispađir og drullu kastađ í hús ţeirra og túlípanar hafa veriđ rifnir upp í görđum ţeirra.

En ef menn hugsa sig ekki um og fara međ offorsi í samlíkingum og hatursrćđu í hvert skipti sem öryggiđ losnar á sprengjukösturum hryđjuverkasamtakanna Hamas (sem sumir Íslendingar skilgreina sem eins konar hjálpasveit skáta), ţá sjáum oftar hrođalegt gyđingahatur á Íslandi í meintu hatri manna á hinum "vonda síonisma" Ísraelsríkis.

Gyđingur


Veftímaritiđ Herđubreiđ stelur ljósmynd

eimskip_1930

Viđbót 6.3.2019 - Herđubreiđ hefur nú birt nafn höfundar ljósmyndarinnar

31. janúar 2019 birtist smáklausa á Tímaritinu Herđubreiđ sem Karl Th. Birgisson er í forsvari fyrir. Klausan ber fyrirsögnina Einn í áhöfn og er eftir Úlfar Ţormóđsson. Hún fjallar um ţau örlög sem kapítalisminn hefur skapađ, og sem veldur ţví ađ ađeins einn Íslendingur er í áhöfn á íslensku skipi. Nćrvera Íslendings varnar ţví greinilega ekki ađ skip fái á sig brotsjó.

Til ađ myndskreyta klausuna gripu menn í Herđubreiđarlindum til vafasams myndastulds í anda verstu kapítalista. Ţeir tóku hluta af ljósmynd sem ég hef tekiđ í Kaupmannahöfn og hef birt á tveimur blogga minna hér og hér á Fornleifi. Herđubreiđarmenn birtu hana án ţess ađ nefna höfund ljósmyndarinnar.

Herđubreiđ

Skjámynd af vefritinu Herđubreiđ

Ég hafđi samband viđ Herđubreiđ og fékk tvö svör, nafnlaus:

"Sćll og og forláttu síđbúiđ svar. Nú leggjumst viđ í rannsóknir. Vitum ekki hvernig myndin komst í myndabankann okkar, en takk fyrir ađ láta vita." Og síđar: "Sćll Vilhjálmur. Međ fullri virđingu fyrir frćđistörfum ţínum, ţá getum viđ ekki fallist á ađ myndin sé eftir ţig, ţar sem hún er hluti af auglýsingu frá Eimskipafélagi Íslands, eftir ţví sem viđ komumst nćst. Endilega láttu vita ef viđ förum vill vegar."

Ţar sem ég taldi mig hafa skýrt máliđ út fyrir Herđubreiđarritstjóranum, eđa réttara sagt ţeim huldumanni sem svarađi mér, ađ ţeir mćttu nota ljósmynd mína ef ţeir birtu nafn mitt og greindu frá ţví hvar myndin sem ţeir skáru birtist skrifađi ég fyrr í dag til "Herđubreiđarörćfa":

Sćl "Herđubreiđ"

Ég tók ljósmyndina af auglýsingu í 80 ára dagblađi sem varđveitt er í Ríkisskjalasafninu í Kaupmannahöfn. Ég birti myndina á bloggum mínu í lágri upplausn, en hún hafđi ekki veriđ uppi á borđum Íslendinga fyrr en ađ ég gerđi henni skil.

Ţar sem engin undirritar skilabođ "Tímaritsins Herđubreiđar" til mín undir nafni, get ég ekki tekiđ ţessi svör ykkar alvarlega. En mér er full alvara og hinn nafnlausi mađur sem svarar fyrir Herđubreiđ er ađ mínu mati óvenjulega kokhraustur ţegar hann ver ţjófnađ á myndverki mínu.

Ljósmyndin, sama hve léleg hún er,  er verk mitt. Ég miđlađi ţessari 80 ára auglýsingu í morgunblađinu Politiken til Íslendinga á bloggum mínum. Áđur en ţađ gerđist var auglýsingin ekki ţekkt á Íslandi og var t.d. ekki međ í bók um sögu Eimskipafélagsins. Veftímaritiđ Herđubreiđ tekur svo myndina og sker hana í búta og birtir einn bútinn án ţess ađ minnast á höfund. Höfundar myndverka hafa rétt og ég er höfundurinn.

Vinsamlegast getiđ höfundar ljósmyndarinnar sem ţiđ hafiđ notađ. Nafn hans stendur fyrir neđan ţessi svör.

Virđingarfyllst,

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

 

Viđbót 6.3.2019 kl. 01.35 HERĐUBREIĐ hefur fyrir 10 mínútum síđan vinsamlegast fallist á ósk mína og merkt mynd mína mér (reyndar sést myndin ekki lengur, en ţađ er tćknilegt atriđi sem Herđubreiđarmenn verđa ađ leysa). Myndin mun ađ sögn hafa veriđ notuđ áđur á Herđubreiđ. Ég ţakka fyrir heiđarleg viđbrögđ Herđubreiđar og verđ ađ fara ađ vara mig á ţví ađ "stela" myndum frá öđrum. Viđ verđum öll ađ passa okkur og athuga hvađ mađur er ađ taka. Ég var ekki á höttunum eftir greiđslu, en stundum er ţađ víst tilgangur manna.


Fyrir pönnukökubakara er jörđin oft fjári flöt

101_3997sm

Laugardaginn 16. febrúar hófst árleg vertíđ nasista og ţjóđernissinna sem ţramma um götur Litháen, Lettlands og Eistlands í febrúar og mars, međ fullu leyfi stjórnavalda landanna.

Sameiginlegt eiga ţessar göngur allar, ađ minnast ţjóđernishetja landsins. Svo vill til ađ meirihluti ţeirra ţjóđernishetja sem löndin gefa nú götunöfn og annan heiđur, ađ ţeir stunduđu morđ á gyđingum landsins. Eđvald Hinriksson hefđi vćntanlega komist í ţennan fríđa hóp morđingja međ götu eđa búlevard, ef Eistlendingar hefđu ekki loks áttađ sig á ţví ađ hann var einn af verstu eistnesku morđingjum gyđinga áđur en Ţjóđverja tóku yfir starf hans. Ţýskir sćttu sig ekki fyllilega viđ störf hans, ţar sem hann rćndi auđuga gyđinga áđur en hann kom ţeim fyrir kattarnerf - sem var verk sem Ţjóđverjar höfđu ćtlađ fyrir sjálfa sig og enga ađra.

Međan ađ götur og torg viđ botn Eystrasalt fá ný nöfn óyndismanna og gyđingamorđingja (og Íslands), horfa eftirlitsstofnanir Evrópu í mannréttindamálum á, án ţess ađ gera nokkurn skapađan hlut međan nasistarnir ganga framhjá gluggum stofnana ţeirra. Fyrir einni slíkri stofnun er okkar eigin Ingibjörg Sólrún Gísladóttir. Hún er í forsćti hjá ODIHR, sem ekkert gerir til ţess ađ hindra ţá öfugţróun sem menn hafa séđ í Eystrasaltsríkjunum Eistlandi, Lettlandi og Litháen sl. 20 ár. 

Reyndar sendi Ingibjörg Sólrún skilabođ til RÚV um daginn vegna viđtals sem átti ađ birtast viđ íslenska nasistakerlingu á botni hvítu ruslatunnunnar á Íslandi, sem bíđur endurkomu Hitlers eftir ađ Ingibjörg og Sigmundur Davíđ brugđust.  Og svo var Ingibjörg Sólrún í vinnutíma ađ hnýtast í karlpunginn hann Jón Baldvin. Ţađ er hins vegar meira einkamál fallerađs stjórnmálamanns gagnvar öđrum falleruđum stjórnmálamanni.

Nazis Lithuania

Ég skrifađi fyrir helgina stuttan pistil á ensku andfasísku vefsíđuna Defending History um ađgerđarleysi Ingibjargar Sólrúnar gangvart nasismanum í Eistlandi, Lettlandi, Lithaugalandi, og reyndar víđar á umsagnarsvćđi hennar sem yfirmanns ODIHR.

En hugur Igibjargar er líklegast enn ađ ađstođa Palestínumenn viđ ađ útrýma Ísraelsríki sem mig grunađ ađ hafi veriđ ađalćtlunarverk hennar hefđi hún komist í Öryggisráđ SŢ á sínum tíma.

Fyrir meistarapönnukökubakara eins og Ingibjörgu eru jörđin oft heldur flöt.

 Lesiđ:

DEFENDING HISTORY


Ágćt hryđjuverkavörn Minjastofnunar

VíkurbeinNýjasta birtingarmynd minjavörslunnar á Íslandi er ađ flytja til styttur bćjarins. Ţetta kemur fram í hasarfréttablađinu DV. Minjavörđur Ríkisins er enn einu sinni í vondum málum, en nú styđur Minjasviđ Fornleifs Stínu Stuđ heils hugar.

Loks kom góđ tillaga frá Minjastofnun, sem heil brú er í - og jafnframt framtíđalausn fyrir styttuskömmina af Skúla Magnússyni. Er ekki tilvaliđ ađ nota hana sem stađlađa, íslenska hryđjuverkavörn? Hún sýnir mann međ ygglibrún, 1,5 metra herđabreidd og höku sem er líkust stuđara á Scania trukki. Ţađ vill vitaskuld enginn túrhestur búa á hóteli ţar sem slíkt ofurmenni gnćfir yfir ţeim. "Bad people" pakk sem vill til Íslands mun taka nćsta flug heim, ef svona styttum yrđi komiđ fyrir í Leifsstöđ. Hćgt vćri ađ selja Skúla til BNA, svo Trump hćtti viđ reisa vegginn sinn.

Heimildir sýna reyndar, ađ Skúli fógeti hafi veriđ rćfilslega lítill, sköllóttur og álútur grćđgiskarl - ekki ósvipađur ţeim lítilmennum sem vilja breyta Íslandi í Hótel og fjallkonunni í innanhússportkonu og módel. Innréttingar Skúla voru náttúrulega heldur ekki ofan á Víkurgarđi. Ţví verđur ađ fagna ađ ţessi hryllingur, sem tákna á athafnamanninn Skúla, verđi í framtíđinni notuđ sem slysavarnarverkfćri og hryđjuverkavörn.

Í stađinn vćri hćgt ađ setja styttur af beinagrindum, til ađ minnast kirkjugarđsins sem íslenska grćđgin og međalmennskan  hraunađi yfir. Ţađ gćti veriđ listaukandi fyrir ferđamennina sem á ađ mergsjúga og blóđmjólka á hótelinu. Myndirnar viđ ţennan pistil er tvćr tillögur sem borist hafa samkeppni Fornleifs fyrir minnismerki um beinin sem brott voru numin úr Víkurgarđi.

Sendiđ endilega inn tillögur. Verđlaun verđa nótt í svítu á Reykjavík Hotel Hilton on the Skeletons í Reykjavík, ţegar ţađ kemst í gagniđ. Innifaliđ er beint útsýni inn í Alţingi Íslendinga. Selshljóđ fyrirmenna eru innifalin í morgunverđinum. Vinningshafinn verđur afhjúpađur 1. apríl 2019.

Víkubein 2


Ţađ er mikiđ "stöđ" á Stöđvarfirđi.

Studstod

Vinur minn í frćđunum, Bjarni F. Einarsson, reynir nú ađ fá styrki til sumarvertíđarinnar austur á landi. Vona ég svo sannarlega, ađ ţađ takist hjá Bjarna. Ţó ég sé alls ekki á ţví ađ ţađ sé stöđ sem hann sé ađ rannsaka, eins og ég hef áđur gert grein fyrir hér og hér (ţegar Bjarni fann fornan skáta međ hjálp fjölmiđla) , er örugglega mikiđ "stöđ" hjá Bjarna svo ég tali tćpitungulausa málísku af ţeim slóđum sem Bjarni grefur nú á . Nú hefur Bjarni í endalausri baráttunni viđ ađ fá fjármagn náđ í auđtrúa ţáttasmiđ á RÚV og sagt honum frá hugsmíđum sínum. Menn getađ hlustađ á ţađ hér.

Bjarni talar í viđtalinu um Sama. Vitaskuld voru forfeđur nútíma-Sama á međal landnámsmanna á Íslandi og ekki bar "međeim". Ţađ kemur fram í ritheimildum og í samsetningu fornleifa ´á Íslandi. Beinamćlingar Dr. Hans Christians Petersens, sem nú er prófessor viđ Syddansk Universitet. Niđurstöđur Hans hef ég t.d. greint frá hérhér og hér, sem og í frćđigreinum erlendis, sýna ţađ tvímćlalaust. Landnámsmenn á Íslandi eru einnig komnir af Sömum, og ekki í minna mćli en af fólki frá Bretlandseyjum, ţótt tala fólks frá Bretlandseyjum hafi rokiđ upp úr öllu valdi vegna annmarka í rannsóknum á DNA nútíma-Íslendinga og genamengi ţeirra til ađ segja til um uppruna landnámsfólks.

Ţegar Bjarni fer hins vegar ađ rćđa notkun glerhalls (chalcedony) og jaspis sem er dulkornótt afbrigđi af kísil, SiO2, rétt eins og glerhallur (draugasteinn), og tinnan sem ekki er til á Íslandi. Bjarni telur ađ ţessi afbrigđi af kísil, sem og hrafntinna (sem er ókristallađ kísilgler/rhýólít, ţar sem hlutfall kísils er meira en 65-70% af ţunga steinsins), hafi veriđ slegnar til og notađar á sama hátt og tinnan erlendis, ţá minnkar "stöđiđ" og "höndur" hleypur í forneifrćđinginn sem ţetta ritar.

19598874_753416268177792_2578636673802400045_n

Jaspismoli frá Stöđ. Ţađ var fínlegur skurđur sem Samarnir eystra unnu viđ. Mynd af fésbók Fornleifastofunnar

Mjög auđvelt er ađ rannsaka, hvađ steinar međ ásláttarmerkjum  hafa veriđ notađir til ađ skera í, skrapa eđa skafa. Íslenskir steinar sem kollega minn Bjarni telur ađ hafi veriđ slegnir til ađ búa til verkfćri ćttu ađ sýna til hvers, ef ţeir eru skođađir međ rafeindasmásjá;  Ţví ekki er ađeins hćgt ađ sjá hvađa lífrćn efni hefur verđ skorin međ meintum steinverkfćrum á meintri steinöld Bjarna á stöđinni í Stöđvarfirđi. Sömuleiđis er hćgt ađ sjá hvađa lífrćnt efni var skoriđ međ tinnu eđa málmi, međ ţví ađ skođa ambođin undir smásjá. Ugglaust er einnig hćgt ađ sjá ţađ á íslenskum steintegundum sem eru "mjúkari" en erlend tinna. Í frćđunum heitir ţađ ađ leita ađ merkjum eftir lífrćnt efni á egg steinambođa, Diagnostic of Residues on Stone Tool Working Edges .

Hrafntinna, gjóskugler (Obsidian), er hins vegar og líklega harđari og einsleitari í uppbyggingu en venjuleg tinna, og ţví erfitt ađ sjá hvađ hún hefur veriđ notuđ til ađ skera í, skrapa eđa skafa - en einhver merki hefur skurđur í leđur eđa annan efniviđ skiliđ eftir sig.

Ţangađ til sannanir á notkun íslenskra steina međ meintum ásláttarmerkjum hafa veriđ birtar, hef ég ađeins eina vitrćna skýringu. Steinarnir voru notađir til ađ slá viđ viđ eldjárn til ađ fá neista.  Eldjárn voru kveikjarar síns tíma  og til ađ ţeir virkuđu urđu menn ađ nota steina. Ég vona ađ einhver geti stutt Bjarna í ađ rannsaka ţessa 300 steina sem hann telur hafa veriđ handleikna af frćndum okkar Sömum. 

Frćđsluefni um notkun eldjárns. Fornleifur biđst afsökunar á "tónlistinni". Kannski ćtti Vísindavefur HÍ ađ velta fyrir sér ađ skýra notkun eldjárna, ţó svo ađ hugsanlega sé hćtta sé á málsókn frá Ţórarni.

Ég hef manna mest stungiđ upp á samíska hluta Íslendinga, en viđ sjáum hann ekki ađ mínu mati međ ásláttutćkni ţeirri sem Bjarni segist sjá í 300 steinum á Stöđ í Stöđvarfirđi. Bjarni verđur ađ gera sér grein fyrir ţví ađ Samar voru á tímum landnáms á Íslandi orđnir mjög slungnir málmsmiđir. Af hverju hefđu forfeđur okkar sem voru Samar, fariđ til Íslands, viljugir eđa nauđugir, til ađ leika sér ađ tinnu, ţegar ţeir voru harla góđir málmsmiđir?

Önnur spurning sem Bjarni verđur ađ svara til ađ tilgáta hans haldi vatni og vindi, er stóra spörninginn um hvađ menn voru ađ skrapa, skafa og skera í međ örsmáum íslenskum steinum. Eins og Bjarni F. Einarsson skilgreinir stöđ, ţá komu menn frá t.d. Noregi og sóttu auđlindir sem ţeir fóru međ til Noregs. Hvađa auđlindir í hafi og á landi höfđu menn ekki í og viđ strendur Noregs, sem ţeir vildu frekar sćkja til Íslands, og "láta Sama, sem fengu ađ koma međ," sitja og nostra viđ skrap, skaf og skurđ í risavöxnum langhúsum. 

Skýringar óskast Bjarni F. Einarsson, áđur en stöđiđ verđur einum of geggjađ. Skrapsamakenningu Bjarna F. Einarssonar verđur ađ undirbyggja betur.

Sökum stćrđar rústarinnar á Stöđ sem Bjarni lýsir nćstum ţví sem eins konar álveri, međ mismunandi vinnslurýmum, ţá tel ég hins vega mjög mikilvćgt ađ hann hljóti góđa styrki sem fyrst, svo hann verđi ekki ađ grafa ţarna fram á grafarbakkann.

Gefiđ Bjarna ţví styrk! Bjarni er listagóđur fornleifafrćđingur, ţótt tilgáturugl hans gangi oft fram úr hófi. Óvenjuleg stćrđ eldri skálans í Stöđvarfirđi er eitt og sér nćg ástćđa til veita vel í rannsóknina. Annars stöđvast gott og gegnt verkefni.


« Fyrri síđa | Nćsta síđa »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband