Fornleifafundur sumarsins 2019

aaa

Nýlega greindi RÚV frá fundi (sjá hér) sem ađ öllum líkindum kemst á blöđ sögunnar sem fornleifafundur sumarsins.

Slćr hann viđ "Stöđinu" í Stöđvarfirđi og breskum bjórflöskum sem nýlega fundust á Hellisheiđinni. Nú verđur einfaldlega ađ friđa allan Kópavoginn, eftir ađ svćđiđ varđ glóđvolgur fornminjastađur. Sjáiđ varđveisluna á leđrinu. Ekki einu sinni fariđ ađ falla á gulliđ!

Einn ötulasti lesandi Fornleifs spurđi á FB út í fundinn í Kópavogi: 

Bendir mynstriđ á keđjunni ekki eindregiđ til samísks uppruna? Og ţar međ eru fćrđar sterkar líkur á ţví ađ samískur shaman međ sólarblćti, eins og lögun úrskífanna bendir sterklega til, hafi veriđ ţarna á ferđ, trúlega snemma á landnámsöld eđa jafnvel fyrr.

Ţví var fljótsvarađ:

Íslensk fornleifafrćđi hefur greinilega misst af manni eins og ţér. En einu gleymdir ţú í ţessari yfirferđ ţinni sem minnir svo unađslega á rök og snilli séra Láka heitins í Hólmi. Úrin stöđvuđust öll fyrir 9. öld og úriđ međ demantskantinum og ólinni úr hvítabjarnaleđri var greinilega annađ hvort í eigu eskimóakonu, eđa ađ shamaninn hafi veriđ samkynhneigđur. Mér er sama hvort ţađ var, ţví ţú átt kollgátuna: Allt gerđist ţetta fyrir Landnám í Kópavogi, áđur en Norđmenn komu međ Skriffinnana, kristnina og annan óţćgilegan genderintollerans.


Safnast ţegar í sarpinn er komiđ

Sarpurinn

Viđ leit á Sarpi (Sarpur.is) uppgötvađi ég fyrr á árinu ađ forngripur, nálhús úr bronsi, sem ég fann á Stöng í Ţjórsárdal áriđ 1983, ţegar ég hóf fornleifarannsóknir ţar, er gert jafn hátt undir höfđi og gömlum sokkabuxum af ţjóđminjaverđi, sem eru frá ţeim tíma er hún vann sérvinnu fyrir Sigmund Davíđ í Stjórnarráđinu (sjá nánar hér).

Ţvílíkur og annar eins heiđur fyrir nálhúsiđ frá Stöng í Ţjórsárdal. Ţađ kemst nú loks međ tćrnar ţar sem hćlar sokkabuxna ţjóđminjavarđar voru. 

Ég leyfir mér ađ kvitta fyrir og upplýsa ađstandendur Sarps, ađ upplýsingum um nálhúsiđ, sem ég fann á Stöng áriđ 1983, er mjög ábótavant á Sarpi, eins og ţví miđur svo mörgu öđru.

Ég hins vegar ekki ánćgđur međ ađ fótanuddtćki Árna Björnssonar ţjóđháttafrćđings hefur einnig komist á forsíđu Sarps. Ţetta tćki er reyndar sögufrćgt, ţó óţjóđlegt sé, en ţađ gerđi Árna ţó kleift ađ rita Sögu Daganna á fimmtíu vikum hér um áriđ í fullu starfi.

Ritstjóra Fornleifs langar ađ taka fram ađ rauđu pílurnar, sem benda á umrćdda gripi, hefur veriđ bćtt inn á skjámyndina af sumarstarfsmanni listasviđs Fornleifs.

Sarpurinn2

Ţjóđháttadeild Ţjóđminjasafnsins óskar nú eftir reynslusögum af fótanuddstćkjum.


Blingiđ hennar Hólmfríđar Ţorvaldsdóttur

DH021688 2

Önnur tilraun og frćđilegri:

Ţví betra er ađ hafa ţađ sem sannara reynist.

Um daginn fór ég heldur betur kvennavillt og ályktađir rangt um mynd ţessa. Ţessar hefđarkonur, sem stóđu og sátu fyrir á ljósmynd í Reykjavík áriđ 1860, eru móđir, ein dćtra hennar og uppeldisdóttir. Ljósmyndarinn upplýsti ađ ţćr vćru kona og dćtur "forsetans" (president of Reykjavík), sem var Jón Guđmundsson forseti Alţingis, einnig ţekktur sem Jón ritstjóri (1807-1875).

Ţćr eru blessađar, međ fúlustu fyrirsćtum Íslands sem ég hef séđ - en gćtu ţó vel hafa veriđ óttaslegnar viđ ţennan undarlega áhuga útlendinga á ţeim. En ţrátt fyrir óróa ungu kvennanna og illt augnaráđ móđurinnar tókst sem betur fór ađ ná einni af elstu hópljósmyndum sem er til af Íslendingum. Myndin var tekin ţann 25. ágúst áriđ 1860.

DH021688

Mér ţótti í fyrstu tilraun líklegt ađ konan, sem situr og heldur á bókinni, vćri Sigríđur Bogadóttir (1818-1903) kona Pétur Péturssonar síđar biskups. Mér varđ ţar heldur betur á í messuvíninu og var mér vinsamlegast bent á ţađ. 

Myndin er hins vegar međ vissu af Hólmfríđi Ţorvaldsdóttur (1812-1876) dóttur hennar Kristínu Jónsdóttir og uppeldisdóttur, Hólmfríđi Björnsdóttur, sem var bróđurdóttir Hólmfríđar Ţorvaldsdóttur. Hafđi gamall samstarfsmađur minn á Ţjóđminjasafni Íslands, Halldór Jónsson, skrifađ um konurnar og Einar heitinn Laxness, sem kenndi mér eins konar dönsku í MH fyrir 43 árum síđan, hafđi skrifađ grein í Lesbók Morgunblađsins áriđ 1997 um myndina og meira.

Fox-leiđangurinn 1860

Áriđ 1860 í ágústmánuđi, heimsótti leiđangur manna Ísland, eftir dvöl á Grćnlandi. Ferđinni var fyrst og fremst heitiđ til Grćnlands, en komiđ var viđ í Fćreyjum og á Íslandi á bakaleiđinni. Tilgangurinn međ Grćnlandsleiđangrinum var hin endalausa leit ađ örlögum Sir John Franklins og leiđangurs hans á tveimur skipum, HMS Terror og Erebus, en ţau fórust međ mönnum og mús viđ Grćnland áriđ 1845. 

Fjöldi leiđangra hafa veriđ gerđir til ađ leita uppi skip Franklins og rannsaka örlög skipsverja. Ţeim leiđöngrum lauk vćntanlega endanlega áriđ 2016 er flök skipanna fundust. Flak HMS Terror reyndist vel varđveitt á 25 metra dýpi. Leitarleiđangurinn áriđ 1860 var einn af mörgum sem var kostađur af ekkju John Franklins og var fley leitarmanna Fox og kapteinn um borđ var ţekktur flotaforingi, Allen Young (1827-1915)ađ nafni. Fox-leiđangrinum 1859-60, voru gerđ ágćt skil af danska flotaforingjanum Theodor von Zeilau í bók sem út kom í Kaupmannahöfn áriđ 1861 og bar titilinn Fox-Ekspeditionen 1860.

Ţegar leiđangursmenn á Fox, sem var gufuskip, kom viđ í Reykjavík síđsumars 1860 voru teknar ljósmyndir og eru nokkrar ţeirra varđveittar sem stereómyndir, sem seldar voru ţeim sem höfđu áhuga á ţví ađ fá dálitla dýpt í myndaskođun sína á konum, sem var međ öđrum hćtti og menn skođa myndir í dag - verđur víst ađ segja.

Ljósmyndarinn var kaţólski paterinn Julian Edmund Tenison-Woods (1832-1889), og eru nokkrar mynda hans frá Íslandi varđveittar (sjá t.d. eina ţeirra hér). 

Tau-kross Hólmfríđar Ţorvaldsdóttur

Fornleifur borar hér fyrst og fremst í eitt atriđi. Ţađ er smáatriđi á spađafaldsbúningi frú Hólmfríđar. Um háls hennar hangir festi međ Tau-krossi (boriđ fram Tá, sem er gríska heitiđ fyrir t). Tau-kross er einnig kallađur Sankti Andrésarkross, ţví hann munn hafa veriđ krossfestur á T-laga krossi. Krossinn, sem Hólmfríđur ber um hálsinn, er ađ öllum líkindum frá fyrri hluta 16. aldar eđa lokum 15. aldar. Neđan úr krossinum hanga ţrjú A međ ţverstriki yfir (líkt og A-in voru oft sýnd í epígrafíu (áletrunum) á 15. öld) og tvö A ađ auki héngu neđan úr ţvertrénu. Ţessi 5 A voru ađ öllum líkindum vísun til nafns heilags Andrésar.

Ţannig var nú blingiđ á 16. og 15. öldinni og sumar af ţessum ţungu festum urđu ćttargripir hjá velmegandi fjölskyldum.

DH021688 4

Sannast sagna minnir mig ađ ég hafi séđ slíkan grip á Ţjóminjasafninu ţegar ég var á unga aldri (8-12 ára), en ţađ var ég eins og grár köttur. Í ţá daga var öllu búningasilfri slengt í tvö sýningarpúlt inni í bćndasalnum. Mig minnir ađ ţar hafi legiđ svona T-kross, en er ekki lengur viss. Ţrátt fyrir nokkra leit hef ég ekkert fundiđ ţví til stuđnings á Sarpi. Kannski er ekki búiđ ađ melta gripinn nógu vel í Sarpi og ef til vill er ekki til mynd af honum á Ţjóđminjasafninu. Ef ţađ er tilfelliđ, er safniđ beđiđ um ađ bćta úr ţví.

Hoffifyrrisćta

Til var í einkaeigu teikning eftir Sigurđ Guđmundsson málara af Hólmfríđi, en sú mynd eyđilagđist ţví miđur í bruna áriđ 1934. Ljósmyndir höfđu hins vegar varđveist af teikningu Sigurđar Málara, einni ţeirri bestu frá hans hendi, og ţar má glögglega sjá Tau-kross Hólmfríđar.

Sigridur Bogadottir

Upphaflega hélt Fornleifur í fljótfćrniskasti, ađ konan á ljósmynd Tennison-Woods vćri Sigríđur Bogadóttir. Myndin hér til hćgri var tekin af henni áriđ 1903, sem var áriđ sem hún andađist í Kaupmannahöfn. Líklegast voru margar konur nokkuđ ţungbrýndar á ţessum árum í Reykjavík.

Annar möguleiki er sá, ađ ţetta listaverk um hálsinn á fýldri maddömunni hafi veriđ brćtt og málmurinn endurnotađur. Og svo er alltaf sá möguleiki ađ ţetta djásn, sem fer Lady T í Reykjavík svo vel, hafi gengiđ í arf og sé Téiđ enn notađ af langalangalangaömmubarni hennar, plötusnúđnum Alli T. Mađur leyfir sér ađ dreyma og vona. En vonin er samt afar lítil.

Látiđ nú Fornleifi í té ađstođ yđar.

gettyimages-980067388-2048x2048 b

Mynd ţessi, sýnir dóttur Hólmfríđar Ţorvaldsdóttur, Kristínu Jónsdóttur og Hólmfríđi Björnsdóttur, sem var bróđurdóttur Hólmfríđar Ţorvaldsdóttur. Ljósmyndin var tekin á sama stađ og myndin efst, og var einnig tekin af pater Tenison-Woods og hefur hann merkt hana "21. ágúst 1860 kl. 5 síđdegis". Frummyndin er varđveitt hjá Royal Geographic Society í London. Ljósmyndin er líklega tekin til norđurs viđ horn Ađalstrćtis og Kirkjustrćtis. Skugginn passar vel viđ ađ klukkan sé 5, 21. ágúst.

gettyimages-980067388-2048x2048 c


Svetlana Steponaviciene - In memoriam

Látin er í Litháen Svetlana Steponaviciene

f. 22.8.1936 - d. 27.6.2019

d8ec55954bc25ca6fd8cce7420e044b32cdb9905_article_scale

Áriđ 2001 kom ég í fyrsta skipti til Lithaugagalands. Mér bauđst ţá ađ fara sem eins konar erindreki danska ríkisins til landsins. Ég var starfsmađur Dansk Center for Holocaust og Folkedrabsstudier. Ég var viđstaddur minningaathafnir um hin stórfelldur fjöldamorđ sem fóru fram á gyđingum í Litháen. Ljót er sú saga ađ margir Litháar tóku viljugir ţátt í ţeim morđum; Enn ljótari er sá veruleiki ađ margir Litháar hylla enn ţann dag í dag menn sem tóku ţátt í morđunum á međbrćđrum sínum á einn og annan hátt. En ţrátt fyrir drungalega minningu sá ég ađ Litháar eru afar vinaleg og gestrisin ţjóđ. Litháar eru miklu suđrćnni og fjölbreyttari hópur en ég hafđi búist viđ í baltnesku landi í fyrirframgefnum fordómum mínum um land og ţjóđ.

Velickaite3

Nokkrir ţáttakenda í Benedictsen-ráđstefnu í Kaunas áriđ 2012, sem Svetlana stóđ fyrir ásamt öđrum. Svetlana er međ slćđu um hálsinn fyrir miđju.

Litháíska ţjóđin er í raun furđu vellukkuđ blanda af ótrúlega mörgum ţjóđum og ţjóđarbrotum. Saga landsins er líka flókin og saga og örlög ţjóđarinnar á 20. öld ekki síđur. Sjálf var Svetlana Rússi (fćdd Svetlana Nedeliajeva), en örlögin báru hana á öldum sínum til Lithaugalands, ţar sem hún giftist Albertas heitnum Steponavicius, sem var ađ hluta til af pólskum ćttum. Albertas var prófessor í enskum málvísindum í Vilnius, en eftir ađ hann fór á eftirlaun, kenndi hann einnig viđ háskólann í Bialystok í Póllandi. Svetlana missti eiginmann sinn í fyrra.

Allt hefur sína sögu og fjölda tenginga viđ svo margt í landinu sem Svetlana var virđulegur og frábćr fulltrúi fyrir.Svetlana 2008 Frederiksberg2

Svetlana á Friđriksbergi áriđ 2008 á ţjóđhátíđardegi Litháa.

Nokkrum árum eftir fyrstu heimsókn mína til lands Svetlönu bárust mér til eyrna ţau tíđindi, ađ haldin yrđi ráđstefna til minningar um Aage Meyer Benedictsen, Dana af íslenskum ćttum sem gat sér góđan orđstír í Litháen fyrir ást sína á landinu og baráttu fyrir frelsi Litháens og réttindum annarra ţjóđa og minnihluta, t.d. Armena og gyđinga.

Fyrir ţeirri ráđstefnu stóđ Svetlana Steponaviciene. Ráđstefnan var haldin í Háskólanum í Vilnius og ég var einn margra sem hélt ţar erindi og fjallađi minn fyrirlestur um ćttir Aage Meyer Benedictsen, hina íslensku, ţá dönsku og gyđinglegan frćndgarđ hans.

Á ráđstefnuna kom fólk frá fjölda landa og haldin voru mörg góđ erindi um Aage Meyer Benedictsen og störf hans. Fyrir öllu stóđ Svetlana, međ miklum dugnađi, eins og blíđur hershöfđingi. Hún sinnti öllum gestum jafnt og gestrisnin var ólýsanleg. Einlćgnina og ást hennar á Norđurlandamenningu og íslenskum frćđum sáum viđ sem komum frá Norđurlöndunum jafnt á ráđstefnunni sem og heima í litlu íbúđinni hennar og Albertas, fullri af bókum, en einnig á ţeim ferđum sem ţátttakendum var bođiđ í međan á heimssókninni í Litháen stóđ. 

Margir stóđu í ţakkarskuld viđ Svetlönu, og henni er hćgt ađ ţakka, ađ ég fékk mjög jákvćđa skođun á Litháum ţrátt fyrir ýmsa fegurđarbletti á sögu ţeirra á síđustu öld.

Velkomst Vilnius 2012

Frá einni af Benedictsen ráđstefnunum. Ţannig voru ţátttakendur bođnir velkomnir áriđ 2012 í sögufrćgu húsi í Vilnius, áđur en haldiđ var til Kaunas ţar sem ráđstefnan var haldin. Ófá slík borđ hafa beđiđ gesta Svetlönu og samstarfskvenna hennar í áhugamannhópnum um Aage Meyer Benedictsen.

Síđan ţá hef ég heimsótt Litháen tvisvar, m.a. til ađ taka ţátt í annarri ráđstefnu um Aage Meyer Benedictsen viđ háskólann í Kaunas voriđ 2015. Svetlana heimsótti mig einnig tvisvar í Danmörku.

Ţví betur sem ég kynntist Svetlönu, sá ég hve mikiđ var spunniđ í hana sem manneskju og hvađ mikiđ starf hennar einkenndist af ađ rćkta sanna vináttu viđ alla sem hún bauđ velkomna til Litháen. Hún vonađist alltaf til ađ sjá mig og Irene konu mína saman í Litháen. En úr ţví varđ ţví miđur aldrei. En viđ komum einn daginn og setjumst viđ gröf hennar í ţakklćti.

Ísland átti stóran stađ í hjarta Svetlönu. Hún hóf sinn frćđimannsferil á ţví ađ ţýđa íslenskar bókmenntir yfir á rússnesku, og síđar á litháísku, og hver önnur en hún ţýddi Eglu, Egilio saga, yfir á litháísku áriđ 1975. Bókin kom aftur ú í endurbćttri útgáfu áriđ 2012.

Svetlana átti marga trygga vini á Íslandi. Sumum hafđi hún kynnst ţegar á yngri árum í námi sínu viđ Lomonosov ríkisháskólann í Moskvu, eđa viđ norrćnudeild háskólans í Leningrad (Sánkti Pétursborg í dag). Međal vina hennar voru einnig margir ţeirra sem unnu ritstörfum Nóbelsskáldsins Halldórs Laxness og sem unnu viđ ţýđingar á honum yfir á móđurmál sitt.

Nú vona ég ađ hćgt verđi sem fyrst ađ halda minningarráđstefnu um Svetlönu, t.d. međ hjálp íslenskra yfirvalda. Ţađ verđur ađ gefa út ţann fróđleik sem safnast hefur saman af ráđstefnum ţeim sem haldnar hafa veriđ Aage Meyer Benedictsen til heiđurs og gera hinum góđa tengiliđ, Svetlönu Steponaviciene, verđugan eftirmála fyrir starf hennar og áhuga á öllu ţví sem íslenskt er.

Kurt SvetlanaKurt Daell (eigandi Daells vöruhúsakeđjunnar í Danmörku) Svetlana og Eli Jakobsen fyrrverandi skólameistari frá Videbćk á Vesturjótlandi. Ljósmynd V.Ö.Vilhjálmsson 2006.


Et dansk mestervćrk om Auschwitz

Langwithz Smith

I sidste uge tog jeg turen i min blĺ Skoda ud til kunstmuseet Louisiana i Humlebćk nord for Křbenhavn.

I optakten til et tordenvejr křrte jeg den rolige vej, via Bellevue og langs Strandvejen, gennem hovedrige danskeres kvarterer. Da tćnkte jeg pĺ nogle af dem, som tidligere boede der, og som tjente fedt pĺ anden verdenskrig. Den gang var der samarbejdspolitik ved magt i Danmark og mange danskere jubler stadig over samarbejdet med nazismens Tyskland. Den danske "politik" i de ĺr var dog intet andet en underdanighed blandt dele af et folk som altid havde set op til naboerne mod syd, mens andre dele af befolkningen frygtede dem.

Forhandlingspolitikken, samarbejdspolitikken, kollaborationen om man vi, medfřrte at sageslřse mennesker, jřder, kommunister, sigřjnere og andre blev overrakt til et morderregime. Danske myndigheder sendte folk til Tyskland, uden og behřve det og de fleste som fik den skćbne blev myrdet i nazisternes koncentrations- og udryddelseslejre.

Formĺlet med et museumsbesřg klokken halv otte pĺ en lidt dyster sommeraften var et interview med Peter Langwithz Smith om hans nye bog Dřdens Bolig, som fornylig blev udgivet hos forlaget People´s Press i Křbenhavn. 

Jeg kendte en lille smule til Peter, og var med ham i Auschwitz i 2001, pĺ en studietur for medarbejderne for Dansk Center for Holocaust og Folkedrabsstudier, hvor jeg arbejdede som seniorforsker 2000-2002. Med pĺ turen var en del gymnasielćrere, bl.a. Peter, som var den mest vidende af dem alle. Han skulle snarere have arbejdet pĺ vores center end mange af dem som blev ansat der og som aldrig fuldendte noget ćrligt arbejde.

Nĺr det kommer til kendskabet til Auschwitz, ved antagelig ingen mere end Peter Langwithz Smith. Pĺ studierejsen i 2001, řste Peter og en anden god bekendt, Torben Jřrgensen, af sine dybe visdomsbrřnde om nazisternes mordlejre over hele Polen. Man kan ligeledes takke Peter og Torben for at tusindvis af danske břrn og gymnasieelever har fĺet undervisning om nazismens rćdsler. Jeg lćrte meget af rejsen i 2001, en rejse som jeg ikke er parat til at gentage i nćrmeste fremtid. Derfor kommer Peter Langwihtz Smiths nye bog belejligt. Studiet af Auschwitz kan nu foretages hjemmefra, men hvis jeg kunne rejse igen med Peter og Torben, ville jeg dog straks tage imod tilbuddet.

Jeg křbte fornylig Peter Langwithz Smiths bog. Det er et digert vćrk: 25x35 cm stort, nćsten 4 kg tungt og 765 sider. Bogen indeholder en stor mćngde fotografier, bĺde taget af forfatteren men ogsĺ gamle optagelser fra krigen eller fra lige efter krigsĺrene.

Selvom bogen er tung, bogstavligt talt, er den meget letlćselig og sproget er udmćrket godt, for Peter var lćnge lektor i tysk og dansk, f.eks. ved et gymnasium i Esbjerg.

Langwithz Smith Louisiana 2019

Peter Langwithz Smith til venstre. Foto V.Ö.Vilhjálmsson pĺ Louisiana i Humlebćk, 2019

Bogens indhold er naturligvis ikke nogen forlystelseslćsning, som de allerfleste řnsker at fĺ ud af de břger de lćser. Bogen er meget mere end det. Den er et enestĺende fagvćrk, men ogsĺ et mindesmćrke, en encyklopćdi. Det er ogsĺ god portion modgift mod alt det hadske volapyk som spys ud af holocaustbenćgtere og andre ĺndsboller over hele verden, sćrskilt efter at www blev deres foretrukne redskab.

Alle skoler og kulturinstitutioner burde eje et eksemplar af Langwithz Smiths bog, og den har ogsĺ et ćrinde i de andre nordiske lande. Forhĺbentligt bliver bogen udgivet pĺ andre sprog end dansk, fordi det som aldrig er lykkedes andre er lykkedes forfatteren til Dřdens Bolig: At give et helhedsbillede af det bedst kendte sted for nazismens mordgalskab.

Indtil nu har jeg lćst bogen pĺ den mĺde, at jeg nćsten tilfćldigt vćlger et kapitel nĺr jeg har tid og er i den mode at jeg kan lćse sĺ tunge břger. Man fordyber sig straks i teksten. Nogle gange bliver man nřdt til at lćgge bogen fra sig, simpelt hen fordi det som beskrives er sĺ forfćrdeligt og sĺ trist.

Aften-interviewet med Peter Langwithz Smith pĺ kunstmuseet Louisiana i Humlebćk var usćdvanlig vellykket. Koncertsalen pĺ Louisiana var fuld og de fremmřdte var interesserede. Ude pĺ Řresund kunne man hřre bragende torden i begyndelsen af interviewet med Peter, efterfulgt af nogle mindre skrald, og sĺ begyndte det at regne men kun lidt. Endda det stemningsfulde vejr passede til begivenheden pĺ museet.

Jeg talte kort med Peter efter interviewet pĺ Louisiana, og han signerede mit eksemplar af bogen og for andre som křbte den i museets bogbutik. Antageligt bliver bogen ikke en best-seller i Louisianas butik, hvor den var lidt dyr, men den burde uden tvivl have en chance for at fĺ titlen det bedste videnskabelige vćrk i Danmark i 2018. Selvom kun halvdelen af ĺret er omme, kan man nćppe forvente en bedre bog i den kategori.

Bogen, som er indbundet, er ikke dyr pĺ nettet , og forhĺbentlig křber Islćndingene den ogsĺ, fordi bogen har naturligvis et ćrinde i et lille land, hvor nogle mennesker tillader sig at sammenligne myndighedernes bygdepoletik pĺ Vestfjordene med Auschwitz, samt deres godheds lille kćleprojekt i Gaza med alle ghettoerne under holocaust. Sĺ kan islćndingene nemt lćse dansk, som er da endnu mere grund til at fĺ fat i dette vigtige vćrk, hvis man f.eks. har interesse i anden verdenskrigs historie, eller i sygdommen antisemitisme. Skoler burde křbe bogen og bruge den i danskundervisningen.

Peter Langwithz Smith
Dřdens Bolig : Auschwitz-Birkenau
People´s Press, Křbenhavn 2019

765 sider

Bogen fĺr seks gravskeer af Fornleifur:

6 grafskeiđar


Pípa mánađarins er gyđingapípa

Pipe of the month
Pípa mánađarins er augsýnilega gyđingapípa. Konunglega Pípufrćđafélagiđ í Hollandi (PKN) hefur kosiđ ţessa pípu sem pípu júnímánađar 2019.

Pípan var framleidd af ţýskum pípuframleiđanda, Julius Wingender & Co í Höhr-Grenzhausen í Westerwald ekki alllangt frá Koblenz og miđja vegu milli Bonn og Frankfurt am Main. Pípan er frá lokum 19. aldar. Haus pípunnar er úr brenndum leir en hálsinn er úr beini.

Fyrirtćkiđ Julius Wingender sérhćfđi sig m.a. í pípum sem sýndu  kynţáttum. Ţađ er ađ segja, hausarnir voru međ andlitseinkennum eđa stereotýpum mismunandi ţjóđa og kynţátta. Ţađ var vitaskuld í takt viđ tímann, ţegar Ţjóđverjar og margir ađrir voru á kafi í flokkun á rösum og manngerđum til ađ hafa einhvern til ađ líta niđur á. 

Kannski hefur ţađ ţó alls ekki vakađ fyrir Wingender og hans pípugerđarmönnum. Ţeir hafa líklega búist viđ ađ gyđingar keyptu fyndnar gyđingapípur, Tyrkir  og svartir menn negrapípur o.s.fr. Ég er ţó ekki alveg viss. Ţjóđverjar eru dularfullur ţjóđflokkur. Einnig má spyrja hvort Wingender hafi selt Ţjóđverjapípur međ feitan pulsuţjóđverja međ einglyrni og 5 hnakkadellur eđa pípur eins og ţá sem ég hef sett neđst viđ grein ţessa.

Pijp van de Mand Juni 2019
Ekki taka ţó allir ţessum pípum vel og antropómorfískar pípur međ stór nef geta jafnvel í sumum löndum talist til gyđingahaturs. Ég er vitaskuld ađ tala um land viđundranna, Bandaríkin. Á Bandaríska Helfararsafninu, US Holocaust Memorial Museum í Washington, má finna ţessa pípu á međal safngripa.

USHMM Pipe
Pípu ţessa hér fyrir ofan kalla sumir Bandaríkjamenn gyđingafordóma. En ţjóđ sem kýs yfir sig appelsínugulan forseta og önnur furđudýr á ég orđiđ mjög erfitt međ ađ taka alvarlega, enda hefur stór hluti ţjóđarinnar ávallt veriđ á kafi í gyđingahatri. Pípa ţessi á Helfararsafninu í Washington minnir mig á engan síđri mann en góđvin föđur míns Ottó Arnald Magnússon (Ottó Weg) sem var međ nákvćmlega eins nef.

Menn, sem eru međ stór nef og bogin eins og ég er međ, eru venjulega stoltir af nefi sínu. Ég hef ađeins tekiđ eftir  öfund manna međ smáar og tíkarlegar kerlingasnoppur, frekar en ofsóknum vegna nefstćrđar minnar. Menn vita vel ađ stćrđ nefja gefur ýmsar ţarflegar vísbendingar. Ef menn ţola ekki slík nef og telja ţau til gyđingahaturs, er kannski eitthvađ ađ hjá ţeim sem telja svo vera.

600-x-300-nose-shaper

Lengi hefur veikgeđja fólk og hégómagjarnt veriđ í stríđi viđ stór og falleg nef. Ţetta tćki, nefbreytirinn Zello, var fundiđ upp í Ţýskalandi á fyrri hluta 20. aldar. Mönnum gat, ađ sögn framleiđanda, međ notkun ţessa tóls áskotnast grísk-rómverskt fornmálanef ađ lokum.

Nun hab´ ich jetzt echt die Nase voll

10631466_1


Burstinn sem breytti Íslandssögunni

cdn.dotcom.sothebys.psdops.com

Ţvottaburstinn frćgi, sem fór fyrir brjóstiđ á gjörvallri tyrknesku ţjóđinni, hefur dregiđ dilk á eftir sér. Hann gćti orđiđ til ţess ađ endurskođa ţurfi Íslandssöguna; ađ Tyrkjaráninu 1627 verđi breytt í Mannránin miklu 1627, ef fyrrverandi prófessor í sagnfrćđi viđ HÍ mćtti ráđa.

Tyrkir styđja vitanlega landsliđ sitt, líkt allar góđar ţjóđir gera, en kannski heldur meira en flestar ţjóđir. Tyrkir eru skapheit ţjóđ, og viđ ţví er ekkert ađ segja ţegar Tyrkland á ţjóđarmorđ á Armenum og útrýmingar á kristnum á samviskunni og setur uppi međ duttlungafullan einrćđisherra.

Burstar ţeir, sem viđ í hinum ţróađa vestrćna heimi köllum uppţvottabursta, kalla Tyrkir klósettbursta. Hins vegar nota Tyrkir, líkt og menningarţjóđin Bretar frekar uppţvottasvamp viđ uppvaskiđ. Ţegar menn taka knattspyrnu eins alvarlega og Tyrkir gera, skal ađgćtni höfđ í nćrveru tyrknesku ţjóđarsálarinnar.

Máliđ međ burstann á Íslandi hefur aftur beint kastljósinu ađ klósettsetunum í 1100 herbergja höll sólsultansins Erdógans í Ankara. Ţćr munu vera úr gulli, eđa ađ minnsta kosti gullhúđađar, og stór hluti klósettburtanna er úr 12 karata gulli. Hvernig gat ćrslabelgur frá siđmenntuđu landi eins og Belgíu í hjarta draumaveldisins ESB (sem eiga ađildarríki međ enn blakkari fortíđ en Tyrkir) vitađ, ađ ţegar hann lék fréttamann međ uppţvottabursta í Leifsstöđ, kurlađi hann upp miđur skemmtilegum minningum í stífluđu gullklósetti einrćđisherra austur í Anatólíu.

Ţegar mesta ćđi Tyrkja vegna klósettburstans var runniđ af ţeim, rann hins vegar ćđi á íslenskan sagnfrćđing, sem ekki alls fyrir löngu varđ sér til háborinnar skammar vegna rangra skrifa og meiđandi á Vísindavefnum. Hann slapp nú vel frá ţví, ţví gyđingar eru ekki nándarnćrri eins húđsárir og t.d. Tyrkir og sumir Íslendingar. Sagnfrćđingur ţessi, sem allir ţekkja, Gísli Gunnarsson fyrrv. prófessor, notar allar nćtur sínar til ađ rífast og kýta viđ menn á Fjasbókinni sinni. Ég er búinn ađ ákveđa ađ gera ţađ ekki í ellinni, ef ég verđ eins gamall og Gísli.

Screenshot_2019-06-21 Gísli Gunnarsson(2)

Mannránin miklu 1627

Gísli taldi strax, líkt og ţegar hann hér um áriđ taldi ađ Ísraelsmenn myndu framkvćma ţjóđarhreinsanir í Palestínu í skjóli átakanna í Írak, ađ Tyrkir hefđu orđiđ fyrir gífurlegri móđgun vegna burstans í Leifsstöđ. Til ađ bćta ţeim ţetta upp stakk Gísli Gunnarsson upp á ţví ađ Tyrkjarániđ áriđ 1627 yrđi skírt upp á nýtt og kallađ Mannránin miklu 1627.

Rök prófessorsins fyrrverandi, fyrir utan ađ allt sem fer úrskeiđis austan Grikklands, sé gyđingum og hinum vestrćna heimi ađ kenna, eru afar ţunn. Gísli upplýsti grandvaralausa lesendur sína um ađ Tyrkir hefđu aldrei stjórnađ nema ađ nafninu til í Alsír og veriđ ţar afar fámennir, sem og ađ skipverjar á rćningjaskipunum áriđ 1627 hefđu ekki veriđ Tyrkir. Ég leyfđi mér ađ halda öđru fram međan ađ Gísli svaf. En ţegar ég benti á rangfćrslur í máli Gísla, heimtađi hann ađ ég lćsi grein um múslímahatur gyđinga eftir mann ađ nafni Stephen Hoffmann. Ef ég gerđi ţađ ekki, hótađi Gísli ađ afmá allar mínar athugasemdir, sem hann reyndar gerđi ađ hluta til og setja mig út af sakramenti FB. Grein Hoffmanns ţessa kom málinu reyndar ekkert viđ og ég efast um ađ hann eigi tyrkneskan klósettbursta.

Screenshot_2019-06-21 Gísli Gunnarsson

Ritstjóra Fornleifs bannađ ađ skrifa, og allt verđur afmáđ. Kallar mađur slíkt ekki frćđilega helför?

Ritskođunartilburđir ţessir komu til vegna ţess ađ ég benti Gísla á ađ fjöldi Tyrknesku herranna í Alsír hefđi veriđ talsverđur á 17. öld og ađ skipstjórar (Seebeq) skipa Ottómanna hefđu ávallt veriđ Tyrkir međan ađ herstjórar skipanna (Rais) gátu veriđ annars stađar frá, t.d. frá Hollandi - en ţó menn sem höfđu tekiđ múslímatrú (Islam).

Mannránin miklu 1627 er nýtt heiti í stađ Tyrkjaránsins. Gísli Gunnarsson er höfundur ţessa nýja hugtaks. Međ ţessu rugli sínu tel ég ađ Gísli hafi fyrst og fremst veriđ ađ tryggja Tyrkjaráninu enn lengri lífdaga, ţegar hann vildi bera í bćtifláka fyrir fýlu og daunn ţann sem kom upp úr gullklósetti Tyrklands vegna ţess ađ belgískur ćrslabelgur fór ađ leika fréttamann međ tyrkneskum "klósettbursta" í flugstöđ á Íslandi.

Ólafur Egilsson sá Tyrki í Vestmannaeyjum

Ég vitnađi í Ólaf Egilsson sem rćnt var áriđ 1627. Hann kallađi, eins og allir á ţessum tíma, ţá sem stjórnuđu Alsír Tyrki í Reisubók sinni, sem fjallar um rániđ og ferđ Ólafs heim, sendum af rćningjum til ađ innheimta lausnargjöld fyrir Íslendinga í ánauđinni.

Ólafur Egilsson skrifađi:

En Tyrkjarnir eru eins allir, međ uppháar húfur rauđar, og svo gerđur svörgull um neđan, og eru sumar međ silki, en sumar međ ţetta og ţađ. Item eru ţeir í einum síđum stakki og um sig svo annan svörgulinn af ţví sama, sem eru 3 fađmar; item léttar línbuxur, en margir međ bera fćtur, en gula, rauđa og svarta skó á fótunum međ járnskeifum undir hćlunum. Tyrkjarnir allir svartir á hár og međ rakađan haus og skegg, utan á efri vörinni, og ţađ fólk er ekki svo mjög illilegt, heldur í viđmóti svo hćglynt fólk, ef svo mćtti um ţá tala.  En ţađ fólk, sem kristiđ hefir veriđ, og af trúnni er gengiđ, er međ ţví skikki sem ţeir ađ fatnađinum og öđru soddan, og ţađ er nú ţađ allra versta fólkiđ, sem bćđi drepur og lemstrar ţađ kristna fólkiđ, og eru ţeir grimmustu upp á kristnina, og ţeir hinir sömu drápu fólkiđ hér, bundu og sćrđu.

Landsvćđiđ Alsír var undir stjórn Tyrkja (Ottómana) og ţeir stjórnuđu svo sannarlega ekki svćđinu úr síma austan úr Istanbúl (Konstantínópel, Miklagarđi). Gísli fjarlćgđi röksemdir mínar, ţví ţau gerđu hann  kannski ađ hálfgerđum lýđskrumara.

Skegglaus múslími kemur međ Múhammad til leiks

Svo birtist í umrćđunni Sverrir Agnarsson, fyrrverandi talsmađur múslíma á Íslandi og hélt ţessu fram:  

Rakađa yfirskeggiđ er arabískur siđur ekki tyrkneskur og byggist á hadiđ frá Múhammad ađ skegg skuli vera ţverhandar ţykt ef menn hafa skeggvöxt og ađ klippa skuli yfirskeggin stutt eđa raka. Margir Tyrkir fylgdu ţessum siđ en hann var miklu algengari međal Araba. Ţú getur ekki greint Tyrkja fá Araba á rökuđu yfirskeggi ţví ţađ er miklu líklegra ađ stutta skeggiđ tilheyri Araba en Tyrkja.         . 

Screenshot_2019-06-21 Gísli Gunnarsson(1)Tađskegglingur kennir "Aröbum" um Tyrkjarániđ. Ţađ gćti örugglega móđgađ einhverja ađra, gćti ég ímyndađ mér. Viđ vonum bara ađ svo verđi ekki.

Sverrir Agnarsson veit annađ hvort ekki hvađ hann er ađ tala um ţegar hann blandar heilagri hadiđu spámanns síns í máliđ, eđa hefur ekki getađ lesiđ sér til gagns. Ţađ sem ég vitnađi í hjá síra Ólafi Egilssyni, en sem Gísli fjarlćgđi var ţetta:

Tyrkjarnir allir svartir á hár og međ rakađan haus og skegg, utan á efri vörinni.

Ljóst má vera af lýsingu séra Ólafs Egilssonar, ađ hann lýsir međal annarra tyrkneskum rćningjum međ yfirvararskegg. Samkvćmt séra Ólafi voru ţeir reyndar mun vingjarnlegi en evrópskir međreiđarsveinar valdhafanna í Alsír. Líklega svo, ţar sem ţeir voru hćrra settir en nýmúslímar. Ţeir Evrópumenn sem međ voru í för norđur í Ballarhaf til ađ ađ rćna fólki, höfđu gerst múslímar. Ţeir sýndu mesta grimmd, ađ ţví er Ólafur skrifađi, kannski til ađ sýna trúnađ sinn viđ nýa herra og sinn nýjan guđ. Viđ vitum ekki hvort ţađ var vegna ţess ađ ţeir ţurftu ađ sýna ađ ţeir gćtu fórnađ sér ađ fullu fyrir ný trúarbrögđ friđarins, eđa ađ ţeir hafi einfaldlega tekiđ ofsann úr sinni gömlu trú međ sér frá friđsćlum löndum eins og Hollandi. Ég treysti mér ekki til ađ skera úr um ţađ. Íslam og Kristni efldust nefnilega á mjög á líkan hátt og eru óneitanlega trúarbrögđ byggđ ofan á beinum milljóna fórnarlamba, sem ekki voru ţolađar og voru hötuđ og lítilsvirt  - og eru ţađ reyndar enn af kristnum jafnt sem múslímum, já og trúlausum vinstri mönnum eins og Gísla í ofanálag!

Gagnstćtt ţví sem Sverrir Agnarsson heldur eđa misles, er Ólafur Egilsson ađ lýsa skeggi ađ efrivör enn ekki skeggi sem rakađ hefur veriđ af efri vör. Sverrir inn múslímski hefur kannski misst niđur mál sitt eftir ađ hann fór ađ dreyma á arabísku? Afsakađu Sverrir, ađ ég leyfi mér ađ velta ţessu fyrir mér.

2019-06-21

Höfuđbúnađur Tyrkja í Vestmannaeyjum 1627

Ólafur lýsir einnig klćđum Tyrkjanna og höfuđbúnađi. Ţeir báru Kuvak (túrban) vafinn utan um háa rauđan hatt, svokallađan Külah, sem er tyrknesk mynd af orđinu Kolaah, sem ţýđir hattur á persnesku, og er vitanlega skylt orđinu kollur og kollhúfu. Ţessi lýsing séra Ólafs bendir eindregiđ til ţess ađ Tyrkir hafi veriđ um borđ á skipum ţeim sem heimsóttu Heimaey og ađra stađi á Íslandi áriđ 1627.

15gardnergems6 Bellini

Á ţessari mynd af ungum tyrkneskum ritara sem máluđ var af Giovanni Bellini (1430-1516) sem og á málverkinu efst af Süleyman hinum mikla (1494-1566) eftir nemanda Bellinis (frá ca. 1520), sem nýlega var selt á uppbođi hjá Sothesby, má sjá dćmigerđan höfuđbúnađ tyrkneskan, kuvak (túrban) vafinn utan um külah (kollhúfu). Passar ţessi lýsing Ólafs ekki bćrilega: Tyrkjarnir allir svartir á hár og međ rakađan haus og skegg, utan á efri vörinni, og En Tyrkjarnir eru eins allir, međ uppháar húfur rauđar, og svo gerđur svörgull um neđan, og eru sumar međ silki, en sumar međ ţetta og ţađ.Kulah and kuvak 2Kulah and kuvak

Búningamyndir frá byrjun 19. aldar sem sýna kuvak og külah. Áriđ 1829 var ţessi höfuđbúnađur bannađur í Ottómanaríkinu og Fez varđ einkennishúfa Tyrkja í langan tíma eftir ţađ.

 

Röng rétthugsun Gísla Gunnarssonar

Jú,ţađ má ekki segja mikiđ viđ sérleyfishafa réttra skođana og góđmennsku og okkar síđustu dögum heilögum.

Ég skil hins vegar, ađ Gísli Gunnarsson vilji ekki kalla öskureiđi Tyrkja eđa annarra yfir litla ţjóđ sína, en hann hélt greinilega til ađ byrja međ ađ móđgarinn mikli međ burstann hefđi veriđ Íslendingur.

Hvađ var ţví betra fyrir Gísla Gunnarssyni sem sérfrćđing í nánast öllu milli himins og jarđar en ađ gefa Tyrkjum syndaaflausn og kvitta ţá undan Tyrkjaráninu og kalla ţađ Mannrániđ 1627? Geta sagnfrćđingar gert slíkt í pólitísku réttlćtiskasti? Ađeins ef rökin eru í lagi, en ţađ eru ţau ekki hjá Gísla Gunnarssyni.

Helst til sorgleg er sú skođun Gísla Gunnarssonar, ađ allt sem miđur fer í heimi okkar sé fyrst og frem hinum vestrćna heimi ađ kenna, og ađ allir sem ekki eru sammála honum séu ótýndir rasistar, múslímahatarar, fasistar eđa nasistar. Slík alhćfingagleđi hefur tröllriđiđ mörgum ágćtum manni á vinstrivćngnum farlamađa, ţegar rökin og rökhugsunina ţrýtur og sannir sósíalistar eru farnir ađ berjast fyrir hryđjuverkasamtök tugţúsunda kílómetra fjarlćgđ frekar en fyrir lausn vandamála láglaunamannsins á Íslandi. Menn verđa ađ hafa innistćđu fyrir slíku gelti.

Gísli Gunnarsson verđur ađ gera sér grein fyrir ţví ađ hársárir tyrkneskir ţjóđernisburstar bera ábyrgđ á ţjóđarmorđi sem ţeir hafa aldrei viđurkennt. Ţađ er ţjóđarmorđiđ á Armenum. Nú er komin út bók um önnur stórfelld fjöldamorđ sem Tyrkir eiga á samviskunni. Hún eftir postula manna sem lengi hafa talađ um illvirki gyđinga gangvart Palestínumönnum, Benny Morris. Morris hefur orđiđ hetja í herbúđum manna eins og Gísla Gunnarssonar. Nú er Benny Morris hins vegar útúđađ og fyrri vinir Morris orđnir hatursmenn hans eftir ađ hann gaf út bókina The Thirty-Year Genocide međ kollega sínum Dror Ze'evi (Harvard University Press) Í bókinni lýsa ţeir skipulagđri útrýmingu á kristnum í Tyrklandi.

AĐVÖRUN: Gísli Gunnarsson má alls ekki gera athugasemdir hér, nema ađ hann hafi lesiđ nýja bók Morris um skipulögđ morđ Tyrkja á kristnum gegnum tíđina. Ef hann les ekki ţegar nýja bók Morris verđa öll orđ hans afmáđ.

Nei, hvernig lćt ég. Ég er bara ađ grínast. Ég ólst ekki upp viđ DDR-góss og fauta-Stalínisma eins og Gísli, en tel mig ţó vera eins konar sósíalista, ţótt Gísli reyni signt og heilagt ađ smyrja á mig ljótari ismum

En drífđu ţig Gísli og keyptu nú ţegar framleiđslu ísraelskra sagnfrćđinga, ţó ţađ sé kannski bannađ af góđvinum ţínum í BDS-hreyfingunni sem framfylgja stíft mottói Hitlers, Kauf nicht beim Juden. 

Til ađ taka af allan vafa

Ef Gísli, sem rífst oftast í lengstu lög út af engu, noti ekki of mikinn tíma í ellinni í ergelsi yfir ţví ađ ţađ voru Tyrkir, nánar tiltekiđ tyrkneski flotinn, sem herjađi á Ísland 1627-31, hef ég hér orđ tyrkneska flotans fyrir ţví. Hann stćrir sig af Atlantshafssiglingum sínum (Sjá hér bls. 2). Flotayfirvöld Tyrklands segja frá ţví kinnrođalaust ađ ţau hafi stundađ mannrán á Íslandi. Gísli spyr nú ugglaust hvar ég hef lćrt svo góđa tyrknesku. Jú, í fjölmenningaţjóđfélaginu Danmörku lćrir mađur ýmislegt.

Snemma á 20. öldinni fannst hnappur af einkennisbúningi Ottómanníska flotans í kálgarđi á Heimaey. Ţarf frekari vitna viđ? Notum hnappinn sem punkt viđ ţessa lexíu handa prófessornum á fjasbókinni.

1967_b_200_A

 

Viđbót 22.júní 2019

Gísli Gunnarsson fyrrv. prófessor í HÍ, heldur ţví fram á Facebook sl. nótt, ađ hann hafi ekki getađ sett athugasemd hér á bloggiđ "Fornólf" sem hann kallar svo, og gefur hálfpartinn í skyn ađ ég sé á bak viđ einhverja ómynd sem kallar sig Fróđa Franz Agnarsson og sem herjar á FB hans. Gísli heldur ţví fram ađ ţegar hann fjarlćgđi ummćli ţessa Fróđa Franz, ţá hafi ég bannađ honum ađ birta athugasemdir hér. Fróđi Franz er ekki ég.

Ćtli orđatiltćki Margur heldur mig sig eigi ekki best viđ Gísla nú. Mér skilst ađ Gísli vilji fá svör viđ stađhćfingum úr doktorsritgerđ Ţorsteins Helgasonar um Tyrkjarániđ, sem Gísli trúir. Ţau fjalla um hollendinginn Jan Janszoon van Haarlem sem gekk undir nafninu Murat Reis, eftir ađ hann gerđist múslími og sjórćningi í Salé. Gísli telur Murat Reis van Haarlem ekki hafa veriđ í ţjónustu Alsírsmanna en haft útgerđ sína frá Salé sem ekki heyrđi undir Ottómanveldiđ. Einhverju missti Ţorsteinn Helgason greinilega af ţegar hann fékk viđurkennda doktorsritgerđ sína, en ég svarađ spurningu Gísla nú rétt áđan á FB hans:

Og ef svo er, kippir ţú ţér vonandi ekkert upp viđ ađ ég segi ađ ţađ séu margar villur í doktorsritgerđ Ţorsteins Helgasonar. Ef mađur les innganginn í bók Leďla Maziane, « Salé et ses corsaires, 1666-1727: un port de course marocain au XVIIe sičcle », Publication Université de Rouen Havre, 2007 (ISBN 978-2-84133-282-3), ţá gerir mađur sér grein fyrir ţví, ađ áđur en Jan Janszoon Murat Reis van Haarlem yfigaf Salé áriđ 1627, hafđi borgin veriđ undir stjórn Sultansins í Marokkó. Fyrst eftir ađ Jan Janszoon Murat Reis van Harleem er á Íslandi í samfloti viđ tvö skip frá Alsír verđur Salé ađ "lýđveldi" sjórćningja.

Ţá hafđi van Haarlem sagt skiliđ viđ Salé og var genginn í ţjónustu Ottómanna í Alsír. Fariđ var međ Íslendingana til Alsírsborgar, ekki til Salé. Hin hrćđilega heimildamynd um Tyrkjaránin, sem vinur okkur Hjálmtýr Heiđdal mun ávallt einn bera ábyrgđ á, fékk síđar enn hrćđilegri titil og misvísandi á öđrum tungumálum:"Atlantic Jihad" - svo ekki sé minnst á bók Steinunnar Jóhannesdóttur og kvikmynd byggđa á ruglinu í henni. Höfundar sem heillast hafa á Tyrkjaráninu á Norđurlöndum hafa vitnađ í skáldsögu hennar líkt og hún vćri sagnfrćđiheimild. Í henni er sagt frá dreng, sem er umskorinn af vondum múslímum og ţví fylgir vatnslitamynd sem sýnir ekkert annađ en kynlega hugaróra madömmu Steinunnar - Ţeirrar sömu Steinku sem ásamt Allaballakarlinum sínum Einari Karli Haraldssyni lögđust hér um áriđ gegn hjónaböndum samkynhneigđra í greinum í fjölmiđlum, ţví ţau voru orđin svo sannkristin og smáborgaraleg.

Ţađ er ekki allt sem skrifađ er á Íslandi sem mark er á takandi, Gísli minn.  Vinur minn einn, Pakistani, krossađi sig nćstum ţví yfir kvikmyndinni međ ruglinu sem byggđi á skáldsögu Steinunnar Jóhannesdóttur, og ţví í henni sem hann túlkađi sem múslímahatur. Danskir múslímahatarar vitnuđu óspart og međ ólýsanlegri gleđi í ţá kvikmynd.

En hvađ finnst ţér, Gísli Gunnarsson, um međferđ á landa okkar Einari Loftssyni sem neitađi ađ taka múhameđstrú (afsakađu orđiđ) sem ţrćll í Jihadi á Atlantsálum. Hann var píndur, eyru hans skorin af og nefbroddurinn sargađur af og hann ristur í andlitiđ. Međ eyrnasnepla sína ţrćdda á band var hann leiddur um Algiersborg. Vildir ţú, Gísli Gunnarsson, hafa veriđ í sporum Einars Loftsonar á dögum Atlantshafs Jihadsins, sem Hjálmtýr Heiđdal kallar svo?


Steinar í götu Dana - á endanum hafđist ţađ

Platzko June 17 2019

Ţjóđhátíđardagurinn verđur međ öđru sniđi hjá mér í ár, en svo oft á síđastliđnum árum. Ţá hef ég gjarnan, ef veđur leyfir, fariđ í fjallgöngu upp á manngerđan hól hér í grennd viđ heimili mitt. Ţar uppi, međ útsýni yfir alla flatneskjuna umhverfis Kaupmannahöfn og Hróarskeldu, borđa ég venjulega sykursnúđ, drekk brúsakaffi, flagga ţjóđfánanum í smćlkisútgáfu úr plasti, og syng svo innra međ mér Yfir kaldan eyđisand eftir Kristján Fjallaskáld.

Í ár fer hin árlega "fjallganga" í vaskinn. Ég fylgi í stađinn ţýskum kúnstner, myndhöggvaranum Gunter Demnig, um götur Kaupmannahafnar, ţegar hann mun setja 12 steina í götu Dana ţann 17. júní.

cor_3780

Steinana, sem kallast Stolpersteine upp á ţýsku, köllum viđ snublesten á dönsku. Steinar ţessir eru hugmynd og núorđiđ lífsverk Demnigs. Hann hefur ţegar lagt yfir 74.000 slíka steina í gangstéttir viđ hús í Evrópu, ţar sem fórnarlömb nasismans bjuggu, áđur en ţau voru flutt til fanga- og útrýmingarbúđa af kvölurum sínum eđa međreiđarsveinum ţeirra um gjörvalla Evrópu.

Ég greindi frá áformum mínum á öđru bloggi mínu áriđ 2010 (sjá hér) og síđar í ţremu greinum í dönsku tímariti (sjá t.d. ţessa hér). Kannski hefur einhver lesiđ ţađ og síđan leitađ án árangurs ađ steinum í Kaupmannahöfn. En nú koma loks fyrstu steinarnir.

Hugmyndin um ađ fá steinana til Danmerkur kviknađi hjá mér áriđ 2008. Áriđ eftir varđ ólaunađur ritstjóri ársritsins Rambam, sem Selskabet for Dansk Jřdisk Historie gefur út. Sem međlimur í stjórn ţess félags reyndi ég ađ koma verkefni međ ţessa steina á skriđ, en lítiđ gekk. Fyrir ýmsar sakir, međal annars vegna krabbameinsjúkdóms, lognađist verkefniđ út af í bili. Ég mćtti einnig ţeirri skođun margra, ađ gyđingar ćttu nóg af peningum og gćtu ţví borgađ fyrir ţessa steina sjálfir. Ţó ţađ sé nú fjarri sannleikanum, ţetta međ auđćfi gyđinga, ţá setur Demnig ţćr skorđur, ađ gyđingar megi ekki borga fyrir steinana sem settir eru fyri gyđinga sem myrtir voru í Helförinni, nema ađ ţađ hafi veriđ nánir ćttingjar.

Fyrir tveimur árum fór svo fólk aftur ađ ađ fá áhuga fyrir verkefninu og mér var vinsamlegast bođiđ ađ vera međ í nýju átaki, ţar sem ítarlegar upplýsingar um hluta af ţví fólki sem minnst verđur verkefninu er ađeins ađ finna í bók minni Medaljens Bagside, sem út kom hjá forlaginu Vandkunsten áriđ 2005.

Medaljens Bagside CoveretBókin fjallađi međal annars um gyđinga sem dönsk yfirvöld vísuđu úr landi á árunum 1940-1943. Rannsóknir mínar og doktorsritgerđ fyrrverandi samstarfskonu minnar á Dansk Center for Holocaust og Folkedrabsstudier, Silvia Goldbaum Tarabini Fracapane, liggja síđan til grunns fyrir upplýsingum um ţá einstaklinga sem steinar verđa lagđir fyrir 17.júní, til ađ minnast ţeirra gyđinga sem urđu nánaglalegri flóttamannastefnu Dana ađ bráđ á árunum 1940-43; Sem og ţeirra gyđinga, danskra og ríkisfangslausra, sem fluttir voru frá Danmörku áriđ 1943 til Theresienstadt, ţar sem sumir ţeirra létu lífiđ og einn í og Auschwitz.

Snublestensgruppen i Danmark

Síđan í fyrrahaust hefur hópur, sem kallar sig Snublestensgruppen i Danmark, undir forystu Henriette Harris, dansks blađmanns og rithöfundar í Berlín, komiđ saman og unniđ ađ ţví ađ sćkja um fjármagn til ađ leggja fyrstu 12 steinana í götu Dana. Fyrir utan hana og mig eru í vinnuhóp okkar eftirfarandi virkir međlimir: Nili Baruch, Karin Sintring, Charlotte Thalmay, Rasmus Schou Terkildsen og Silvia Goldbaum Tarabini Fracapane.

Vefsíđa verkefnisins er í vinnslu, en nú má ţegar sjá frumgerđ hennar á:

www.snublesten.org

Steinn fyrir Ernst Platzko

Platzko til Webside

Einn ţeirra sem lagđur er steinn fyrir var Ernst Platzko. Ernst fćddist í borginni Nove Mesto í Slóvakíu áriđ 1882. Hann stundađi lengst af verslun og hafđi í yfir 20 ár komiđ til Danmerkur, oft 3-4 sinnum árlega međ yfirhafnir, kápur og pelsvörur, mestmegnis fyrir konur.Vörur sínar seldi hann í stórverslanir Kaupmannahafnar og var hjá ţeim aufúsugestur. Vörur hans voru vinsćlar og vandađar og seldust vel í Magasin du Nord, Illum/Crome & Goldschmidt. Hann var annálađur gentlemađur sem verslunarstjórar vildu gjarnan eiga í viđskiptum viđ og fá í heimsókn.

Ernst Platzko stundađi lengi verslun sína viđ Norđurlöndin frá Vín. Áđur en nasistar réđust inn í Austurríki áriđ 1938, var Platzko löngu orđinn ekkjumađur. Dćtur hans ţrjár voru fluttar til British Mandatory Palestínu. Sonur hans, Karel, og Ernst Platzo sjálfur, komust hins vegar til Lundúna, ţar sem ţeir stunduđu heildsölu á góđum breskum yfirhöfnum til Norđurlandanna. Nokkrum dögum fyrir innrás Ţjóđverja í Danmörku kom Ernst til Kaupmannahafnar međ vörulager sinn. Hotel d'Angleterre var fullbókađ og fylltist af ţýskum foringjum, svo hann fékk sér herbergi á Pension Askestad i Bredgade 3, eins og hann hafđi oft gert áđur, ţegar ekki var laust á hótelinu margfrćga, sem meira ađ segja komst í nokkur ár í eigu Íslendinga.

Ernst Platzko seldi fljótt vörulager sinn sinn fyrir 25.000 kr. og tók pantanir fyrir nćstu ferđ - sem aldrei vari farin. Hann fékk hins vegar aldrei nema nokkur hundruđ danskar krónur útborgađar, ţví Seđlabanki Dana (Nationalbanken) tók peninga hans í sína umsjá. Í dag eru ţeir horfni. En nú gat hann ekki lengur haldiđ áfram til til Englands eđa fylgt eftir sendingu međ gćđayfirhöfnum til Svíţjóđar. Ţjóđverjar höfđu vitaskuld áhuga á fólki sem var ćttađ frá Bretlandseyjum eđa sem komiđ hafđi ţađan og voru margir settir í fangabúđir. Dönsk yfirvöld gerđu ađ eigin frumkvćđi viđvart um Ernst Platzko og handtóku hann áđur en Ţjóđverjar báđu um hann. Hann var sendur til Ţýskalands í Sachsenhausen-búđirnar norđur af Berlín, ţar sem hann var myrtur í Október áriđ 1942. 

Gyđingahatur tröllreiđ Danmörku, ekkert síđur en öđrum löndum Evrópu. Flóttamannastefna Dana í lok 4. áratugarins byggđi á ţeirri skođun ađ flóttamenn vćru dönsku efnahagslífi til mikillar byrđi. Ţađ var vitanlega algjör fjarstćđa. Sumir útlendingar fengu landvistarleyfi, og ef men gátu sýnt flokkskýrteini sem kratar, fengu ţeir líka inni. En dönsku ţjóđinni var fyrir löngu búiđ ađ telja trú um ađ gyđingar og t.d. kommúnistar vćru óferjandi fólk. Ţess vegna buđu Danir ţýska setuliđinu fólk, oft án ţess ađ Ţjóđverjar vildu taka á móti ţví. Danir nauđuđu jafnvel í Ţjóđverjum ţangađ til ţeir gáfu sig. Ţá voru örlög gyđinga, sem í slíku lentu, talin.

Lesiđ meira um Ernst Platzko í ţessum kafla í bók minni Medaljens Bagside, sem kom út hjá Forlaginu Vandkunsten áriđ 2005.

Hverra minnumst viđ 17. júní?

Á mánudag verđur settur steinn til minningar og íhugunar um eftirfarandi einstaklinga á 9 stöđum í Kaupmannahöfn 17.júní 2019. Lesiđ nánar á www.snublesten.org

Viđ Krystalgade 12, kl. 9

Beile Malka Zipikoff
   f. Untershlag, 1860
   Lést í Theresienstadt 21.10.1943

Rosa Nachemsohn
   f. Nachemsohn, 1869
   Lést í Theresienstadt 22.12.1943

1746277_1Thora Krogmann
   f. Wohlmuth, 1867
   Lést í Theresienstadt, 13.8.1944

Viđ Nřrregade 27, kl. 10.10

Barasch til webside

Julius Barasch
   f. 1898
   Myrtur í Auschwitz, 23.10.1943
Irma Barasch
   f. Marcuse, 1893
   Myrt í Auschwitz

Viđ Kronprinsensgade 13, kl. 10.45

Fanni Niedrig til websideRuth Fanni Niedrig
   f. Sechelsohn 1920
   Myrt í Auschwitz í ágúst,1943

Viđ Bredgade 3, kl. 11.15

42Ernst Platzko
   f. 1882
   Myrtur í Sachsenhausen, 16.10.1942

Viđ Sřlvgade 34C, kl. 11.45

Schmul Sender Jonisch
   f. 1899
   Myrtur í Auschwitz í mars 1944

Ravnsborg Tvćrgade 3, kl.12.30

Pinkus Katz,
   f. 1875
   Látinn í Theresienstadt, 15.3.1944

Viđ Borgmestervangen 4A, kl. 13.10

Liselotte SchlachcisLieselotte Schlachcis
   f. 1910
   Myrt í Auschwitz, 30.1.1943

Viđ Rantzausgade 18, kl. 13.50

Herchel Fischel Choleva
   f. 1885
   Látinn í Theresienstadt, 17.10.1944

Viđ Carl Plougs Vej 7, Frederiksberg, kl. 14.20

Thalmay til websideJacob Thalmay
   f. 1904
   Myrtur á dauđgöngu frá Auschwitz til Melk,
   9.3.1945

Steinar á Íslandi?

Ég hef lengi íhugađ ađ steinar yrđu lagđir í götu Reykvíkinga, fyrir fólk sem vísađ var úr landi, t.d. Rottberger-fjölskylduna og Alfred Kempner. Hćgt er ađ minnast fórnarlamba nasismans međ steinum, ţó fólk hafi ekki veriđ myrt. Gyđingar og ađrir voru fórnarlömb íslenskrar flóttamannastefnu, sem var framfylgt af ríkisstjórnum sem ađ hluta til fylgdi straumum frá Danmörku, en voru ţar ađ auki yfir sig hrifnar af ţróun mála í Ţýskalandi nasismans.

Hver steinn kostar 120 € (rúmlega 17.000 ISK miđađ viđ gengi 15.6. 2019); og svo ţarf vitaskuld ađ standa straum af kostnađi viđ heimssókn Gunter Demnigs sem leggur alla steinana. Hann ferđast látlaust og eyđir ekki neinu á sjálfan sig og neitar ađ búa á dýrum hótelum (sem verđur ugglaust erfitt ađ leysa á Íslandi). Steinar fyrir íslenska sjómenn, sem létu lífiđ í árásum ţýska flotans, koma einnig vel til greina. 

Hvađ segja danskir fjölmiđlar?

Weekendavisen 14.6.29109

Politiken

Kristeligt Dagblad

Minby.dk

DR, Sřndagsavisen 16.6.2019

Sjá  WWW.SNUBLESTEN.ORG

 


Danskt meistaraverk um Auschwitz

Langwithz Smith

Í síđustu viku brá ég mér bláa Skodanum mínum á listasafniđ Louisiana í Humlebćk norđan Kaupmannahafnar.

Í ađsigi ţrumuveđurs ók ég rólegu leiđina, um Bellevue og eftir Strandvejen, í gegnum hverfi höfuđríkra Dana. Ţá var mér hugsađ til nokkurra ţeirra sem áđur bjuggu ţar, og sem ţénuđu mjög vel á síđari heimsstyrjöldinni. Ţá var samvinnupólitík viđ völd í Danmörku og margir Danir róma enn samvinnuna viđ Ţýskaland nasimans. Sú "pólitík" Dana, sem var ekkert annađ en undirlćgjuháttur ţjóđar sem alltaf litiđ upp til nágrannanna í suđri, og sumir hrćđst, varđ til ţess ađ saklaust fólk, gyđingar, kommúnistar, sígaunar og ađrir voru sendir í hendur morđingja. Dönsk yfirvöld sendu fólk til Ţýskalands, án ţess ađ ţurfa ţess og flestir sem hlutu ţau örlög voru myrtir í fanga- og útrýmingarbúđum nasista

Tilgangur safnaheimsóknar kl. hálfátta á drungalegu sumarkvöldi var viđtal sem tekiđ var viđ Peter Langwithz Smith um nýja bók hans, Dřdens Bolig, sem nýlega kom út hjá forlaginu People´s Press í Kaupmannahöfn.

Ég ţekki Peter örlítiđ og var međ honun í Auschwitz áriđ 2001 á ferđalagi starfsmanna Dansk Center for Holocaust og Folkedrabsstudier, ţar sem ég starfađi sem sérfrćđingur (seniorforsker) 2000-2002. Međ í förinni voru menntaskólakennarar, m.a. Peter, sem var ţeirra langfróđastur. Hann hefđi átt ađ vinna á stofnun okkar frekar en margir ađrir sem ţangađ voru ráđnir og aldrei luku neinu ćrlegu verki.

Ţegar kemur ađ ţekkingu á Auschwitz, veit líklega enginn meira en Peter Langwithz Smith. Hann, og annar vinur minn Torben Jřrgensen sagnfrćđingur, jusu af brunni ţekkingar sinnar á morđbúđum nasismans um gjörvallt Pólland í ferđinni áriđ 2001. Peter og Torben er einnig hćgt ađ ţakka ađ ţúsundir danskra ungmenna hafa fengiđ frćđslu um hrylling nasismans. Ég frćddist mikiđ í ferđalaginu áriđ 2001, sem ég er ţó ekki tilbúinn til ađ endurtaka í bráđ. Ţví kemur bók Peter Langwithz Smith sér vel. Nú er hćgt ađ sitja heima og frćđast um Auschwitz í smáatriđum, en ef ég kćmist aftur međ Peter og Torben, myndi ég vitaskuld strax ţakkast bođiđ. 

Ég keypti mér nýlega bók Peter Langwithz Smith. Ţađ er mikiđ verk og stórt í sniđum. 25x35 cm ađ stćrđ, nćrri 4 kg ađ ţyngd og 765 blađsíđur. Bókin inniheldur fjölda ljósmynda, bćđi eftir höfund og gamlar myndir frá stríđsárunum eđa frá ţví rétt eftir stríđsárin.

Ţótt bókin sé ţung, bókstaflega sagt, ţá er hún mjög lćsileg og máliđ er fyrirtaksgott enda var Peter lektor í ţýsku og dönsku, lengst af í menntaskóla í Esbjerg.

Langwithz Smith Louisiana 2019

Peter Langwithz Smith til vinstri. Ljósmynd Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson 2019

Efni bókarinnar er auđvitađ ekki skemmtiefni, sem flestir vilja fá úr bókum sem ţeir lesa. Bókin er miklu meira en ţađ. Hún er fágćtt frćđirit, en einnig góđur minnisvarđi, uppsáttarit og andsvar viđ öllu ţví rugli sem helfararafneitarar og ađrir andlegir dindlar spređa um allar jarđir eftir ađ veraldar-vefurinn varđ kćrkomiđ verkfćri ţeirra.

Allir skólar og menningarstofnanir ćttu ađ eiga eintak af bók Langwithz Smiths og hún á erindi til hinna Norđurlandanna. Vonandi verđur hún gefin út á öđrum tungumálum en dönsku, ţví höfundi hefur tekist ţađ sem engum öđrum hefur áđur tekist: Ađ ná heildartökum á ţekktasta stađ morđćđi nasismans.

Hingađ til hef ég lesiđ bókina á ţann hátt ađ ég vel mér kafla af handarhófi ţegar ég hef tíma og er í ţeim móđ ađ geta lesiđ svo ţungar bćkur. Mađur sekkur strax í textann. Stundum verđur mađur ađ leggja bókina frá sér, ţví ţađ sem lýst er er svo hrćđilegt og átakanlegt.

Kvöldviđrćđan viđ Peter Langwihtz Smith á listasafninu Louisiana í Humlebćk heppnađist einstaklega vel. Hljómleikasalurinn á Louisiana var fullur og áheyrendur áhugasamir. Út á Eyrarsundi heyrđist í hrikaleg  ţruma í byrjun viđtalsins viđ Peter, svo ein minni og ţá fór ađ rigna örlítiđ. Jafnvel veđriđ hentađi viđburđinum.  

Ég rćddi lítillega viđ Peter eftir fyrirlesturinn, ţar sem hann áritađi eintak mitt af bókinni og einnig fyrir ađra sem keyptu bókina í bóksölu listasafnsins. Líklegast á bókin ekki eftir ađ verđa best-seller í bókabúđ Louisiana ţar sem hún var dýr.

Bókina ber óefađ ađ kjósa sem besta frćđiritiđ í Danmörku áriđ 2019. Ţó áriđ sé vart hálfnaĺ má vart búast viđ betri bók.

Bókin, sem er innbundin, er ekki dýr á netinu, og vonandi kaupa Íslendingar hana líka, ţví bókin á vitaskuld erindi í litlu landi, ţar sem sumt fólk á ţađ til ađ líkja byggđastefnu yfirvalda á Vestfjörđum viđ Auschwitz og gćluverkefni góđmennsku sinnar, Gaza, viđ gettó helfararinnar. Svo kunna Íslendingar vel ađ lesa dönsku, sem er enn meiri ástćđa til ađ ná sér í ţetta mikilvćga verk hafi mađur áhuga á sögu síđari heimsstyrjaldar og sjúkdómnum gyđingahatri. Skólar ćttu ađ ná sér í eintak og nota bókina í dönskukennslu.

Peter Langwithz Smith
Dřdens Bolig : Auschwitz-Birkenau
People´s Press, Křbenhavn 2019

765 bls.

Bókin fćr:

6 grafskeiđar


Hrókur alls fagnađar eđa skák og mát

1136863

Nú er ekkert annađ fyrir sanna Íslendinga ađ gera en ađ heimta Ljóđhúsataflmennina aftur heim og kaupa hrókinn sauđalitađa sem nú stendur hćstbjóđanda til bođa í Lundúnum. Hrókurinn flýr vćntanlega land eins og allt frá Bretlandseyjum í Brexitinu.

Enginn vafi skal leika á ţví ađ taflmennirnir frá Lewis voru skornir út í tönn á Íslandi. Hvar annars stađar en í naflanum uppi viđ haus? Ţar var ađ verki hagleikskonan Margrét Skögultönn sem fékk ađ sitja í Skálholti og skera og saga tennur fram í háa elli.   

Margrét var afar afkastamikil kona og miklir haugar af brotum úr rosmhvalstönn hafa ekki fundist ruslahaugum viđ fornleifarannsóknir í Skálholti - eins og kunnugt er. Svo ţrifin hefur hún einnig veriđ, ţó hún hafi fyrst og frems veriđ til í "tuskiđ".

Margrét var einnig međ húđflúrsskemmu vestan viđ dómkirkjuna. Ekki ţótti Margréti Skögultönn takast vel upp viđ ađ flúra eđa skera út augu. Ţau ţóttu stara um of á ţann sem á horfđi. Íslenskur lćknir, Ţingeyingur, hefur sýnt fram á ađ ćttgeng gerđ af gláku hafiđ leikiđ Íslendinga grátt á miđöldum. Eđa var ţađ grá stara? Sama hvort er, sjúkdómurinn fannst ađeins á Íslandi og komst ekki á skip til Niđurlanda, sem var líklega fyrir bestu, ţar sem glámskyggni var ţar fyrir og er enn í ríkum mćli.

Ţessi hrćđilegi krankleiki olli ţví ađ Íslendingar gengu um međ uppglennt augu, bćđi bólgin og rauđsprengd, og tóku ekki eftir helmingnum ađ ţví sem gerđist í kringum ţá. Bestu annálaskrifarar ţjóđarinnar misstu af flestum eldgosum á Íslandi vegna glenniblindu, sem sjúkdómurinn var kallađur. Menn sáu smáatriđi en ekki heildarmyndina. Enn eru íslendingar haldnir ţessum sjúkdómi og halda ađ ţeir búi á miđpunkti alheims, sem er vitaskuld alveg rétt eins og Guđ almáttugur hefur stillt jörđinni upp út frá sínu sjónarhorni.

Gvodmingodur

Gvöđ minn góđur! Glenniblindan var mikiđ vandamál á Íslandi á 12. öld. Sérstaklega fyrir listakonu sem aldrei hafđi séđ riddara spranga gráan fyrir járnum um túndrur Íslands. Fyrirsćtur voru ekkert vandamál. Jón Kíghósti sat fyrir sem riddari og biskupar komu og fóru.

Eitt er ţađ sem beinlínis sannar ađ taflmennirnir frá Ljóđhúsum og Íslandi hafi veriđ út skornir af Margréti. Búmark hennar og skjöldur sýnir eina merkustu uppfinningu Íslendinga fyrr og síđar fyrir utan skyriđ.

Ţegar ástin í hjónabandi ţessarar merku hagleikskonu kulnađi og eiginmađur hennar Runólfur Tanni (ekki ćttfćrđur í Íslendingabók inni nýju) hóf suđurgöngu til Rómar til ađ fá skilnađ frá Margréti, fann hún upp Sofnísinn. Rúnki komst aftur á móti aldrei á leiđarenda og dó ofan á írskri portkonu í Andvörpum.

Köld eru kvenna ráđ og neyđin kennir nakinni konu ađ búa til ís eins og sagt var. Margrét setti oft á tíđum mynd af sofnís á hagleiksverk sín. Líkt og skyrinu var stoliđ frá Íslendingum fyrir slikk á okkar tímum, fór sofnísinn sömu leiđ og er nú á dögum kallađur soft-ice. Í skemmu norđan kirkju var Margrét međ ísbúđ. Já, ţiđ lesiđ rétt. Skemmur voru í lok 12. aldar út um allt.

Sofnis 2

Ein auglýsinganna fyrir handverk Margrétar sést til dćmis á baki hásćtis eins af kóngum Margrétar sem rak í land í Ljóđhúsum er knörr Dehla hins ţýska fórst á leiđinni til Dyflinnar. Ekki nóg međ ţađ. Á kónginum eru leifar af 1104 gjóskunni úr Heklu. Margrét notađi vafalaust H-1 vikur til ađ fínpússa verk sín, ţví á ţessum tíma var hvorki til sandpappír né vatnspappír í Skálholti.

AN00286264_001_l

Ţađ er ekki ađ spyrja ađ hugviti og listfengi Íslendinga fyrr á tíđum. Margrét keypti járn sín og sagir í Brynju. Lítiđ hefur breyst.

Ef vel er ađ gáđ, lesendur góđir, ţiđ ţrjú sem enn lesiđ Moggabloggiđ, er ţetta nú vitaskuld ekki ís međ dýfu, né heldur hnetum, sem er miđreitis aftan á hásćti eins kónganna frá Lewis. Ţarna er greinilega tilraun til ađ sýna köngul barrtrés. Nú vitum viđ ekki hvort Margrét Skögultönn gerđist nokkru sinni víđreist; hvort hún hafi tekiđ međ sér köngla í minningunni frá heimsreisu, eđa ađ hún hafi jafnvel smyglađ honum til landsins (sjáiđ viđurlög viđ ţví í Grágás). En ef ţessi ágćta eđalkona fór aldrei suđur, líkt og margir, ţá er ég nćsta hrćddur um ađ "ísinn" á hásćti konungs sé allgóđ rök fyrir ţví ađ taflmennirnir frá Lewis hafi ekki veriđ skornir út á Íslandi.

AN00014506_001_l

Made in Norway. Íslendingar voru hins vegar miklu fyrr í abstraktlist en frćndur ţeirra - líkt og taflmađurinn frá Baldursheimi í Skútustađahreppi sýnir glöggt. Hann sýnir einnig geđstreitu ţá sem lengi hefur einkennt Ţingeyinga, og gott ef ekki er, ţá er hann einnig međ glenniblindu á lokastigi.

Dr.Baldursheim


mbl.is „Íslenskur“ hrókur metinn á milljón pund
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

« Fyrri síđa | Nćsta síđa »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband