Fćrsluflokkur: Bloggar

Köttur úti í mýri setti upp á sér stýri úti er ćvintýri

Miđskipshjóliđ 1936

Ţann 17 janúar sl. horfđi ég á ţátt í röđinni Fyrir alla muni, sem var sýndur í Sjónvarpi. Ţćtti í ţessari röđ hef ég horft á áđur og í sannleika sagt ţótt frekar ţunnur ţrettándi. En ţátturinn sem hér um er fjallađ (sjá hann hér međan ađ hćgt verđur) var reyndar ađeins betri en fyrri ţćttir í ţessari röđ hafa veriđ.

Í ţetta sinn var fjallađ var um stýrishjól úr skipi í eigu manns í Reykjavík. Eigandi stýrisins (rattsins), Ingi Ingason, er barnabarn Alberts Guđmundssonar knattspyrnumanns, ráđherra, sendiherra i Frakklandi m.m. Ingi hafđi fengiđ ţá sögu međ sér úr föđurhúsum, er hann erfđi hjóliđ, ađ ţađ vćri líklega úr Pourquoi Pas? sem fórst áriđ 1936 viđ Álftanes á Mýrum (en ekki á Álftanesi og Mýrum  líkt og stendur í frásögn RÚV um ţáttinn (sjá hér og skjámyndina hér neđar).

Docteur_Charcot_[15_aoűt_1908]_[...]Agence_Rol_btv1b6910841t_1Skiltiđ á Pourquoi Pas? (hinu fjórđa) međ áletrunni ´Fyrir Heiđurinn og Föđrulandiđ´ fannst rekiđ á Álftanesi á Mýrum áriđ 1936 og sést ţađ illa fariđ á ljósmyndinni efst.

Margir Íslendingar kunna mjög vel sögu skipsins og strandsins áriđ 1936. Ţátturinn um meint stýri úr Pourquoi Pas? bćtti ţar litlu viđ. Ţetta var mestmegnis ţvađur um "stýri" sem Albert Guđmundsson hafđi keypt sem "stýri úr skipi" sem stýrishjóliđ tilheyrđi reyndar aldrei.

Screenshot_2021-01-24 Er ţetta stýriđ úr Pourquoi-Pas

RUGLIĐ Á RÚV gerir ţađ ekki endasleppt. Skjámynd af frétt RÚV um ţáttinn. Er ţetta hćgt í efni sem er unniđ til sýninga hjá RÚV? - ţ.e. ađ "stranda á skerinu Hnokka út af Álftanesi og Mýrum uppi í Borgarfirđi" ?? Einnig er gegnum nćr allan ţáttinn talađ um stýriđ á skipinu, sem er allt annar hlutur en stýrishjóliđ (eđa rattiđ eins og sumir kölluđu ţađ) Menntun á Íslandi stendur greinilega á lćgra stigi en hér áđur fyrr. Til ađ skýra út fyrir landkröbbum, ţá er stýri ţađ sem Englendingar kalla Rudder, Danir og norđmenn kalla Ror og Hollendingar kalla Roer. Á frönsku er orđiđ fyrir stýri Gouvernail (sem er komiđ úr latínu Gubernacula). Stýrishjól er hins vegar allt annar handleggur. Frakkar tala t.d um Barre de gouvernail eđa bara Bateau. Ţess má einnig geta ađ Frakkar, sem skrifa af vanefnum um skipsskađann áriđ 1936, rugla Álftanesi á Mýrum viđ Álftanes í núverandi bćjarfélaginu Garđabć.

Ţessi fornleifafrćđingur, sem ađ mestu heldur sig ofansjávar og fjarri fósturlandinu, horfđi á ţáttinn 17. janúar, og ţađ ţrátt fyrir óvćgan dóm minn á fyrri ţáttum, sem sumir hverjir voru hrein hörmung. En ţótt ţátturinn nú hafi veriđ nokkuđ áhugaverđur, voru efnistökin ekki nógu frćđileg. Ţađ eina sem gnćfđi yfir hálfgerđa ćsifréttamennsku ţáttastjórnandanna voru vís orđ Ragnars Edvardssonar fornleifafrćđings, sem benti á ađ ef hlutur sé horfinn frá/úr upphaflegu samhengi sínu, vćri oftast nokkuđ erfitt ađ segja til um samhengiđ. Mér ţótti samt nokkuđ skondiđ ađ Ragnar var samt nokkuđ heitur fyrir ţví ađ stýriđ vćri jafnvel úr Pourquoi-Pas? 

Viđtali viđ konu um vel ţekktan máf um borđ á Pourquoi Pas? hefđi nú eiginlega veriđ hćgt ađ sleppa, ef ţáttastjórnendur hefđu haft fyrir ţví ađ lesa t.d. bók Illuga Jökulssonar um skipiđ og endalok ţess - kannski bara Laxness, ţó svo hann hafi ekki veriđ ólyginn - eđa leitađ á Timarit.is eftir upplýsingum. Ţađ er ekki nóg ađ senda bréf til Frakklands. Fólks sem fćst viđ ađ búa til skemmtiefni međ frćđilegu ívafi, verđa líka ađ eyđa örlitlum tíma í lestur og smá grúsk.

Međ mikilli fyrirhöfn (bréfaskriftum til Frakklands) var haft upp á tveimur ljósmyndum sem sýndu stýrishjóliđ í stýrishúsinu miđskips á Pourguoi Pas?, en ţćr voru teknar löngu fyrir 1936. Síđan bárust ţáttarstjórnendum upplýsingar frá Frakklandi um ađ skip sem bar nafn Jean-Baptiste Charcot hefđi veriđ byggt áriđ 1908. Ţađ skip var síđar leigt út til Noregs og síđar framleigt til Íslands. Á Íslandi fór ţetta skip í slipp, ţar sem fóru fram á ţví miklar endurbćtur. Líklegast má ţví telja ađ stýriđ sem ţátturinn var spunninn utan um hafi komiđ úr Jean-Baptiste Charcot, en ekki Pourguoi Pas?.

1_CHAR1P45

Charcot viđ stjórnvölin á Pourquoi Pas? áriđ 1910 viđ strendur Chile.

En ef haft hefđi veriđ samband viđ ofansjávar-fornleifafrćđinginn sem ţetta ritar, hefđi hann getađ bent leitandi sálum á ljósmynd af aftara stýrishjólinu (sem var beint yfir aftara stýrinu og beintengt í ţađ) á Pourquoi Pas?.

Áđur en ég sá ţáttinn um stýrishjóliđ ţann 17.janúar 2021 var ég búinn ađ finna mynd af Jean-Baptiste Charcot viđ aftara stýriđ um borđ á Pourquoi Pas áriđ 1910 úti fyrir ströndum Chile. Myndin var tekin í Öđrum leiđangri Jean-Baptiste Charcot til Suđurskautslandsins á Pourquoi Pas? (4. skipinu međ ţví nafni), en smíđum á ţví var lokiđ áriđ 1908. Ţađ var einmitt sama skipiđ og fórst áriđ 1936 viđ Íslandsstrendur. Ţó myndin sé ekki skýr, er ljóst ađ áriđ 1910 hafi aftara stýrishjóliđ á Pouguois Pas? heldur ekki veriđ ţađ sama og ţađ sem er í eigu Inga Ingasonar.

Af hverju fann ţáttagerđarfólkiđ ekki ţessa mynd? Hana er auđveldlega hćgt ađ finna međ hjálp Google og lágmarks frönskukunnáttu? Ef menn gera heimildaţćtti, er Google hentugt hjálpartćki. Kannski treystu ţáttastjórnendur ekki upplýsingum úr leitarvélinni margfrćgu? Mig grunar ađ ţau hafa breytt ţćttinum töluvert og klippt til, ţegar ţau fengu bréf frá fróđum mönnum í Frakklandi.

Ţađ er auđvita mest gaman ađ gera sjónvarpsţćtti og vera ekkert ađ eyđa spennunni og skemmtun ţegar í fyrsta hlutanum međ sannindum. Sjónvarp og uppspuni eiga best saman. Spenna og skemmtun er ţađ sem fólk vill fá - frekar en blákaldar og leiđinlegar stađreyndir. Ákveđinn fjöldi fólks í ţjóđfélögum vill líka alltaf láta ljúga ađ sér. Kannski veiti ég einhverjum litlum hópi grúskkarla međ sannleikann sem ţráhyggju skemmtun og fullnćgingu međ ţví ađ benda á ađ einnig sé til mynd af aftara stýrishjólinu á Pourquoi Pas? og ekki bara ljósmyndir af fremra hjólinu, sem sýndar voru í ţćttinum  af stýrinu miđskips. Svo getur restin látiđ ljúga ađ sér hverju sem vera vill.

Magni seldi

Stýrishjól hafa oft gengiđ kaupum og sölum. 2. febrúar áriđ 1978 var hinn vel ţekkti kaupahéđinn Magni R. Magnússon í Frímerkjasölunni ađ reyna ađ losa sig viđ stýrishjól međ smáauglýsingu í Dagblađinu. Um tíma voru seld á Íslandi "puntuhjól fyrir gervisjóara" sem aldrei höfđu migiđ í saltan sjó migiđ. Ćtli Magni hafi selt einhverjum slíkt hjól í ţađ skiptiđ, eđa var hann međ hjóliđ góđa úr Slippnum?

Ég tók svo eftir ţví, ađ ţađ var ekki bara ég sem hnaut um ýmsar vitleysur í ţćttinum um Pourquoi Pas. Á FB heiđursmannsins Jóns Viđars Jónssona voru áhugaverđar athugasemdir varđandi ţáttinn. Ég vona ađ fólkiđ á bak viđ Fyrir alla muni, lćri fyrir alla muni af ţessari gagnrýni minnig og rausi og geri betur nćst.

Ţegar ég var í París í febrúar pestaráriđ 2020, vissi ég ekki enn ađ J. B. Charcot var borinn til hinstu hvílu í kirkjugarđi neđst viđ Montmartre norđanvert, ađeins smáspöl frá íbúđinni sem ég var í efst á fjallinu. Nćst geri ég kannski sjómanna´onnör í kirkjugarđinum, en ekki fyrir alla muni.

Charkot

Myndirnar hér neđst, sem eru frá útför áhafnar Pourquoi Pas? (utan eins manns sem bjargađist) og heiđursverđi viđ skipshliđ í Reykjavík, hafa ekki birst áđur. Ţćr eru úr dagbók dansks diplómats sem var nýkomin til starfa á Íslandi, er Pourquoi Pas? fórst.

IMG_0004 b lille

IMG_0004 c lille

IMG_0005 b lille

IMG_0005 c lille

IMG_0006 b lille

IMG_0006 c lille

 


Spurning varđandi Ruth Rubin

Endurtekiđ efni: Hér er gamalt efni. Ţennan greinarstúf birti ég áriđ 2008 á postdoc.blog.is

d_billeder_ruth_rubin

Nýlega [ţessi grein var upphaflega birt áriđ 2008], ţegar fréttir bárust af hryllilegu morđi á 10 ára barni í Svíţjóđ, urđu menn forviđa og harmi slegnir. Allir, og sérstaklega allir foreldrar, fyllast harmi og hryllingi viđ slíkar fréttir frá nágrannalandi okkar, ţar sem stór hluti ţjóđarinnar hefur aliđ manninn og hlotiđ menntun sína og gildismat. Ekki vantađi heldur dóm íslenskra bloggverja yfir manninum sem framdi ódćđiđ. Hann verđur örugglega dćmdur eftir ţeim lögum sem gilda í Svíţjóđ.

Annađ var upp á teningnum fyrir fyrir u.ţ.b. 16 árum, ţegar fariđ var fram á rannsókn á máli meints stríđsglćpamanns á Íslandi sem hafđi gerst íslenskur ríkisborgari eftir ađ hann strandađi hér á leiđ til Venezuela. Gömlum vitnisburđi og skýrslum var til ađ byrja međ hafnađ sem KGB áróđri, t.d. af Morgunblađinu, sem dćldi út rógi um Simon Wiesenthal stofnunina. Lögfróđir menn, sem leitađ var til, töluđu gegn betri vitund og rannsókn málsins var dregin á langinn. Mađurinn, Eđvald Hinriksson, var t.d. ásakađur um ađild ađ morđi á ungri stúlku, Ruth Rubin, sem var í haldi lögreglusveitar ţess sem hann var međlimur í.  Evald Mikson hét hann, ţegar sveit sú sem hann var í hóf gyđingamorđ. Sveitin byrjađi á morđunum áđur en Ţjóđverjar voru almennilega búnir ađ ná yfirráđum í Eistlandi.

Mikson dó drottni sínum rétt eftir ađ Íslensk yfirvöld tóku viđ sér og ákváđu ađ líta á ásakanirnar á hendur honum.  Ţrátt fyrir ađ honum hafi veriđ hlíft viđ rannsóknum og réttarhöldum, skilgreina eistnesk stjórnvöld hann nú sem stríđsglćpamann.

Forseti vor og utanríkisráđherra höfđu, ţegar mál hins meinta stríđsglćpamanns var í gangi, ýmislegt til málanna ađ leggja. Hér  og hér getiđ ţiđ lesiđ hvernig máliđ leit út frá ţeirra sjónarhorni. Leiđtogar Hizbollah áttu alla samúđ Ólafs, eins og ţađ kćmi eitthvađ máli eistnesks stríđsglćpamanns viđ, og Ingibjörg víđförla var á ţví ađ gyđingar ćttu engan einkarétt á helförinni eđa ţjáningu. Mun hún endurtaka ţađ í Öryggisráđi SŢ?

Algjör ţögn virđist nú vera um mál stríđsglćpamannsins á Íslandi. Blađamađur í fremstu röđ, "sem ţorđi međan ađrir ţögđu" var nćstum ţví búinn ađ missa vinnunna vegna ţess ađ hann skrifađi um máliđ. Hann ćtlađi ađ skrifa bók um efniđ, en stendur nú í stađinn í ţví ađ skýra gjörđir yfirvalda í Kópavogi. Ég bíđ eftir bókinni.

Af hverju fyllist íslenska ţjóđin af hryllingi yfir barnamorđi í Svíţjóđ, ţegar stór hluti hennar vill verja mann sem ásakađur var fyrir ađ hafa nauđgađ stúlku og myrt?

Ég geri mér grein fyrir ţví ađ fjarlćgđin í tíma og rúmi getur gert menn miskunnsamari gagnvart vođaverkum og sekt? Ţađ, ađ hinn meinti stríđsglćpamađur var orđinn Íslendingur og átti syni sem voru duglegir íţróttamenn á heimsmćlikvarđa, hafđi líka mikiđ ađ segja í sambandi viđ álit Íslendinga. Hann var "einn af okkur". Svo ţekkist viđkvćđiđ: "Ađrir skulu ekki koma hér og segja okkur fyrir verkum". Ţađ heyrđist nýlega ţegar Íslendingur fékk sjö ár í steininum í Fćreyjum fyrir ađild ađ kókaínsmygli. Hann hefđi, samkvćmt lögfróđum Íslendingum eins og Brynjari Níelssyni og Sigurđi Líndal, ađeins fengiđ innan viđ ár á Íslandi. 

Ţađ lćđist ađ mér sá grunur ađ áhugi Íslendinga, og margra annarra, á fórnarlömbum og órétti stýrist t.d. af ţví hvađa ţjóđflokkur hefur orđiđ fyrir órétti. Margir Íslendingar gráta frekar sćnska stúlku en gyđingastúlku í Tallinn. Getur ţetta veriđ rétt athugađ hjá mér?

1929_Rubin_family
Ruth Rubin og fjölskylda hennar. Mađurinn lengst til hćgri er Haim Arlosoroff, síonistaleiđtoginn sem myrtur var á hrottalegan hátt í Tel Aviv áriđ 1933. Kona hans, Sima, var föđursystir Ruth Rubin. Arlosoroff hafđi á 2. áratug aldarinnar stundađ nám í Berlín, ţar sem hann var unnusti Mögdu Behrend, sem síđar fékk eftirnafniđ Göbbels - já mađurinn hennar var einmitt sá Göbbels. Áriđ 2016 kom ţađ fram ađ líffrćđilegur fađir Mögdu Behrends hefđi veriđ gyđingur, Richard Friedländer (sjá hér).
 
Mikilvćg viđbót:
 
Ţegar ţessi grein birtist fyrst áriđ 2008, gerđi Ţór Jónsson fyrrv. fréttamađur á Stöđ 2 eftirfarandi athugasemd:

Komdu sćll, Vilhjálmur Örn, og gleđilegt sumar. Raunar sagđi ég upp vinnu minni á Stöđ 2 á sínum tíma vegna ţess ađ ţáverandi fréttastjóri [innskot Fornleifs: ţetta var Ingvi Hrafn Jónsson] vildi ađ ég steinhćtti öllum fréttaflutningi um Mikson-máliđ. Hann hafđi áđur látiđ klippa úr fréttum sem ég sendi ađ utan og ´kćlt´ ađrar ofan í skúffu ţar til ađrir fjölmiđlar hér á landi urđu á undan ađ flytja ţćr. - Ţađ var forvitnilegt ađ sjá ljósmynd af Ruth litlu. Ég gleymi ekki ţegar ég skođađi frumgögnin um handtöku hennar og yfirheyrslu í ţjóđskjalasafninu í Tallinn og barnslega undirskrift hennar á skjölunum sem áttu ađ gefa glćpsamlegu athćfi einhvers konar lögformlegan blć. Hún var auđvitađ drepin. Mig minnir ađ hún hafi veriđ 14 ára.

Ţór Jónsson (IP-tala skráđ) 26.4.2008 kl. 21:26


Thor did not use a dysfunctional hammer

kross_foss_1110065_1371364

I saw it coming: Me teaching the Norwegians some fundamental facts about the difference between a hammer and a cross.

In 1992 I wrote about the Icelandic artifacts for the catalogues of the Viking exhibitions in Paris, Berlin and Copenhagen in 1992 to 1993. The English version was entitled From Vikings to Crusaders. Among the artefacts from Iceland that I wrote about was as silver cross-shaped pendant from Foss in Iceland (see illustration at top of the article). RYGH 2

The Huse-cross

To my best of knowledge, I was the first archaeologist to point out the obvious relationship between the cross from Foss (Hrunamannaafréttur, S-Iceland; Ţjms 6077) and a silver cross from Huse (Romedal, Hedmark/Innlandet fylke, Norway, C13216) Recently I became aware of a new find of a similar cross found at Nes in Ringsaker Kommune i Hedmark by a Danish metal detectorist, Ole Harpřth, (see article in Danish here) .

71739410_2268988803340157_6899302474927046656_n

The Nes cross found by Ole Harpřth

Soon after the Kulturhistorisk Museum of the The University of Oslo informed me about still another cross found by a detectorist at Ven i Stange Kommune (C59393) of the same type as Mr. Harpřth´s metal-detector find and the cross from Huse.

4 Ven i Stange Innlandet

The Ven-cross

Shortly thereafter learned that the Norwegian press has taken an interest in the hammer found by Ole Harpřth. But why calls something a hammer, when it looks like a cross?

I refuse to believe this growing group of now 4 cross-shaped artefacts are symbols for the Hammer of Thor. This is an obvious cross, with a cross-shaped opening in the middle (a diamond-shaped on the cross from Ven).

A hammer, where the handle protrudes over the socked hole (the eye) on top of the head of the hammer cannot be wedged (fixed). Such a cross-shaped hammer would plane and simple be dangerous to use. Every carpenter or smith knows that as a fact.

A Norse pre-Christian god like Thor (Ţór), best for his deeds from 13th century records, would certainly not have flown around in his goat-cart battering giants with a dysfunctional cross-shaped hammer, even if Ţór was gay like genderism has recently revealed. An expert hammer-hitter, gay, bisexual or straight, doesn´t use a hammer like that.

In any case other verified Thor´s hammer pendants (Ţórshamrar), which in the medieval Icelandic literature was called Mjölnir, have no similarities with the three cross-pendants found in Norway and the cross from Foss. However, the confusion is great and the assumption that hammer pendants found in Scandinavia symbolize Mjölnir has been a subject to great scholarly dispute. Some scholars did not fancy the idea that the hammer-shaped pendants symbolized the Hammer of Thor. However, in 2014 after the discovery of the the runic-Thor´s Hammer found in  Křbelev on the Danish island of Lolland, there can hardly be more non-believers. It is so far the only pendant hammer-pendant bearing an inscription, which reads hmar x es = This is a hammer. Danish archaeologist Peter Pentz, of the National Museum in Copenhagen, in his well-known witty style, commented: 

»Now we have it in writing, that what we believed were hammers in fact are hammers«.

Right on Peter!

hammermedrunerbeskaaret Mjölnir from Křbelev is a HAMMER.

Unfortunately non of the four cross pendants of the Foss/Innlandets fylkeskommune type (from Foss / Huse, Ven and Nes) have a runic inscription which states they are crosses. But come-on! A cross shaped object with a cross-shaped opening through the crossing of the arms. Can it be less clear? Not even the carpenter´s son, Jesus, most often connected to a cross, would hardly have approved of a tool like the alleged cross shaped hammers of 19th Century Norwegian art-historians. Dear Norwegians you cannot turn a cross into a hammer like you made Leifur Eiríksson (Leif the lucky Ericson) and Snorri Sturluson into Norwegians.  Or like the Danes put it so nicely: Lad os lige slĺ det fast én gang for alle, with a proper hammer.

Screenshot_2020-10-21 Sarpur is - Kross(3) b

The crucifix of Saint Peter from Rauđnefsstađir.The Crucifix was found by Icelandic poet and natural scientist, Jónas Hallgrímsson, in 1843. He donated it to the National Museum in Copenhagen, which turned it back to Iceland in 1930.

The archaeologists at the Cultural Section of Innlannet Fylke municipality (Kulturarvseksjonen ved Innlandet fylkeskommune) have as a preliminary assumption/suggestion pointed out that a simple lead cross pendant, found at Rauđnefsstađir in Rangárvallarsýsla, S-Iceland, is of the same type as the Foss/Innlandet cross-pendant type. This is incorrect. The crucifis (not a cross) from Rauđnefsstađir (wich by the way translates Rednose Farmstead) is a small, flat cross cast of lead and doesn´t have a cross-opening through the centre of the cross. Similar crosses have been found in Britain. However the crucifix-pendant from Rauđnefsstađir is cast showing a man hanging upside down, which allegedly was the horrible fate of Saint Peter when he was crucified in Rome. It is a Saint Peter´s Crucifix. Quite possibly the four crosses of the Foss/Innlandet type can also be a St. Peter´s Cross (in theory). They might possibly have been some kind of a Saint Peter´s Key, in fact the Keys to Heaven, in an early Scandinavian version.

Vilhjálmur Örn Vilhjalmsson Ph.D. is the author of all but one article on the blog Fornleifur.

02A16WM2-660x350


Ţegar draumur Laxness um Hollywood brast (endanlega) - Opiđ bréf til Halldórs Guđmundssonar og Björns Bjarnasonar

Stórlax í Hollywood

Vegna greinar Halldórs Guđmundssonar í Morgunblađinu í dag, og reyndar líka vegna skrifa Björns Bjarnasonar á bloggi hans í dag, ţar sem hann nefnir sömu heimildir og ég nefndi um daginn á Fornleifi fyrstur manna í "laxnessológískri" grein minni, sendi ég hér opiđ bréf. Morgunblađiđ má gjarna birta ţađ á prentuđum síđum sínum.

vegna greinar Halldórs Guđmundssonar í Morgunblađinu í dag 25.11. 2020, langar mig vinsamlegast í ţessu bréfi (sem er opiđ bréf) ađ benda honum á tvćr greinar sem ég skrifađi á bloggum mínum sl. helgi. Lesa má ţau hér og hér

Ţegar ég á sínum tíma las bók ţína, Halldór, um Laxness, fékk ég á tilfinninguna ađ ţú hefđir fyrst taliđ bréfin varđandi skattamál Laxness vera eldheitt efni, en ađ ţú hefđir svo ađ einhverjum ástćđum orđiđ ađ temja trú ţína, ţví smátt og smátt gegnum ţrjá stađi í bókinni dregur ţú úr eftirvćntingunni um hvađ var ađ gerast í BNA varđandi bréfin um skattagreiđslur Laxness af Sjálfstćđu Fólki í útgáfu Alfred A. Knopf.

Ég man ekki eftir ţví ađ ţú hafir haldiđ ţví fram ađ Atómstöđin hafi ekki veriđ gefin út í BNA vegna íhlutunar íhaldsins - en ţađ er einmitt ţađ sem ritdeila Ólínu og Björns fjallar um. Ţú hlýtur ađ sjá ţađ. Menn mega ekki láta pólitískan rétttrúnađ sinn skyggja á kjarna málsins í sagnfrćđi. En ţađ er greinilega mjög erfitt á Íslandi í báđum herbúđum ţegar báđar dýrka og tilbiđja Laxness.

Reyndar má ekki gleyma ţví ađ áriđ 1955 féll dómur í Hćstarétti yfir Halldóri Laxness sem dćmdur var til ađ greiđa aukaskatta viđ ţćr gjaldeyrisgreiđslur sem hann hafđi fengiđ. En sem hinn sanni "laumukapítalisti" sem hann var og hafđi alltaf veriđ, hafđi Laxness reynt ađ stinga fé undan skatti og ţrálátlega neitađ ađ borga.

Tiltćk gögn sem deiluađilar, Ólína og Björn, nota á afar mismunandi hátt, benda ekki til ţess ađ íhaldiđ hafi komiđ ţví til leiđar ađ Sjálfstćtt fólk yrđi ekki gefiđ út í Bandaríkjunum, ţótt Bjarni Ben hafi veriđ ađ reyna ađ sýna ađ Laxness borgađi ekki skatta. Ţađ síđarnefnda mistókst. Ţetta var vitaskuld stórpólitískt mál - á Íslandi.

En ekkert bendir til ţess ađ Laxness hafi veriđ vandamál fyrir FBI, ţegar ţeir voru međ fyrirtćkiđ Alfred A. Knopf undir smásjánni líkt og Björn Bjarnason bendir á í dag líkt og ég gerđi um sl. helgi. Ég er ekki vafa um ađ sá áhugi hafi fyrst og fremst veriđ vegna rótgróins gyđingahaturs Johns Edgars Hoovers, frekar en bókmenntalegs áhuga á höfundi eins og Laxness, sem Kanar "digguđu" bara ekki á árunum eftir stríđ. Karlar eins og Hoover veđjuđu eins og margir Íslendingar frekar á Hitler og hötuđu gyđinga í öllum gerđum meira en hinn "mikla bjargvćtt" Ţýskalands.

Ţiđ sem skrifiđ um Laxness, sem leyfishafar eđa í algjöru óleyfi, verđiđ ađ skilja, ađ Sjálfstćtt fólk var aldrei metsölubók í BNA, ţó sú kredda hafi veriđ langlíf. Hún var tilnefnd sem Book of the Month, af samnefndu auglýsingafyrirtćki. Sérfrćđingar ţess sáu vitaskuld eitthvađ í Laxness, en ótíndur lýđurinn ţar vestra, sem bókmenntamennirnir vildu selja bćkur, vildi helst kúreka, klám og krimma og var mestmegnis í bíó ađ horfa á dansfífl sem dönsuđu í regninu í París.

Ég leyfi mér hér ađ vitna í mikilvćgi Laxness fyrir íslenska vinstrimenn, ţar til hann lét snúast út af glćpum Stalíns: Kjartan Ólafsson hefur í bók sinni Draumar og Veruleiki skrifađ:

Í samfylkingarbaráttu íslenskra kommúnista á árunum 1935–1938 var Halldór Kiljan hvarvetna í fremstu víglínu. Hann var ţar enginn aukaleikari enda ţótt hann vildi vera óháđur og vćri ţví ekki í flokknum. Sigra sína á ţessum árum átti Kommúnistaflokkurinn engum manni fremur ađ ţakka en Halldóri Kiljan, nema ef vera skyldi Einari Olgeirssyni.“ 

Ţefinn af ţví fann Bjarni Ben og flokkur hans einnig og ţví var fariđ í skattaárásina gegn Laxness, sem loks lauk í Hćstarétti áriđ 1955. Kjartan hefur svo eftir Laxness sjálfum úr Skáldatíma um ađ hann:  „ hafi fyrrum veriđ haldinn ofsatrú á kommúnismann, trú sem hvorki tók tillit til skilningarvitanna né skynseminnar" Kjartan bćtir viđ: „Ţađ eru stór orđ.“ En líkast til eru ţau rétt, ţó viđ lítum á allt úr bakspeglinum. Hin frjálsu öfl forlaga í BNA voru ekki til í Sovétríkjunum og möluđu ţví heldur ekki gull niđur í vasa stórskálds Íslendinga í Moskvu eđa Léníngrađ. Hvađ var upplag Laxness í Stalín-Rússlandi kćru landar?

William C. Trimble, leikfélagi Bjarna Ben í skattaatinu gegn Laxness, var furđuleg "stćrđ", og sannarlega mikill kommúnistabani. Hann lét t.d. BNA kaupa fisk frá Íslandi, svo fiskurinn vćri ekki seldur til Sovétríkjanna. Ţeirri áćtlun greindi hann danska diplómatnum C.A.C. Brun frá eftir stríđ. C.A.C. Brun er líklegast hćgt ađ kalla fćđingalćkni íslenska lýđveldisins, ţó sagnfrćđingur íhaldsins í ţessu tímabili ţekki ekki danskar heimildir og hafi ţví aldrei minnst á Brun, sem stýrđi áliti State Department á Íslendingum. Síđar meir voru Rússar stórir bjargvćttir íslenskra fisksala međ Sjálfstćđisflokksskýrteini, svo vart hefur fisksöluhjálp Bandaríkjanna sem hann stóđ fyrir varađ lengi. Mig grunar ađ Trimble hafi einnig átt hlut á máli ţegar Thor Thors tókst ađ fá metverđ fyrir alla íslenska síld í BNA áriđ 1944 (sjá hér

Ég hef beđiđ Ólínu og Björn ađ skjótast til Austin í Texas, ţegar fćri gefst, og skođa heimildir um viđskipti Alfred A. Knopfs viđ Laxness. Ég legg til ađ ţú farir međ ţeim í ferđina, sem eins konar málamiđlari, og jafnvel Hannes Hólmsteinn líka, og ađ ţiđ skođiđ ţetta öll saman í rólegheitum.

Halldór Guđmundsson greinir frá ţví í grein sinni í dag ađ Alfred Knopf hafi gefiđ ţá skýringu ađ hann hefđi ekki haft lesenda á erlend tungumál til ađ ritrýna höfund eins og Laxness.

Gćti veriđ ađ BNA hafi ekki veriđ tilvalinn ritvöllur stórhöfundar eins og Laxness? Laxness meikađi ţađ heldur ekki í Hollywood (sjá mynd), enda snjallir handritahöfundar (margir hverjir gyđingar) búnir ađ nýta sér öll atvinnutćkifćriđ í bernsku kvikmyndaiđnađarins á láglaunasvćđi í Suđur-Kaliforníu međ dugnađi og bókmenntalegri fćrni. Kannski var Laxness ekki heimsborgari - nema á Íslandi, ţó bók eins og Sjálfstćtt fólk sé mikil perla. Hún átti einfaldlega ekki ekki upp á pallborđiđ í Bandaríkjunum og var aldrei metsölubók.  

Eftir rannsóknarmennsku ykkar í Austin, getiđ ţiđ hoppađ í laugina viđ hóteliđ og fengiđ ykkur hanastél og kannski sent mér skeyti um árangurinn. Ég kemst ekki međ, en tek ţó fram ađ međal bestu vina minna eru líka nokkrir Bandaríkjamenn.

Međ bestu kveđjum til Halldórs Guđmundssonar og Björns Bjarnasonar,


Dr. Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson
Danmörku

P.s. erfiđleikar Laxness í sambandi viđ örlög gyđinga komu óneitanlega upp í huga mér ţegar ég skrifa ţessa grein. Ollu ósigrar Laxness í Hollywood og hjá Alfred A. Knopf eftirfarandi, mjög svo ankannalegu afstöđu, sem kemur fram hjá honum í Ţjóđviljanum - eđa voru ţetta bara almennar skođanir sósíalista á morđćđinu í Evrópu dikterađar frá Moskvu? Mér er spurn.

Halldór skrifađi í Parísarbréfi sínu í Ţjóđviljanum áriđ, ţ. 31. október 1948:

Morđingi Evrópu dró ţessa umkomulausu flóttamenn sína hér uppi voriđ 1940 [viđ hernám Frakklands]. Ég atti nokkra kunningja í hópi ţeirra. Ţeir voru pólskir. Mér er sagt ađ ţeir hafi veriđ drepnir. Ţeir hafa sjálfsagt veriđ fluttir austur til fángabúđanna í Ásvits (Oswiekim, Auschwitz) ţar sem Hitler lét myrđa fimm milljónir kommúnista og grunađra kommúnista á árunum 1940-1945, jú og auđvitađ „gyđínga“.


Mörg eru vandamál íslenskra lögreglumanna

IMG_20191207_120824

Í siđareglum íslenskrar lögreglu má lesa ţetta:

Starfsmenn lögreglu skulu ekki misnota eđa nota međ óviđeigandi hćtti lögreglufatnađ eđa lögregluskilríki, hvorki í starfi sínu né utan ţess. Sjá nánar 11.gr. reglugerđar um einkennisfatnađ lögreglu

Ţetta er kjarni ţess máls sem nú er á allra vörum, ţar sem "glysgjörn" lögreglukona hefur sett á sig ţrenns konar fána úr rugluheimi öfga og ţvćlu. Hún hefur brotiđ lög og siđareglur og vanvirt einkennisbúning sinn. Mál hennar og ţađ sem hún hefur látiđ eftir sér hafa um starfsfélaga sína er nćg ástćđa til ađ staldra viđ og rannsaka, hvort hugsanlega sé komiđ upp vandamál međal lögreglumanna landsins.

En lesandi góđur: Af hverju er hér mynd af íslenskum lögreglumanni, ađ afhenda dómsmálaráđherra Sádi Arabíu bók eftir sig. Međan ţessi dómsmálaráđherra Sádanna hefur veriđ viđ völd hefur dauđadómum í Sádi Arabíu fjölgađ mjög; t.d. frá 60 áriđ 2010 í 150 áriđ 2015.

Myndir ţú lesandi góđur hafa samskipti viđ alţjóđasamtök, sem hefur fyrir stefnu ađ mismuna konum og sem telur samkynhneigđa réttdrćpa? Og hvađ ef sömu samtökin ala á trúarbragđahatri og telja ađ fólk sem ađhyllist "ranga" grein höfuđtrúarbragđa sem ţessi Alţjóđasamtök kenna sig viđ séu villutrúarmenn? Ég gćti vel trúađ ţví ađ fólk héldi sig sem lengst frá slíkum öfgum og örugglega flestir heilvita Íslendingar. Dómsmálaráđherra Sádi Arabíu eru í forsvari fyrir slíkum Alţjóđasamtökum.

Íslendingar, aftur á móti, vilja flestir bćta heiminn og styđja ekkert svo auvirđilegt sem hatur á minnihlutahópum og konum.

Íslendingar láta ekki konur lifa á ţakklćtinu einu og berjast grimmt gegn öflum sem láta ţrćlahald líđast eđa kvenfyrirlitningu. Ég er ţá ađ rćđa rćđa um öfl sem telja alla ţá sem ekki fylgja harđri stefnu trúarbragđa ţeirra óvelkoma í heilögustu borg trúar ţeirra.  Samtökin sem ég er búin ađ nefna hafa heimilisfang í slíkri borg.

En sumir eru tilbúnir ađ ganga erinda alţjóđasamtaka sem telur samkynhneigđa réttdrćpa. Ţeir ţiggja fé frá slíkum félagsskap, sem jafnan ţrífst ţar sem mikill auđur hefur safnast og óréttlćti er mest í heiminum. Sumir eru tilbúnir ađ selja sig  slíkum félagsskap, en ekki Íslendingar. Nei, "Íslendingar hafa hlutverki ađ gegna á međal ţjóđanna" og halda sig frá vondum félagsskap. Yfirvöld í landinu okkar hafa víst aldrei hvatt til samskipta viđ slík ríki.

Meginţorri Íslendinga er svo rétt ţenkjandi og međ á nótunum, ađ ţegar grunur leikur á ţví ađ ţeir sem halda eiga lög og reglu í landinu ţeirra eru ađ dufla viđ öfgaöfl sem fyrirlíta minnihluta, ţá umturnast réttlátir Íslendingar og fordćma slíkt, jafnvel ţótt ţađ sé ađeins lítill blettur eđa falskur fáni á prýđisstarfssemi laganna varđa á Íslandi.

Hver ber ábyrgđ á íslenskri löggu í pontu hjá World Muslim League?

Hver sendir Íslending á ráđstefnu hjá alheimssamtökum sem mismuna konum, sem telur samkynhneigđa réttdrćpa og sem lýsir vanţóknun sinni á trúarbrögđum sem ţeir ađhyllast ekki sjálfir? Íslendingurinn, sem ég segi nú frá, kom fram á sjarmafundi sádiarabísku samtakanna World Muslim League í Kaupmannahöfn áriđ 2019. Ekki var mađurinn á eigin vegum?

Ég ţekkti manninn ekkert, ţegar ég las um hann fyrst og hafđi aldrei heyrt hans getiđ. Ţess vegna brá mér illilega, ţegar hann kom til mín eftir ţing sem af mér mjög óskiljanlegum ástćđum var haldiđ í Pólska sendiráđinu í janúar sl.pater_and_revisionist_2_1357778

Mađurinn sem sýnir hvíta skinniđ sitt hélt ţví fram ađ ađeins hefđu veriđ myrtar 300.000ir gyđinga í helförinni í Síđara stríđi. Mađurinn sem heldur á míkrófóninum er hins vegar pólskur prestur á Ísland (var eitt sinn í Danmörku), sem dregur í efa ađ gyđingar hafi veriđ myrtir af Pólverjum í Jedwabne og Kielce. Fólk sem segir slíkt eiga yfir höfđi sér fangelsisvist í Póllandi.

Ég fór gagngert til Íslands til ađ taka ţátt í ráđstefnu ţessari, ţar sem mćtti íslenskur helfararafneitari og pólskur prestur sem er međlimur öfgasamtaka innan kaţólsku kirkjunnar sem hélt ţví fram ađ morđ Pólverja á gyđingum í Jedwabne og eftir stríđ í borginni Kielce vćru lygar og vanvirđing viđ merka sögu Póllands.

Ég skrifađi um ţennan furđulega fund í sendiráđinu og prestinn úr Keflavík hér á Fornleifi áđur en ég hélt af landi brott (les hérhér og hér). Kunningi minn í Danmörku, kaţólskur leikmađur, sagđi mér frá vandamálum sem frjálslyndir kaţólikkar í Danmörku finna mjög til vegna samtaka ţeirra sem presturinn tilheyrir. 

Jú, sjáiđ til, Íslendingurinn sem í lok árs 2019 brillerađi á ţingi World Muslim League í Kaupmannahöfn, var mjög ákafur ađ gefa sig á tal viđ mig ađ loknum fundinum í pólska sendiráđinu og hann kynnti sig til sögunnar sem rannsóknarlögreglumann. Mađur ţessi vildi upplýsa mig um ađ mađurinn (sjá ljósmynd) sem ég taldi vera helfararafneitara "vćri ekki eins slćmur og ég héldi; og ađ hann ţekkti hann".

Mér ţótti lítiđ um ţćr upplýsingar gefiđ og sagđi rannsóknarlögreglumanninum „ađ einstaklingur sem teldi ađ nokkur hundruđ ţúsund gyđinga hefđu veriđ myrtar í helförinni vćri ekkert annađ en helfararafneitari - annađ orđ vćri ekki til fyrir slíkt.“

Íslenskur gyđingur ćttađur frá Bandaríkjunum, sem bođist hafđi til ađ aka mér heim ţar sem ég bjó međan á dvöl minni stóđ gekk međ mér og ţessum manni niđur tröppurnar í sendiráđi lands sem nú hefur sett ný lög um ţungunarrof, ţar sem líkami pólskra kvenna verđur nú eins konar eign pólsku ríkisstjórnarinnar en ekki kvennanna sjálfra. Afturhaldsöfl í Póllandi stjórna ţví nú á miđaldalegan hátt, hver getur fariđ í ţungunarrof. Konurnar hafa ekkert ađ segja um ţađ sjálfar lengur.

Ţegar ég var kominn heim til mín - fjarri ágćti, fegurđ og hreinleika Íslands - og ég var farinn ađ sakna góđra vina og hreina loftsins, ţá gerđi ég mér grein fyrir ţví ađ rannsóknarlögreglumađurinn sem vatt sér ađ mér og bar í bćtifláka fyrir Íslending sem afneitađi helförinni, var einmitt sami Íslendingurinn sem tók ţátt í ráđstefnu World Muslim League í Kaupmannahöfn í nóvember 2019. En ţau samtök lítilsvirđa kinnrođalaust konur, samkynhneigđa og önnur trúarbrögđ.

Ţá gerđi ég mér enn betur grein fyrir ţví ađ mikiđ er ađ á Íslandi.

34B3FA7D-B0B4-409F-B652-115FA28831FE

Hver sendi rannsóknarlögreglumanninn á ráđstefnuna?

Fer rannsóknarlögreglumađur sem starfar undir embćtti Ríkislögreglustjóra, hjá Lögregluembćttinu á höfuđborgarsvćđinu, frá Íslandi ađ sjálfdáđum á ráđstefnu umdeildra samtaka, eđa var hann sendur af opinberri stofnun á Íslandi? Mér ţćtti vćnt um ađ fá svör og greinargerđ um eđli ferđarinnar. Ég get ekki fengiđ ţau hjá honum sjálfum, ţví á FB hans er allt lokađ og lćst og í stáli.

„A day like this makes us better people. We can be inspired by each other and think bigger about the issues we face in society.“

Ţetta lét lögreglumađurinn hafa eftir sér. Var hann ađ vísa til fordóma í garđ kvenna eđa samkynhneigđra?

Viđ hvađ starfar ţessi rannsóknarlögreglumađur eiginlega? Ţegar hann (í frítíma sínum) er ekki ađ spila stríđleiki međ tindátum eđa skrifa frćgđarsögu herja Ţjóđverja, ţeirra sömu sem frömdu helsta glćp síđustu árţúsunda? World Muslim Leage fékk eintak af bók hans um blessađ stríđiđ á Íslandi, ţar sem hvergi er minnst á fordóma Íslendinga í garđ einstaklinga í herjum ţeirra sem vernduđu okkur gegn fjöldamorđingjum Ţriđja ríkisins og hvađ ţá um stefnu Íslenskra yfirvalda, ţmt lögregluyfirvalda sem í röđum sínum taldi nasista, ađ senda gyđinga í hendur kvalara ţeirra. 

Á ljósmyndinni efst, sem er í bođi World Muslim League, afhendir rannsóknarlögreglumađurinn sem vatt sér ađ mér í Pólska sendiráđinu í Reykjavík fremsta manni World Muslim League bók eftir sig.

Nú veit ţessi ágćti lögreglumađur ađ rannsakendur verđa alltaf rannsakađir sjálfir. Ţađ er réttur manna í frjálsum ríkjum. Ţann rétt vill hluti íslenskra löggćslumanna hins vegar skerđa í dag og ţađ er ein versta ađför ađ lýđrćđi og frelsi til skođana sem Ísland hefur séđ á síđari árum. Talsmađur lögreglumanna, Snorri Magnússon, talar nú um málaferli gegn fólki sem er óánćgt međ misnotkun lögreglumanna á einkennisbúningum sínum. Slík hótun er ástćđa til sakamáls gegn talsmanni lögreglumanna, ţví hún sýnir ađför ađ grundvallarétti einstaklinga í lýđrćđisríki. Sá réttur er heilagur og hann er ađ ađ spyrja spurninga varđandi störf og ađgerđir yfirvalda án ţess ađ verđa hćtt af.

Sumir halda hins vegar ađ lýđrćđi sé rétturinn ađ versla og selja kók og pulsur og fara í flugferđir um heiminn, svo ekki sé talađ um hinn heilaga rétt vestfirskra útgerđabaróna ađ sigla pestarskipum og taka veika menn í gíslingu vegna grćđgi. Ţeir verja réttinn til ađ halda strikinu, jafnvel ţótt heimsfaraldur ógni lífi eldri borgara og ţeirra sem eru veikbyggđastir í lýđrćđisţjóđfélaginu.

Í siđareglum Lögreglu stendur:

Starfsmenn lögreglu skulu gćta ţess ađ ađhafast ekkert ţađ í starfi sínu eđa utan ţess, sem er til ţess falliđađ draga óhlutdrćgni ţeirra í efa viđ framkvćmd starfa sinna.

Á myndinni neđst sést íslenski rannsóknarlögreglumađurinn /rithöfundurinn í pallborđsumrćđum međ danska imaminum Abdul Wahid Petersen (sjá frekar um ţann ágćta mann hér).

CF6E29CD-B1B5-4AA0-8590-FFC9546F25F9


En lille arkćologisk sensation

72604735_2270793306493040_6833519561820602368_n

Foto: Ole Harpřth.

I Danmark er brugen af metaldetektorer tilladt for menigmand og der er skabt et godt samarbejde mellem museerne og dem som gĺr rundt pĺ markerne i al slag vejr - og ofte tilfřjer ny og vigtig viden.

I en FB-gruppe som jeg tilhřrer og som hedder Middelalderarkćologi i Danmark, som er en blandet gruppe af lćge og lćrde, lagde jeg mćrke til en kommentar fra en mand, lidt ćldre end mig, at dřmme ud fra billedet - hvis navn jeg ikke umiddelbar kendte fra det faglige miljř. Hans kommentar interesserede mig, sĺ jeg kiggede lidt ind pĺ hans vćg for at se, hvem han var. Han hedder sĺmćnd Ole Harpřth og er en af mange glade metaldetektor-entusiaster som hjćlper arkćologerne i Danmark. Dem har vi ikke i Island, hvor menigmand ikke mĺ gĺ rundt med detektorer - for vi har ikke sĺ mange plřjemarker som storebrřdrene i Skandinavien, og desuden en meget kortere historie og fćrre fund.

71739410_2268988803340157_6899302474927046656_n Foto:Ole Harpřth.

Denne snagen inde pĺ Ole Harpřths facebook fik min kćbe til at falde mere end sćdvanligt. Řverst pĺ Harpřths side tronede en genstand (se de řverste billeder) som han har fundet og som jeg kan nikke genkendende til.

330px-Norway_Counties_Oppland_Position.svgJeg ringede kort til Ole, for jeg havde ćrlig talt ikke forventet at finde denne genstand i Danmark. Men alt var i fineste orden; Han havde fundet genstanden i Norge, nbt i Ringsaker Kommune i Hedmark, som nu er slĺet sammen med Opplands fylke og betegnes som et nyt fylke, Innlandet fylke; Der havde nogle fĺ danske metaldetektor-eksperter i 2019 fĺet lov til at sřge pĺ plřjemarker ved en gĺrd.

Det drejer sig om et hćngesmykke a la korset fra Foss i Island (se her samt billedet herunder), som jeg for mange ĺr siden lokaliserede en ćldre parallel til fra Huse i Romedal - som ogsĺ er i Hedmarken i Norge. Det norske kors var dog uden dragehovedet som korset fra Foss har.

Jeg skrev om korset fra Foss og det lignede Kors fra Norge i  vikingekatalogerne for de store Vikingeudstillinger i 1992-93 i Paris, Berlin og Křbenhavn. Ole Harpřth mente, at der tidligere var fundet to lignende kors i Oppland som en gang hed Christians Amt. Men det er lćnge siden. Den ene har jeg fĺet oplyst er fra Huse i Romedal i Stange Kommune, Hedmark og den anden, som jeg endnu ikke har set, er fundet i samme kommune (Stange i Hedmark). Sĺ nu er korsene af Foss-typen fire, dog kun ét med et dyrehoved.

 

kross_foss_1110065Kors fra Foss í Hrunamannaafréttur, S-Island. Foto: V.Ö.Vilhjálmsson.

rygh_2Kors fra Huse i Romedal, Hedmarken, Norge. Foto: Oldsaksamlingen i Oslo.

Med tilladelse fra Ole Harpřth har jeg fĺet lov til at bringe to af hans hans fine fotos af hans enestĺende detektorfund i Hedemarken i Norge. Fundet har han indleveret til Fylkesmuseet i Oppland.

Nu kan vi vel tale om en genstandstype, nĺr vi refererer til korset fra Foss. Jeg mener der er tale om et kors, (muligvis en form for Sct. Peterskors foreslĺr en af lćserne). Andre, som ikke har noget at have det i, pĺstĺr stadig at det er en slags overgangs-Thorshammer. Men periodemćssigt ligger vi sikkert i anden halvdel af 1000-ĺrene, som er lidt sent for Thorshamre.


Hrekkjavöku 2020 ţjófstartađ á Kveik

Screenshot_2020-10-09 Menningar­verđ­mćti og íslenskir vegir

Nokkrir "vinir" Fornleifs/Forngríms sendu honum hlekk í ţátt á RÚV, sem KVEIKUR er kallađur. Ritstjórinn hefur sárasjaldan haft tíma til ađ horfa á ţessa Sjónvarpsţćtti. Sjá hér og hér .

Mig grunađi fyrst ađ ţeir sem sendu mér hlekkinn hafi viljađ drepa karlinn. Ţví svona hryllingsmynd, sem tekin er upp í dimmum og djúpum geymslum ţjóđararfssafnara, getur valdiđ skynditappa og skjótum dauđa hjá elstu mönnum hér á ritstjórn Fornleifs. Bara nafn ţáttarins, Kveikur, getur sett ótta ađ heiđvirtustu safnamönnum.

Ţessi ţáttur Kveiks var ađ mati Fornleifs ein besta hryllingsmynd sem framleidd hefur veriđ á Íslandi og fćr hún ţví sex skínandi Forngrímur, sjá neđst.

Fyrst í ţćttinum var talađ um vegakerfiđ á Íslandi sem er sígilt vandamál og hryllingur á stórum köflum, en ţó hálfgert kraftaverk miđađ viđ stćrđ ţjóđar og lengd vega. Geri ađrir betur ţótt slćmt sé - og svo er alltaf hćgt ađ aka hćgar. Ţiđ eruđ ekki međ í lélegri hrađaksturskvikmynd líkt og stundum mćtti halda. Njótiđ útsýnisins og akiđ hćgar! Ţađ er álíka öryggi og ađ setja á sig sóttvarnagrímu.

Hins vegar var síđari hluti Kveiks enn hryllilegri en vandi veganna. Ţjóđararfurinn er á heljarţröm. Ţađ er vitaskuld sígild saga. Hvađ á Fornleifur gamli ađ skrifa um, ef hann fuđrar upp eđa flýtur út, og blekiđ rennur í stríđum straumi af skjölum sem mađkur kemst annars ađ?

Viđ ađ horfa á ţáttinn og tilheyrandi frétt á RÚV, fékk mađur á tilfinninguna ađ brennuvargurinn úr Klúbbnum vćri á bak viđ nćsta horn og ađ allir myndu núna ţvo hendur sínar af mögulegum slysum viđ varđveislu ţjóđararfsins í réttarhöldum eftir menningarlegt slys, ţegar skjöl Tryggingarstofnunar fuđra upp í framtíđinni.

Ábyrgđin öll er vitaskuld hjá stjórnmálamönnunum, en ekki nema ađ litlu leyti starfsmönnum safna. En starfsmennirnir ţora ekki ađ hrópa upp um vandann, ţví vinnan er í húfi.

Stjórnmálamenn eru margir brennuvargar međ skemmdarfíkn sem búa til hćttulega vegi. Stór hluti íslensku ţjóđarinnar velur fólkiđ og hefur ţví ekki hinn minnsta áhuga á skjalaverki og skúfum safnanna, rokkum né kistlum Ţjóđminjasafns. Málverk eru fyrir ađra -  eitthvađ sem ţeir kaupa í fermetratali til ađ betrekkja veggina heima hjá sér í kúlulánahöllunum viđ Svikaveg. Ţađ pakk kaupir bara Kjarval og Erró eins og ađrir kaupa sér ost í matinn. Eitt sinn sá ég nýdćmdan Núpshlunkinn kaupa Kjarval fyrir slikk á uppbođi í Kaupmannahöfn. Gaman vćri ađ vita hvar sá arfur er nú niđur kominn.

Upptökur međ Stuđmönnum eru flestum mun verđmćtari en eitt forpoka kuml úr Skagafirđi. Ţjóđin er ţví illa međsek. Vill hún eiga betri söfn, ţarf hún ađ borga hćrri skatta eđa fá minna í laun. Mađur er eftir ađ sjá hvađ gerist. Ţangađ til eiga Klúbbsbrennuvargar og hans líkir og afkomendur í ţriđja liđ náđuga daga á friđarstóli. - Kannski var ţetta ekki góđ samlíking, enda Klúbburinn lítill menningarstađur.

Ef "drasliđ" brennur, hvađ á ţá ađ sýna ferđamönnunum sem rísa upp úr Cóvinu. Halda menn ađ túristarnir, nútímasauđir Íslands, álpist til Íslands eingöngu til ađ skođa fjöll í rigningu, eđa til ađ láta féfletta sig svo mjög ađ síđustu 5 dagarnir fari í ađ éta SS-pylsur?

Byggđarsafniđ í Skógum hefur líka lengi veriđ ofarlega á lista flestra sem til Íslands koma. Söfn eru ávallt best í rigningu og af henni er og verđur nóg á Íslandi. Hvar á ađ féflétta ferđamenn, íslenska sem og ađra?

Kveikur fćr sem sagt Sexgrímu fyrir bestu hrekkjavökumynd ársins. Ţađ er unađslegt ađ sjá, hvernig nýjar hefđir ryđja sér til rúms á Fróni, ţegar hinar eldri hverfa í brennum og vatnselg.

En hvernig ţađ getur veriđ ađ kvikmynd frá Sovexportfilm (sjá efst) sé talin til ţjóđarverđmćta Íslendinga? Ţađ er mér algjörlegur óskiljanlegur hryllingur. Ţađ er samt rosaflott auka-konfekt hjá Kveiksmönnum. Ţađ verđur víst ađ fínstilla áherslurnar hjá starfsmönnum safna sem draga fram sovétskt rauđkál á besta sendingatíma ţegar rćđa á um íslenska menningararf sem allar heimsins hćttur steđja ađ.

Sexgrímur

 


Grímuleikur

Mask lille

Fornleifur breytir nafni sínu hér á forsíđunni. Fornleifur verđur í einhvern tíma Forngrímur. Ţetta er ţó ađeins tímabundin útlitsbreyting međan pestin er í hámarki. Skráningarnafn bloggsins verđur sem fyrr Fornleifur, enda er ţađ gegnumveirvariđ nafn.

Forngrímur 8

Ţetta er stálbundin járngríma sem Leifur hefur fengiđ sér til ađ koma á móts viđ óskir sóttvarnarlćknis. Ţessi vörn kom ţví miđur ađeins of seint, ţví doktor Ţorgrímur Smit ţurfti ađ sjá hvort ástandiđ á lesendum Fornleifs hefđi batnađ. Svo var heldur betur ekki. Fleiri og fleiri smitast af Fornleifi. Helsti áhćttuhópurinn eru fróđleiksfíklar og ţeir vilja einatt fróđleikinn beint í ćđ, óţynntan.

Gríman forna er mun öruggari veiruvörn en ţćr sem almennt eru í bođi. Menn mega ekki halda ađ linkind leggist í Fornleif viđ breytinguna. Ţetta er engin múlbinding, Leifur verđur jafn beittur sem áđur. Hér er nefnilega engin tilslökun gagnvart sýktu fólki. Gríman er međ ábyggđ og gagnrýn gleraugu og innbyggđar eyrnasíur. Fornleifur sér ţví allt, nú sem fyrr, og heyrir ţađ sem hann vill.

Hornin á hjálminum eru bráđnauđsynleg fyrir blogg međ allt á hornum sér. Fornleifur  var jafnvel ađ hugsa um ađ fara í bíltúr og veifa til smitađra áhangenda sinna međ grímuna á hausnum. Ritstjórinn tók sem betur fór af honum lyklavöldin. Ţađ er alveg óţarfi ađ snýta ţessari öruggu grímu framan í ţá sem mađur hefur um langt skeiđ haft hređjatak á.

Skemmtun fyrir ţá útvöldu sem náđu ađ lesa hingađ er getraun dagsins: Hvađa gríma er ţetta í raun og veru? Verđlaun fyrir rétt svör: Einangrun í 7 daga og skemmtiferđ fyrir tvo í hreinsunareldinn í neđra.


Kontrafaktísk sumarkveđja Fornleifs

Pride 1907 d

Ţađ var greinilega ţetta ekki litla pride í mönnum áriđ 1907.


Ásjóna konungs

Christian VI c

Ţađ verđur víst aldrei hćgt ađ halda ţví fram ađ ásjóna Kristjáns 6. Danakonungs hafi veriđ ígurfögur. Blessađur mađurinn var svo óheppinn ađ eiga föđur, Friđrik 4. (sjá hér í tímaritinu Skalk;6, 2015) sem einnig var óvenju ófríđur.

Friđrik 4. var afsprengi mjög svo skyldleikarćktađrar fjölskyldu, Aldinborgaranna (Hustet Oldenburg). Kona Friđriks, var ţýsk ađalskona, Louise af Mecklenburg-Güstrow, var einnig sćmilega heimarćktuđ. Ţađ varđ ţví ađ fara eins og ţađ fór međ Kristján sjötta, sem sat á konungsstóli frá 1730 til 1746.

Ekki var drottning Kristjáns, Sophie Magdalene af Brandenburg-Kulmbach minna spes. Dönsku hallirnar voru ţannig í hans stjórnartíđ fullar af blúndum og háhćluđum skóm og fólki sem tiplađi um langa gangana og talađi bjagađa ţýsku, ef ţađ rak ekki úrkynjuđ nef sín niđur í kaffibollann - og ţađ ekki fyrir slysni.

Mannseide detalje

Kóngur hélt sig mest heima, í og viđ hallir sínar, og sást sárasjaldan međal fólsins. Ţó er vitađ ađ hann brá sér í skemmtiferđ til Noregs. Hann fór í "fjallgöngu" líkt og tveir forfeđur hans. Kona hans og tengdamóđir voru bornar í burđarstól upp á fjalliđ á Mannseidet. Á málverkinu neđst viđ ţessa frćđslu má líklega sjá norskt landslag - en ţađ getur líka í tilefni dagsins veriđ íslenskt, ţó konungur hafi aldrei til Íslands komiđ - en ţađ gćti málarinn hugsanlega hafa gert. 

800px-Christian_6 detalje

Ekki jók konungur á frćgđ sína er hann innleiddi vistarbandiđ í Danmörku áriđ 1733 eftir ţrýsting frá síđgráđugum landađlinum

Ljósmyndina efst tók ritstjóri Fornleifs í sumar í Frederiksborgarhöll í Hillerřd Sjálandi, sem í dag hýsir Nationalhistorisk Museum. Ţetta er vaxmynd sem geymd er ţar í glerkassa. Mun hún hafa sýnt konunginn á mjög sanngjarnan hátt. Hann var međ svokallađan Habsborgara-kjálka, reyndar vćgt tilfelli af honum. Habsborgarakjammi, lýsir sér miklu undirbiti og er hann ein af afleiđingum skyldleikarćktar međal kóngafólks og ađals í Evrópu og víđar, sem ekki gat hugsađ sér ađ kvćnast niđur fyrir sig og valdi í stađinn ađ leggjast á ungar frćnkur sínar - ef frćndurnir urđu ekki fyrir barđinu.

Já hann var ţađ sem danir kalla arveligt belastet. Kristján 6. var einnig međ furđulegt nef, langt mjótt og bogiđ, sem neđst endađi í eins konar goggi. Slík nef eru einnig afleiđing ţeirrar eđalseđlunnar sem tíđkađist í hćrri lögum ţjóđfélaganna fyrr á öldum.

Kristjáni 6. er lýst sem hlédrćgum manni, jafnvel feimnum á stundum og óframfćrnum. Hann var ţví ekkert líkur föđur sínum hvađ ţađ varđar. Stundum er talađ um hann sem ţunglyndan og innhverfan. Hann var ţó vel međvitađur um vald sitt og efldi ţađ međ ýmsum ráđum. Hvađ Ísland varđar var hann hjálendunni ekki  allt of mikiđ til ama. Hann var hreintrúarstefnumađur (píetisti) en píetisminn haslađi sér völl í lútherismanum á ţeim tíma sem Kristján var uppi.

Á Íslandi hafđi hreintrúarstefnan  m.a. í för međ sér lögfestingu ferminga. Ţćr urđu frá og međ 1736 skylda. En píetisminn í hans tíđ varđ einnig til ţess ađ gleđin hvarf úr ríki konungs. Kristján lét banna allar skemmtanir á sunnudögum og  áriđ 1735 gaf hann út helgidagtilskipun ţar sem kirkjusókn varđ skylda. Gapastokkur beiđ ţeirra sem brutu öll ţessi helgilög.

Hallarbyggingar og önnur óţarfa eyđsla til lystisemda konungs tćmdi danska ríkiskassann (sem kóngsi stjórnađi ađ vild). Kristján konungur lagđi ţví mikiđ kapp á ađ krefja tolla af öllum ţeim sem sigldu um Eyrarsund, en ţar fyrir utan stofnađi hann seđlabanka, Kurantbankann sem var forveri Nationalbanken (danska Seđlabankans). Framleiđsla á pappírspeningum hófst, og jókst mjög líkt og stundum gerist ţegar verđbólga skapast og menn leika sér međ núllin. Ţađ má Íslendingum vera kunnugt.

Nćr öll áđurgreind hegđun og afbrigđilegheit, nema fjallgöngur, gerir kónga óvinsćla eins og viđ vitum úr ćvintýrum. Kristján barđist ţó ekki viđ skrímsli á Fjöllum, svo vćgi fjallgöngu hans var lítiđ. Ugglaust var hann međ svima alla leiđina upp.

Christian_VI_med_tjener

Trúrćknin rak hann vafalaust til ţess ađ halda ţrćla.

Einhverja bónuspunkta fćr Kristján međ skúffukjammann ţó hér í lokin fyrir ađ vera fyrsti danski einvaldurinn um langt skeiđ, sem ekki stóđ í endalausum stríđsrekstri. Hann ćtlađi sér reyndar í stríđ viđ Svía áriđ 1743, en sá ađ sér er Rússar blönduđu sér í erfđamál sćnsku krúnunnar.

Muniđ ţó, ađ flagđ er oft undir fögru skinni. En sjá, var hann ekki líka ţrćlahaldari, bölvađur? Niđur međ hann og brennum ásjónu hans ađ fyrirmynd band-arískrar hámenningar ...

800px-Christian_6


Nćsta síđa »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband