Frsluflokkur: Bloggar

Tmasetningar "bibluumslags" og "biblubrfs"

Biblufrfi

jskjalasafnigaf dag fr sr essa yfirlsingu, v safni hefur n komist a eirri niurstu a vermtt og margumtala umslag, sem jafnan er kalla Biblubrf, s rkiseign. Eiginlega er Biblubrfi umslag, en jskjalasafni telur sig hafa brfi sem v var undir hndum. Safni hefur komist a eirri niurstu a umslagi hafi hugsanlega veri teki frjlsri hendi.

essi skrsla jskjalasafnsins stendur aeins hlsinum mr og sendi g v eftirfarandi fyrirspurn til jskjalasafni, nnar tilteki eirra starfsmanna sem manni var bent a hafa samband vi tilkynningu safnsins.

Sl veri i Hrefna og Njrur

g var a hlusta frttir dag tvarpinu og heyri frtt um yfirlsingu jskjalasafns varandi Biblubrf svokallaa, framhaldi af tti sem nlega var sndur RV - sem g hef v miur ekki s, ar sem ekki er hgt a horfa hann erlendis.

g las aftur mti mjg vel a sem jskjalasafni hafi til mlanna a leggja. Mig langar ess vegna a spyrja, hvernig stendur v a brfi sem i telji hafa veri inni Bibluumslaginu er dags. 30. september 1874, en brfi sem i vilji tengja v er er pststimpla ann 22. oktber 1874.

Ef i skoi Alingisbrfi (sj hjlg mynd) er ljst a frmerki var stimpla 22. oktber 1874. Brfi sem srfringar jskjalasafns telja a hafi veri v umslagi er dagsettu 30. september 1874.

Geti i skrt essa seinkun sendingu brfsins sem er undirrita 30.9. 1874. Bei Landsfgeti me a senda 2. sendingu 22 daga ea voru stimplar psthssins lagi? Ja, kannski var li Peter Finsen pstmeistari fylleri.

Me gri kveju,

Dr. Vilhjlmur rn Vilhjlmsson

Ritstjri Fornleifi https://fornleifur.blog.is/blog/fornleifur/

g lofa a skra fyrir lesendum Fornleifs, a sem jskjalasafni skrir t fyrir mig, um umslag sem er stimpla 22. oktber 1874, mean a brfi sem jskjalasafni telur a hafi veri umslaginu er fr 30. september 1874.

Kannski hafalesendur Fornleifs gar skringar? Kannski er nnur Pfizer sprautan eitthva a rugla mig rminu? Fjandakorni nei, a er meira hlfur mnuur san a g fkk hana og g hef ekkert fundi fyrir heilatppum.

Vibt 14.5. 2021

jskjalasafni hefur vinsamlegast svara erindi mnu:

Heill og sll Vilhjlmur

Til a svara fyrirspurn inni. Samkvmt brfadagbk sslumannsins rnessslu barst brfi fr landfgeta dags. 30. september 1874 til sslumannsins 30. oktber sama r. Samkvmt brfadagbkinni virast 28 brf hafa borist ennan dag til sslumanns og eru au dagsett fr 14. september til 27. oktber 1874. essi brf eru skr rjr blasur brfadagbk sslumanns. g lt fylgja me ljsmynd af sunni sem brfi fr 30. september 1874 er skr (nr. 526) og ara mynd ar sem betur m lesa frsluna fyrir brfi fr 30. september 1874. sr a dlki lengst til vinstri er mttkudagsetning brfanna en dlki lengst til hgri er dagsetning brfanna. [Sj myndirhr og hr]

Rtt er a benda a samkvmt athugun jskjalasafns er hi svokallaa „Biblubrf“ ekki umslag heldur er a hluti af brfi til sslumannsins rnessslu dags. 30. september 1874 fr landfgeta. S hluti sem hefur veri nefndur „Biblubrfi“ hefur veri klipptur ea skorinn af brfi landfgeta. Venjan var a brf voru skrifu sambrotnar arkir ar sem innihald brfsins var skrifa fremra bla arkarinnar og utanskrift brfsins, .e. nafn mttakanda, aftan sari hluta arkarinnar. San var brfi broti saman tiltekinn htt, a innsigla me lakki og rykkt a skjaldarmerki embttisins sem sendi brfi og frmerki san lmt hli eftir atvikum. brfi landfgeta til sslumannsins rnessslu dags. 30. september 1874 m enn sj brot brfinu og hvernig a hefur veri broti saman. Til samanburar birti jskjalasafn mynd af sambrilegu brfi fr landfgeta til sslumannsins rnessslu dags. 24. oktber 1874 ar sem sst vel hvernig sambrot voru essum tma.

Me kveju,

Njrur Sigursson, svisstjri skjala- og upplsingasvis

jskjalasafn slands

Laugavegur 162, 105 Reykjavk

Smi 590 3300 / 590 3322


Mont seint mnudegi

Cover_vind_41_600px

g leysti nlega an vind i Hollandi. A v tilefni langar mig a benda lesendum Fornleifs, sem geta lesi hollensku, tmariti VIND, sem kemur t 4 sinnum ri hverju.

VIND (sem bori er fram Find) er tmarit um listir, sgu og fornleifar og hefur a mikla tbreislu og vinsldir Hollandi. Greinar ritinu er jafnt um efni fr Niurlndum sem rum lndum.

Riti er mjg hum gum, enda er prentverk srflokki Hollandi eins og margir vita. Riti er heldur ekki drt, ea 12.50 evrur t r b. Fyrir 1893 ISK fr maur n me VIND 41, 210 blasna rit hgum. Riti er 950 grmm a yngd. a er v sums staar ori drara a senda slkt rit stakt psti hinum mikla hnignunartma elilegra pstsamgangna en a kaupa a. a eina sem kannski letur slendinga til kaupa essu gta riti er a a er hollensku. En sfellt fleiri slendingar eru meira en mellufrir v ga tungumli og sagt er a slendingar su me eindmum listrnir og gir tungumlamenn. VIND er tilvali rit fyrir fagurkera, sem nenna a hafa fyrir v a stafa sig fram r 2-8 blasna greinum niurlensku.

Ritstjri Fornleifs hefur tvisvar skrifa grein riti um efni sem tengja sland, Norurlnd og Holland saman. rija greinin er leiinni, fjra er forvinnslu og fimmta greinin er farin a gerjast hfinu mr. Svo er einnig frsgur frandi a titstjri Fornleifs var nefndur ritstjrnargrein ritsins um daginn (sjhr).

g sethr hlekk heimasu VIND ef einhver adandi lista hefur huga gu riti og a lra ntt tunguml, t.d. ef menn stefna a v me t og tma a vera menningarlegir slenskir embttismenn Brussell. Njasta grein mna (rtta prfrk) ritinu geti i lesi hr, en sutlin eru rng; lokatgfu ritsins er greinin blasum 50-57, en annars er greinin allan htt s sama.


Fairvori 1. ma

Fairvori Fornleifur

Ritlingurinn, sem i sji hr fyrir ofan, ber titilinn Fairvori og fleiri Sgur r "rija Rkinu".

tilefni dagsins geti i flett honumhr ea lesi, v etta er nefnilega nokku merkilegur psi.

Ekki er bklingur essi, n ori, mjg algengur slenskum bkasfnum samkvmt Gegnir.is. En tt furulegt megi virast er hann til erlendum bkasfnum, t.d. hsklabkasafninu Leeds Englandi samt fjlda ritlinga kommnista slandi.

Gur vinur minn sagi mr fr psanum nlega og g ni egar eintak hj bkabjrgunarmanninum Bjarna Hararsyni Selfossi.

Ritlingur essi var kostaur af Sovtrkjunum til a upplsa flk um eli nasismans. Hann var gefinn t msum tungumlum. kverinu er a finna 5 rsgur og hlutar r frsgnum eftir 4 hfunda/frsagnarmenn; Johannes R. Becher, Peter Conrad, G.P. Ulrich og S. Gles.

soviet-flag-11

csm_10886x_ba2c5dae26Peter Conrad var betur ekktur sem Anna Seghers (1900-1983), sem var reyndar einnig dulnefni konu sem upphaflega ht Anna (Netty) Reiling. Hn var af gmlum skum gyingattum fr Mainz skalandi. Sj meira um merku konuhr. Um Johannes R. Becher og S. Gles (Samuel Gleser) geti i lesi nest, en g ver a viurkenna a g veit enn ekki hver G. P. Ulrich var, en nafni er vafalaust hfundarnafn.

stefan_ogmundssonBklingurinn var lklega gefinn t ri 1935 slandi, en a vantar rtal. Prentsmijan Dgun Reykjavk er sg hafa prenta bkina og tgefandi er Barttunefndin gegn Fasisma og Stri.

Stefn gmundsson (1909-1989) prentari stofnai Prentsmijuna Dgun Reykjavk og rak hana rin 1933-1935. Hann seldi prentsmijuna til hlutaflags er htti strfum skmmu sar en Prentsmija Jns Helgasonar keypti vlarnar.

Prentsmijan Dgun prentai msa bklinga og bl fyrir vinstri vng verkalsstttarinnar slandi,svo sem Raua fnann og Sovtvininn. Sar var Stefn einn af stofnendum Prentsmiju jviljans og vann ar 1944-1958 og var prentsmijustjri fr 1948. Stefn var formaur Hins slenska prentaraflags um tma og varaforseti Alusambands slands 1942-1948. Hann var einnig formaur Menningar- og frslusambands Alu sem gaf t mis merk rit. Sj nnar um Stefnhr.

EInar OlgeirssonBarttunefndin gegn Fasisma og Stri var lkast til hluti af Kommnistaflokki slands 4. ratug sustu aldar. a upplsir a minnsta kosti hsklabkasafni Leeds Englandi, sem einhverra hluta vegna er betur bi af ritlingum slenska Kommnistaflokksins en blessu jarbkhlaan (sjhr).

Mig grunar a flagi Einar Olgeirsson (hr til vinstri) hafi haft eitthva me etta rit a gera, en igg allar upplsingar um a, ef svo er ekki.

Hr barttudegi okkar alumanna (byltingin er nsta leyti) er vi hfi a minnast tveggja eirra hfunda sem rituu smsgurnar ritlingi Barttunefndar gegn fasisma og stri:

167096155_855015991714051_4827647388414356739_nS. Gles ht rttu nafni Samuel Glesel (1910-37) og var gyingur fddur Chrzanw syst Pllandi, en lst upp borginni Gotha hjarta skalands. Ungur a rum gerist hann rithfundur og bj um tma Berln, en ri 1932 flutti hann samt sambliskonu sinni til Sovtrkjanna. tr um a hann myndi geraheiminn betri tlai hann a ba ar og hjlpa til vi uppbyggingu landsins. En Adam var ekki lengi Parads. ri 1937 fll Glesel n Moskvu. Honum var banna a vinna og var a lokum frnarlamb eirra hreinsana Stalns sem kallaar voru "ska taki" (Deutche Operation).

ann 5. nvember 1937 var Glesel tekinn af lfi samt 98 rum kommnistum ttuum fr skalandi. Flestir eirra voru reyndar gyingar enda Staln gyingahatari.

Margir eirra voru af gyingattum. Lkum eirra var varpa fjldagrf Lewaschowo grennd vi Leningard (Sankti Ptursborg). Fjlskylda Glesels lenti rlavinnubum. Sonur hans Alexander a nafni, sem lifi di Stalns af, fkk ri 1956 skrslu um daua fur sns hendur. ar hafi dnarorskin veri flsu. a var ekki fyrr en 1990 a hi rtta kom ljs. Glesel hafi ori fyrir barinu eirri byltingu sem hann brann fyrir. En Byltingin tur stundum brnin sn eftir a glpamenn hafa stoli byltingunni.

Johannes R BecherJohannes R. Becher (1891-1958) var heppnari en Glesel. Hann slapp lifandi r hreinsunari Stalns og flaga. Becher fddist Mnchen og var sonur dmara.

Becher var vgast sagt mjg dramatskur ungur maur. ri 1910 kva hann a binda enda lf sitt me vinkonu sinni Fanny Fuss, sem hann hafi kynnst fyrr a r. Becher skaut hana og sjlfan sig, en hann lifi skoti af. Fair hans, dmarinn, bjargai honum fr aftku me v a lta hann lsa yfir geveiki. Hann losnai samt fljtt r haldi og hf nm vi hsklann Jena lknisfri og heimsspeki ri 1911. Hann losnai undan herskyldu vegna hernfknar og slrnna vandamla, en fr a gla vi kommnisma og gerist flagi fjlda samtaka, meal annars flokki hra Ssaldemkrata. Sar (1918) var hann melimur Spartakistahreyfingarinnar ha Ssaldemkrataflokkun (USPD), en s hreyfing hvarfaist a lokum vi Kommnistaflokk skalands (KPD). Um skei yfirgaf hann flokkinn, ngur me tk hans "sku byltingunni", en meldai sig svo aftur KPD ri 1923.

Becher var settur svartan lista eftir Reichstags-brunann ri 1933 og yfirgaf skaland. Hann hlt til Zurich og Parsar og l manninn umhverfi byltingarsinnara listamanna. ri 1935 flutti hann bferlum til Sovtrkjanna eins og margir melima KPD.

Moskvu fkk hann vinnu sem ritstjri innflytjendablasins Die Internationale Literatur-Deutcsche Bltter og var melimur Minefnd KPD tleg. En a var aeins skammlfur vermir, v skyndilega var hann fyrir barinu Staln og kumpnum hans, sem skuu hann um a hafa sambnd vi engan frgari en Leon Trotsky.

Sumir telja a Becher hafi lifa af "hreinsanir" Stalns, ar semhann hafi gerst uppljstrari um ara meinta plitska samsrismenn gegn Staln. g ekki ekkert sem styur r skoanir sumra hfunda. Honum var ri 1936 banna a yfirgefa Sovtrkin. Hann lagist unglyndi og reyndi a fyrirfara sr. Hann var sendur tleg til Tashkent ri 1940, en var kallaur aftur til Moskvu ar sem hann var einn af stofnendum Landsnefndarinnar fyrir Frjlst skaland.

Eftir strslok hlt hann aftur til skalands me stjrn KPD og settist a Berln. ar stundai hann ritstjrn og tgfu, en reis samtmis til stu metora ska Kommnistaflokkunum.

Stofnun bkmenntafrum var opnu nafni hans vi hsklann Leipzig og hann var settur Menntamlarherra Austur-skalands rin 1954-1956. En sl hans settist skjtt bak vi rauu tjldin Berln. Hann var settur af, v hann var ellinni farinn a hallmla blessuum ssalismanum. Hann skrifai handrit a bk um r skoanir snar og reit ar um ssalisma sem grundvallarvillu (Grundirrtum meines Lebens) vegar lfi snu. Bkin s var ekki prentu fyrr en 1988, 30 rum eftir daua hans. annig var n kommnisminn DDR, sem d hgum daudaga, ar sem grugir kommsarar hguu sr eins og kommsarar (les: jfar) gera alls staar, lka ar sem kaptalisminn er vi vld. a arf ekki nema roti eli glpamanna til a eyileggja hina bestu isma... ja bi trarlega og hugsjnarlegu.

annig er a n.

Barttukvejur degi alu, og eir mttu n alveg vera fleiri!

thumb_large_79f44771d3f000a7b3d0


Sttkv og sagan

Abraham_Storck_-_Harbour_at_Livorno_-_(MeisterDrucke-218124)

ri 1628 var sra lafur Egilsson fluttur r Barbarinu skipi fr Sal nverandi Marokk til Livorno talu. Tilgangurinn me v a skila sra lafi r rlakistunni varn ekki vegna ess a hann var snldrandi vistinni ea brklegur til rlavinnu. tlunin var a lta hann vinna a v a kra t lausnargjaldi fyrir landa sna sem enn voru prsund sinni Norur-Afrku. Mannrn gengu oft t a.

Siglingin til Livorno var vintraleg og lafur lsir henni vel reisubk sinni (semur hefur veri rtt um hr Fornleifi).

Sra lafur segir meal annar fr sttkv um bor v skipi sem flytur hann til Livorno (Legor/Leghorn; sj efst mlverki Abrahams Storcks)

lafur lsir essu svo:

Nokkrum dgum ar eftir komum vr undir ey, sem nefndist Malta, hverri s(ankti) Pll var um stund. En ar er nokkrum dgum komum vr undir Italia, ar sem kapteinninn tti heima, og staur nefnist Legor, og ar mtti eir allir ti ba skipinu 6 daga, og enginn af eim sinn ft land setja fyrr en eir vru skoair af einum ar til settum meistara. En a landinu mttu eir fara, og eirra kvinnur, sem ar heima ttu, mttu sj og tala vi , en ekki nrri eim koma. En strax var mr af einum Italinus gefi vn a drekka, epli og ostur a eta, svo var mr hjlpar von, hefi a svo lengi stai. g m svo segja sem Job sagi: Gus andlit hefir gert mig og andi ess almttuga hefur haldi mr vi lfi. g er a snnu drottins.

Greinarg lsing Jns sttkv eirri sem hann var settur skipi ytri hfninni Livorno er ein s fyrsta sem til er fr Evrpu, tt fyrirbri s ekkt miklu fyrr. Livornobar reistu mikla sttvarnarst um 1648, skammt fr borginni, ar sem sjklingar og grunair uru a hafa vikomu eftir a eir voru komnir land. a hefur vafalaust ekki veri nein lxushtelvist.

Sttkv lafs ri 1628 er frbr fyrsti kafli sgu slendinga sem urfa a taka tillit til fjldans (annarra en sjlfs sns og reksturs) egar eir koma fr svum, aan sem pestir og veikindi geta borist. lafur st sig vel en a er v miur ekki hgt a segja um suma seinni kflum sttkvarsgu slands.

Borgari strjar einnar Evrpu flr r sttkv slandi ri 2021.

ri 2021 talar slenska jin einna mest um eldgos en n er miki tala um smitin leiksklanum Jrfa Reykjavk, sem brust anga, a sgn, fr erlendum manni, bsettum slandi. S braut reglur um sttkv og var valdur a smiti barna me hegun sinni eftir ahann kom fr mesta smitasvi Evrpu um essar mundir. a brot snist mr nlgast glp.

v miur telja feinir landar essa plska einstaklings, er braut sttvarnalgin slandi, a gagnrni slendinga erlent flk sem vinnur slandi lengri ea skemmri tma slandi, og sem brtur slensk lg, s tt vi rur nasista gegn gyingum.

Ungur Plverji tk upp hanskann fyrir landa sinn sem braut sttkv sland eftir komu fr dvl Pllandi, me v a birta hatursteikningu/smplakat r dagblai plsku, Nowy Kurjer Warszawski.Hann birti etta visir.is .

Nowy Kurjer gefi var t sara stri stru upplagi og lkai mrgum Plverjum vel. Blai var reki og gefi t af jverjum og rlitlu broti Plverja sem unnu me eim einn ea annan htt anda ess flks sem leggst undir strveldi og eins og la tkur.

Screenshot_2021-04-20 MDW-11-12_2020-Walka-z-tyfusem-plamistym-w-warszawskim-getcie pdf

Plakat sem fylgdi dagblainu Nowy Kurjer Warszawski ri 1942. Plverji einn slandi birti myndina vi athugasemd sna visir.is til a lka gagnrni slendinga Plverja, sem brjta lg slandi, vi ofsknir jverja gegn gyingum. etta er ein versta smekkleysa sem g hef s nlega slandi.

En hva fr ungan, og snilega gagnrninn Plverja, bsettan slandi, til a setjasamasemmerki milli gyingahaturs Pllandi seinni heimsstyrjld, og slendinga sem eru ngir me a Plverji slandi brjtisttkv og valdi annig smiti meal barna leiksklanum Jrfa Reykjavk?

Kannski getur plska sendiri skrt fyrir okkur slkt hegunarmynstur einstakra egna sinna slandi? Sannast sagna ber sendirinu a tj sig um mli.

Fylgjum reglunum eins og Sra lafur Egilsson geri skipinu vi Livorno ri 1628, og berum viringu fyrir eirri j sem vi hfum kvei a ba meal. Gagnrni er holl og Plverjar slandi eiga a lta sr heyra. En eitru samlking, ar sem Plverji me brenglaa sgusn lkja rlgum snum slandi, egar eir eru teknir brjta sttkvarlg, vi rlg gyinga Pllandi er afar smekkleg og yfirgengisleg.

g mli a lokum meessari grein, ef menn vilja lesa um sttkvar 17. ld. En til vara geta menn lagst hugun og spurt sjlfa sig, hvernig v stendur a egnar ESB-rkis, ar sem sumt flk telur sig alvru hafa ori verr t sari heimstyrjld en gyingar, hafi eflst svo miki a eir sji sig til neydda a brjta lg smrkis hjara veraldar sem hefur veitt eim vinnu sem ekki stendur til boa strrkinu sem essir ESB-strborgarar koma fr? Er mgulegt a hluti vinnuaflsins fr Pllandi fyrirlti j sem eir vinna fyrir? g hef engin svr, en a verur a spyrja spurninga til a f svr.


Uppruni dtsins

Duit sammen

Fyrir um a bil mnui san kom sonur minn 19. ri til mn me ltinn koparpening sem hann hafi fundi glfinu herberginu snu vi tiltektir. Peningurinn er fr 1790.

Ekki m skilja ennan fund annig a sonur minn stundi fornleifauppgrft herberginu snu, enda er a ekkert salegra en gengur og gerist hj ungmennum hans aldri, nema a sur s. Hsi er fr 1990, svo ekki er peningurinn fr byggingu ess. Sonur minn lyktai rttilega a myntin hefi komi r samskeytum skffum skffumublu sem hann er me tvr af herberginu sem bera uppi borpltuna hans. etta heimatilbna og hentuga "skrifbor" samansetti g samt konu minni stdentagarsrum okkar saman 1984-1993, egar vi bjuggum saman "hjna" b tmabilinu 1987-1993. Skffedari essum hafa svo fylgt okkur til slands Nesahagann, aan aftur til Vandkunsten miborg Kaupmannahafnar og san t thverfi ar sem vi bum n. Lengi var g me etta aukaskrifbor og essar tvr skffu mublur "helli" mnu undir loftinu ar var g me skffu nest me alls kyns dti, m.a. voru ar gamlar myntir litlum kassa og ..m. ennan hollenska pening sem fair minn hafi eitt sinn gauka a mr barnsku. N sonur minn peninginn, v s fund sem finnur. Aur essi er vst orinn aeins meira viri dag heldur en hann var 18. ld.

Peningurinn sj efst) er svokallaur Duit, sem sleginn var af af VOC (Sameinaa Austurindaflaginu, bori fram FOK) ri 1790 borginni Utrecht. Duit var mynteining Hollandi sem var notu fram til 1815 egar myntbreytingin tti sr sta og Hollendingar tku upp gyllini (Holl: Gulder / Enska: Guilder) og cent.

Fyrst var fari a nota duit Hollandi ri 1573. Hann svarai veri til koparpeninga Frakklandi sem kallair voru gigot. ur en tugakerfi var innleitt Hollandi ri 1816 var 1 duit lgsta mynteiningin. Upphaflega voru 8 Duit a sama og einn Stuiver, og 20 Stuivers, ea 160 duit, fkk maur fyrir 1 gyllini. Duit-myntin sem slegin var fyrir og nlendum Hollendinga var hins vegar lengst af meira viri. v grddu Hollendingar, en almginn lndunum var hlunnfarinn tknilegan htt.

Hollendingar notuu duit msum oratiltkjum sem gfu til kynna a eitthva var ltils viri ea ltilsiglt:

  • Een duit in het zakje doen; bkstaflega: A setja eina duit pokann – a lta smri af hendi rakna.
  • Hij is een duitendief ; bkstaflega: Hann er duitjfur – Hann er mjg grugur
  • Hij heeft veel kak, maar weinig duiten / hann hefur miki af skt en minna af duit, sem merkir – hann er grobbari / ofltungur.
  • Moed hebben als een schelvis van drie duiten; bkstaflega: A vera eins og sa sem kostar 3 duit – a vera raggeit

N skal haldi til upp til slands, landsins me lkrnuna sem kom me myntbreytinguna ri 1981. Hn var svo ltils viri a hn flaut vatni og fauk egar unglingar reyndu a nota hana hark vi sklavegginn. Hn var notuu landinu ar sem loddarar og tframenn stjrnuu bnkum rarair og tldu jum sem tali hfu einskis ver duit sn afar innilega gegnum aldirnar, tr um a slenskir bankar vxtuu f manna betur en nokkrir arir.

En fyrst skal komi vi jminjasafninu.

ar sem lkrnan flaut vatni

Eitt sinn, 5-6 rum fyrir sustu aldamt, hlt starfsmaur jminjasafns slands fyrirlestur rsfundi Hins slenska Fornleifaflags. Fornleifafringurinn s, sem aldrei hafi loki nmi elilegan htt hann gum degi ddi starfsheiti sitt vi safni sku sem Reichsarchologe, hlt tlu um fornleifarannsknir sem honum hafi veri boi a taka tt Grnlandi.

Fyrirlesturinnvar haldinn vegum Hins slenska fornleifaflags. Meal heyrenda var t.d. heimsekktur nasisti (nema slandi, ar sem hann var aeins ekktur sem garyrkjumaur kirkjugrum Reykjavkur) og fornleifajfur vegum SS, lfur Fririksson, sem g ritai um nlega (sj hr).

Uppgrfturinn var hinn merkilegasti og undir stjrn Dana. Rannsknin fr fram bjarrstum sem hafi fari undir sand flum mildum. brnuu oft jklar, ekkert sur en n.

Starfsmaur safnsins, sndi gar ljsmyndir fr dvl sinni Grnlandi, tt erindi sjlft vri nokkur stirt, stubbtt og hlfstamandi kflum. Fyrirlesturinn er mr ferskur minni, v starfsmaur safnsins talai vallt um "dt", egar hann sndi myndir af forngripum og hsavium, sem fundust trlega vel varveittir undir sandinum. lkt v sem gerist vi t.d. rannsknir Stru-Borgar undir Eyjafjllum, eru gripir essir enn vel varveittir, forvarir og til snis Grnlandi og Danmrku. En starfsmaur jminjasafnsins kalla slka gripi dt, sem kannski snir lit hans gildi forngripa ea vanekkingu orinu dt. a fer hins vegar endanlega miki taugarnar ekta fornleifafringi, egar safnamaur notar or eins og dt um forngripi.

Dt er skrt eftirfarandi htt slensku Oraneti :

dt hlutir, drasl

dt leikfng

dtfarangur

essar skringar eru einnig r sem g legg ori dt, en slenskri orsifjabk m einnig lesa eftirfarandi:

dt h. (19. ld) ‘munir, hlutir; leikfng, samtningur; farangur; hyski; kynfri (sbr. ing)’; dta s. ‘dunda, dtla’, d. sig (sr) ‘laga sig til; rsla sr; ela sig (um hnsni): haninn dtar hnuna’. Sbr. nno. dota ‘dtla, smhagga vi’, dot k. ‘dundari’; sbr. og fno. aukn. dtafinnr k. sem lkl. heyrir hr til; dt vsast to. og r e-m ml. vxlmyndum vi doond, sbr. dont, dund og dt (s..). Samkv. F. Holthausen er dt to. r ml. doten ‘vara’. lklegt.

Er dt komi af duit?

Hr skal sett fram nnur skring orinu dt, sem sumar orabkur segja a s ekki mjg gamalt slensku mli.

Einn seill er varveittur fyrir ori daut slensku orsifjasafni. honum stendur etta:

daut h. (18. ld) ‘gn, vitund’: ekki d. ‘ekki minnstu gn’. To., lkl. r d. djt < holl. duit ‘verltill, hollenskur koparpeningur’, svarar til fnorr. veit ‘smmynt’, eiginl. ‘afhggvinn btur’; sbr. veita (1 og 2), veit(i), veitur og viti.

g tel nsta lklegt a dt s slensk afbkun djt dnsku (dyt norsku) og upphaflega duit hollensku. Danskir kaupmenn voru margir slandi 18. og 19. ld og hafa lkast til sagt vi slendinga a varningur eir sem eir vildu selja vri:

ikke en Dit vrd, ea a eir vildu ekki give en djt fyrir eitthva (sjhr ; Ordbog over det danske sprog).

egar dt er skrt sem "drasl" slensku, er ekki lklegt a vi sum a nota or sem komi er af djt dnsku og duit hollensku. slendingar versluu miki vi Hollendinga 17. og 18. ld, lglega og lglega, og gtu Mrlandar jafnvel hafa heyrt Hollendinga nota ori um eitthva sem mjg ltils viri var, og jafnvel seti inni me slkar hlfverlausar myntir.

Dt ingunni leikfng, er vitanlega or sem nota er um eitthva ltils viri fyrir brnin sem endar dtakassa, mean brnin og jafnvel mamma geymdi gullin eirra eins og segir kvi Jhanns Sigurjnssonar; Mamma geymir gullin in, gamla leggi og vluskrn.

Duit / Djt / Toy / Dt

Svo er ekki svo langt fra orinu dt (duit) til toy ensku, sem Wikipedia skrir annig: The origin of the word "toy" is unknown, but it is believed that it was first used in the 14th century. Allt er lka huldu ar. En www.etymonline.com hjlpar kannski:

toy (n.)

c. 1300, "amorous playing, sport," later "piece of fun or entertainment" (c. 1500), "thing of little value, trifle" (1520s), and "thing for a child to play with" (1580s). Of uncertain origin, and there may be more than one word here. Compare Middle Dutch toy, Dutch tuig "tools, apparatus; stuff, trash," in speeltuig "play-toy, plaything;" German Zeug "stuff, matter, tools," Spielzeug "plaything, toy;" Danish tj, Swedish tyg "stuff, gear." Applied as an adjective to things of diminutive size, especially dogs, from 1806. Toy-boy is from 1981.

etta leynda vermat Evrpukaptalismans, sem ltt var a slenskum brnum um a drasli vri dt (nr verlaus koparpeningur) - mean a gu leikfngin voru gull (gyllini) er mn skring uppruna orsins dt. En menn voru vitanlega misftkir. sumum heimilum fyrri ldum, gat merkilegt dt veri skragull.

Ef einhver vill vertaka fyrir essa smris tilgtu mna, sem lklega er ekki fimm aura viri, vera eir a fra nokku g rk og gullin fyrir mli snu, v hinga til hefur ekki veri til vitrn skring uppruna orsins dt. Og vart hefur dti dotti af himnum ofan - eur hva?


Grfur plattfiskur og spilletittlingar: Nokkur brot r skreiarsgunni

Snijders Pushkin 2

Yfirfiskmatsmaurrannsknarsvis fornleifadeildar Fornleifs hefur um langt skei veri a leita uppi gamla skrei tlndum, fyrst enginn annar gerir a og skreiarbkur hafa birst n myndskreytinga. Me hanska og hvtum slopp leitar matsmaurinn a llum heimildum um skrei sem hann kemst . Stundum kemur fyrir a 350 ra skreiarleifar finnist ruslagryfjum strborgum tlanda, og glest auvita yfirfisksmatsmaurinn hr ritstjrn Fornleifs.

Helst er a skrei og harfiskur sem fyrir lngu er kominn yfir slutma, og sem gti tt tti snar a rekja til slandsmia, sem kitlar matsmanninn. a er nefnilega hgt a leita fiskjar og veia mislegt bitasttt listasgunni veraldarnetinu.

Hollandi ntmans er skreiin frekar ltilfjrleg. g fann t.d. 350 grmm af einhverri tittlingsskrei fyrir 21 evru. Lti a n ekki lokka ykkur af votum draumi inn ESB. Evrpu vilja eir fiskinn keypis til a gra sem mest honum og ar a auki takmarkaan agang a slandsmium, sem er og verur frvkjanleg krafa ESB.

Screenshot_2021-04-05 stokvis 2 personen (350 gram) - Piet Korf Vishandel

Ef menn kafa niur listasgu Niurlanda er marga skreiina hgt a finna. Myndin efst, sem hangir Puskn listasafninu Moskvu, er fr 1616. Hn er mlu af Frans Snijders (nafni var einnig rita Snyders). Frans (Franciscus)Snijders fddist Antwerpen ri 1579 og starfai ar lengst af, fyrir utan nokkur r byrjun 17. aldar er hann dvaldi talu. Frans tti gaman a mla mat sinn ea annarra lkt og mrgum Niurlndum, annig a ng var a gera fyrir hann listinni sem hann efnaist betur en meistari Rembrandt Amsterdam. Mlverki hr fyrir ofan Moskvu var alls ekki eina matarverki sem Frans Snyders mlai af fiskverslun. Hann var harla strtkur tgerarmlari og tti allan htt nsta frbr stillebenslist (uppstillingum) sinni.

Mlverki er gt heimild um skreiarpakka sem fluttir voru t fr Noregi og slandi. N skulum vi ekki fara a rfast um hvaan skreiarpakkinn hj Snyders er ttaur. a gti frndum okkar leist og eir fari a grta og vlst t mlaferli og btt v vi eignarhaldskrfu sna Snorra og anna slenskt sem gnfi yfir hstu tinda norskrar afdalamenningar. Vi slandi vitum rlti um hvernig menn pkkuu skreiina fyrr ldum. Furanlega hafa Normenn ekki eins mikla vitneskju, enda var skreiin vallt mikilvgari slendingum en orra Normanna.

Taki eftir str skreiarbaggans! Hann virist girtur me tgargjrum og srfringur einn af noran, sem er borgarbarninu Fornleifi oft innan handar um fornar venjur, skrifai er hann s mlverki: a hefur veri tveggja manna tak a flytja svona bagga til, en lklega hefur fiskurinnvarveist vel egar svona var gengi fr honum.

Rnt mlverki Moskvu

Snijders Pushkin 3

Fyrir utan fiskslukonuna Antwerpen? me allar fiskiafurirnar snar, er ltill drengur me raua sk mlverki Snyders. Sninn er kannski sonur hennar. Hva tli hann tkni ea rauir skrnir sem hann heldur ? Allt tknai eitthva list Niurlanda. Kannski tti g a "kvra" (queer) mlverki eins og var tsku hr um ri: S litli er hugsanlega a segja a hann vilji vera ballettdansari en ekki sjmaur. A vonum er harkalsk mir hans ekki ng me slkt : Arar tlkanir eru auvita mguleikar, tt s fyrsta s vitaskuld raunhfur mguleiki eins og alltfjas og orflri listfrinni. Kannski langai eim litla einfaldlega ekki a starfa slori me skreiarflu fyrir vitunum dagana langa. Menn hafa fari viskiptafri fyrir minni stu.

msar arar myndir af fiskkaupmnnum og fiskslum eru til fr hendi Snyders og nokkrum eirra bregur skreiinni fyrir for ea bakgrunni. Njti skreiarinnar hr fyrir nean.

Frans_snyders-fish_market

Frans_snyders-fishmonger_s 2

Frans_Snyders_and_Cornelis_de_Vos_-_Fish_Market

Frans_Snyders_and_Cornelis_de_Vos_-_Fish_Market 2

Falleg skrei (stokvis/rondvis) Andvrpum. talu supu eir hveljur yfir essum girnilegum Stoccafissum, sem sumir slendingar vilja helst ekki heyra um, lykta n sj. Menn eru farnir a reisa skreiartrnur fjllum til a verja orpara lykt af peningum. Arir eru alveg httir llu veseni me skrei. Hva varar rvali fiskbin Hafberg ekki sjans etta fiskival. Hefur Hafberg haft skjaldbkur bostl? i nei!

Skrei fannst tunnu flaki skips

Hr um ri greindi Fornleifur fr leifum af fiski, hugsanlega plattfisksskrei (Malflattri skri), sem fundust flaki hollensk skips (sj hr) sem skk ri 1593 miklu skipsskaaveri vi eyjuna Texel. Texel komst einnig frttirnar hr um ri, egar eyjaskeggjar sumir fru nokku illa t r klnum slenskum bankarningjum.

eir sem vel eru a sr skreiarmlum vita a ekki var ll skrei/harfiskur verkaur sama htt. En a vita sumir fornvistfringar ntmans ekki allir. eir hafa lkast til aldrei braga tvatnaa og sona skrei og rugla oft saman saltfiski og skrei.

Leifareirrar skreiarsem fannst SO1 flakinu vi Texel, er lklega a sem hr fyrr ldum var kallaur malflattur fiskur slandi, ea plattfiskur Hansaramli (danska: Platfisk).Malflatturfiskur var einnig kallaur kviflattur ea reithertur harfiskur slandi. einu fremsta skreiarlandi Evrpu, Noregi, var malflattur fiskur kallaur rotskjr, rskjr ea splittfisk dnsku. essu sst a ekki var menningarheimurinn alveg s sami Noregi og slandi egar kom a skrei.

Kaupendur settu krfur og lngum var a erfitt fyrir slendinga a skilja a ver fr eftir gum.

Skreiin slenska eins og vi ekkjum hana dag, ar sem tveir fiskar eru eftir afhausun, slgingu og hreinsun, bundnir saman vi sporinn ogurrkaur trnum. a verur v miur sjaldsara slandi og lyktin maur, minnumst ekki lyktina. Skreiarflu hefur veri thst Akranesi, v barnir voru farnir a ilma af spu.

Trnuurrkaanfisk kalla menn Evrpu Stockfish/Stokvis/Stokfisk/Stoccafisso. Normenn klluu skrei stokkfisk ea rundfisk. Heiti rondvis notuu Hollendingar einnig um skrei en mest ori stokvisk. vlku stfstri tku menn Hollandi og Belgu vi ennan vinsla innflutta fisk a eir tku sr ttarnafni Stokvis. Margar ttir Hollandi bru etta eftirnafn, og mrgum tilfellum voru Stokvis ttirnar gyingar, sem voru flugir sem fisksalar Amsterdam upp r miri 18. ldinni.

Einn helsti skreiarsgusrfringur slands, ur en Gsli Gunnarsson var og ht, var Jn Ails. Jn talai jafnan um harfisk en ekki skrei. Hann skri margt bk sinni um Einokunarverslun Dana slandi 1602-1787 sem t kom ri 1919 (sj bls. 480-484). Jn heldur v fram a Malflattur fiskur hafi fyrst og fremst veri verkaur Suurlandi og vi safjarardjp. Jn taldi einnig aflatti fiskurinn hafi veri hertur rm trnum ea hjllum og kallaur rskeringur, sem er slenskun dansknorska orinu fyrir plattfisk. Jn Ails skrir etta ennan htt:

Hann hefur stundum a v er virist veri aninn t me spelkum eins og lax reykingu til ess a hann legist ekki saman og harnai fyrr og var kallaur Spillefisk ea Spilefisk dnsku. Jn Ails upplsir einnig a Snfellingar hafi teki upp v runum 1680-90 a hnakkfletja fiskinn og hera hann san r. "Var hinn mesti lfaytur t af v, og hvernig sem v hefur veri stai, fekk essi hnakkaflatti fiskur, ea Hngefisk sem Danir klluu, hi versta or sig erlendis".

Ails upplsti, a ar fyrir utan vru aalharfisktegundirnar flokkaar eftir strinni; annig var vertarorskur jafnan kallaur Grov Platfisk af dnskum einokunarkaupmnnum ea Grov Hngefisk, sttungar voru kallai Middel-Platfisk og Middel-Hngefisk og yrsklingurinn var kallaur Plat-Titlinger, Hnge-Titlinger ea Spil(l)e-Titlinger. Svo var varan; Ef fiskurinn var ekki orskur, var hann einnig tilgreindur heimildum eftir fisktegundinni og verkunaraferinni: T.d. Plat-Kuller (sur) og Plat-Langer (lngur). g hefhr flysja skn r verki Jns Ails svo a menn geti sjlfir melt hans mikla frleik um skreiarverkun einokunarldinni sem hann lt okkur t.

Screenshot_2021-04-02 Figure 1 3 Butchery of cod family fish for the production of stockfish

Bein fr SO1

egar fiskurinn var kviflattur, voru kvein bein bols orskfisksins fjarlg egar hann hafi veri hausaur og slgur, eins og sj m efri teikningunum hr fyrir ofan. Neri myndin snir hvernig agerin a orskinum hafi skili eftir merki beinin skreiarinnar flakinu SO1 vi eyjuna Texel.

InnsigliPlattskrei mt

Tvr gerir af harfiski/skrei 16. og 17. ld. Til vinstri er venjuleg skrei (stokkfiskur) innsigli slands, Sigillum Insulae Islandi fr 1593 (jms. 4390) og til hgri er hinn drari plattfiskur prentmti fr Hlum sem fyrst var nota til prentunar slmabk ri 1589 (jms. 445).

. image017

Detalje

Fyrir nokkrum rum san var hr blogginu fyrsta sinn slandi birt mynd af mlverki sem lklega er er elsta mlverki sem mla hefur veri af essari vermtu tflutningsvru. mlverkinu heldur hollenskur kaupmaur Bjrgvin skrei, og ekki er um a villast a a sem hann heldur er greinleg ekki meira en meal skrei/stokkfiskur, jafnvel norskur tittlingur.. Frist um myndina hr. Stokkfiskinn var einnig hgt a finna innsigli Lbiku-kaupmanna, enda skreiin ein af mikilvgustu innflutningsvrum Hansa-bandalagsins. Skreiin kemur einnig sar fyrir innsiglumBjrgvinjarkaupmanna og var, t.d. innsigli Troms, Freyjum og jafnvel borginni Deventer suur eystri hluta Hollands.

Hr fyrir nean: Mlverk fr v um 1595, mla afflmska meistaranum Lucas von Valkenborch (1535-1597). veggnum fyrir aftan konuna, sem er innanbar hj fisksalanum (hn er lklega atvinnurekandi hans), hangir veglegur grfur plattfiskur r norurhfum,sem g er viss um a frrnar Brabant (Brabant er hra landamrum Hollands og Flmingjalands og aan mun essi kvenbningur vera) hafi veri slgnar , egar kom a lngu fstu og r komnar trrktina og algjrt kjtbann. Mr snist a eigandi verslunarinnar s a taka samankippu af reyktri sld fyrir fnu konurnar.

14048421731_d5f745a079_o(1)

14048421731_d5f745a079_o(1) 2

egar menn mluu skrei 16. og 17 ld er erfitt a segja til um hvaan skreiin sem mlu var var ttu. Skreiin myndum essu greinarkorni gti jafnt veri fr Noregi sem slandi ea Freyjum, en lklega hafa Normenn egar eigna sr hana.

Hrgeta hinir hugasmustu lesi grein um rannsknir fiskibeinum fr Hansabjum eftir Hans Christian Kchelmann, ar sem hann vitnar m.a. grein eftir dr. Gubjrgu lafsdttur H-setrinu Bolungarvk et al. (inter al. est etiam dr. Ragnar Edvardsson, sem er eiginmaur Gubjargar) sem lesa mhr.

image010

Flattur, hertur fiskur teiknaur spssu handritabrots slensks, sem er varveitt Konunglegu Bkhlunni Stokkhlmi. Handriti fjallar um reglur varandi kirkjuhald og er tali vera fr v um 1360.


Fflshraun vi fjalli Eldhuga gveitbestlandi

Hjlparsveit Skta skaffar agang

Ef sland hefi ekki ori nafni eyjunni okkar, hefi lklega mtt kalla hana gveitbestland. v eyjunni br bjartsnasti bleygingahpur Norurhveli jarar.

Til hvers urfa slendingar yfirleitt yfirvald, lg, tilmli r ea reglu, egar allt er broti og fyrirliti, jafnvel af eim sem framfylgja eiga tilmlum yfirvalda?

Hr eru nokkrir rammar r drnamynd ungs slendings (sem kallar sig Fridriksson), sem virti a vettugi ll tilmli fr yfirvldum lands sns. Hann jsnaist, illa klddur, t nttruna jeppa foreldra sinna, bleikum strigaskm, og fr a fljga drnanum sem hann fkk fermingargjf rtt undir flugh yrlu Landhelgisgslunnar. a er ungt og leiku.. hugsar ekki.

Ffl nr 1Helstu fflin vi Eldhuga gr

Sji Hjlparveit skta (efsta mynd), minna en 100 metra fr gossprungunni. Beindi hn ekki tilmlum til flks gr um a halda sr fjarri? ... Og braut san au tilmli sjlf, og a me snilld. Ea var hn a selja flugelda mean hn er a skaffa dti.

Maur skammast sn dlti - Eeen auvita er smfund essu hj mr.

Lava Prince Jumb Rlla

g efast um a g hefi um tvtugt fari Pumasknum mnu gegn vilja Almannavarna a eldstvum. En g er heldur enginn vkingur eins og lavaprinsinn bleiku sknum.

Vi gtum ekki skora stlkur me beinni tsendingu dent. var jleg glma a eina sem dugi. voru heldur ekki til Jmbkjklingarllur, sem munu vera gtar a hrauna sig me heilsugosi og hraunmola eftir mean maursnggurrar vatnsssa strigask, bleika. essir piltungar og taskegglingar eru auvita ekki farnir a drekka brennisteinssterkt kaffi enda vart komnir af volgri brjstamjlkinni.

Screenshot_2021-03-21 Kveikti  sgarettu me eldheitu hrauniAalfrtt liinnar viku. a list a nefna a allar andlitsgrmur og vrusvarnir brunnu af mnnum vi Eldhuga.

A lokum langar mig til a minna eldgosavakt Fornleifs sem reyndist sannsprri hinni miklu frilist a sp fyrir um atburi, en t.d. frustu jarelisfringar. Spklur eirra brugust heldur betur ann 19. mars 2021.

"Ja, maur finnur etta bara sr", sagi eldfjallasrfringur Fornleifs. Og svo setjum vi okkur kvikusk og syngjum: Take on your pink shoes and dance.

Take on you pink shoes and fry


Hvert hlogandi

mtl

essi skp er svodmsdagsmynd skjlftavaktar Fornleifs fyrir helgina.

g tti erindi vi jminjasafni dag, en enginn svarai smann. a er auvita svo miki a gera stofnun sem hefur veri megru (leaned) niur yfirsetukonu og hreingerningarflk.

Enn einn af greiviknu starfsmnnunum, fyrir utan jminjavr, er n lka htt. Komin aldur eins og a heitir, svo hn getur ekki redda mr lengur. N, n rangurs fyrir allt erfii, var mr hugsa tilngjulegrar heimssknar minnar safni hausti 2019, ar sem g vann me hollenskum kollega nokkra daga. Mr leist vel hsakynnin og andann stofnuninni, tt flestir starfsmenn vru vi hausthreingerningar vi Suurgtuna.

fr g a velta fyrir mr stasetningu geymslu- og vinnuhsnis safnsins. a er miju sgulegu hrauni. egar allt fr a hristast fyrir nokkrum vikum san, hlt g fram me rhyggjuhugsunina um ennan sta vi hliina Icelandair sluveri og grarstrri heilsurktarst. arna fegurri hluta lagerbyggarinnar Gaflinum, er mikilvgasti jararfurinn geymdur, og kannski beint ofan sprungu ea httu vegnahraunflis r t.d. Brennisteinsfjllum, sem tt hafa a til a renna eftir landnm, hvenr sem a n var.

N er a svo, a sagt er a atmsprengjur geti aldrei granda Rhsinu Reykjavk. En tli nokkur vilji sprengja a. House of Icelandic mun vst einnig vera "redd" "kva sem vera"; Jafnvel otu sem flogi yri lrtt og beint niur a allra heilagasta hsinu. a kmi ekki skrma Flateyjarbk. Ekki seinna vnna egar handritaarfurinn er flahttu klakkerfi Hskla slands, og ar skall hur nrri hlum. Klsettpappr fannst gr inni Grgsarhandriti flstr. En kannski var etta n eldhsrullan sem Stefn heitinn Karlsson tndi eitt sinn?

En enginn hugsar neitt um mikilvgasta jararfinn sem er lager suur Hafnarfjararhrauni. Hann gti runni undir hraun, brna ofan sprungu og jararfinum ar me komi endanlega fyrir kattarnef, tt kttum sr ekkert um a kenna.

Vill ekki einhver, og a htt kerfinu, t.d. fornminjarherra, segja mr hva tlun jminjasafni hefur, egar hraun fara kannski a fljta ofan hinn fna Hafnarfjr, ryjandi fornleifum og menningararfi #1 undan sr?


a sem mrgum slendingum er krt?

Arnae Islandus

Er jin enn hlekkjum hugarfarsins?

g er v a margirslendingar su a enn og hafi taugar til yfirgangs sveitaaalsins og hagi sr samrmi vi a, svo a eir kalli sig ssalista, kommnista ea frjlshyggjumenn. i hafi rugglega ykkar skoun v alveg eins og g. Ykkur er velkomi a hafa hana og g si mig ekki upp ykkar vegna.

Einhverjir muna rugglega eftir gtri ttar, j hlekkjum hugarfarsins. etta voru fjrir ttir eftir Baldur Hermannson elisfring, sem settu sannast sagna allt annan endann vori 1993. Margir uru vondir og voru a lengi. Svipu vibrg hfu vart sst san rbergur mgai vini Hitlers ea kvikmyndin girnd var snd, en hn lsti presti sem rndi hlsnisti af kvenlki. Sning kvikmyndarinnar mgai svo margar prestsmaddmur a a leiddi til lgregluagera og sningarbanns. Sar kom i ljs a brestir klerkastttarinnar voru jafnvel strri en skartgripastuldur af lkum.

Textinn og ttirnir fru fyrir brjsti mnnum. a er kannski besti mlikvarinn gti ttanna. Baldur Hermannsson bj, eins og fyrr segir, til ttina, en dr. Gsli Gunnarsson, sem andaist sl. ri, var frilegur rgjafi. Baldur byggi einnig frilegu gssi fr lafi sgeirssyni og dr. Kirsten Hastrup.

Heiftin var enn mikil ri 1997

ri 1997 leyfi ungur mannfringur, Sigurjn Baldur Hafsteinsson sr, hlfgrnn bak vi eyrun a rita grein Lesbk Morgunblasins. Sigurjn er dag prfessor vi H, svo ekki hefur upphlaupi skaa hann. Sigurjn Baldur kallai grein sna Gosgur sem rttlting og hgt er a lesa hanahr (bi g menn a lesa allar greinarnar sem vsa er hr texta mnum, ur en eir taka tt hugsanlegri umr hr a nean - sem vonandi verur engin, v g held hreinlega a allir su sammla mr.

rni Bjrnsson vildi halda fast sna glansmynd

Grein Sigurjns, sem birtist 1. mars ri 1997, fkk rna Bjrnssonar jhttafring jminjasafni slands til a grpa beittan penna sinn. Hann reit grein sem hann kallai Gosgn um glansmynd (sj hr) og sendi inn til Moggans. ar kom svo augljslega fram, hvernig yfirlstir menn margbrotna slenska vinstri vngnum eru fullir af erfagssi r framsknarflsfunni. Sigurjn kom me andsvar grein sem hann kalla Gosgur sem rttlting (sjhr og lesi n).

g leyfi mr einnig a taka tt umrunni og Mogginn birti eftir mig grein sem g kallai "Pirringur dansks blaamanns" (sj hr). g kom ar inn skrif dansk blaamanns sem fari hfu fyrir brjsti rna Bjrnssyni og einhverjum rum.

g nefndi a ekki grein minni ri 1997, bar g sm byrg v sem blaamaurinn Ulrik Hy skrifai. Vinur minn einn, sem einnig var blaamaur Weekendavisen, sigai Ulrik mig. Mig minnir a Ulrik hefi veri binn a mynda sr nokku lkar skoanir og g hafi um sjlfsmynd slendinga, og sem svipai til eirra sem lst var j hlekkjum hugarfarsins. v var grein danska blaamannsins og bkmenntafringsins Hy eins og hn var og kryddu eim fgum og alhfingum sem Hy lt oft vaa me sig gnur, anga til a hann var sem betur fer settur af af ritstjranum Martin Krasnik, sem tti Hy fara yfir striki endalausum rsum minnihlutahpa kjallaragreinum snum.

Hy var sjlfur slandi og oplevelsi hans ar og vimlendur sumir, stafestu aeins gagnrnu skoun sem g hafi gauka a honum smma - og sem margir arir af minni kynsl hfu af sjlfsmynd slendinga um essar mundir. En augum sumra af kynsl rna Bjrnssonar var skoun okkar ekkert minna en gulast og rs gegn v sem helgast var slandi.

Sar svarai rni mr, Sigurjni og Baldri Hermannssyni einu bretti (sj hr) , sem einnig hafi teki tt a gleja meistara rna me svrum sem voru heldur hvss og persnuleg a mnu mati (sj hr), og svo held g barasta a umran hafi lognast t af eins skyndilega og hn byrjai eins og singur gerir oft slandi.

maklegt svar rna Bjrnssonar

Stutt svar rna til mn (sj hr) tti mr miur smekklegt og fri rni engin rk fyrir v sem hann skrifai. annig hljai a durtslega jlegum stl mannsins sem taldi dagana langa fullum launum hj jminjasafni slands.

Hinn 9. aprl sendi Baldur [Hermannsson] mr nokkur hjartnm blessunaror sem engu er vi a bta. En sguskringar hans f smu einkunn og ur. Daginn eftir birti svo Vilhjlmur rn Vilhjlmsson greinina Pirringur dansks blaamanns ar sem hann tekur undir mislegt greinum Sigurjns, auk ess sem hann trekar gamalkunna og rtgrna and sna msu v sem mrgum slendingum er krt.

J, a er bara annig, hugsai g, er g las etta snum tma. Hva tli g hafi skrifa ea sagt til a rni Bjrnsson teldi mig hafa gamalkunna og rtgrna and sna msu v sem mrgum slendingum er krt? Mig langar enn a vita a, og tel a rni hafi aeins veri uppfullur af palladmum um mig. Eins var gaman a sj a rni svarai ekki grein Baldurs Hermannsonar elisfrings, sem var a mnu mati ca. 100 sinnum hvassari gar persnu rna Bjrnssonar og sams konar slendinga en g var minni grein.

g veit me vissu a sitthva af pirringnum rna var til komi vegna ess a rni taldi mig vera rtgrinn Sjlfstismann. villu hafi hann fengi i kollinn vegna ess a g fkk stu vi jminjasafni (1993), vinnusta rna, tma Gumundar Magnssonar jminjavarar (sem haldi hefur aldrei treyst fyllilega). rni geri r fyrir v a allar starfsveitingar vru plitskar, flokkapot ea klkuskapur.

g hef reynda aldrei veri nnd vi Sjlfstisflokkinn og aldrei Valhll komi, enda hvorki kominn af bndaali og ttarmafum. gfkk stuna jminjasafninu t menntun mna og reynslu en heill hpur jflaginu, me Hriflunga fararbroddi, vildi f einhverja konu ti b stuna, sem hafi um langan tma kalla sig fornleifafring n ess a vera a ea a hafa lgmarks fullnaarprf fornleifafri eins og annars var bei um starfsauglsingu jminjasafnsins.

Venjan slandi (1993) var a veita stur me skyldleikapoti og klkuskap, en ekki vegna verleika manna. Framsknarmenn eru enn a eins og vi vitum, og arir lka, sem hugsa eins og frekjur aftan r fornld, sem fyrir alla muni vildu halda vldum snum og srrttindum til alls andskotans annars en elilegt m ykja.

essi setning rna um mig var n alveg eins og tekin r Pravda mijum Stalnismanum ea fyrr mlggnum nasista, egar menn me andf, sama hve lti a var, voru sakair fyrir a hafa and v sem jinni tti krt - eins og t.d. a fura sig yfir silfri sem fannst falli jru austur landi. vantai aeins, a g hefi sett glerbrot smjr alunnar og nota bl ltilla slenskra sveitapilta hin sru brau.

Nei, annars, g tek hann rna ekki allt of alvarlega og geri heldur ekki essum uppgangstmum jernisrembings fyrir aldamt. a maur alls ekki a gera. Flk fr frjlsu landi semtilneytt hafi hafi haft sinn daglega gang DDR, er a mnu mati ekki hgt a taka harla alvarlega.

slandssn

Eru slendingar lausir r hlekkjunum?

En losnuu slendingar svo r essum meintu hlekkjum, sem rni Bjrnsson s ekki og vildi ekki vita af?

Ekkert bendir til annars en a eir hafi enn veri pikkfastir um kkla og lnlii slendinga vel fram yfir aldamtin og af og til finnst mr g heyra og sj essi heilkenni mrgum slendingum enn.

Efnahagshruni er vissulega ekkert anna en bein afleiing ess hugarfars og glansmyndar sem rni afneitai a vri til. Fyrir hrun hfu menn grarlegt "hlutverk meal janna" og stjrnmlamenn voru stoltir af krlum sem sar sndu okkur a eir voru aeins krimmar sem tluu sr a vera verulega lonir um lfann vegna ess hver landar eirra voru autra um eigi gti.

essum kkalbbum, sem allir voru aldir upp fjallkonumtunni um ofboslegt gti jar sinnar og llu v sem henni er krt, tungunni - vatninu - fallegu konunum og og tungunni, hafi me aferum sem kenndar voru hsklum tekist a selja einhverjum tlendingum tr um a vextir alslenskum bnkum eirra yru himinhir sparna almgans og miklu betri en hj fyrrverandi kamelhiringjum sem flutu ofan olulindum heimsins suur Arabu. Allir vita hvernig fr me sjfer .

Annar slendingur sem lkt og rni hafi ali manninn DDR, var fenginn til a gera upp reikningana og vi vitum lka hvernig a endai. loks ttuu menn sig v a skyssur framdar af feinum prupiltum undir fna alls ess sem slendingum er krt, voru vegna ess a eir hugsuu aeins um sjlfa sig. v var rttast a eir borguu skuldir snar. En Fjallkonurilar ttu heldur ekkiinnistu fyrir syndum snum, svo almginn og allt a slendingum er krt tapai mestu lokin.

Fyrirtki eins eins og slensk Erfagreining var einnig bygg upp glansmyndum sem ttaar var af fjshaugum fortarhyggju margra slendinga og bilari tr eigi gti og hreinleika erfarefnis sns.

a sasta er n einu sinnihlfger veila sem annarri ld ea t.d. sjlfstisbarttunni hefur bjarga jinni. En essi sjlfsmynd er ekki lengur til mikilla heilla fyrir sland og tvr helstu jirnar sem byggja sland, slendinga og Plverja. Tmarnir breytast og mennirnir me.

essi strfna mynda efst er af rna Bjrnssyni a auglsa slensk gar - jja, kannski ttum vi frekar a segja: r sem smellt var saman r erlendum einingum af slenskum rsmi me gott viskiptavit. Trin Fjallkonuna veldur v lka a fndur r erlendu hrefni er hgt a kalla slenska framleislu ogselja svo dti eins vel og fjallkonan hefur alltaf selt sjlfa sig, san hn var til var a samnefnara fyrir myndunarveiki heillar jar. r essi - fyrir slendinga - eru nefnilega fr alveg srstu landi, ar sem br alveg srstk j, sem furuauvelt er a elska, tt hn s ekk, sjlfselsk, fyrirleitin og myndunarveik og endalausri undangu undan llum reglum og lgum sem hn segist fylgja, svo a hn geri a raun og veru alls ekki. jin hefur nefnilega veri of einstk fyrir fna takta og nkvm klukkuverk. Hennar helsta vandaml er a hn lifir of miki fornri frg og glmir vi bullandi minnimttarkennd, sem af og til brst t sem sturla mikilmennskubrjli ar sem gert er t afrek einstakra dugnaarforka ea einhverra sem skara fram r. En jafnoft fyrir verk svikara og loddara sem gera t einkennin jarslinni. Og vitaskuld hata menn eins og g j sna og allt sem henni er krt, egar eir lta hlutina flakka. Minni getur glpur boberans ekki ori landi endalausrar sjlfrunar og myndas gtis.

Horfi aftur

Horfi aftur tti Baldurs Hermannssonar, hlekkjum hugarfarsins I,II ,III ogIV sem byggja hugsun margra undan honum, en sem fjrum rum eftir sningu setti enn gang harora orasennu sum slensks dagblas.

g bst vi a fir su enn eins stir og eftir a hafa horft ttina.

Enn sr maur einstaka nasista skrifa bloggum svo sknandi fortarhyggja leiftrar, og framsknarrherrar eru enn a gera a sem venjan segir eim a eir getir einir. eir halda sig enn hafna yfir samykkt landslg. Miflokkurinn klnaist nlega r murflokki fortarhyggjunnar og vara a heimili flks me allt veganesti r sveitinni einni srutunnu me hreppstjra sem vildi lta reisa gerviorp r fortinni egar hann var enn FORSTISRHERRA! Hann vildi f fornorp og platfort, sem hann hafi t.d. s Dresden, sem fyrst og fremst hfar til orpara. Um lei sagi hann almenningi a ta a sem ti frs, mean a hann faldi ttarau undan skatti sandi Plmaeyju vi mibaug.

Mean menn eins og rni Bjrnsson tru fortarruglinu sem vri a hans bilaa barnatr, kom fram n kynsl sem fr a gera t rugli. Bar gerirnar ntast slendingum af mismunandi uppruna, frumbyggjum og Plverjum samt rum, harla lti okkar tmum.

Hrddur

Mest er g hrddur vi a n ger af slenskum nasisma lti krla sr kjlfari Covid 19, nokkrum eldgosum og hruni fiskistofna. egar margar mtbrur skella jarsktunni er erfasilfri oft pssa, kuski plokka t r sveitanflunum, og fjallkonan er aftur blsin upp.

En aftur mti hef sem betur fer trllatra ungu kynslinni, sem rttfyrir a hafa lesi eintmar erlendar myndabkur sta slendingasagna (eins og rni vildi a au geru), er ekki haldi eins mrgum fordmum og r kynslir sem lifu myndari bastofu og tiplai um sem sveitamagar sauskinnskm og hlakkai til lesturs upp r alls kyns frigingarritum og jafnvel Das Kapital mean bastofa eirra hafi til hsa DDR. Heldur var n lesturinn Marx og flgum gloppttur, v fstir komust a v a hann og flagi Engels taldi einnig slendinga hlekkjum Hugarfarsins.

Hannes Hlmsteinn Gissurarson, mest hataiprfessorinn slandi, hann s einnig hlekkjaur fortarhyggju sveitaaals slendinga, sagi eitt sinn fr v Mogganum, hvernig Marx og Engels hfu ri 1848 sneitt a slendingum merktri grein Engels Neue Rheinische Zeitung,en v blai var Marx ritstjri um skei. - Og n me orum eirra kammeratanna HHG, Engels og Marx beint upp r Morgunblainu, og g vona a g megi vitna rtt , tt textinn s neanmlstr:

„Norurlandahugsjnin er ekkert anna en hrifning hinni ruddalegu, rifnu, fornnorrnu sjrningjaj,“ skrifai Prssavinurinn Engels um vopnahl Dana og Prssa, en rtt hafi veri um a, a arar Norurlandajir kmu Dnum til hjlpar gegn ofureflinu. „slendingar tldu allar jirnar rjr rkynjaar, enda er s j auvita mesta Norurlandajin, sem er frumstust og lkust hinni fornnorrnu llum sium og httum.“ rni Bergmann svarai v til jviljanum , a Halldr Laxness lsti slendingum svipa Gerplu .

skar Bjarnason grf san upp nokkur ummli Marx og Engels um slendinga, sem ekki hfu birst prenti a eim lifandi. lok fyrsta kafla sku hugmyndafrinnar skrifuu eir kumpnar veturinn 1845-1846 um msa nja sii, sem landnemar flytji me sr, ur en eir hafi rutt eldri sium r vegi. „etta gerist llum nlendum, nema r su einvrungu bkistvar hers ea verslunar. Dmi um etta eru Karag, grsku nlendurnar og sland 11. og 12. ld.“ Hr minntust eir fremur vinsamlega sland. En desember 1846 skrifai Engels einum vini snum fr Pars, a ekki vri hann hrifinn af Norurlandajum. „Svar ltilsvira Dani sem sk-mengaa, rkynjaa, rausgjarna og veikgeja. Normenn fyrirlta fransk-mengaa Sva me sinn aal og glejast yfir v a Norge s einmitt etta sama fvsa bndajflag og tmum Knts rka. eir eru aftur mti svvirtir af slendingum, sem enn tala alveg smu tungu og essir subbulegu vkingar fr anno 900, spa lsi, ba jarhsum og rfast ekki nema lofti lykti af ldnum fiski. g hef oftsinnis freistast til ess a vera stoltur af v a vera ekki Dani, hva slendingur, heldur bara jverji.“ essa skoun endurtk Engels san blaagreininni, sem g rifjai upp 1979.

Loks er ess a geta, a Bruno nokkur Bauer heimstti Marx Lundnum 12. desember 1855. egar Bauer sagi, a enska hefi spillst af frnsku, svarai Marx, eins og hann skrifai sar Engels: „g tji honum til huggunar, a Hollendingar og Danir segu a sama um skuna og a „slendingar“ vru hinir einu snnu menguu piltungar.“ Og vitum vi a. (Sj minningar Hannes hr)

J, er nema von a menn hati prfessor HHG, egar hann dregur sannleikann fram jafn ruddalegan htt um a sem mnnum er krast - og jafnvel honum sjlfum lka?

En mr ykir lklegt, a hvorugur eirra Marx og Engels hafi haft alltof miki vit v sem eir voru a skrifa um, lkt og stundum vill henda bestu menn.


Forfeurnir geifla sig

ezgif.com-video-to-gif(1)

Nna yfir sm mannfri, sem hefur legi rlti hakanum hr Fornleifi.

a hljmar svei mr ekki vel a "deepfeika" afa sinn Hollandi. a hef g hins vegar gert, og bist afskunar ef a fer fyrir brjstin einhverjum. Hann verur mr vart reiur, karlinn. Afi minn var greinilega mjg smfrur. Ekki hef g erft miki af v eftir a genum hans var blanda vi gott slensk trllakyn og vkinga. aan fkk g svo teki s dmi helvtis Skagafjararskallann.

ezgif.com-video-to-gifezgif.com-video-to-gif

g hef lka djpfeika (deepfaked) einn langafa minna Hollandi, sem var fair ess efri myndinni (hr hef g skrifa um ur).

etta er eins og a lesa blin Diagon Alley Harry Potter bkunum.

g v miur aeins tvvar minningar um fega. v er essi djpfgun eim ef til vill harla g lei til a sj aeins betur. Nstum v vi a fara gan miilsfund.

Langafi minn mun hafa veri frekar strangur, en hr f g hann bros lokin og glimt i jet eins og Danir segja. a gti vel veri "feik". En pabba var hltt til afa sns og minntist ess hve skegg afa hans stakk hann er kallinn famai hann.

Amma mn, tengdadttir karlsins me tyrkneska yfirvaraskeggi, var aftur mti lti fyrir karlinn gefin. Hn lkti honum vi langhund. Ekki a a hann var hvaxinn a sgeltandi, v a var hann sannarlega ekki; en hann gekk vallt me han svartan hatt til a f sm upphkkun. essi samlkingin hennar mmu minnar kom til vegna ess a henni tti hann eins og langhundur framan. En samt fkk hn sr stran langhund ellinni, sem drbringuna eftir gangstttinni. Hundurinn var uppgjafahundur fr rum gamlingjum. Blessu gamla konan ri afar illa vi hundsskmmina, sem hann dr hana viljuga hinga og anga um den Haag. A lokum var hn v a lta hann af hendi er hn veiktist einu sinni.

Verst er a g man ekki nafni hundinum. Kannski hefur hann heiti Willem eins og allir karlarnir tt pabba htu a fyrsta ea ru nafni. eir htu hausinn dkjakonungi sem var vst gur vi .

ezgif.com-video-to-gif(2)

Fair minn heitinn kom aftur mti frekarankannalega t r djpfeikuninni.

Vegna hrprinnar (sem var rau og mikil) hefur forriti, sem tbr algebrugretturnar forferum manns (Rau avrun: forriti er hanna srael fyrir mormna BNA), lti hann kinka kolli heldur kveifarlega fyrir minn smekk. Ja, hva finnst ykkur?

Mr finnst etta sannast sagna hlf krp, eins og krakkarnir segja, a sj fur minn lta svona. g held barasta a forriti hafi klikka mjg illilega karli fur mnum og augun eru eins og Bamb. g er ekki alveg viss um a mir mn ekki manninn sinn aftur essari geiflu. Hrddur um ekki.

Svo vi skoum Y-DNA fentpuna hr lokin: Aukin lfsgi ollu v greinilega a dvergvaxinn langafi minn (mimaurinn) og afi ( efstu mynd), sem bir fddust 19. ld, gtu af sr fur minn sem var 1.82 metra a h og ni fjrfaldri yngd slandi mia vi fallyngd vi komuna til slands. g hkkai aeins meira, tt slenskir forfeur hefu ekki vi hir loftinu. Sonur minn Rben, n meti, ekki s danskur ttgarur hans srlega hvaxinn heldur. Ekki arf a geifla soninn, v hann er "tlvufjarnmi" sasta ri menntaskla. Hvar endar etta? Verur ttin orin vsn og komin yfir tvo metra lok aldarinnar ef fram heldur sem horfir?


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband