Frsluflokkur: Fornleifafri

Fornleifafri snst ekki um uppgrft, heldur uppgtvun

Uppgtvun

essi fleygu or, sem g tek heils hugar undir, las g vegg sningarrmi Sjminjasafni Reykjavkur ti Grandagari Reykjavk fyrr sumar (2019). g var ar fer me syni mnum og gvini nrri ttarali fjlskyldunnar, eyjunni sem Grandinn tengdi vi borg syndanna. g geri mr far um a heimskja sningu fr 2018 Sjminjasafni Reykjavkur ti Granda ur en hn lokar.

a fyrsta sem maur sr egar maur kom inn sningarsalinn, ar sem ur var saltaur fiskur (ea voru a orskhausar) mtti lesa essi or veggnum:

Fornleifafri snst ekki um uppgrft, heldur uppgtvun

etta er frekar kt ing yfir slensku orum bandarska fornleifafringsins David Hurst Thomas (f. 1945): "Archaeology is not what you find, its what you find out" , Einnig var bi a klna upphaflegu heilrunum upp vegg annars smekklegri sningu.

En efnistk sningarinnar voru engan htt smekkleg mia vi au heilri sem g las veggnum. Sningin fjallai fyrst ogfremst uppgrft, neansjvaruppgrft, v flest af v sem telst til uppgtvana sningunni hefur ur veri gert skil. En hfundur sningarinnar virtist hafa gleymt a nefna sem uppgtva hafa hlutina undan honum og rita um uppgtvanirsnar og aljleg tmarit.

etta er sning um nlegar rannsknir flaki hollenska fluyt-skipsins de Melckmeyt, sem sningunni er ranglega kalla Melckmeyt. Skipi ht de Melckmeyt, .e. Mjaltastlkan, en ekki Melckmeyt, ea Mjaltastlka. Ef greinir er til tungumlum, er um a gera a lra a nota hann. Hann skiptir tluveru mli. Mig grunar hins vegar a hinn rskfddi doktorsnemi fornleifafri vi H, Kevin Martin, sem fkk leyfi til a kafa niur flak de Melckmeyt skorti mjg eiginleikann til a uppgtva hlutina sjlfur, en s rkulega binn v sileysi a nota vinnu annarra lkt og hn vri vinna hans sjlfs. Tkum nokkur dmi.

Vinnuannarra og niurstum stoli

Vi inngang sningarinnar er minnst kfun og rannskn Bjarna F. Einarssonar flaki de Melckmeyt ri 1992. Bjarna tkst ekki a halda rannsknum snum fram, og ekki veit g til ess a hann hafi reynt a. Hins vegar er ekki minnst einu ori rannsknir mnar og hollenska fornleifafringsins Ninu Linde Jaspers fajansa ogleirkerum sem fundust flakinu af de Melckmeyt ri 1992.

Til fjlda ra reyndi g a n mr styrk til a vinna rleirkerum r flakinu. g skri brotin og fr me snishorn til Hollands.

Hollenskur srfringur, sem var haldinn eim leia og strkallalega eiginleika a sl hlutum t, n ess a rannsaka , hlt v fram vi mig ri 1995, a kvein ger hvts fajansa sem fannst flaki de Melckmeyt vri talskur.g st v lengi eirri tr v g treysti manninum. Mig langai einnig a halda fram rannsknum mnum. En rkilega var komi veg fyrir a af Margrti Hallgrmsdttur jminjaveri.

Mrgum rum sar uppgtvai g a ungur fornleifafringur Hollandi hafi komist a v a essi kvena tegund af fajansa vri frnsk enn ekki tlsk. essu hef g gert grein fyrir nokkrum greinum hr blogginu Fornleifi en einnig mest lesna fornleifatmariti Dana, Skalk (sj hr); sem og hollenska tmaritinu Vind (sjhr og hr). ar a auki skrifai g um fajansann de Melckmeyt samt Ninu Linde Jaspers mikla sningarskr, sem jafnframt er mjg gott fririt, White Delft; Not just blue, (sj mynd) sem kom t tengslum vi skemmtilega sningu hinu heimsfrga Gemeentemuseum Den Haag Hollandi ri 2014 (sj hr).

Witte Delft

essu greinir Kevin Martin, sem stendur bak vi sninguna, hvergi fr sningunni, en hann hann notar samt spart upplsingar og UPPGTVANIR okkar Ninu Jaspers. egar hann upplsir sningargesti m.a. um franska keramk sningunni. Honum ber, lkt og hann nefnir vinnu Bjarna F. Einarssonar 1992-93, a nefna a uppgtvanir varandi leirtaui sem fannst de Melckmeyt voru gerar af Ninu Linde Jaspers og mr. A lst a greina fr v er einfaldlega frekar silegt.

deMelkmeyt shards

Keramk r flaki de Melckmeyt. Ljsmynd Vilhjlmur rn Vilhjlmsson.

Skipi de Melckmeyt tengist aeins beint einokunarverslun sland

Sningin endurspeglar vinnubrg doktorsverkefni hins rskttaa Kevin Martins fornleifafri vi Hskla sland, sem ber ber titilinn The archaeologogy of the Monopoly in Iceland. Martin er enn a vinna a essu verkefni snu, hann hafi hafi doktorsverkefni sitt ri 2015. Tknilega s tti v a vera loki - en svo er vst ekki. En essi avrunaror mn vona g veri lesin af yfirbourum Kevin Martins Hskla slands.

Eins og titill verkefnis Martins kemur fyrir sjnir, furar a mig a de Melckmeyt s notu sem stefnismynd (gallonsfgra) verkefnis Martins vi H, v de Melckmeyt tengist aeins beint einokunarverslun Danakonungs slandi. Ferir skipsins vi sland en er fyrst og fremst gott dmi um huga Hollendinga norurslum. Jonas Trellund, Daninn sem stjrnai tger skipsins til slands hafi kvnst inn forrka fjlskyldu, fjlskylduna Pelt, Amsterdam. Trellund stundai siglingar og verslun fyrir tengdafur sinn allt fr Mijararhafi og Madeira til Norur-Evrpu. Fjlskyldan var me skip siglingum, til a flytja sykur til sykurhreinsunarverksmiju sinnar Amsterdam. Trellund kom v til leiar a Pelt-fjlskyldan lnai Danakonungi skip til hernaar gegn Svum. akkltisvottur Danakonungs var a veita Trellund tmabundi leyfi til verslunar og hvalveia vi sland. S kvrun konungs var hins vegar ger kk slandskaupmanna Danmrku, .e. eirra sem hfu konungsleyfin Kaupmannahfn, Helsingr og Glckstadt.

Trellund, sem var aljlegum siglingum allt fr Madeira til slands, var alls ekki hinn dmigeri einokunarkaupmaur Danmrku sem hafi leyfi til slandsverslunar. Trellund var fyrst og fremst hlekkur kaptalskri verslun hollenskrar ttar, sem hann kvntist inn , en einnig vintramaur. Endalok Trellunds voru einnig mjg vintraleg eins og g hef skrifa um (sj hr).

"Uppgtvun er fornleifafri"

En ef sning Kevin Martins Sjminjasafni Reykjavkurborgar a sna ekta fornleifafri grundvelli uppgtvana, furar a mig hve miki Kevin Martin hefur leita til smiju annarra sem uppgtva hafa hlutina undan honum. a gerir hann einnig, mr til mikillar furu, n ess a vitna vinnu annarra sem bera heiurinn og erfii af uppgtvununum sem hann gerir a snum.

sningunni er v haldi fram a jskjalasafni Hollands hafi ri 2017 fundist skjal, sem er gert mjg htt undir hfi sningunni. skjali essi, sem Kevin Martin segist hafa "uppgtva", er skrsla sem var inglst Amsterdam 20. jl 1660 sem greinir fr framburi nokkurra hafnamelima de Melckmeyt sem tkst a sna aftur til Hollands.

Heim til Hollands b "Rannskn ri 2017" "uppgtvai" a sem vita hefur veri san 1935 - safni ar sem skjali sem uppgtva var 2017 hefur aldrei veri til. vlkog nnur eins uppgtvun!

Vitleysa Martins

sningunni SjminjasafniReykjavkur er birt mynd af skjali fr 1655 sem kemur de Melckmeyt og vitnaleislum Amsterdam sumari 1660 yfir skipverjum sem voru slandi ri 1659 einfaldlega ekkert vi. Hvers konar vinnubrg eru etta? Hver stendur fyrir essu rugli? Hr,hr oghr m sj skjali fr 1660, sem Pieter Buytene tbj 20.7.1660.

N er etta skjalfr 1660, sem vitna er sningunni ekki nein n uppgtvun gagnsttt v sem haldi er fram sningartexta. Marie Simon Thomas vitnai etta skjal frbrri doktorsritger um samskipti Hollendinga og slendinga, Onze IJslandsvaarders in de 17de en 18de Eeuw, sem gefin var t Amsterdam ri 1935.

skjlum og vangaveltum sem Le Ingason, fyrrverandi skjalvrur Kpavogskaupsta (sem ttir a rekja til Hollands eins og s sem etta ritar) sendi mr ri 1993, egar sem g hafi yfirumsjn me rannsknum vegum jminjasafns slands, er ljst a var slenskur bklunarlknir, dr. Halldr Baldursson, sem var mikill hugamaur um fallbyssur og flaki Flatey, binn a vera sr t um ljsrit af skjalinu fr 20. jl 1660. g fkk smuleiis ljsrit af skjalinu Amsterdam ri 1995. Bjarni F. Einarsson hafi einnig agang a essu skjali. Sar, egar veraldarvefurinn kom til hefur skjali, sem Kevin Martins segist hafa "uppgtva" ri 2017, veri agengilegt vefsvi Borgarskjalasafns Amsterdam.

En getur Kevin Martin yfirleitt lesi skrift einokunartmans? egar hann notar skjal fr 1655 til a skreyta texta um skjal fr 1660. Mig grunar mislegt um vangetu doktorsnemans.

a er svo sem ekki nein n uppgtvun a notarus puplicus (lgbkari/vitnaleislumaur) Amsterdam, Pieter van Buytene a nafni (en ekki van Buijtene lkt og stendur sningunni ti Granda), tk skrslu af nokkrum skipsverjum de Melckmeyt ann 20. jl 1660 Nieuwebrugsteeg Amsterdam, ar sem hinn afkastamikli notarus Pieter Buytene bj.

Skjali fr 20. jl 1660 er heldur ekki varveitt jskjalasafni Hollendinga lkt og Kevin Martin heldur fram. jskjalasafn Hollands er den Haag, og ar er skjali ekki varveitt. Skjali er a finna borgarskjalasafninu Amsterdam, Stadsarchief Amsterdam, ar sem a var er g skoai a ri 1995, reyndar annarri byggingu en a er varveitt n.

1660 July 20 De Melckmeyt

r upphaflega skjalinu fr 20.7. 1660. Ljsmynd Stadsarchief Amsterdam.

Hvernig eru svo lleg vinnubrg mguleg?

Hvernig getur Kevin Martin haldi v fram, sningu sem tengist doktorsverkefni hans fornleifafri einokunarverslunarinnar, a skjal sem hann segist hafa uppgtva, margir hafi ur lst innihaldi ess, s a finna jskjalasafni Hollands sem er den Haag, egar skjali er raun og veru varveitt borgaskjalasafni Amsterdam?

etta ir aeins eitt: Kevin Martin hefur ekki sjlfur uppgtva skjali sem hann nefnir sningunni og aldrei veri jskjalsafni Hollands den Haag, v skjali er varveitt Amsterdam. Upp komst um kaua.

Til a bta gru ofan svart, hva varar "strar" uppgtvanir snar fornleifafri, ltur Martin fylgja ljsmynd mynd af skjali fr 1655. Myndin er alls ekki af skjalinu varandi de Melckmeyt fr 20. jl 1660, sem Kevin segist hafa uppgtva Hollandi, heldur af alls endis skyldu skjali varandi kaupmenn Amsterdam sem m.a. versluu Svj. vlk og nnur eins vinnubrg hef g aldrei s. au eru til hborinnar skammar.

Kevin Martin getur a mnu mati v miur ekki talist fornleifafringur. N, g leyfi mr a segja etta me v a taka mark boorum David Hurst Thomas, sjlfofmetins bandarsk fornleifafrings, sem Martin gerir htt undir hfi sningu Reykjavk - og a af algjrlega skiljanlegum stum. David Hurst Thomas kemur fornleifafri slandi ekkert vi. Boor hans er sjlfu sr gtt, en maurinn bak vi sninguna Sjminjasafni Reykjavkur hefur ekki fylgt boorunum sjlfur, ellegar ekki skili au.

g erfitt me a skilja, a maur sem stundar vinnubrg af essu tagi geti veri doktorsnemi vi H. En ar b virist mislegt hgt, a v er mr skilst. En vinnubrg eins og au sem maur sr sningunni, a kfunarvinnu Kevin Martins lastari sem g hef engin tk v a gagnrna, eiga ekki neinn grundvll akademskri hef.

Rembrandt-Belsazar b

Sonur Nebkaddnessars, Belzhassar, gat ekki lesi og skili orin veggnum. En hann hlt veislu me fi egar orin birtust honum. Belzhassar vegnai ekki vel. Mlverki er mla af Rembrandt van Rijn um a bil 25 rum ur en de Melckmeyt skk Flatey. Belhazzar og Rembrandt koma de Melckmeyt svo sem lti vi, lkt og or bandarsk fornleifafrings, en orin veggnum ti Granda voru illilega misskilin af Kevin Martin ea heilrinu sem hann lt mla veggin ekki fylgt af honum sjlfum.


N fjlgar rshmrum rt : Kennslustund fornleifafri

Thors Hammer Bergsstadir 2018

Svo virist sem a ur ekkt bjarrst hafi fundist jrsrdal. Hvort a er rst sem ur hefur veri vita um, skal sagt lti, en ekki hefur veri gefinn upp stasetning hana opinberlega. Best er a hn fi fri.

Frttir af fundi rshamarsins berast eins og eldur sinu um heiminn allan. N sast til Japan. a er fyrst og fremst vegna rshamarsins skornum r sandsteini sem fannst er fornleifafringar fru a rta yfirbori rstarinnar sem hefur veri frekar strt.

Flest rstanfn jrsrdal voru bin til og tskr/skr og stasett me mikilli vissu 19. og 20. ld, t.d. Brynjlfi Jnssyni og sar af Jhanni Briem og Gsla Gestssyni. egar bjarrst sem n er nkvmlega stasett, gangsttt v sem ur var, fr nafn nlifandi jrsdlinga og er kllu Bergstair eftir Bergi Bjrnssyni Skriufelli, er a g lausn sta vangavelta um staarnfn sem 19. aldar menn og voru a velta fyrir sr. ess m geta a brir hugafornleifafringsins Bergs, Bjrn Hrannar, vann eitt sinn vi vigerir Stng me Vglundi Kristjnssyni hleslumeistara og var hinn mesti dugnaarforkur. eir brur eru sannir jrsdlingar.

Ljst er a etta er rst stasett, svipa og margar arar rstir dalnum, fremst vi lti fell. Hvort varveisla rstarinnar er g, er eftir a koma ljs. Lklegt er a er mest allt upp blsi, rsta og runni til. Kannski er einhver heillegur kjarni eftir undir uppblsturssprengdu yfirborinu og v vert a rannsaka stainn a hluta til til a sj hvers kyns er.

rshamratal: xi var upphaflega rshamar

Ef fornleifafringarnir, sem n vinna vi fornminjaskrningu jrsrdal fyrir sveitarflagi ar, hefu haft ga og almenna ekkingu slenskri fornleifafri r nmi snu H, vissu eir, a rshamarinn ea Mjlnistkni sem eir fundu mannvistarleifum bjarhlnum sem Bergur r Bjrnsson fann, er ekki annar rshamarinn sem fundist hefur slandi lkt og haldi var kinnroalaust fram frtt sjnvarpsins/RV.

Hann er s fimmti og jafnvel s sjtti. Me essari grein er ekki tlunin a fjlga rshmrum slands innan vi hlfum mnui. eir eru einfaldlega fleiri en tveir! Greininni er aeins tla a vera frsla fyrir fornleifafringa sem greinilega fengu ekki ngilega ga menntun vi Hskla slands ea r rum menntastofnunum. Vonandi ntist greinin einnig rum sem nenna a lesa hana.

1

Fyrsti rshamarinn sem fannst slandi er ugglaust s hamar sem sst lkneskinu fr Eyrarlandi fyrrv. ngulsstaarhreppi Eyjafiri. g tel persnulega a lkneski eigi a sna r me Mjlni og smuleiis fjarstu a velta v fyrir sr, a etta s mynd af Kristi a kljfa kross.

eyrarlands_or

Eyrarlands r (jms. 10880). Ljsm. jminjasafn slands.

2

Annar rshamarinn sem fannst slandi er lklegast blanda af krossi og rshamri. a er krossinn fr Fossi Ytrihreppi Hrunamannahreppi, sem g tel persnulega a s kross frekar en hamarstkn, svo a hann s seldur sem minjagripur alls kyns forljtum afmyndunum um allan heim sem rshamar. jminjasafni kallar hann hins vegar enn rshamar og v ber a fylgja v safni er heimahfn krossins. sningarbklingi fr 1992-93 fyrir strar Vkingasningar sem haldnar voru strborgum Evrpu, benti g fyrstur manna a krossinn tti sr hlistu Noregi (sjhr).

kross_foss_1110065

Ljsm. Vilhjlmur rn Vilhjlmsson


3

riji hamarinn, sem er r silfri, fannst btskumli Vatnsdal Patreksfiri, og hef g m.a. gert honum skil grein hinni gu bk Gersemar og arfaing sem jminjasafni gaf t ri 1994 (sj hr). Gripurinn er n nokkurs vafa rshamar.

Vatnsdalur rshamar 2 sideLjsmynd Vilhjlmur rn Vilhjlmsson

4

Fjri rshamarinn sem fundist hefur, fannst Stng jrsrdal ri 1992. Hann var skorinn t enda beinprjns og fannst fyllingu grafar fr 11. ld og gti hglega hafa komist hana r glfi byggingar sem var Stng, sem bygg var skmmu eftir landnm lok 9. aldar.

Grfin sem prjnninn fannst var grafin gegnum glfi eirri byggingu (sj grunnteikningu hr fyrir nean). Upphaflega tlkai g hamarinn sem xi, tt samstarfsamaur minn einn hefi haft a ori a prjnninn hafi upphaflega rtt eins geta veri rshamarlki. Hamarinn er skorinn t sem hfu beinprjni. Greinilegt var a prjnninn hefi ndveru geta hafa ori fyrir hnjaski annig a af honum brotnai og hann leit upp fr v t sem xi.

rshamar Stng d

Beinprjnn sem fannst Stng jrsrdal ri 1992 og sem upphaflega hefur haft form rshamars. Prjnsbroti var 6 sm langt er a fannst, en hefur styst nokku vi forvrslu. Ljsmynd Vilhjlmur rn Vilhjlmsson.

Thorshamar Stng 2 hli
Eftir fund Mjlnis Bergsstum, er g n orinn fullviss minni sk varandi prjninn sem fannst Stng 1992. Hfu prjnsins var a v er g hlt me axarlagi. En n ver g a breyta um skoun. a var brotinn rshamar sem fannst Stng. Form beinprjnsins fr Stng, utan ess sem vantar, er ekki alveg eins og annarra rshamra fr sama tma Norurlndum, en aftur mti nkvmlega a sama og rshamarsins fr Bergstum.

Best er heldur ekki a gleyma v a g minntist mguleikann v a prjnninn sem fannst Stng hefi upphaflega veri rshamar grein sem g skrifai fyrir hi vlesna danska tmarit Skalk ri 1996 (sj hr).

GrafarfyllingPrjnninn fannst fyllingu grafarinnar sem gefinn hefur veri blr litur essari teikningu. Hann er vafalaust ttaur r glfi rstar sem merkt er me C teikningunni, sem var hs byggt um 900. Ofan a hs var reist smija (B) og ofan smijunni var bygg kirkja (A) sem hefur veri fjarlg a hlfu til a rannsaka hluta smijunnar.Samsettur hamar bTil gamans gert.

5

Fimmti rshamarinn er n nlega kominn undir hendur flks me hvta hanska. Einnig var ranglega hermt frtt RV, a etta vri eini ekkti rshamarinn sem skorinn hefur veri stein.

Hann er skorinn r steini. rshamar hefur einnig fundist ristur stein Grnlandi (sj near) og rshamrar hafa til forna einnig veri skornir r rafi, sem er steingert efni. Einn slkur hefur t.d. fundist Hedeby (Haithabu) samt mynd af rshamri sem hefur veri ristur stein (klberg). Kannski er essi ffri um rshamra llegri kennslu H a kenna?

Hvthanskahamar

Bergsstaahamarinn. Ljsm. RV

Hedeby thorshamre

rshamrar fundnir Hedeby Slsvk.

6

Ef til vill er sjtti slenski rshamarinn kominn leitirnar. g hafi vikunni samband vi Berg r Bjrnsson varandi fund hans rstinni jrsrdal, sem er ekki langt fr Reykholti jrsrdal, sem n ber nafn hans. Hann sagi mr fr flki fr Selfossi sem hafi fundi rshamar vi rstina Sandrtungu, sem var rannsku af vanefnum ri 1939. Hn er austur af bnum slfsstum.(Reyndar hefur sorphaugur vi rsina veri rannsakaur nlega og telur Gavin Lucas einn af kennurunum vi H fornleifafri a bar Sandrtungu hafi ekki veri eins miklir kotungar og Kristjn Eldjrn hlt. Sandrtunga fr fyrst eyi 17. ld).

Hafi g samband vi Ragnheii Gl Gylfadttur fornleifafring sem vinnur vi fornleifaskrningu jrsrdal vegum einkafyrirtkisins Fornleifastofnunar slands. Ragnheiur sendi mr essar upplsingar um fundinn fr Sandrtungu er ghafi samband vi hana:

"g fkk ennan grip hendurnar fyrir viku. Og hann er ekki lkur rum rshmrum sem g ekki. g er enn a skoa hann, hann er mjg ltill og mgulega hgt a tengja hann vi brn einhvern htt. En g er a skoa gripinn og tlkunin gti breyst v ferli."

a verur spennandi og frandi a sj hva kemur t r rannsknarferli Ragnheiar Glar Gylfadttur vi a greina meintan rshamar r Sandrtungu. ann hamar hef g ekki enn s.

Brattahlid vvevgt

Kljsteinn r klbergi sem hefur veri ristur rshamar. Gripurinn fannst vi fornleifarannsknir Brattahl. Ljsm. NM, Kbenhavn.

ess ber a geta a aldursgreining me rshmrum er annmrkum h. Menn voru til a mynda a krota rshamra hluti eftir ri 1000 e. Kr. Grnlandi. Vi rannsknir Bratthl 7. ratugnum fundu fornleifafringarnir kljstein r tlgusteini (klbergi) sem hafi veri krotaur rshamar. Anna hvort hefur listamaurinn Brattahl veri a krota hamar sem hann vildi sma sr, ea a einhvern ba Brattahlar, sem flestir voru ornir kristnir a v a tali er, hefur lengst eftir gmlu gounum snum, heima gamla landinu (slandi). Tel g sari mguleikann lklegri en ann fyrri.

v miur er prjnninn fr Stng dag ekki lengur eins og hann var ri 1993, er g fann hann og ljsmyndai hann ur en hann var afhentur til forvrslu. Hann er t.d. orinn styttri en hann var er hann fannst. Hann var enn kliskp verandi forvrslustofu safnsins ri 1996 er mr var bola r starfi jminjasafninu. Sar, bi 2004 og 2011, ba g um ljsmyndir af prjninum sem vi fundum Stng, og fkk loks senda afar llega mynd, sem g get ekki nota til neins, v hn er ekki ngilega gum gum til a birta hana. Best er ekki a sakast vi forverina, eir geru bara a besta sem eir gtu illa reknu safni. Mynd af af prjninum fr Stng hefur enn ekki birst Sarpi (sarpur.is).

Efni rshamrinum fr Bergsstum

Stng brot brj sandsteinsbrot r sklum ea kerjum, sem fundust yngsta sklanum Stng ri 1983 og 1992. Brotin efrimyndinni heyra saman. Lengra broti lengst er 9,4 sm. Broti neri myndinni fannst ri 1992 vestan vi kirkjuna Stng kantbrot af skal/keri og er um 4.4 sm a lengd. Ljsmyndir Vilhjlmur rn Vilhjlmsson

Stng kantbrot sandsteinn

Efni, .e.a.s.sandsteinninn rshamrinum fr Bergsstum, snist mr smuleiis vera a sama og skl einni mikilli sem fannst brinu Stng ri 1939.

Skl r bri Stng 1939

Skl ea bolli r fnkornttu mbergi sem fannst brinu Stng ri 1939. Mesta verml bollans er 38,5 sm og hin er 14 sm. Myndin er r bkinni Forntida Grdar i Island fr 1943.

rj brot r grtum r svipuu efni fundust vi fornleifarannsknir Stng ri 1983 og 1984.

Reyndar hafa einnig fundist Stng og var brot af rskum ea enskum sandsteini (Lithic Arenite) sem voru notair sem hverfisteinar og brni. eir bera sama lit, en eru r miklu harari steini og innihalda kvarts-kristalla sem essi steinn gerir ekki. Sandsteinninn brnunum og hverfisteinunum er miklu harari og hentar ekki til ess a skori s .

g leyfi mr v a halda a steintegundin hamrinum s r ngranni fundarstaarins og a efni hamrinum s sandsteinsset sem steypst hefur inn mberg vi gos undir vatni ea s. Lkt efni er t.d. steinkistu Pls Biskups Jnssonar Sklholti.


jrsrdalur var yfirgefinn fngum og lagist ekki eyi ri 1104

jrsrdalur sr fullt af leyndarmum, sem almenningur virist ekki hafa haft miklar spurnir af, rtt fyrir miki erfii vi a halda v frammi. gurlegur feramannainaurinn sem n trllrur slensku efnahagslfi vissan htt a breia gamlar dogmur r.

stuttu mli sagt fr dalurinn ekki endanlega eyi miklu Heklugosi ri 1104. etta sndi g fram me rannsknum aldri missa forngripa sem fundist hafa Stng jrsrdal, fjlda kolefnisaldursgreininga kolefnisaldursgreiningum og afstu gjskulaga 9. ratug sustu aldar. San hafa arir fornleifafringar og jarfringar komist a smu niurstu og g en um lei reynt a ra hfund essarar greinar heirinum fyrir essari tilgtu minni um framhaldandi bygg jrsrdal eftir eldgosi 1104, sem snum tma var vgast sagt ekki llum um ge (sj hr, hr og hr).

Sumir bir jrsrdalssvinu fru eyi fyrir 1104, arir eftir gosi og enn arir, lkt og Stng, rmum 100 rum eftir a gosi tti sr sta. Stasetning bjanna hafi miki a segja um hvort bygg lagist af gosinu 1104 ea ekki. Uppblstur hluta dalsins var engu sra vandaml fyrir frumbyggjana ar en eldgosin.

Annar leyndadmur jrsrdals er a bar dalnum mismunandi tmum voru harla nskyldir hvorum ru, og voru a greinilega egar Noregi. etta kom ri 1993 fram vi mannfrirannsknir dr. Hans ChristiansPetersen (sem n er prfessor vi Syddansk Universitet) verkefni sem vi unnumsaman a. Miklar lkur er v a bar dalsins hafi a verulegum hluta tt ttir a rekja til nyrri hluta Noregs. Um a er hgt a lesa msum greinum hr Fornleifi.

jrsrdal voru menn vlundarsmiir og a vekur furu hve oft smu gerir af fornminjum finnast dalnum me sama skreytinu (sj hr). Margar rstanna dalnum eru me sama lagi, hinu svo kallaa Stangarlagi, sem er hin yngsta ger af sklum sem reistir voru dalnum og lklega ekki fyrr en um og eftir 1100.


Skli Auklu Arnarfiri

Auklurustin efstu lg

Eftir nasistagreinarnar hr undan, sem greinilega koma sumumslendingum slrnt uppnm, er vi hfi a sna sr a "ekta vkingum". Aaargh.

gst hefur hinn dugmikli fornleifafringur, Margrt Hallmundsdttir, sem er af olmiklu vkingakyni r Noregi, krydduu me hemjumagni af freknum og eldrauu hri fr Bretlandseyjum, ea er a fugt (.e. hri fr Noregi), veri a sinna einni af merkilegustu rannsknum sumarsins a mati Fornleifs.

Margrt, sem er einn duglegasti fornleifafringur okkar um essar mundir, er ekki me neinar arfa vangaveltur og innihaldslausar yfirlsingar um a sem hn finnur - lkt og sumir arir slenskir fornleifafringar, sem ffri sinni ba til sgur og vintr kringum a sem eir grafa upp, og vitna jafnvel franska heimsspekinginn Foucault til a skra allt ea ekkert.

Margrt Hrnn er a grafa upp sklarst Auklu vi Arnarfjr og segir skemmtilega fr v FB rannsknarinnar sem allir geta fari inn .

Sklarstin Auklu sver sig tt vi flestar af eim rstum sem grafnar hafa veri upp Vestfjrum sari rum fyrir, t.d. sklann Vatnsfiri, sklann lafsdal, sem var rannsakaur sumar og Grelutttir sem rannsakaar voru ndveru ( 20. ld). Meira er vst leiinni, v grafandi fornleifafringar virast algjrleg vera bnir a gleyma inu sastlina sumar, egar grti var eftir milljrum til fornleifarannskna llu v sem er a fara sjinn. En ltum a og fjrhagsvandaml sjlfseignafyrirtkisins Fornleifastofnunar slands liggja etta sinn, v rstin Auklu er t.d. ekki lei sjinn nnustu framt. En hver vill ekki finna eitthva heilt og fallegt? Vi verum einnig a geyma sumt til komandi kynsla fornleifafringa.

Hringur fr Auklu

Mjg heillegur fingurhringur r silfri sem fannst Auklu sustu viku. Mr snist g sj stimpla hringnum, en Margrt segir hann alveg slttan. Forvarslan er eftir a sna eitthva tel g vst.


Greinilegt er, a sklinn Auklu er fr fyrstu ldum byggar slandi ( er g a tala um hefbundi Landnm, sem er a eina sem g tek mark v g hef enn ekki s neinar sannanir fyrir landnminu fyrir landnm (sem einstaka maur er a lta sig dreyma um). Hugsanlega er rstin jafnvel fr sari hluta 10. aldar, tt etta lag hsum hafi n fram veri nota fram 11. ld rum lndum og einnig slandi, t.d. Hvtrholti rnessslu og elsta sklanum Stng jrsrdal.

Gripir eir sem Margrt hefur fundi i sklaglfinu benda eindregi til a sklinn hafi veri notkun tundu ld og fram elleftu. a snir einnig ein af tveimur kolefnisaldursgreiningum sem gera hafa veri snum r rstinni; Bar greiningarnar eru sm vandaml, v menn vita ekki r hvaa trjm viurinn sem eir eru aaldursgreina er ttaur. Viarkol r slenskum trjm er betri til a gera sr von um rtta niurstu en t.d btar r rekavi, sem gti haft tluveran aldur og eiginaldur egar hann var notaur. annig snir tlfrilega rtt umreiknu og leirtt niurstaa aldursgreiningunni einu viarkolasnanna fr Auklu aldursgreininguna 718-866 e.Kr. Cal vi tv staalfrvik. Slk niurstaa er vitaskuld hreint "landnm fyrir landnmi", sem stangast vi aldursgreiningar forngripum sem Margrt og teymi hannar hafa fundi sama skla og eldsti sem viarkolin voru tekin r. Sni etta v rugglega r koluum rekavi. slenskir fornleifafringar ttu a htta eim leia sia a senda kol til rannsknarstofa sem ekki geta greint tegund viarins sem sem aldursgreindur er. En ar sem ekki er kennt neitt a viti um eli og notkun kolefnisaldursgreininga, ea takmarkanir eirra fyrir ann tma sem Landnmi tti sr sta.

Bnhus Audkulu Arnarfjordur

Bnhs Auklu.

Smuleiis er tali a Auklu s rst kirkju, sem lklega er ein minnsta kirkja sem fundist hefur slandi. Ef kirkjan er fr upphafi kristni slandi og vi gefum okkur a hn s v fr v um 1000 e. Kr. (anga til a anna kemur fram t.d. vi kolefnisaldursgreiningu einhverju lfrnu r kirkjunni), er fyrrgreind aldursgreining sem ger var Glasgow nothf. Kirkjan hefur lklega veri notkun skamman tma byrjun 11. aldar, en v miur hafa ekki varveist bein grfum. Jarvegurinn hentar ekki fyrir varveislu beina.

Perla fr Miausturlndum (upphaflega)

Samsett foliperla fr Auklu

Samsett perla sem fannst rstinni Auklu Arnarfiri. Einn helsti srfringur Norurlanda essum perlum er Dani, Claus Feveile. Hann skrifai mr ri 2015 ennan htt um perlur essar, sem er afar erfitt a aldursgreina: "Den bl segmenterede perle, de metalfolierede perler, samt antagelig ogs de to grnne perler er typer der importeres til bl.a. Skandinavien fra starten af 800-rene og frem i et svimlende antal, tusindvis og atter tusindvis. Der er med meget stor sandsynlighed fremstillet i Mellemsten (Jordan, Syrien, gypten), hvorfra der spreder sig i hele den arabiske, kendte verden: langt over i Asien (Thailand, Indonesien) ned langs Afrikas stkyst, i det mindste til Madagaskar og alts via de russiske floder til Skandinavien og videre til Island. Der er tale om helt almindelige perletyper." Ljsmyndir Margrt Hallmundsdttir. essar perlur finnast einnig lgum fr 11 og jafnvel 12. ld Norurlndum.


ska g Margrti og grfurum hennar til hamingju me einkar hugavera rannskn. N verur a vinna r essu og a gerir Margrt allataf af myndabrag, eins og sj m skrslum hennar fr fyrri rum.


Einn kjammann II

Jaaaaw

Kjlkar eru ein af srgreinum Fornleifs, enda eru kjlkaliir slendinga eir einu sem ekki eru hrjir af gigt og eymslum og oftast lttir og liugir fram rauan dauann og jafnvel lengur hj sumum.

Brot r kjamma forfur mns, sem talai yfir sig, fannst nlega vi hellismunna Misliya (Msli?) srael. Greint var fr essu grein Times of Israel gr. Teljasrfringar a ar s komi elsta dmi um a menn hafi veri a rfa kjaft eftir a vitsmunaveran Homo Sapiens fr feralag sitt fr Afrku. Broti sem er r efri kjlka er tali vera vera um 177.000 til 194.000 ra gamalt.

Ef a er rtt (og leyfist manni a efast a vanda) er ljst a Inglfur Sapiens hj tsn Epu fr me hpa flks til Landsins Helga. Sapiens ttblkur hmanna Afrku var vst fyrst til Epu fyrir um 160.000 til 200.000 rum san. Sapiens ttin hafi v vart veri til meira en 17.000 r, egar en hn fr a lpast utanlandsferir. Eru sumir afkomendanna leiarlokum ferarinnar (slandi) enn me ferafiringinn genamenginu - og n eru eir sem uru of seinir til fyrir um a bil 170.000 rum a leggja lf og limi sna httu til a komast norur bginn kuldann og sluna.

Engar holur, ea eins og sagt var Golgata-auglsingunni hr um ri "tannlknirinn urfti bara ekkert a bora".

Elsti Homo Sapiens utan Afriku

Fyrri greinFornleifs um kjlka.


"Upplifunin var hrileg"

bjarni_79_a_sto_inni_1292440.jpg

a er ekki a hverjum degi a fjlmilarnir fra manni brandarana silfurfribandi. Annan hvern dag, er vst nrri lagi.

Vifrtt visir.is er mynd ar sem m lesa a:

"faregi vlinni sem naulenti Keflavkurflugvelli hafi sagt upplifunina hrilega"

og etta stendur vel a merkja undir mynd af vgalegum manni sem heldur v fram a landnmi hafi hafist fyrr en frttir herma. g klikkai vgalega manninn, v g var eitt augnablik farinn a halda a dr. Bjarni F. Einarsson vri flugdlgur sem hefi valdi naulendingu heilli vl af Landnmsheittrarflki heimlei r Vking Glasgow.

Fyrir einhverja getur a vitaskuld veri hrilegt upplifelsi a landnmi s flutt til tma og tma, en g tek a n rlegar en naulendingu, dr. Bjarni segist binn a finna rstir fr v fyrir "hefbundi" landnm. g hj eftir v ahann nefndi ekki rstir Vestmanneyjum, landnm sem kollega okkar dr. Margrt Hermanns Auardttir hlt til streitu a vru fr v fyrir landnm. ttu r rstir ekki a flokkast undir r "stvar" sem Bjarni finnur svo margar af? Fyrir 25 rum san var Bjarni n ekki alveg v. Landnmi Vestmannaeyjum er einnig byggt vafasamri tlkun kolefnisaldursgreiningum.

Hrileg upplifun er a samt, a sj merkan fornleifafring tna til aeins eina (1) kolefnisaldursgreiningu mli snu til stunings. a er einfaldlega ekki ng, egar menn eru a granda heilagri k eins og Landnmskvgunni fr 872 . fr v um vori -/+ 2 r.

Gripir eir sem Bjarni hefur fundi Stvarfiri sna heldur ekkert kvei um aldur sklans "hnorrna" sem hann nefnir Sama tengslum vi. Ekki vill g tiloka a flk r Norur-Noregi hafi sest a snemma slandi og hef lka lengi og jafnvel fyrr en Bjarni stai fast v (sj hr, hr,hr og hr, hr). a stafestist m.a. rannsknum mannabeinum fr Landnmsld. Lklegt tel g einnig vegna stjrnmlastands Noregi, a flk r norurhrum landsins hafi frekar leita n mi en eir sem sunnar bjuggu. ar var mikill flksfjldi og lti landni.

En til a etta s heilsteypt, og ekkihriplekt hj Bjarna, vri skandi a hann fengi gerar fleiri kolefnisaldursgreiningar og fyndi gripi sem efa eru fr sari hluta 8. aldar ea byrjun eirrar 9. Mr er sama tt hann finni ekki Sama.

Vi (dr. Vilhjlmur) leyfum vi okkur a vona, en anga til eru alhfingar um landnm fyrri hluta 9. aldar hrileg upplifun og hlfger naulending versta Erich von Dniken stl.


Olaf Olsen - In Memoriam

olaf_1273064.jpg

Ltinn er smilega hrri elli prfessor einn Danmrku, Olaf Heymann Olsen a nafni, sem einnig var fyrrverandi njsnari fyrir Rssa, sagnfringur, fornleifafringur og jminjavrur Dana svo feitt s nefnt. Olsen var 87 ra a aldri er hann lst.

Hvorki myndi g n syrgja hann, n skrifa minningaror anda slenskrar hefa, ef essi merki maur hefi ekki veri prfessor minn fyrsta ri sem g stundai nm fornaleifafri rsum Danmrku. Hann var sar eftir a hafa hrif lf mitt. annig menn neyist maur a skrifa nokkur or um, eir muni me vissu aldrei lesa grafskriftina - enda er sjaldan neitt satt slenskum minningargreinum, sem oftast lofa menn og prsa hstert og a mest a stulausu. Lf Olsens var annig, a r bum flokkum, lofi og skmm, var ng a taka og v set g essa grein Fornleif en ekki asendar minningargreinar Morgunblainu, ar sem ekkert ljtt m um lina menn segja, a s allt deginum sannara.

Sla sumars 1980 birtist ungur maur fr slandi Afdeling for Middelalder-Arkologi vi rsarhskla. Var essi nungi hrokkinhrur og bjgnefjaur, svo notu s lsingNbelskldsins slenska flki me nef eins og g fddist me. Olaf Olsen var stofnandi essarar deildar, og var hann einnig me myndalegt nef. etta haust vantai brlega stdent studienvnet deildinni. Heyrst hafi hornum, a essi slenski stdent vri hvaxinn piltur, ljshrur og gengi lopapeysu ssumarshitanum og tluu menn um a s slenski vri mjg vel talandi dnsku. arna voru eldri stdentar reyndar a rugla saman slendingnum bjgnefjaa og dnskumeilfarstdent fr laborg, Ole a nafni, sem var fyllibytta en hinn besti drengur, sem aldrei lauk nmi og htti eftir tv r fornleifafrinni. A slenska stdentinum forspurum, mltu stdentar me honum essa nefnd, haldandi a Ole fyllibytta vri slenski stdentinn. annig httai a sig n a g komst algjrlega grnn bak vi eyrun studienvnet fyrir mialdafornleifafri. slenska stertpan Danmrku var greinilega fyllibytta me ljst passuhr lopapeysu - (sem reyndar var norsk) - og sem kejureykti ppu. essari nefnd kynntist g fyrst Olaf heitnum Olsen. a var stll yfir prfessornum.

g sat tv r nefndinni, var engum til ginda og sagi lti anna en j og ammen eftir efninu, enda s g fljtt a Olaf Olsen sat sem pfi stl snum og or hans voru skrifu lg. Annars var Olaf skemmtilegur karl, sem barist me bl og brandi fyrir snu. Hann sagi meiningu sna vegna, og a tti mr a besta hans fari. Hann var vinnujarkur og svaf oft eftir langan vinnudag Moesgaard, en svo heitir herragarurinn sunnan vi rs, ar sem fornleifafri og mannfri voru kenndar. Fyndinn var hann, en hl gjarnan ur en hann sagi brandara sna. Vinsll var hann meal nemanda, og srstaklega ef maur oldi reykingar hans fyrirlestrum. Tmar hans voru fjlsttir en g tti nokku erfitt me a skilja hann fyrst ri ar sem hann tuggi ppuna einu munnvikinu mean a hann talai. Flestir reyktu fyrirlestrum Moesgaard essum rum en hinir fengu reykeitrunea slman astma.

5353292-spion.jpg

Olsen var reyndar ekki fornleifafringur. Hann var sagnfringur sem snist hafi til fornleifafri og skrifa doktorsritgerina Hrg, Hov og Kirke (1966), sem a miklum hluti fjallar um slenskar fornminjar. Kom hann til slands tv skipti. ͠fyrsta sinn kom hann egar hann vann a doktorsritger sinni og fr m.a. norur land a Hofstum, ar sem Daniel Bruun hafi grafi mikla rst fljtheitum. Olaf grf ekki miki Hofstum og er flest af v sem hann hlt fram lngu afsanna og mtmlt af sagnfringnum Orra og fornleifafringnum Adolf, sem hafa stunda merkar rannsknir Hofstum. Olaf sagi mr eitt sinn a hann hefi fengi senda grein fr essum piltum, en hefi ekki lesi hana. Spuri hann mig hvort eitthva vri a viti henni? v vildi g sem minnstu svara, enda hafi g ekki lesi grein eirra.

Olsen sagi mr sar a slandsdvl hans hefi ekki veri honum mikil ngja, frekar en slenska skyri sem mir hans hafi reynt a troa hann og brur hans unga aldri eim til mikillar angistar. Olaf tti Kristjn Eldjrn hugaltill um a sem hann vildi gera slandi og naut Olaf mest astoar Gsla Gestssonar altmligmanns jminjasafninu, sem minntist hans sem "la litla" egar vi tluum um hann sar. Svo illa vildi til a Olsen ftbrotnai lka slandi, og ekki btti a r skk. Hann flaug brott me ltinn sknu huga og kom ekki aftur til slands fyrr en hann var orinn jminjavrur Dana, og reynda fyrst lok embttistma sns.

Olsen hafi fyrr vinni ekkt verri mtbyr en beinbrot, annig a vinaleg sjna slands kom ekki a sk. ri 1943 urfti Olaf Olsen a flja me foreldrum snum og brrum til Svjar. Samkvmtkynttalgum nasista og lgmli gyinga, sem er tvennt mjg lkt, var Olaf gyingur. Mir hans, Agnete Bing, var gyingur af gamalli tt bankamanna og kauphallahna Kaupmannahfn, en fair hans var kristinn Dani, Alfred Olsen, sem var merkur sagnfringur sem m.a. hafi veri dsent rsum og prfessor fyrir str. Lundi stundai Olsen nm menntaskla.

tt Olsen vri snskum skjlum og papprum danskra andspyrnumanna skilgreindur sem flttamaur af gyingattum, geri hinn ungi Olsen sr far um a sna mnnum a hann vri sannur Dani, enda var hann ekki alinn upp neinn htt sem gyingur, hvorki trarlega s n menningarlega.

Olsen sagi eitt sinn fr v sjnvarpsvitali a hann hefi vallt gengi niur eitthva torg Lundi eftir sklann og sporrennt "korv" (pylsur) me rum menntsklingum. Lklegast sndi hann me essu svnakjtsti a hann vri ekki gyingur. Sumir danskirsamnemenda Olsens menntasklanum Lundi voru gyingar, t.d. Herbert Pundik, sem sar var ekktur semritstjri danska dagblasins Politiken, en einnig sem gyingurinn og sonistinn Pundik sem barist frelsisstrinu 1948 Palestnu. anga fr Olaf aldrei. Olaf fkk a ganga den Danske Brigade, hersveit Dana Svj, ar sem mjg fum gyingum var leyft a vera me. a rktu miklir frodmar. Olaf slapp gegnum nlarauga enda var hann ljshrur og arskari tliti en t.d. flestir danskir melimir Waffen-SS strsrunum.Heim kominn gekk hann DKP, Danmarks Kommunistiske Parti.

Sjlfur hafi Olsen fli tilSvjar vegna slkrar hphyggju smmenna, sem flokkast saman undir einhverja vafasama foringjum og skammstfun flokki nafni "allra" og einhverrar byltingar sem er aeins anna nafn blbai. Slkir hpar finna sr fljtt einhverja einstaklinga ea hpa til a hatast t , loka inni og drepa, v lausn eirra vandamlum er alltaf a kenna rum um a sem miur fer og thella bli eirra. v kom a mrgum vart ri 2012, er a var afhjpa Danmrku, a Olaf Olsen hefi veri heimagangur rssneska sendirinu Kaupmannahfn runum eftir sari heimsstyrjld. ar hafi hann ann starfa a tba spjaldskr me nfnum Dana menningar og lrdmsheiminum, sem bast mtti vi a samsinntu ekki hugsjnum eim sem Sovtrkin voru rekin eftir. Listinn x og x og taldi a lokum um 500 einstaklinga. Ekki ng me a, Olaf skrifai vikafla og tarupplsingar um 75 af essum Dnum lista snum, svo Rssar hefu ngar upplsingar um mgulega andstinga, ef eir skyldu n birtast einn gan veurdag Strikinu, lkt og jverjar hfu gert ri 1940.

Olaf framdi landr me v a stefna lfi samlanda sinna httu, ef vera skyldi a Rssarnir kmu og tkju Danmrku. a geru Rssarnir reyndar aldrei, nema draumaheimi sumra manna. tt dnsk yfirvld uppgtvuu ri 1945 glpsamlega delgska tmstundavinnu hlfgyinglega stdentsins me aldanska nafni Olsen rssneska sendirinu, komst Olaf hj v a vera lgsttur og dmdur fyrir landr, v hann tti lklega ga a og var ekki lgra er hann framdi glpinn. essum rum uru menn ekki lgra fyrr en eir uru 21 rs.

Sjlfur bar Olaf Olsen v vi ri 2012, a hann si eftir gerum snum, en hann hefi eim tma veri " en ung, glad og naiv kommunist". etta sagi hann fyrst egar fjlmilar greindu fr athfnum hans og hann leysti fr skjunni vitalsgrein Jyllands-Posten (sj hr), og sagi nnar fr athfnum sem upphaflega var lst nafngreindum mikilli skrslu um Kalda Stri og leynijnustur Dana (PET-rapporten) sem t kom fjlda binda ri 2009. a voru reyndar svo margir arir, n ess a starfa fyrir erlend rki, sem tali var a gtu stefnt ryggi Danmerkur httu. Olaf urfti greinilega, einhverra hluta vegna, a sanna trna sinn vi "mlstainn" betur en arir. Hugsanlega hefur tterni hans ar tt einhvern hlut a mli.

olsen-olaf.jpgess ber a geta, a Olaf hlt fram a sporrenna pylsum eins og hann geri Lundi til a falla inn hpinn. ri 1949, skmmu eftir a hann skri samlanda sna fyrir sovskaleynijnustu og mean a gyingaofsknir Stalns voru sem kafastar, ritai Olaf Olsen grein tmariti Sovjet i Dag. Grein essi bar titilinn 'Er der jdeforflgelser i Sovjetunionen?'. egar GPU (fyrirrennari KGB) myrti listamanninn Solomon Michoels, egar rkisleikhsi gyinga Moskvu var loka, egar gyingum voru settar skorur til nms vi hskla og sundir gyinga voru fangelsaar og sendar fangabir, skrifai Olaf Olsen, a yfirlsingar um essa erfileika fyrir gyingana vru aeins "illkvitti ogfjarstukennt slur" ... "v vitaskuld vru ekki gyingaofsknir Sovtrkjunum. Srhver, sem hefi aeins grundvallarekkingu kommnistskri kenningu og sovt-rssneskri jernisplitk, mtti skilja, a hvers konar kynttafordmar vru algjrlega hugsanlegir Sovtrkjunum", og enn fremur skrifai hann a sovskir gyingar vru "frjlsari en gyingar nokkru ru landi". (Sovjet i Dag, juli-august 1947).

Vi sem hfum Olsen sem lrimeistara frum ekki varkosta af v a hann taldi sig vera mikinn "kommnista". Sagi hann gjarnan fr langvinnri barttu sinni vi dnsk skattayfirvld, sem ekki vildu gefa honum og rum hmanistum skattaafsltt bkakaup sem tengdust frunum, en slkan frdrtt gtu danskir lknar lngum skrifa skattaframtali og fengi gan frdrtt. Lengi lifi byltingin!

5354300-dansk-historiker-udleverede-navne-til-sovjet-olaf-olsen.jpg

Fyrir kommnista var Olaf smilega sttur vi hirir og kngaflk. Hr er hann nkominn af fundi og oruveitingu hj Danadrottningu.

Hina blindu sn Sovtinu virist Olsen hafa varveitt vel egar hann var ekki barttu vi skattayfirvldin, v um mibik 9. ratugarins var hann og mialdafornleifadeildin vi rsarhskla, sem var undir stjrn Else Roesdal cand.art. miklu samstarfi vi hsklann Lenngrad og vi frekar frumsttt "menntaflk" vi hsklann ar borg, sem m.a. hfu sent samstarfsmann sinn, gyinginn Leo S. Klein Glag fyrir r sakir a hann vri hommi.

Mr var m.a. boi a fara til Nowgorod til a grafa verkefni essu samstarfi. g afakkai strax gott bo, enda var g upptekinn vi eiginrannsknir slandi og urfti v ekki a skra afstu mna til Sovtrkjanna ea a g menntasklarum mnum hefi gengi me jakkamerki sem st "Let my people go". Leo Klein, sem g hef skrifa um ur (sj hr), lifi af vist sna glaginu. egar Klein kom sari fyrirlestrafer sna til Kaupmannahafnar lok 10. ratugarins, bj g Vandkunsten 6, beint mti hsinu ar sem fornleifadeild hsklans Kaupmannahfn var lengi vel til hsa. g fr til a hitta aftur ennan merka mann og fkk blaamann Berlingske Tidende til a ra vi hann og skrifa grein um hann. Mjg fir mttu fyrirlestur hans. essi auma mting var til ess a Olaf Olsen, sem reyndar var ekki sjlfur vistaddur fyrirlesturinn, skammaist t stdenta stdentablai Hafnarhskla. Hann kallai a skandal a svo fir hefu komi til a hla hinn merka mann. var mr n hugsa til ess samstarfs sem Olsen hafi haft vi hsklann Lenngrad, mean Leo Klein sat Glaginu, anga sem samstarfsmenn Olsens og Else Roesdahls lektors Afdeling for Middelalder-Arkologi rsum hfu sent hann.

Eftir 006 vodka-class r Olsens jnustu Sovtrkjanna, egar hann var "ungur og einfaldur", hfst glsilegur ferill frimennskunni.Sumir hafa sagt vi mig a Olsen hafi veri meiri "plitkus" en frimaur. Ekki legg g neitt mat a. Olsen skrifai merkakanddatsritger umtukths og barnavinnuhs Kristjns konungs 4. San kom doktorsritgerin og 1971 var hann settur prfessor nrrar deildar fyrir mialdafornleifafri vi rsarhskla. tti hann allan heiurinn a stofnun eirrar deildar. ekktastur var Olsen fyrir rannsknir snar Skulderlev-skipunum sem grafin voru upp kv Hrarskeldufiri 7. ratug sustu aldar. Smuleiis var hann ekktur fyrir rannsknir snar Vkinavirkinu Fyrkat nrri Hobro Jtlandi, ar sem hann uppgtvai m.a. a stoirnar fyrir ytri stoarholur sklanna Fyrkat og Trelleborg Sjlandi hefu veri hallandi. etta breytti algjrlega eirri hugmynd sem menn hfu ur haft um tlit hsanna. Nkvmar rannsknir stoarholunum fkk Olaf til a skrifa grein, sem var skyldulesning og bar hn heiti Rabies Archeologorum. arpredikai Olsen a fornleifafringar ttu a skilja kveinn hluta fornleifa eftir jru til a fornleifafringar framtarinnar gtu fari saumana v sem arir geru me betri aferum og meiri ekkingu.

Olaf Olsen var ekki essi klisjukennda ger af Indiana Jones-fornleifafringum, sveittum og sktugum mismunandi vintralegum rannsknarleingrum. Olsen var hvtflibbafornleifafringur, sem oft er einkenni sagnfringa sem gerast fornleifafringar - ea fornleifafringa sem gerast sagnfringar. Olsen stjrnai m.a. rannsknum m kloster Austur-Jtlandi. Eitt sumari, ur en g hf nm rsum, starfai ar vi rannsknina bandarskur stdent John Kudlik a nafni. Kudlik fkk ng af snyrtimennsku Olsens, sem gekk hvtum buxum og hvtum strigaskm, sem aldrei virtust hreinkast. Einn votviradag egar menn stu og tu nesti sitt tk Kudlik sig til oghnoai drulluklu milli handanna og settist vi ftur prfessors Olsens og geri sr lti fyrir og smuri hvta strigask Olsens me forinni og sagi ssona: "I really hate how you can keep you shoes so fuc... clean". Olaf Olsen svarai stutt og laggott: "Well".

ri 1981 fkk Olsen stu jminjavarar Dana oggegndi hann eirri stu me glsibrag fram til rsins 1995. Ekki voru allir ngir me Olsen, sem var samnefnari mikils pltsks niurskurar jminjasafni Dana, ar sem safni losai safni vi vesalinga oghlfdrttinga frunum sem bara hfu seti ar rum saman og egi laun og aldrei orka nokkru frunum sem um var talandi. Gekk Olaf essum rum meal sumra hatursmanna sinna undir nafninu 0-Olsen (Nll Olsen). Kom etta n aallega af v a hann undirritai brf O.Olsen.

Sari fer Olafs Olsens til slands lagi hann ri 1994. var haldinn fundur jminjavara Norurlandanna Borgarnesi, og s g og annar starfsmaur jminjasafns slands um undirbning stefnunnar. Rstefnunni Borgarnesi lauk me skemmtifr um Snfellsnes, sem var Olsen mjg eftirminnileg. Daginn eftir var haldin veisla rs Magnssonar jminjavarar Htel Holti, sem sl t allt mat og drykk sem ur hafi sst rstefnum jminjavaranna. Villigs var matinn og hlt finnski jminjavrurinn mikla lofru um veisluna eftir-eftirrtt. Vi sem um undirbning fundarins hfum s, prsuumokkur sla fyrir a hafa haldi llu innan fjrveitingarinnar til fundarins. eirri ngju sttai r svo fyrir okkur me v a panta drasta konaki slandi og vindla lnuna konakstofu Htel Holts. Hann leit ekki einu sinni veri i verlistanum sem jnninn afhenti honum. Sjaldan hef g fengi svo gott konak en naut ess ekki sem skyldi.

h_ndtryk.jpg

ri 2014 tk Olsen vi verlaunum afhentum af Danadrottningu. Bernskubrekin, egar hann setti t.d. Niels Bohr lista fyrir Rssana, komu ekki a sk.

Mean Gumundur Magnsson var settur jminjavrur, egar menntamlaruneyti hugai hva gera skyldi vi r Magnsson sem hafi veri viki fr um tma af brnni nausyn, fr g nokkrum sinnum fundi jminjavaraNorurlanda sem stagengill Gumundar. g var eitt sinn staddur Kaupmannahfn og hafi tilkynnt fjarvistir mnar r einum af hdegisverunum jminjasafni Dana milli fundahalda. g urfti a hitta gan vin minn, sagnfringinn og blaamanninn Bent Bldnikow, kaffihsi rtt hj safninu. Olsen, sem lklegast var enn ekki binn a gleyma v a g var ekki lengur nemandi hans fyrsta ri sem byrtist bjgnefnaur fyrsta fund rsins studienvnet, spuri mig af hverju g kmi ekki me mat, og sagi g honum fr v. Var hann mjg nugur og gat ekki seti sr og kallai vin minn Bent frekar ljtum nafni (den Bandit).

Vissi g vel, a Olsen var ekki hltt til Bldnikows sem treka hafi gagnrnt Olsen opinberlega greinum Weekendavisen, fyrir stjrn tgfu danskaalfriritsins. Gagnrnin var mestmegnis fyrir a ekki vri skrifa rtt, ea yfirleitt nokku af viti um samband danskra kommnista vi vi herrana Moskvu tmum kalda strsins. Olaf Olsen hafi oft ori fyrir orrahr Bldnikows um menn sem ekki hfu gert upp vi blakka fort sna sem sksveinar herranna Moskvuborg. Kom essi fundur minn me Bldnikow aftur til tals einum fnasta veitingasta Kaupmannahafnar, Restaurant Els, egar kona Olafs, Agnete Olsen, spyr mig um tengsl mn vi Bent Bldnikow. Skri g hreinskilningslega fr v, enda getur maur vel veri vinur tveggja manna, svo a eir su vinir - nema a maur s illa haldi og srt hpdr sem lifir eftir mottinu "vinir vina minna eru vini mnir".

Eitt af sustu verkum Olafs Olsens sem jminjavarar tengdust einnig slandi. Olaf gaf gfslega leyfi sitt, sem jminjavrur Dana, til a silfursjur sem fannst a sgn a Mihsum austur landi yri rannsakaur vegum jminjasafns Dana eftir a breskursrfringur silfri vkingaaldar hlt v fram a eitthva vri bogi vi sjinn (og heldur hann v enn fram, n sast skrslu fr einum af aljlegu Vkingafundunum). S rannskn jminjasafns Dana er samkvmt rum breskum srfringum einskis viri (sj hr).Niurstur rannsknarinnar Nationalmuseet i Kaupmannahfn voru settar fram fjlmilum af srsveit rs Magnssonar, ann htt, a halda mtti a danska rannsknin stafesti a sjurinn vri allur fr sguld. Svo er n ekki og flsuu rr slenskir einstaklingar raun niurstur danska jminjasafnsins. Nokkru rum sar egar g var bsettur Kaupmannahfn, greindi g Olsen fr afleiingum sem essi mistlkun slenskra embttismanna, sem hvorki voru lsir dnsku n almenna sisemi. Var hann mjg leiur yfir tkomunni og sagist aldrei hafa veitt leyfi ef hann hefi vita hvernig niurstaa rannsknarinnar var misnotu. Meira geri hann n ekki og tt mr a miur.

348218.jpg

Nokkru sar var g aftur sma- og brfasambandi vi Olsen, sem g hitti reyndar endrum og ein gangi Kaupmannahfn, ar sem hann og kona hans voru lengi me b ekki langt fr ar sem g bj um tma Vandkunsten nmer 6, 4. h til hgri. Oft keypti hann blm hj blmasala sem eim rum var Vandkunsten, hsinu vi hliina hsinu sem g bj . Vi rannsknir mnar afdrifum gyinga sem sendir hfu veri r landi og dauann af dnskum yfirvldum strsrunum (sem a hluta til voru gefnar t bkinni Medaljens Bagside, 2005, sem m finna gum slenskum bkasfnum), rakst g upplsingar um gyinginn Dr.jur. Wilhelm Lewinski (f. 1903), ssalista og jafnvel marxista, sem m.a. reyndi a komast til slands ea Freyja. Kom ljs skjlum dnsku rkislgreglunnar, a fair Olsens og mir hfu teki Lewinski upp arma sr, og bj hann m.a. hj eim um tma ur en honum tkst a komast til Suur-Amerku, n.t. Klombu. Foreldrar Olafs hstu reyndar nokkra plitska flttamenn, bi gyinga og ara heimili snu rsum. Olaf skrifai mr 17. jn ri 1997 og sagi a Wilhelm Lewinski hefi komi sem feramaur 10 rum fyrr og heimstt mur Olafs, Agnete Bing Olsen. hefi Lewinski huga a flytja til Kalifornu, ar sem dttir hans bj. Reyndar bj Lewinski Chicago og andaist ri 1989.

ok_-_olaf_olsen_29551154_2012-07-15t22_20_42.jpg

Sast hitti g Olsen ri 2011 um hausti, egar haldi var upp 40 ra afmli Mialdadeildarinnar rsum. Hann hafi tma til a ra ltillega vi mig og spuri mig hvernig gengi. Ekki rai mig fyrir v a hann myndi komast svisljsi ri sar sem eini danski njsnarinn kaldstrsrunum sem hengdur var t fjlmilum eftir rannsknir eim kafla ljtri sgu Danmrku 20. ld.

Ekki minnkai hrur hans rum jflagsstigum, rtt fyrir bernskubrekin, v hann var verlaunaur af sjlfri Danadrottningu ri 2013. Sustu tv rin gfu fturnir sig og hann var bundinn vi hjlastl og hefur rugglega tt a blvanlegt ekki g hann rtt. Hfui var vst alveg i orden a sgn frnda hans eins og sumra vina hans sem g hef tala vi. Leiinlegt hefur honum ruggleg tt, hvernig deildin hans gamla vi rsarhskla var soin saman vi arar deildir, annig a nafn hennar er eiginlega ekki lengur til, og kennsla og kennarar mialdafornleifafri rsum eru ekki af smu gum og fyrr. Af er a sem ur var, en lengi mtti sj hvert stefndi. Hlutirnir visna egar engin er nringin og g bi engan eftirmanna Olsens deildinni afskunar eirri skoun minni, og segi hana alveg kinnroalaust.

Eftir essa Sgu lafs flugumanns hins Austrna, og sama hva mnnum ykir n um Olaf Olsen, er a mn skoun a etta hafi margan htt veri mjg merkilegur karl, og ekkert verri tt honum hefi ori messunni fyrr lfsleiinni. Humanum errare est, auvita mismiki .

Olaf Olsen verur borinn til grafar vi kirkjuna Alr nrri Horsens nk fimmtudag. eyjunni bj hann lengi samt annari konu sinni, sagnfringnum Agnete Olsen, sem lifir mann sinn.

fyrkat_m_llegaard_plaque_olaf_olsen_ajb.jpg


Enn um lafu - og Gordon Childe

_lafia_einardsdottir_1268676.jpglafa Einarsdttir var fyrsti menntai fornleifafringur okkar slendinga og fyrsta slenska konan sem lauk prfi fornleifafri. a geri hn ri 1948. Hn stundai nm sitt 4 r vi University College i Lundnum og lauk aan B.A. prfi fornleifafri.

Hn starfai mjg stutt sem fornleifafringur (1951-52) og sneri sr a rum verkefnum og frum, ekki minnst vegna ess a samstarfi vi Kristjn Eldjrn jminjasafni slands, ar sem hn kom til starfa ri 1951, gekk ekki sem skyldi. Of mikill greiningur var milli fornleifafringsins og Kristjns Eldjrns jminjavarar, sem ekki hafi lglegan titil fornleifafri. lafa sagi upp starfi snu ri 1952.

Bjarney Inga Sigurardttir skrifai ri 2009 B.A. ritger fornleifafri um lafu, ar sem m lesa um rekstra eirra Kristjns og lafu, sem bu voru viljasterkar og menntaar persnur. Mig langar a benda mnnum a lesa ritger Bjarneyjar til a kynnast fljtu bragi strfum lafu, kannski s of miki gert r kvenmannsleysinu fornleifafri ritgerinni, eins og a hafi veri eitthva samsri. Og hefur ekki r rst? N er nr allir fornleifafringar slandi kvenmenn fyrir utan rfa veikbura karla.

lafu Einarsdttur dvelur n mg veik elliheimili Kaupmannahfn og hefur eiginmaur hennar Bent Fuglede gefi gmlum nemanda hennar leyfi til a birta greinar og ritgerir eftir hana academia.edu og taka hluta af bkasafni lafu von um a gti nst einhverjum rum en lafu. Hef g og arir noti gs af v rlti, lkt og arir slenskir fornleifafringar hafa noti gs af rlti lafu sari rum, egar hn me eigin f hefur styrkt tgfu tmaritsins lafu, rits slenskra fornleifafrinema. a snir rlti og huga lafu snu upphaflega fagi einna best.

Eitt af eim verkum lafu sem Jens Ulff-Mller hefur birt erlicentiatsritger hennar fr hsklanum Lundi, sem einnig fjallar um tmatal lkt og doktorsritger hennar fr 1964. essi Fil.lic. ritger fr Lundi er ekki nefnd ritger Bjarneyjar Ingu um lafu, enda hefur ritgerin aldrei veri gefin t. En n er hn agengileg. Hn er a kvenu marki athyglisver, langur tmi s liinn fr ritun hennar, en gaman er a skoa hana tengslum vi doktorsritger lafu. g er viss um a einhverjum yki gaman a henni.

sia2008-0228_1268678.jpg minni vrslu er n bk V(ere) Gordon Childes, Prehistoric Communitis of the British Isles, sem lafa Einarsdttir las spjaldanna milli og notai nmi snu London. Bkin er full af athugasemdum og ntum BA-nemans lafu.

Fyrir mjg mrgum rum san, egar g og kona mn frum mjg fnt kaffibo hj lafu Stdentagrum Reykjavk, ar sem lafa hafi teki b leigu mean hn var stdd slandi, talai hn miki og mjg innilega um Gordon Childe (1892-1957), sem hefur haft mikil hrif hana. egar Gordon Childe var komin eftirlaun London ri 1956 kom hann rija Vkingafundinn sem haldinn var Hskla slands. Kristjn Eldjrn sagi sar svo fr, a egar Childe hefi veri spurur, hvers vegna ekki fyndust minjar fr steinld slandi, hefi svar hans veri stutt og laggott: "Llegir fornleifafringar". (Sj Andrsson, K.E. (1966). sland hefur enga forsgu: vital vi dr. Kristjn Eldjrn jminjavr. Tmarit Mls og menningar, 27, 352-365). Lklega var etta n hmor einfarans Childes vi kjnalegri spurningu - en hver veit ...

Nr hefi veri a heyra betur sgur lafu af Childe, sem valdi til sn fa nemendur sem hann hafi tr , stundum ekki fleiri en 5-6 nn. lafa, sem fermingaraldri st rigningunni jrsrdal og horfi fornleifafringana og fll fyrir frigrein sem hn aldrei fkk a starfa vi, var ein eirra tvldu.

g hef ur skrifa um lafu Einarsdttur hr.Hr m lesa frsgu annars fornleifafrings, Nancy Sandars, sem naut leisagnar Gordon Childes um svipa leyti og lafa, og allt ber a sama brunni. Adunin Childe skn t r hverri setningu.

fig1_web.jpg

egar Childe kenndi lafu var fornleifadeild University College London essu hsi. St. Johns Lodge.


Blkldd kona en fkldd

blaklaedd_og_faklaedd.jpg

Ritdmur


Nlega fkk g hendur sningarritiBlkldda konan - N rannskn fornu kumli (2015, 72 bls.). Bkin, sem er "tvtyngd", slensk/ensk, tengist sningu jminjasafni slands endurrannsknum leifum r kumli konu sem fannst Litlu-Ketilsstum Hjaltastaaingh ri 1938. Bkin kom t meira en tveimur mnuum eftir a sningin var opnu. g hef ekki haft tk a sj sninguna, en n hef g lesi Blklddu Konuna.

dag, 29.8.2015, ermling um rannsknina jminjasafni slands. etta er innlegg mitt til ess. Fari og spyrji frimennina r spjrunum blu, en lesi fyrst etta tt langt s:

Embttismenn og frilegir rgjafar

Bkin hefst heldur hstemmdum inngangsorum embttismanns, Margrtar Hallgrmsdttur sagnfrings og jminjavarar. v miur tel g samlkingar jminjavarar essu kumli og rannsknum v vi leifar "mrarmannanna" Grauballe- og Tollundmannanna Danmrku algjrlega t htt. Margrt Hallgrmsdttir lkir einnig leifum konunnar fr Ketilsstum vi rannsknir tzi, "smanninum" sem fannst tlsku lpunum ri 1991. a er vst orum of auki, v mia vi allar r rannsknir sem menn hafa gert tzi ea mrarlkum Danmrku, eru rannsknir kjlka og andlitsholdi konunnar fr Litlu-Ketilsstum afar vivaningslegar og byggilegar.

Mia vi yfirlsingar jminjavarar blum fyrr r, ar sem bla konan var dregin inn umruna um 100 ra afmli kosningarrttar kvenna slandi (sj hr), ykja mr niursturnar mjg rrar og vel v a uppnefna blessaa konuna kumlinu fklddu konuna, vegna ess hve ltt bitastar niursturnar eru.

Eftir htleika embttiskonunnar kemur torteti gervi Steinunn Kristjnsdttir, sem Fornleifur skrifai um njustu grein sinni. Steinunn, sem er "frilegur rgjafi" vi ger bkarinnar (skv. upplsingu bkarkpu) er me stuttan inngang. Ekkert kemur frilega hugavert fram honum frekar en kafla Sndru Sifjar Einarsdttur sem tekur vi keflinu og lsir fundarsgu kumlsins. dist g a kafla Sndru um kyngreiningu t fr gripum. ar finn g essa setningu sem mr finnst betri ensku en slensku:

"Western ideas about two sexes- male and female - have often determined the interpretation of gender and gender identity in graves, where only the grave goods were taken into account:"

slenska gerin er ruvsi og hefur ori vestrnar (Western) a einhverjum stum veri fjarlgt:

"Hugmyndir um tv kyn,karlkyn og kvenkyn, hafa oft ri tlkunum kyni og kyngervi einstaklinga ar sem aeins hefur veri stust vi haugf grfum eirra".

Vissulega fll g karlfauskurinn essa "Western idea" gryfju, sem aeins sr tv kyn og geng nstum t fr v me vissu a sklaspennurnar kumlinu fr Ketilsstum hafi ekki tilheyrt karli. g hugsai ekki einu sinni til ess a arna hafi veri grafinn blkldd LBGT-persna (Lesbian, Bisexual, Gay, Transsexual). Eins er g svo modern hugsun, a egar g hef velt fyrir mr miklu fjlda perla kumlum slenskra karla er meiri en meal annarra norrnna karla vkingald, lyktai g ekki t fr "kveifarlegum" gripum eins og perlum, a karlarnir hafi veri bi, trans ea gay.g veit a perlur finnast einnig miklum mli grfum samskra karla og s meiri stu til a tengja a eim perluglei slenskra karla.

g reyni a varast a lta ekki menningarheima fyrir 1000 rum san me menningargleraugum mns eigin samtma. Er a greinilega komi r tsku. ess vegna tel g a vera gott a hgt s a kyngreina me ru en perlum. En rija kyni+ fornleifum verur vst seint fundi me lffrilegum aferum frekar en fjlda perla - enda skiptir a vst afar litlu mli, n egar vi vitum a einstaklingurinn grfinni Litlu-Ketilsstum var kona. ru mli hefi a gegnt hefi hn fengi sver me sr kumli. hefu runni mig tvr grmum. En a er samt fyndi, a um a bil 20 rum eftir a kynjafri fr r tsku ti heimi, eru sumir slenskir fornleifafringar kafi slku.

ketilsta_ir_skalaspennur_1268373.jpg

Klnaur og skart

Michle Hayeur Smith ritar mjg mikilvgan kafla um klna, skartgripi og textla. ar er lopinn v miur teygur meira en sta er til. Hva varar kopargripi, tvr sklanlur ogrblaa nlu, sem fundust kumlinu, er ljst, a vitekin, gerarfrileg aldursgreining eirra kemur ekki heim og saman vi geislakolsgreiningar (AMS-greininga) efnivii r kumlinu (sj near). Brjstnlurnar eru af ger sem mismunandi srfringar hafa me gri vissu og miklum samanburargreiningum aldursgreint til 10. aldar og frekast til mibiks aldarinnar og sari hluta hennar.

tt kaflinn eigi a sgn lka a fjalla um perlur er eftirfarandi setning allt og sumt sem um r er rita, en aftar bkinni er yfirlit yfir haugf, ar sem r eru einnig nefndar ennan htt:

" gti konan frKetilsstum hafa tt ttir a rekja til meginlands Evrpu. Hn bar reyndar perlufesti [Aths. Fornleifs: sem hr fyrrum var kalla srvi af Kristjni Eldjrn] sem hefur hangi milli brjstnlanna tveggja, og sumar benda til tengsla vi sunnanvert Mijararhafssvi."

Mr til mikillar furu er essi setning ruvsi enskunni:

"The woman from Ketilsstair may have had a family connection with continental Europe. She was actually adorned with beads that would have hung between her two brooches and some of these beads also suggest possible exchange with the southern Mediterranean".

essar upplsingar mismunandi. Af hverju? Svr skast.

blasu 65 er svo endurtekin upplsingin um a perlurnar su fr Suur-Evrpu og v er meira a segja haldi fram a arar su jafnvel enn lengra a komnar og sagt er a " aldursgreining perlnanna bendir til a r su fr 10. ld. Vitna er mastersritger vi H fr 2005 eftir Elnu sk Hreiarsdttur, sem ber heiti slenskar perlur fr Vkingald. ar krnar gamani fyrir mig, v s ritger er ekki agengileg netinu eins og margar MA ritgerir fornleifafri slandi. Rkin sem vitna er er ekki hgt a sj. a eru ekki g vsindi.

perlur_ketilssta_ir_1268393.jpg

Mynd r bkinni. Stra perlan svarta, er r tlgukoli (gagati, sem ensku kallast jet). Hn er mjg lklega komin fr Bretlandseyjum. myndinni sst ekki str perla r rafi sem fannst kumlinu. Hinar perlurnar eru r gleri. Sumar perlurnar voru gerar Norurlndum/Norur-Evrpu, en t.d. litla grna perlan og mlmlituu perlurnar (svk. "segmented metal foiled glass beads") eru ttaar fr botni Mijararhafs.

etta er auvita meinloka. g hef bori perlurnar undir fremsta srfring Dana perlum vkingald, Claus Feveile, og hann telur ekki a perlurnar gefi stu til a tengja r uppruna eirra sem bru r, vi vitum vel a mlynnuperlurnar og grnu perlurnar srvinu su komnar - j, milljaratali- fr Miausturlndum, og hafa aan borist allt austur til Indnesu, suur til Madagaskar og norur til slands, og ef g s rtt um daginn, alla lei til Amerku. r geta veri miklu eldri en fr 10. ld en hafa veri umfer lengi, ur en r brust til slands. a hefur ekkert me uppruna flks slandi a gera hvort perlurnar eru fr "Suur-Evrpu" ea "lengra a komnar", en a skilur Michle Hayeur Smith greinilega ekki. Perlur voru ein algengasta verslunarvaran Jrnld og Vkingald! sta ess a vitna MA ritger slensku, hefi hn tt a ekkja grundvallarverk Johans Callmers fr 1977 um glerperlur og greinar Claus Feveiles og annarra um perlur Danmrku. Hfundur kaflans um klna og skreyti hefur greinilega ekki grundvallarekkingu v sem hn ritar um.

g hafi einnig samband vi Elnu sk Hreiarsdttur til ess a sj, hvort etta rugl var fr henni komi. Svo er ekki. Haft hafi veri samband vi hana t af sningunni og bei um leyfi til a vitna mastersritger hennar og hn hins vegar bein um lit einhverju atrium essu vikomandi. a voru mismunandi ailar fr jminjasafni sem hfu samband vi hana oftar en einu sinni. Baust hn til ess a kkja aftur r upplsingar sem hn hafi undir hndum um perlurnar ea kkja lauslega perlurnar aftur og taka saman eitthva um efni fyrir sningu/bk, en a var ekki hugi slku. Henni var heldur ekki boi a lesa a sem endai sningu ea bk um perlurnar og henni ekki send bkin. a eru eru einfaldlega sttanleg vinnubrg og jminjaveri og safni henni til ltillar frgar!

rtt fyrir alltetta spin essum kafla bkarinnar um klna konunnar. a leikur enginn vafi v, a konan hafi veri blkldd og upplst er a a hafi einnig veri liturinn vefnai sem hefur fundist 65% kumla kvenna slandi. v miur er ekki upplst, hvort a s kumlum ar sem fundist hafa vefnaarleifar, ea 65% allra kumla. Litarefni er r plntu sem kallast Litunarklukka (Isatis tinctoria).

Aldurinn

Aldursgreininguna kumlinu kynnir eiginmaur Michle Heyeur Smith, Kevin Smith. Kevin er drengur gur sem er slenskum fornleifafringum vel kunnur. Ungur a rum lagi prfessor einn New York, Thomas H. McGovern hann einelti, ar sem McGovern taldi ekki sland vera big enough for both of them. a er nnur saga og ljtari, sem brlega verur sg.

Strax egar g s a greiningarnar hafa veri gerar hj Beta-laboratories, fer maur a efast. etta er fyrirtki sem selur greiningar og fru lngum ekki allt of gar sgur af v. En ar sem bi eru gerar δ13C mlingar og arar nausynlegar leirttingar fyrir viskiptavinina Beta dag og a etta er AMS greining, hljta a vera arir og betri tmar. a er ljst, a Kevin Smith fremur a sem g kalla elastic statistics (teygjutlfri). a er ekkert vi greiningarnar rjr sem g hef einnig rennt gegnum OX-forriti sem er hgt a gerast notandi a netinu, sem gefur stu til a lykta anna en a ullin sem greind hefur veri hafi vaxi rollum sem uppi voru 9. ld. Enn sur a tnnin (kollageni tnninnir blklddu konunni sem greind var hafi veri lfi og nst henni fram 10. ld, lkt og Kevin Smith vill halda fram. a er 90% rkleysa.

ketill_1.jpgketill_2.jpg

ketill_3.jpg

Samkvmt leirttum og kalbreruum AMS greiningunum er aeins 3,5% lkur v a konan hafi veri uppi byrjun 10. aldar lkt og Kevin Smith heldur fram a s lklegast a hafi veri s tmi sem hn lst . 89% lkur eru hins vegar v a hn hafi veri uppi 9. ld, skv. AMS-greiningunum.

Me aldursgreininguna nlunum kumlinu huga, tel g lklegast a vandamli s enn sem ur reianleiki C-14 greininga slensku efni, sem er miki vandaml fyrir slenska fornleifafri. Nlur kumlinu Litlu-Ketilsstum , sem m.a. er hgt a aldursgreina me samhengisgreiningum me dagssettri arabskri mynt, annarri mynt og gripum me ekktan aldur er a mnu mati reianlegri aldursgreining en essar rjr greiningar. Konan sem heyg var Ketilsstum d a mnu mati 10. ld, svo a tlfrilega su vi mlingu geislakols greinilega meiri lkur v a hn hafi ltist seinni hluta 9. ld. Kevin Smith hefur v miur ekki teki essum greinilega samrmi. Konan og ftin hennar uru til 9. ld, ef tra m AMS-greiningunum fr Beta-Lab, mean a skartgripir hennar voru tsku 10. ld. a er skrti, ekki satt?

Lkamsmannfrin

Svo kemur merkilegasta grein ritlingsins, en hn er eftir Joe W. Walser hinn rija, sem er me MSc gru fr Durham University Englandi noranveru, ar sem g vann veturlangt ri 1988-89 a doktorsverkefni mnu. Joe er einn essara manna sem leitar svara beinunum. t fr lengd lrleggs eirrar blu kemst hann a eirri niurstu, a hn hafi veri 44-50 kg. a yngd og 147-159 a h. Enginn mannfringur a viti, nema eir sem rannsaka mor, myndu tla lengd og yngd ennan htt. Maur verur a hafa nnur bein til a f rtta mynd. Hans Christian Petersen mannfri- og tlfriprfessor vi Syddansk Universitet i Oinsvum sem ri 1993 mldi bein r kumlum og kirkjugrum jminjasafni sland (sj hr), valdi t.d. ekki a lykta nokku um h konunnar kumlinu Litlu-Ketilsstum t fr einum lrlegg. Hann hefur upplst mig, a a s ekki hgt nema me mjg mikilli vissu. BMI (body mass index) konunnar er einfaldlega ekki hgt a reikna t fr einum lrlegg.


Strontum var a heillin

Strontum-greining er aal tskufyrirbri dag. Sitt snist hverjum og hefur t.d. Prfessor Kaare Lund Rasmussen ved Institut for.. fyrrverandi super-professor og forstumaur C-14 rannsknarstofu Danska jminjsafnsins tji mr nlega, a hann telji oft ekki vera tlfrileg rk til stunings ess a lykta um fingarsta, ann sta sem flk lst upp fyrstu 4-5 rin, og aan a sur uppruna flks t fr strontum-gyldum i greiningum tnnum ea ru lfrnu efni.

strontium_trelleborg_1268376.jpg

Vkingavirki Trelleborg vestanveru Sjlandi var rannsaka 5. ratug sustu aldar. ar fannst m.a. kirkjugarur fr 11. ld, ar sem grafnir voru hermenn Haraldar bltannar, a v a tali er. Fyrir nokkrum rum rust menn a rannsaka strontum gildi tnnum eirra sem lagir hafa veri til hinstu hvlu Trelleborg. Niurstaan var tlku ann veg, a meirihluti eirra sem ar lgju hefu veri erlendir mlaliar, v eir voru ekki me smu strontum gildin og mld hafa veri Trelleborg. lykta var, a eir hefu t.d. komifr Pllandi ea Noregi. Prfessor Kaare Lund Rasmussen elisfringur telur ekki a a s tlfrilegur grundvllur fyrir v a lykta ann htt (persnulegar uppl. 17.8.2015). Nlegar mlingar strontum-gildum Danmrku sna svi me miklu hrra strontum jru, vatni, grri sem og eim drum sem ar lifa en vi Trelleborg. Reyndar er svi, rtt hj Trelleborg, sem er me nrri v eins h gildi og sumir einstaklingarnir Trelleborg (rauu svin kortinu). En niurstaan um erlenda mlalia Haralds Bltannar er komin t "heimsbkmenntirnar", r su vgastsagt hpnar, og eir sem birt hafa essar niurstur virast eiga mjg erfitt me a taka gagnrni.

stronium_denmark_1268379.jpg

framme Stnu Blu

Fyrr sumar var v haldi fram fjlmilum, a blkldda konan vri fr Vestur-Skotlandi ea hefi ali manninn ar unga aldri. Eitthva hefur eirri niurstu veri breytt fyrir bkina, v n lyktar Joe Walser III, a stpagildi greiningarinnar su dmiger fyrir vestur- og suur England, rland, Wales og Skosku eyjarnar.

a, a Joe heldur a strontum-gildin konunni sni a hn hafi fyrstu r sn bi Skotlandi, Wales osfr., segir a ekkert um tterni hennar. Hn getur allt eins veri ttu r Noregi, hn hafi fst Skotlandi. Reyndar er a n svo, a Joe Walser III hefur ekki einu sinni haft fyrir v a upplsa lesendur, hvaa strontum-gildi konan hefur. En ef hann telur sig finna svipu gildi Bretlandseyjum og fundust tnn Ketilsstaakonunnar, gti hn alveg eins hafa fst og alist fyrstu r sn upp Noregi, v Noregi erustrontum gildi vast hvar ekki svipu eim sem mlast Bretlandseyjum. Ef Joe skoar essa grein, sr hann a mlingar Bretlandseyjum og Noregi gefa svipaar niurstur. S bla gti ess vegna vel hafa fst og alist upp i Noregi, og v ekki a?

Glsilegasta, en smuleiis vitlausasta yfirlsing bkarinnar kemur svo bls. 53., ar sem Walser skrifar:

"Sni var teki r hgra gagnaugabeini konunnar og sent til fornDNA greiningar hj slenskri erfargreiningu. Niurstur essara rannskna liggja ekki fyrir en r gtu veitt nnari upplsingar um tlit konunnar, uppruna og bsetu."

Nema a menn finni smvgilegan litningagalla sem t.d. veldur v a flk er rauhrt og hefur a v er okkur hinum finnst ramma svitalykt, er algjrlega t htt a lta a hgt s a kvea eitt ea neitt um " tlit" konunnar, nema a hn hafi veri haldin einhverjum erfagalla (syndrmi) sem t.d. hefur bkla hana. A sj mannfring sem ltur a fentpa (tlit flks) geti kvarast 100% af gentypunni (erfamenginu) er fjarstukennt. Vitaskuld geta DNA-rannsknir hugsanlega sagt eitthva til um, hvort konan kumlinu hafi veri t.d. negri ea fr Miausturlndum, en eins og perlurnar, snir DNA hennar ekki tlit hennar og aan af sur nokku um jerni (etnicitet).

Lokagrein ritsins er eftir Juliu Tubman, ungan forvr, og fjallar um forvrslu holdsleifum af andliti konunnar. ar sem mig skortir ekkingu forvrslu, ver g a sleppa mati mnu v, enda snist mr vinnuafer Tubmans vera mjg yfirvegu og nkvm t fr lsingum hennar.

essi annars rra tkoma, sem hefur veri sett upp sem sning jminjasafni slands, og lkt vi rannsknir tzi gamla lpunum. Kumlkonan hefur meira a segja veri dregin inn kvenrttindasgu slands, finnst mr rin sta til a skra bkina upp ntt: Fkldda konan er nafn me rentu eftir mefer frimannalisins henni. Efni er rrt og ri.meira_rugl.jpgessi einkennilega myndar fylgir grein Joe W. Walsers hins rija um beinin (bls. 48-9). Hvernig getur lkamsmannfringur me viringu fyrir sjlfum sr stt sig vi a hold og h s teiknu yfir tlnur hauskpuleifanna og n ess a listamaurinn geri sr grein fyrir v a ykkt mjkra vefja msum stum hfi hefur veri rannsaka skipulega af vsindamnnum um ratugaskei og nota menn r mlingar egar tlit flks er kvei t fr hfukpu, t.d. mormlum? Maurinn sem teiknar etta er vissulega ekki mannfringur heldur Snorri Freyr Hilmarsson, hnnuur sningarinnar um blu konuna, sem kannski er betur ekktur fyrir a vera einn a hugmyndasmiunum, samt Dr.in spe Sigmundi Dav Gunnlaugssyni forstisrherra slands, bak vi verkefni sem stefnir a v a byggja fornleifar, t.d. heilan leikmyndab gmlum stl Selfossi. a hefur fari fyrir konunni teikningum hans lkt og hinni hlfgmlu Selfoss hugarranna, a konan sem hann skp me blantinum er kaflega ekta. Mr snist a arna s komin landnmskerlingin mjlkurfernum hr rum ur.

Ein dnsk grafskei hltur a vera meira en ng fyrir etta miur glsilega framtak slenskri fornleifafri. Mr er meinilla vi a bta niur grafskeiar til a gefa minna. Skeiina fr hnnuur bkarinnar, Sigrn Sigvaldadttir hj Hunangi. Fornleifur gefur mest 6 skeiar.1_grafskei.jpg

A lokum syngur Leonard Cohen um the Famous blue Raincoat. Njti n snillinnar!


Saga af sveri - Hrafnkelsdalssveri

untitled-duplicated-02_1266273.jpg

ri 1897 fann ungur maur fornt sver Hrafnkelsdal. Lngu sar leiddi dr. Jn Hnefill Aalseinsson mjg gar lkur a v hver finnandinn hefi veri. Hann ht Benedikt saksson og var vinnumaur hj Elasi Jnssyni bnda Vabrekku og sar Aalbli. Af frsgnum eldri manna sem ekkt hfu Benedikt, og sem Jn Hnefill hafi tmanlega tal af, er hgt a lykta a sveri hafi fundist Sknudal sem er ltill dalur sem gengur vestur og suvestur inn mlann sem er milli Hrafnkelsdals og Jkuldals.

tt Jni Hnefli hafi tt mikilvgt og hugavert a velta fyrir sr hver finnandi sversins var og hvar a fannst, er eigendasaga ess engu sur hugaver, sem og ger sversins. a tvennt mun aallega vera rtt hr, v s saga hefur enn ekki veri sg a fullu, tt oft hafi veri skrifa um sveri og a n vitundar um allar heimildir sem v tengjast.

Njar heimildir um um sveri fr aldamtarinu 1900 vera hr settar fram fyrsta sinn. r hafa varveist v sem forum var kalla 2. deild jminjasafns Dana (Nationalmuseets 2. Afdeling) Kaupmannahfn.

Ef rtt er a Benedikt saksson hafi fundi sveri, hefur hann ea bndinn sem hann vann fyrir selt H.I. Ernst aptekara Seyisfiri sveri fyrir 12 krnur. Sveri endai san Statens Historiska Museum Stokkhlmi. Lsir Kristjn Eldjrn v doktorsritger sinni slenskum frum vi Hskla slands, Kumli og Haugf (1956). v miur hafi Eldjrn ekki agang a llum skjlum og yfirsst ggn sem g fann lngu sar Kaupmannahfn 9. tug sustu aldar. Hr skal btt inn eyurnar og njarheimildar taldar til.

Kaup og slur

Eigandasguna gtum vi byrja me skrifum orsteins Erlingssonar sklds blainu Bjarka ri 1900. orsteinn fr fremur hskum orum um a H.I. Ernst hefi haft sveri affinnandanum n ess a finnandinn fengi ng fyrir sn sinn:

Maur fann hjer gull- og silfurbi sver, uppi Hrafnkelsdal n nlega og er sagt a hann hafi veri svo sorglega fvs a selja Ernst aptekara a fyrir 12 kr. Eftir v sem af sverinu er sagt hefi forngripasafni slenska gefi manninum a minsta kosti 100 kr. fyrir a og n er auk esslklega loku skoti fyrir a a komistanga og er a illa. (orsteinn Erlingsson Bjarka 5. rg. 1900. 25. tbl. 25.06.1909).

essi skoun orsteins fr fyrir brjsti aptekaranum sem svarai nokkrum dgum sar ru blai, Austra:

Bjarki og hi forna sver

tilefni afv, a furlandsvininn, ritstjra Bjarka tekur a svo kaflega srt a vita til ess a forngripasafni Reykjavk skuli missa af sveri v er fannst um vori 1897 Hrafnkelsdal, - er mr snn ngja a v, a hugga ritstjrann me eptirfarandi tilboi: 24 klukkustundir fr birtingu essa tilbos mns Austra stendur herra orsteini Erlingssyni etta forna sver til boa fyrir 112 krnur, hvar af 100 kr. skulu skiptast milli ess sem seldi mr sveri, og stofnana til almennings heilla hr kaupstanum, eptir opinberlega auglstri skrslu. A sjlfsgu verur herra orsteinn Erlingsson skriflega a byrgjast mr, a forngripasafni Reykjavk veri njti sversins, a kynnu a vera mjg deildar meining milli safnsins og herra orsteins Erlingssonar um vermti sversins. ....

Seyisfiri, ann 29. jn 1900. H. I. Ernst lyfsali , p.t. eigandi hins forna svers. (H.I.Ernst Austra, 22. tbl. 29.06.1900).

Sar sama r skrifai Ernst aptekari jminjasafni Dana. a brf fann g einni af mrgum heimsknum mnum jminjasafni Kaupmannahfn runum 1981 til 1986. Lklegast ri 1981. Brfin sna, a Ernst hafi ekki aeins huga a koma sverinu ver. Hann leitai upplsinga um ger sversins og aldur ess.

1. Nvember 1900 skrifar Ernst til Arthurs Williams Mollerup sem var yfirmaur 2. deildar jminjasafns Dana.

H.I. Ernst Seydisfjord, den 1ste Novbr. 1900.

Privilg. Apotheker

Generalagentur for Livsforskikringsselskabet SKANDIA STOCKHOLM

Til Direktren for Nationalmuseets 2d Afdeling, Hjvelbaarne Hr Dr. phil. Mollerup R. af Dbrg. Kjbenhavn.

Efter Anmodning fra Justitsraad Hansen i Hobro tillader jeg mig herved at fremsende et Fotografi af det i Hrafnkelsdal her paa Island fundne Svrd. Som det vil sees af Fotografiet er Svrdet, der maaler 35 Tommer, en njagtig Copi af det i Fabricius Danmarkshistorie Side 38 afbildede Svrd fra Jrnalderen. Tillige findes Slv og Guld indlagt paa Svrdknappen (synligt p Billedet) og nede ved Haandgrebet. Jeg skal tillige oplyse om, at Rektoren ved Reykjavik Latinskole Dr. phil. Bjrn Olsen, der har set Svrdet hos mig, formener, at der under Haandgrebet findes Runer, der imidlertid for mit je synes at vre utydeligere. Som ovenform bemrket, er Svrdet fundet i Hrafnkelsdal, hvor Hrafnkel Freysgode ligger begravet; men yderligere undersgelser af Stedet gav intet forget Resultat. - Saafremt Museet paa Basis af de modtagne Oplysninger kan bestemme Svrdets Alder vilde jeg vre srdeles taknemmelig for en Meddelelse herom.

Med srdeles Hjagtelse

rbdigst

H.I.Ernst

Apotheker og Vicekonsul.

Upplsingar essu brfi Ernsts aptekara veita okkur vitneskju um a fundarstaur sversins var rannsakaur eitthva frekar eftir fund ess.

bref_fra_ernst.jpg

Annar maur, Frederik Opffer a nafni, sem var blaamaur Kge, Kjge Avis, skrifai smuleiis eins konar rgsbrf til jminjasafns Dana. Hvar hann hefur snapa upp frttir af kaupum Ernst aptekara slensku sveri, er ekki gott a segja.

Kjge, d. 24. September 1900

Hr. Museumsinspektr Mollerup!

Apotheker H. J. Ernst p Seydisfjord har for nogen Tiden siden af en islandsk bonde kjbt et ldgammelt Hvdingesvrd for 12 kroner. Efter Beskrivelsen skulle det vre meget smukt og interessant . Det forlyder, at det er indlagt og brer Navnetrk, sledes at man ved, fra hvem ddet stammer. Efter hvad jeg fra sikker Kilde har bragt i Erfaring, agter Apotheker Ernst at slge Svrdet til en engelsk Samling. Da dette formentlig strider imod Bestemmelserne angende Danef, og da det jo var kjedeligt, hvis en antikvarisk Sjldenhed skulde g ud af Landet for personlig Vindings Skyld, tillader jeg mig at henlede Deres rede Opmrksomhed p Sagen. Apotheker Ernsts Fader, fungerende Toldkontrller Ernst, Vesterbrogade 115(?) vil sikkert kunne give goderOplysningerderom.

MedsrdelesAgtelse Frederik Opffer

I uppkasti af brfi sem Arthur William Mollerup hefur rita Ernst aptekara ann 12.desember 1900 skrifar hann meal annars:

... Gennem Justitsraad Jensen har jeg erfaret, at De forelbigt ikke agter at afstaa svrdet. Paa Grund af den antikvariske Vrdi vil jeg dog vre Dem forbudnen for en Meddelelse naar De eventuelt skulde faa i Sinde at skille Dem ved det.

Ernst upplsti greinilega, a hann vri ekki eim buxunum a selja sveri.

Ekkert af essum sastnefndu upplsingum r jminjasafni Dana, koma fram Kumli og Haugf Kristjns Eldjrns og aan a sur endurtgfu ritgerinni fr 2000, enda fann g fyrstur manna essi brf og greini fyrstur fr eim n. g s n, egar g tek au fram eftir a au hfu safna hj mr ryki mppum, a enginn hefur ntt sr au egar um sveri Hrafnkelsdal hefur veri rita sari rum. Astandendur endurtgfu ritgerar Eldjrns geru sr ekki essu efni frekar en rum mjg miki far um a bta vi upplsingum.

Ernst aptekari lt san sveri. Hvort hann seldi ea gaf a vitum vi ekki dag. En a endai Svj, en Ernst var umbosmaur SKANDIA lftryggingaflagsins, sem gti skrt fer sversins til Svjar. Samkvmt snskum heimildum gaf N. Petersen jsttsr Kaupmannahfn formlega sveri skari 2.Svakonungi, sem lt a san ri 1903 Statens Historiska Museum i Stokkhlmi. Fkk sveri safnnmeri SHM-11537.

Sveri afhentu Svar svo slendingum ri 1971 eins og t.d. m lesa umhr forsu jviljans hinn 15. september 1971, ellegar grein rs Magnssonar rbk Fornleifaflagsins 1971. Ekki gat a talist til gjafar snskum lgum samkvmt, en a er n slandi til varandi varveislu (stndig deposition). ann 14. september 1971 fkk r Magnsson sveri hendur, og hefur a san veri varveitt jminjasafni slands og er enn skr me snsku safnnmeri me rum upplsingum ( Sarpi) sem er hins vegar mjg btavant.

1920px-ufberht_gerade.jpg

Dmiger VLFBERHT ritun,er ekki slensku sveri.

+VLFBERHT+ sver

Sveri sem kennt er vi Hrafnkelsdal, tt a hafi fremur fundist Sknudal, er me svo kallaan VLFBERHT brand - a v er tali er. a telur dr. Kristn Sigurardttir forvrur, nverandi forstjri Minjastofnunar slands. Kristn telur sigeinnig hafa fundi VLFBERHT-letrun hinu fagra sveri (jms. 557) sem fannst ri 1868 kumli a Hafurbjarnarstum, sem er nrri Sandgeri. Smuleiis telur Kristn sig hafa fundi VLFBERHT-letrun brandi svers sem fannst Baldursheimi Mvatnssveit (jms. 2), en mr vitandi hefur Kristn ekki birt neittv til stunings.

_rkynju_vlfbehrta.jpg

KristnSigurardttir forvrur hefur birt essa meintu VLFBERHT letrun sverinu fr Hafurbjarnarstum, ea rttara sagt leifar hennar, v greinilega er ekki miki eftir af henni. Lkast til er etta letrun llegri eftirger af VLFBERHT brandi.

hafurbjarnarsta_ir.jpg

Sveri fr Hafurbjarnarstum. Ljsm. jminjasafn slands.

baldursheimur.jpgSveri fr Baldursheimi er mjg illa fari og me lkindum a inngreipt VLFEBRHT-"tauschering" yfirbori brandsins hafi varveist. Snnun fyrir v vri vel egin! Skuggar llegri rntgenmynd fr 1979 eru ekki ng. Teikningin var ger af A. Gslasyni.

VLFBERHT ea ULFBERHT sver voru upphaflega hgasver sem framleidd voru r hgajrni sem flutt var til Evrpu fr ran eajafnvel alla lei fr Indlandi. Gi jrnsins voru meiri en ess jrn sem unni var Evrpu, ar sem Asu kunnu menn a hita mlminn me vibttum kolefni 1300-1400 grur lokuum deiglum lengri tma. Vi a styrktist jrni til muna og getur talist til stls. Egg branda r slku jrni voru harari, og ar sem sverin voru notkun voru VLFBERHT-brandar taldir bera af rum sverum. Sverin ekkjast m.a. v a merki me nafninu VLFBERHT hefur veri grafi og greipt me mkri mlmi (danska tauscheret, enska incrusted, sj meira um tknina hr) efst blrefilinn nrri tanga brandsins. Hinum megnin var skreyti me me XX-og II-laga tknum (sj mynd near).

Fyrir nokkrum rum birti breskur vsindamaur Alan Williams a nafni, sem starfar vi The Wallace Collection i London, niurstur snar rannsknum jrninu Ulfberht-sverum (sj hr). Williams uppgtvai a norrnir menn ea arir fru fljtt a falsa VLFBERHT branda. A sgn William m oft sj a letruninni, jafnt sem efnagreiningunni jrninu. Eftirgerir voru me ranga stafsetningu "brandinum" og minna innihald kolefnis jrninu.A svipari niurstu hefur fornleifafringurinn Anne Stalsberg komist, n mlmrannskna, enhn hefur aftur mti snt fram breytingar og rkynjun letrunum, sem virast haldast hnd vi verri gi brandanna egar fram la tmar og flsu merkjavara kemst kreik.

annestalsberg.jpg

Voru hin rj slensku "VLFBERHT-sver" merkjavara ea evrpsk soraframleisla?

Hvort gi sveranna fr Hrafnkelsdal og Hafurbjarnarstum hafi veri g ea lleg, ea hvortinngreipt letrunin s rkynju eur ei, veit gekki ngu gjrla til a geta sagt fr v. letrunin brandinum fr Hafurbjarnarstum gti bent til ess a sveri hafi veri r deigara jrni en "ekta" VLFBERHT-merkjavara, s gengi t fr niurstum Alan Williams og nnu Stalsberg.

ri 1979 ltKristn Sigurardttir rntgenljsmynda sverin og komu mjg greinilegar letranir ljs. Hugsanlega hefur hn skrifa meira um r lngu sar doktorsritger sinni, en ekki greinir hn fr v frsgnum snum af Hrafnkelsdalssverinu sem birst hefur eftir a hn var ritu, t.d. essu riti, sem v miur inniheldur fjlda missagna og rangfrslna.

Greinilegt er a menn Norurlndum, ea vkingarnir, (ef menn vilja halda a kjnalaga safnheiti), hafa greinilega veri slgnir merkjavru eins og helbeitt VLFBERHT-sverin. eir hafa fljtlega s sr fri a falsa slka hgavru. Hr a lokum birti g skopmynd sem einn snjall blateiknara Berlingske Tidende Danmrku teiknai er frttin af niurstum Alan Williams birtist v blai hr um ri.

483583-vikinger-solgte-kopivarer--.jpg

MerkjavruprinsinnValiant og Hrafnkell Freysgoi me linan VLFBERHT sinn Sknudal?

Heimildir

Jn Hnefill Aalsteinsson 1981. Sveri r Hrafnkelsdal. rbk hin slenzka Fornleifaflags 1981, bls. 40-47.

Kristjn Eldjrn 1956. Kuml og Haugf heinum si slandi. Akureyri 1956. (Bkin endurtgefin ri 2000 me mjg takmrkuum vibtum og litmyndum).

r Magnsson 1971. Endurheimt Fornaldarsver. rbk hins slenzka Fornleifaflags 1971, bls. 86-90.

Kristn Sigurardttir 1981. Tvn Ulfbert sver? Ljri 2. rg. 1. tbl. Nv. 1981, bls. 7.

Kristn Sigurardttir 1994. Sver fr Hafurbjarnarstum. Gersemar og arfaing. jminjasafn slands og Hi slenska Bkmenntaflag 1994, bls. 22-23.

Stalsberg, Anne.The Vlfberht sword blades reevaluated. Jenny-Rita [Nss]: Et utradisjonelt skrivested. Stavanger, Norway. Afmlisrit til Jenny-Rita Nss sem birst hefur netinu. [rstal tg. ekki fundi]

Williams, Alan R. 2007, ‘Crucible Steel in medieval swords’, Metals and Mines: Studies in Archaeometallurgy (London, 2007), pp. 233-241.

Skjalasafn Nationalmuseeet Kaupmannahfn 2. Afdeling (N Afd. for Middelalder og Renaissance): Ml 317/00 [1900] merkt: Island; Svrd fra Vikinge-tiden.

Annar frleikur:

Hrer v haldi fram, a jrni Ulfberht sverum su alls ekki r Austurvegi, heldur hgastl tta r Taunus fjllum skalandi. Sj enn fremur hr. Samkvmt Robert Lehmann er miki arsenik jrni Ulfberht svera. a telur hann tiloka austrnan uppruna stlsins. Mr snist a ekki fara efnafringnum vel r hendi a leika fornleifafring.

hugaver frslumynd um VLFBERHT sver, sem Jn Steinar Ragnarsson benti mr FB. Frslumyndin birtir niurstur nnu Stalsberg n ess a nefna hana nafn, en annars er etta gt frsla og skemmtun:

Vilhjlmur rn Vilhjlmsson 2015 Varist falsanir og eftirpun.


Minningar r felti

stora_borg_1984.jpg

Eigi bist g afskunar essari mynd, hn s llegum gum. g setti hana til hliar fyrir mrgum rum. g fkk mig eim rum aldrei til a henda misheppnuum myndum. Skyggnan var ekki sett ramma, sem skrir ryki. Mig minnir a myndina hafi g sett til hliar v mr tti hn hjktleg. N sni g hana flustu alvru. Hn er gtis heimild.

Myndin snir vinnu vi einaerfiustu fornleifarannskn slandi: Rannsknina Stru-Borg undir Eyjafjllum. g hef ekki lengur rtali egar g var arna heimskn, v g gaf rannskninni flestar ararljsmyndirnar sem g tk Stru Borg, egar g vann arsumrin 1981 og 1982, a var m.a. nokku safn 6x6 sm. litaskskyggna. Lklegast var g arna heimskn sumari 1984.

stora_borg_1984_2.jpg

Lti hefur v miur komi t um rannsknirnar Stru-Borg. jminjasafni lt miki af v gfurlega mikilvga efni sem ar fannst eyileggjast. a er alfari sk rs Magnssonar og eirrar stjrnar sem fylgdi honum jminjasafni slands til fjlda ra.

myndinni sst Mjll Snsdttir fil. kand. (t.v.) sem dag er einn af forstjrum Fornleifastofnunar slands, einkafyrirtkis sem bur fornleifarannsknir og skrningar og skir f a sem yfirvld veita til rannskna. Me Mjll mlir Dr. Orri Vsteinsson sagnfringur, sem lngu sar var gerur a prfessor fornleifafri . egar myndin var tekin var hann vst menntskla. Orri fkk sna fyrstu jlfun vi hinar erfiu astur Stru-Borg. a herti menn.

Vona g a hamlingatki sem nota var etta sumar hafi veri lagi, v rin sem g vann Stru Borg var a ntt. Harmlingar rst sem var yngri enundir-liggjandi rst, gat hglega fengi harmlingar sem lgu undir rstinni sem var eldri. jminjasafni s ekki til ess a rannsknin fengi boleg rannsknartki. g fundai aldrei Mjll Snsdttir af v hlutskipti a stra essari rannskn.

t r xl Orra og maga hans virist vaxa fngulegur maur. etta er Einar vinur minn Jnsson fr Skgum, sagn- og lgfringur, sem oft vann me mr Stng jrsrdal . Einar var, mean hann grf, meal vandvirkustu grafara og teiknara sem g hef haft vinnu. Ef g hefi tk v a halda fram a grafa slandi, v hafi af fornleifafringum sem Orri hefur mennta og mta, myndi g reyna a f Einar vinnu, ganna vegna - hann kann sitt fag. g tki lka Orra vinnu, v hann sagi mr ungur er hann kom heimskn Stng jrsrdal, a hann hefivinnubrgin mn a fyrirmynd og lofai mig mjg fyrirlestri rsum fyrir feinum rum, svo g fr alveg hj mr fyrir framan gamla samnemendur mna rsum. a eru alltaf einhverjir sem kunna a meta mann.

Lk g n essu skjalli me myndum frannarri rannskn sem g kom hvergi nlgt. Hr hefur Kristjn Eldjrn boi fjlda manns me rannskn kumli vi lfljtsvatn sumari 1948. essa tsku verur vst aldrei hgt a f aftur fornleifafrina slandi, ar sem meirihluti fornleifafringa eru vst konur okkar tmum. Vi rum ekki aferirnar.

_slensk_fornleifafrae_i.jpg

kristjan_eldjarn_1948_2.jpg


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband