Kynusli forđum

urn cambridge.org id binary 20210720144631713-0539 S1461957121000309 S1461957121000309_fig3

Í útlegđ sinni hefur Fornleifur einatt og yfirleitt heilmiklar áhyggjur af íslensku ţjóđinni, sér í lagi ţjóđarlíkamanum í heild sinni, bćđi ţví sem gerist efst á milli eyrnanna - en ekki síđur ţví sem gerjast undir beltisstađ, og ţar er langmestur hamagangurinn ađ ţví er virđist.

Orđiđ "kynusli" er einkar leiđinleg orđskrípi sem ég heyrđi fyrst fyrir rúmum mánuđi síđan, og las ţađ á vef RÚV, (sjá hér).

Alveg sér og persónuleg ţykir mér ţetta mjög óheppilegt orđ og minna nokkuđ á rasískt orđaval. Mér skildist á frétt RÚV, ađ ţeir sem eru kynsegin og intersex séu haldnir kynusla. Allur ţessi usli rúmast aftur á móti í hinu nýja stafrói fjölbreytileikans: LGBTQIA+ . Ég viđurkenni fúslega, ađ ég á afar erfitt međ ađ lćra ţađ stafró, en passa ţó vandlega orđaval mitt varđandi fólk haldiđ svokölluđum "kynusla" - um leiđ og ég slć í ţađ orđ stóran og mikinn 12 tommu varnagla. Ég held ađ orđiđ sé afar ósmekklegt.

Ţegar forstokkađir fornleifafrćđingar eru komnir út úrskápnum sem laghentir bókmenntafrćđingar, og leiđa sannleikann í ljós um lygaheilkenni Halldórs Kiljan Laxness, međan ađ bókmenntamenn ţegja ţunnu hljóđi, er ef til vill ekki furđulegt ađ bókmenntafrćđingar séu farnir ađ túlka fornleifafrćđi og jafnvel DNA-rannsóknir.

Bókmenntafrćđingum er nefnilega margt til lista lagt, og ekki síst Ármanni Jakobssyni, sem er furđanlega klár til ađ vera úr röđum bókmenntafrćđinga - klár eins og systir hans - sama hvađ kveifarlegir kratar grenja og sósíalistaflokksmenn vćla og vola. Ţađ var Ármann sem RÚV tók tali og sem tjáđi sig m.a. um kynuslann.

En ţegar fornleifafrćđingurinn notar ósköp einfaldar heimildir er hann rađgreinir Laxness, virđist enn hćgt ađ digta ađeins upp viđ DNA-rannsóknir á manni sem greftrađur var í Finnlandi á 12. öld. Rađgreining á mjög illa varveittum leifum beina hans, sem fundust áriđ 1969 í Suontaka Vesitorninmäki, Hattula hérađi, sýna ađ hann var hugsanlega međ međ svokallađ Klinefelter syndrome. Klinefelter-heilkenni eru menn međ, ţegar ađ ţeir hafa einn auka X-litning í persónulegu genamengi sínu og eru XXY-menn.  Harry hét hann Klinefelter (1912-1990) sem skilgreindi ţessi heilkenni í mönnum og ţökk sé honum fyrir ţađ. Menn geta lesiđ grein um rađgreininguna á European Journal of Archaeology

Ţegar "karlmađur", sem fćr slíkar erfđir, vex úr grasi, fćr hann oftast einkenni sem gerir hann eilítiđ hávaxnari en kynbrćđur hans í sömu ćtt, en kveifarlegri á annan hátt: Tippiđ er afar lítiđ og vesćlt, honum vex ekki grön og sumir drengir međ ţessi heilkenni eru kynsegin og intersex eins og ţađ heitir í dag. Ađ fornu voru menn "ragir". Ekki veit ég hvort gamalt orđ fyrir raga einstaklinga sé til á finnsku, en hér má finna ýmis orđ um raga og arga menn í 1000 vatna landinu, sem ég tel ţó vart ađ hafi veriđ notuđ um einstaklinginn sem fannst í gröfinni í Suontaka Vesitorninmäki áriđ 1969. Sum ţessara orđa eru nokkuđ svćsin en notast ţó af samkynhneigđum sjálfum viđ ýmis tćkifćri; Ţó líklegast ekki Ruskean Reiän Ritari. Ég ćtla ekki ađ upplýsa hvađ ţau ósköp ţýđa. Menn verđa ađ finna sér orđabók sjálfir - Fjölmör börn lesa nefnilega Fornleif og líka einstaka móđgunargjarnt fólk undir fimmtugsaldri. Ţessi mynd er fyrir ţađ:

Screenshot 2021-09-25 at 20-06-59 5 Very Weird Themes in Medieval Manuscripts

Orđiđ Kirkasvärinen (Bjartur, litríkur) var líka til um hýra hali í Finnlandi forđum. Ţađ ţykir mér fallegt orđ og tel nćsta líklegt ađ ţađ sé frá tímum Kalevala.

Ţessi kyngreining á erfđaefni og kynusla mannsins í Suontaka Vesitorninmäki er svo komin út í heimsfréttirnar í ýmsum myndum og oftast tekst blađamönnum ađ nauđga vísindunum og niđurstöđunum, ţví eins og kunngut er hafa margir blađamenn örugglega einhverja skekkju á einum eđa fleiri litningum sinna.

Vinsamlegast takiđ eftir ţví, ađ ég segi ekki ađ hinn forni Finni hafi veriđ ţjáđur af Klinefelter, ţví ég tel ekki ađ hann hafi veriđ haldinn usla, ţó hann gćti kannski ekki eignast börn vegna veikleika kynsins. Ţađ geri ég ţó alls ekki vegna ţess ađ ég er pólitískt kórréttur og áhugasamur um stafróf og regnboga hinsegins fólks sem verđur ć flóknara í framburđi fyrir karlpunga eins og mig. En mađur er alltaf ađ lćra eitthvađ nýtt og verđur ađ sćtta sig viđ ađ heimurinn breytist.

Ég geri mér hins vegar grein fyrir ţví, eftir ađ hafa fylgst međ rađgreiningum og útreikningum erfđafrćđinga sem vinna međ A-DNA (Ancient DNA) ađ ţegar brotakenndar DNA-leifar sem unnar eru úr beinum er "amplifisérađ" ţá geta gerst furđulegustu hlutir - m.a. oftúlkanir.

Ţađ er ţví miđur orđiđ vel ţekkt ađ DNA-sérfrćđingum ţykir mun skemmtilegra ađ halda fram mögulegum villum en ađ draga rangar eđa hugsanlegar niđurstöđur til baka.

Kynsegin-mađur á Íslandi: Á Ytra-Garđshorni í Svarfađardal

gay-vikingŢađ skyldi ţó aldrei vera, ađ ţađ hafi fyrrum veriđ margir einstaklingar međ Klinefelter heilkenna á Íslandi?

Jú alveg örugglega; Ekki ađ spyrja ađ ţví: Iceland has it all - and volcanoes too. Klinefelter-heilkennin fundust vitaskuld fyrst í fornum Íslendingi, og áđur en Finnar fóru í vímu út af sínu eintaki. Hugsiđ ykkur landkynninguna ef okkar Klinefelter karl hefđi komist fyrstur í fréttirna.

S.S. Ebeneserdóttir hjá Íslenskri Erfđagreiningu(ÍE) og ađrir samstarfsmenn hennar á Íslandi og erlendis birtu áriđ 2018 í grein í ritinu SCIENCE, sem ber heitiđ ´Ancient genomes from Iceland reveal the making of a human population´ (sjá hér) niđurstöđur rađgreininga á erfđaefni úr 27 beinagrindum fornum á Íslandi. Og viti menn, ţađ fannst auđvitađ XXY-kynseginn einstaklingur, og var sú "uppötvun" gerđ áđur en "Riddarinn" finnski var rađgreindur.

Ţetta er sagt um íslenska kynseginn kumlbúann:

«To our knowledge, this is the firs report of an individual with Klinefelter syndrome or any kind of aneuploidy based on aDNA... ».

 Haugbúinn sem greindur var sem kynseginn mađur međ Klinefelter heilkenni, var grafinn upp af Kristjáni Eldjárn í kumli áriđ 1954 ađ Ytra-Garđshorni norđur í Svarfađardal. Kumlbúinn fékk greiningarheitiđ YGS-BT í rannsókn S.S. Ebenesardóttur og alls ađstođarfólks hennar.

Alvarleg kynvilla í beinagreiningu

Hildur Gestsdóttir mannabeinafrćđingur hjá einkafyrirtćkinu Fornleifastofnun Íslands, hafđi í grein í Árbók Fornleifafélagsins 2000 dćmt einstaklinginn í kumli í á Öndverđarnesi á Snćfellsnesi sem "gelding" í grein í Árbók Fornleifafélagsins áriđ 2000, án hjálpar DNA (Sjá hér). Hildur nefndi einnig ţann möguleika ađ ađ kumlbúinn hafiđ veriđ haldinn Klinefelter-heilkenni. En ţess ber ţó ađ geta ađ Klinefelter-einstaklingar voru ekki geldir eins og Hildur heldur fram. Ţeir eru oftast alveg eđa nćr alveg ófrjóir. Á ţví tvennu er mikill munur og vona ég ađ Hildur ţekki nú orđiđ muninn á ţví tvennu. Vísindamenn geta ţó veriđ andlega geldir, en ţađ er annađ vandamál.

Adolf Friđriksson bćtti síđan um betur í endurútgáfu á Kuml og Haugfé Kristjáns Eldjárns, og gerir geldinginn međ Klinefelter í Öndverđarnesi ađ "vönuđum" einstaklingi. Vönun er ađeins skurđur á sáđstreng og annađ en gelding, ţar sem meira rýkur af. Ţađ var eins gott ađ Dolfi og Hilda fóru ekki lćknisfrćđina.

Rannsókn S.S. Ebeneserdóttur et al. (sjá hér) sýndi hins vegar, ef tölfrćđi rannsóknarinnar er yfirleitt marktćk, engin merki um Klinefelter-heilkenni í einstaklingnum í kumlinu á Öndverđarnesi á Snćfellsnesi (DKS-A1) sem Hildur hafđi taliđ ađ gćti hugsanlega hafa veriđ kynseginn einstaklingur eđa geldingur, og sem Adolf Friđriksson kallar vanađan.

Ţannig lauk ţeirri kynlegu ćfingu. Mannskepnan hefur ţví sem betur fer ekki breyst svo mikiđ síđan á 10. öld.

Erfđamengjaheimurinn er hverfull, en lítiđ fer fyrir leiđréttingum ţegar í ljós kemur ađ menn hafa vađiđ í villu.

Auđvitađ hljóta einhverjir Íslendingar ađ hafa veriđ međ Klinfelter-heilkenni frá upphafi - ţó ţađ nú vćri. En hvernig slíkum mönnum var tekiđ í samfélögum fyrri alda er svo annađ mál. Á Íslandi voru ţeir ađ minnsta kosti ekki heygđir eins og furstinn í Finnlandi međ ţví haugfé sem nútímafólk tengir kvenmönnum.

Ekkert erfđagóss í gröfinni var frá mömmu eđa ömmu kynsegins landnámsmannsins ađ Ytra Garđshorni sem greindist međ Klinefelter i sparnađarrađgreiningu ÍE; Var ţađ vegna ţess ađ samfélagiđ sćtti sig ekki viđ "ergi"? Voru Landnámsmenn á sömu línu og einhver Guđmundur Ólafsson sem uppi var á 17.öld og skrifađi: Ragur er sá sem wid rassen glýmer. Fékk hinsegin fólk friđ á landnámsöld eđa voru ţá alveg sömu ofsóknir í gangi og ţegar meira og minna kynruglađir munkar/nunnur í klaustrum skrifuđu um brókar-Auđi (í Laxdćlu) og annađ fólk sem ekki var alveg eins og "viđ hin" ţessi stöđluđu sem göngum í siđlegum og sćmandi fötum.

Allir sem hafa lesiđ Njáls sögu og Laxdćlu vita, hvers kyns var og hve mikill kynuslinn var forđum - ađ minnsta kosti í klaustrunum ţar sem bókmenntirnar voru ritađar međ hönd á pung. Brókar-Auđur var til ţá sem nú. Tađskegglingar Njálu og hoppandi Gunnar eru ţađ sem gerir ţjóđfélagiđ litríkt.

Miđausturlandaguđfrćđi kirkjunnar reyndi hins vegar ađ fela kjötiđ, sem var veikt, og lystina, og skilgreindu allt sem synd sem útilokađi vist í Himnaríki eftir böl jarđvistarinnar. Bönn skapa hins vegar löngun.

Bókmenntafrćđingar og sagnfrćđingar (t.d. Gunnar heitinn Karlsson), sem kyniđ kitlar, gleyma svo algjörlega grundvallar vinnureglum sínum ţegar kemur ađ lýsingu ástarlífs og hvers kyns er, ţví ţeir tala ţá um hvernig slíkt hafi veriđ á söguöld, ţó svo ađ Íslendingasögurnar séu ritađar á kristnum miđöldum af mönnum sem hugsanlega hafa litiđ kynferđi öđrum augum en t.d. landnámsmenn og ţar ađ auki öđruvísi en samtímamenn ţeirra. 

801ace7da1a6a3c9796ba21226d4d028

Vitnisburđur Hómilíubókar

Í Hómilíubók (eđa Íslenskri hómilíubók) sem er safn af fornum stólrćđum, bćnum og lífsreglum, sem jafnframt elsta bók íslensk sem ţekkt er (frá ca. 1200 e.Kr.), ţó hún sé ađeins til í afriti sem varđveitt er í Stokkhólmi í handriti frá 17. öld (og nefni organsöng). Svíar keyptu handritiđ fyrir slikk. Bókin hefur auk rćđna ađ geyma frćđslugreinar og bćnir. Hómilíubók er talin rituđ um aldamótin 1200 (fyrir utan organsönginn) og margir telja hana međal ţjóđargersema íslenskrar tungu.  Enginn veit hins vegar hver skráđi Hómilíubókina eđa hvar hún var niđurkomin á landinu í fjórar aldir áđur en Svíar krćktu í hana.  Í henni má lesa um ýmsar syndir undir beltistađ:

   "Öll kristnispell, ţau er bannsakar eru, og allir lagalestir, ţeir er sakarađili á vígt um, svo iđ sama ţćr inar leiđilegu launţurfasyndir, er sumir menn gera, ţeir er eigi ţyrma körlum heldur en konum eđa misţyrma kykvendum ferfćttum, ţessir hlutir allir lykja himinríki, ţeim er eigi vill af láta né upp bera fyr kennimenn."

EmoO_gdXEAM-E-C

Enn fremur er tekiđ ótvírćtt til orđa utan ramma ţess sem kirkjunni var ţóknanlegur í ţessum bođskap:

"Aldregi má," kveđur bókin, "karlmađur konu saurga." Ţađ er svo ađ skilja, ađ kona verđur ţví ađeins af karlmanns sauri saurug, ef hennar vilji er til. En ef viljinn er til og ţá, ţá er ţó ţess synd, er hana elskar, ţótt hann vinni eigi sjálfur hana, sem Páll mćlti: "Slíkir hlutir," kvađ hann, "skilja mann frá himinríki, eigi ađeins ţá menn, er gera ţá, heldur bćđi og hina, er samţykkir eru viđ slíka atferđ."

Hér var ekki veriđ ađ tala um coprofílíu, held ég (sláiđ ţví upp svo börnin skađist ekki), en eftirfarandi spakmćli í Hómilíunni eiga jafnvel viđ í hinum sauruga og vesćla nútíma ţar margar óhreinar sálir búa í heilbrigđum líkama. Um ţađ segir:

  En ţađ er eigi fjallamannvit, ađ mađurinn viti ţađ, hvađ hann er eđa hverjar greinir hans vesningar eru. Líkami heitir einn, inn óćđsti hlutur mannsins og inn ysti. En sá heitir önd, er bćđi er innri og ćđri. En sá heitir andi, er miklu er ćđstur og göfgastur og innstur.

Kynuslinn Klinefelter-heilkenni, sem höfundur siđvendninnar í Hómilíubókinni ţekkti ekki, hefur vćntanlega fylgt manninum lengi. Víst má telja ađ margir ţeirra sem haldnir hafa veriđ ţessum usla hafi veriđ illa séđir, t.d. ţegar mannskepnan fór ađ trúa ţví ađ andinn vćri ćđri líkamanum. Nauđgandi prestar og biskupar á okkar eigin tímum hafa líklega aldrei lesiđ heillaráđ Hómilíubókar, ţótt synd annarra hafi veriđ ţeim afar hugleikin í pontu.

Screenshot 2021-09-25 at 20-05-32 Oddities in Medieval Manuscript Illustrations

Tré forbođinna ávaxta óx aldrei á hjara veraldar. Konur mega líka láta sig dreyma. Ţetta tré verđur ekki einu sinni rćktađ í gróđurhúsi ímyndunarveikinnar á Íslandi, og ekki eru ţetta bjúgaldin í Eden.

Leitađ var ađ kynsegin-hrossum

Í nýlegri rannsókn á kyni fornra hrossa á Íslandi var leitađ ađ XXY-hrossum, ţađ er ađ segja í leggjum og tönnum hrossa frá Landnámsöld. Ađstendendur rannsóknarinnar leituđu vitaskuld líka ađ Klinefelter-hrossum og Abby Normal hrossum.

Ţegar stagađ hafđi var í holur niđurstađnanna í spálíkani, sem útbúiđ hefur veri til Forn-DNAstags, kom í ljós ađ ekkert fornhrossanna sem greint var var XXY-hestur. Ţađ eru mér og mörgum öđrum mikil vonbrigđi.

Screenshot 2021-09-11 at 11-40-06 Super Gay Horse

Frćndur vorir Svíar hafa aldrei boriđ skinbragđ á öl eđur mjöđ. Hćgt er ađ hella á ţá hrossakeytu og gera ţá glađa. Super Gay Horse er bjórr sćnskur. Hvort hann hentar fólki međ kynusla skál ósagt látiđ.

Ég er ţó alveg viss um ađ glysgjörn XXY hross hafi veriđ mörg á Ísland, sem skýrir brokk og tölt, og ađ ţađ hafi veriđ kynvilltir jálkar úr Skagafirđi sem héldu ađ ţeir vćru trippi sem KEA seldi hér um áriđ sem saxbauta á dós í stađ beljubuffs.

Getur skapast "XXY kynusli", ţegar brotakennt fornerfđaefni er útreiknađ međ spálíkani?

Í samdrćtti um greinina um íslensku hrossin, sem birtist í Journal of Arcaeological Science, (Sjá einnig hér) kemur strax fram ađ leitađ var eftir sparnađi viđ DNA rannsóknir á fornum beinum: This costeffective method provides statistical confidence to allow for sexing of highly fragmented archaeological specimens with low endogenous DNA content; Slíkur sparnađur er ekki alltaf heilladrjúgur. 

En DNA-menn viđurkenna sjaldan gangrýni. Erfđaefni er líka orđiđ ćđri öđrum máttarvöldum og heimstrúarbrögđunum. Menn trúa á DNA eins og guđ úr vél.

Vćri ekki annars unađslegt ef hann Hýr frá Ytra-Garđshorni, ţessi forđum svo jarpvindótti og skjótti hestur hefđi veriđ Equus caballus domesticus sexualis? Ţađ myndi svo sannarlega hafa fullnćgt kenjum ţeirra sem eru á kafi í klofinu á sér og öđrum og hinni afar ţreytandi og afdönkuđu kynjafrćđi sem enn grasserar á Íslandi vegn vanmáttar í frćđunum.

Gárungar í ţéttbýli rađgreina einnig á fullu og telja nú nćr öruggt, ađ gunnfáni Miđfokksins minnist einmitt Hýrs, gredduhestins utan gátta, og sem aldrei stóđ nema ađ lestrarhesturinn nćrsýni athugađi máliđ sérstaklega. Fornleifur gćti japlađ á hráu nautahakki, ţjóđlegu og jafnvel úr útlöndum, upp á ađ ţađ sé rétt greining hjá sér.

logo

Skrifađ á nćrbuxunum síđla í september 2021.


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 Smámynd: Jón Steinar Ragnarsson

Rakst á merkilega kyngreiningu sem trođiđ hefur veriđ inn í Íslendingabók af einhverjum kloflofanda.

Kyn og beyging orđsins er jafn óljós og ţađ sem ţađ ku eiga ađ lýsa.

"Kár" er ţađ og mun eiga viđ um tvíkynja eđa kynlausa manneskju (kannski kleinfelder, sem mér finnst einhvernvegin vera kvennlegri manneskjur en hitt, auđţekkjanlegar af sérkennilega breiđum hálsi ţó.

Ekki getur ţađ átt viđ trans, eđa annarskonar viljandi metamorfósu, hvađ ţá ađrir stafir í geyókey stafrófinu sem mér virđist snúast meir um rekkjusmekk en lífrćđi.

Hvernig íslendingabók veit um svona intím hluti er mer ađ öllu huliđ.

Kannast hlustendur viđ orđiđ Kár?

Jón Steinar Ragnarsson, 27.9.2021 kl. 08:48

2 Smámynd: Jón Steinar Ragnarsson

Já og takk fyrir súkkulađiplakatiđ sem nú prýđir vegg hjá mér í nettum ramma. Takk sömuleiđis fyrir enn eina snilldar greinina, eđa greininguna.

Ţađ klúkkađi í mér viđ lesturinn. Gerđi snjóugan morgun notalegri.

Jón Steinar Ragnarsson, 27.9.2021 kl. 09:09

3 Smámynd: Heimir Lárusson Fjeldsted

Habbđu ţökk fyrir greinina.

Heimir Lárusson Fjeldsted, 27.9.2021 kl. 13:49

4 Smámynd: FORNLEIFUR

Ţakkir fyrir innlitiđ. Hef ekki hugmynd um Kár.

FORNLEIFUR, 28.9.2021 kl. 07:45

Bćta viđ athugasemd

Hver er summan af sex og ellefu?
Nota HTML-ham

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband