Listin ađ ljúga ađ ferđamönnum

img_0004_1267736.jpg

Fornleifar og fornleifarannsóknir á Íslandi eru á síđari árum orđiđ eitt ađalefniđ á gúrkutíđ fjölmiđlanna. Ţađ er auđvitađ gott ađ frćđigrein og frćđsla sé almenningi ánćgja og jafnvel skemmtun, en ţegar skemmtunin er orđiđ ađ hálfgerđum sirkus og frćđin eru virt ađ vettugi, ţá verđa menn ađ staldra viđ og segja skođun sína.

Stundum rekst mađur á svo mikiđ rugl um fornleifar á Íslandi í fjölmiđlum, ađ mann vantar orđ til ađ lýsa ţví. Viđ höfum séđ ţetta vel sumariđ 2015, ţegar rúst skála sem rannsökuđ hefur veriđ í Lćkjargötu er síendurtekiđ sögđ vera frá landnámi, ţótt fornleifafrćđingurinn sem rannsakar rústina segi af mikilli varúđ, ađ hún telji hana vera "frá fyrstu öldum byggđar á Íslandi". Á ţessu er mikill munur, en greinilega geta blađamenn og fréttasnápar gúrkuvertíđarinnar ekki gert greinarmun á ţví.

Nýlega sá ég grein eftir írskan mann, Neil McMahon, sem hefur búiđ á Íslandi í tćp 40 ár og m.a. starfađ sem kennari, leiđsögumađur og nú sem enskufréttamađur. Hann ritar um fornleifar á Íslandi í ókeypis-blađinu Iceland Magazine sem dreift er til útlendinga á Íslandi og er ţađ einnig ađgengilegt á netinu. 

McMahon lýsir m.a. Ţjóđveldisbćjarskömminni í Ţjórsárdal á ţennan hátt:

Stöng Commonwealth Farm in South Iceland
Here at Stöng is a fine reconstruction of one of over 20 houses in this once-fertile valley, destroyed in a massive eruption of the volcano Hekla in 1104. Several houses were excavated by a team of Nordic archaeologists in 1939 and the reconstruction of the best-preserved one in 1974 was part of the nation’s celebration of eleven hundred years of settlement. To commemorate Iceland’s adoption of Christianity in 1000 AD, a turf-clad stave church was erected nearby in the year 2000.(Sjá hér)

2010-08-09-07110-03_iceland_thjodveldibaer2.jpg

Ljósmynd Gernot Keller. Aldrei hefur veriđ hringlaga kirkjugarđsgerđi kringum kirkjuna á Stöng.

Hér eru lesendur leiddir í ţann vafasama sannleika, ađ Ţjóđveldisbćrinn sé á sama stađ og Stöng og ađ eyđing Ţjórsárdals hafi átt sér stađ í Heklugosi áriđ 1104. En er ţađ nema von, ađ frásagnaglađur Íri komist ekki ađ ţví sanna eftir hartnćr 40 ár á Íslandi, ţegar ţeir sem standa ađ ţjóđveldisbćnum hella eintómum lygum út í upplýsingaefni á netinu.

Á vefsíđu Ţjóđveldisbćjarins er upplýst ađ:

"The Commonwealth farm in Ţjórsárdalur is one of Iceland's best kept secrets. The farmhouse, built on the site of one of the manor farms of the Age of Settlement, is constructed as experts thought it would have been." (Sjá hér).

Hér er ekki upplýst ađ Ţjóđveldisbćrinn sé byggđur nćrri ţeim stađ ţar sem rústir Skeljastađa voru. Fólk heldur ţví auđveldlega ađ endurgerđin hafi veriđ reist ofan á rúst Stangar.  Ţar ađ auki er ţví haldiđ fram ađ Ţjóđveldisbćrinn, sem aldrei verđur neitt annađ en hugarfóstur eins ţjóđernisrómantísks myndlistakennara, Harđar heitins Ágústssonar, sé afrakstur vinnu margra sérfrćđinga.

1_2_b.jpgFrá rannsókn á kirkjurúst og smiđjurúst undir henni. Myndin efst er frá rannsókn kirkjurústarinnar á Stöng. Ljósmyndir Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson.

Af hverju allar ţessar rangfćrslur og veruleikafirring?

Ef nokkuđ er, ţá er alls ekki hlustađ á sérfrćđinga. Ţađ er ekki veriđ ađ segja fólki ađ inni í veggjum Ţjóđveldisbćjarins sé steinsteyptir veggir og ađ í allt of háreystri ţekjunni sé nćlondúkur sem var vinsćll á 8. áratugnum. Ţjóđveldisbćrinn er ţví miđur ekkert annađ en hugarfóstur sjúklegrar menningarminnimáttarkenndar sumra Íslendinga, sem endar í ţví ađ menn fara ađ byggja "fornleifar" til ađ eiga eitthvađ "fínt" eins og "hinar ţjóđirnar".

1bb.jpg

Mynd ţessa tók höfundur áriđ 1992 ţegar veriđ var ađ gera viđ austurgafl ţjóđveldisbćjarins. Hćnsnanet og gólflagningarefni höfđu menn ekki á Ţjóđveldisöld. En á ţennan hátt var nú leyst vandamál ćvintýrasýnar Harđar Ágústssonar listmálara, sem fékk ađ stjórna byggingu fornhúss á 1100 ára afmćli búsetu í landinu. Á 8. áratug 20. aldar hófst auglýsingastofuţjóđernisstefna Íslendinga, og ef eitthvađ er hefur hún enn aukist eftir Hrunadansinn áriđ 2008.

plaststong_1267732.jpg

Ţór Magnússon horfir eins og Plastgaukur á "forn" vinnubrögđ viđ gerđ Ţjóđveldisbćjarins.

Sumir menn sem standa í slíku braski eru ađ mínu mati jafnvel ađ reyna ađ reisa minnisvarđa um sjálfa sig. Menn eru greinilega enn ađ. Reistur var hryllingur sá í Skálholti sem kallađur er Ţorláksbúđ og menn dreymir um miđaldadómkirkjur og leikmyndar-Selfoss. Íslendingar sakna greinilega Disneylandsins.  Ţeir gleyma hins vegar ađ spyrja sig, hvort ţetta sé ţađ sem ferđamennirnir hafi áhuga á ađ sjá. Kannski eru ferđamenn einmitt ađ flýja heim plasts og yfirborđsmennsku í heimabyggđ sinni og vonast eftir einfaldleika hreinleikans á Íslandi.

Kirkjan sem reist var viđ ţjóđveldisbćinn í Ţjórsárdal, á ekkert skylt viđ kirkjurúst ţá sem ég rannsakađi ásamt samstarfsfólki mínu ađ Stöng. Ekkert samstarf var haft viđ mig, fornleifafrćđinginn sem fann og rannsakađi kirkjurústina, varđandi endurreisn og gerđ kirkjunnar.  Stjórn Ţjóđveldisbćjarins hefur aldrei viljađ leiđrétta rangfćrslu ţćr sem ţeir flytja í upplýsingaefni og ţađ er enn veriđ ađ vega ađ heiđri mínum sem sérfrćđings um fornleifar á  Stöng og í Ţjórsárdal, međ ţví ađ nefna ekki niđurstöđur rannsókna minna - ađ ţegja ţćr i hel.  Ţađ er gömul íslensk ađferđ, sem oft tekst, en ekki til lengdar. Svik komast upp um síđir.

Hvađ varđar Stöng, ţá ćtti ekki ađ vera vandamál fyrir ţá sem sjá um ferđamannaiđnađinn í Ţjóđveldisbćnum ađ sćkja sér réttar niđurstöđur um fornleifarannsóknir í Ţjórsárdal. Nóg er ađ finna hér á Fornleifi.

steinsteypan_kaera.jpgFerđamönnum í Ţjóđveldisbćnum er ekki sagt frá ţessu.

Ţessi "eftirlíking" úr plasti og steinsteypu, sem falin er undir skinni síđbúinnar ţjóđernisrómantíkur og menningarminnimáttarkenndar, er rekin í samvinnu viđ Ţjóđminjasafniđ. Og er ţví líklegast er ekki viđ aumingja fólkiđ í ferđamannaiđnađinum í  Skeiđa- og Gnúpverjahreppi ađ sakast.

Ţjóđminjasafniđ, samstarfsađili um rekstur Ţjóđveldisbćjarins, getur heldur ekki greint rétt frá endalokum byggđar í Ţjórsárdal. Rangar upplýsingar eru um eyđingu byggđar í Ţjórsárdal í sýningum safnsins, sem og á Sarpi, ţegar lýst er forngripum úr Ţjórsárdal. Er ţađ nema von, ađ einhverjir asnist til ađ ljúga ađ ferđamönnum, ţegar logiđ er ađ ţeim af einni helstu menningarstofnun íslenska ríkisins?

Sjá einnig: Plastöldin í Ţjórsárdal.


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband