Frsluflokkur: Fornleifar

a var Ok

Reinheimenski-1024x683

Hr um daginn, egar mannfrihj fr rija flokks hskla Texas voru me fjlmilasj og tfr vi Oki, fylgd Andra Sns Magnasonar umhverfissinna og sjlfan sig, var mr hugsa til Noregs.

"Og hvers eiga Normenn a gjalda", spyrji i? v er ausvara: Normenn ekkja, andsttt v sem gerist slandi, muninn jkli og shettu (no: fonne sem er raun sama ori og fnnin okkar; Fonne-jklar eru ensku kallair ice-patches). Normenn hleypa heldur ekki hvaa fjlmilasirkus sem er upp fjllin hj sr, t.d. mannfringum fjrsjaleit fyrir deildina sna heima Texas me v bsna fvisku sna um jklafri, og bera til grafar jkul sem lkleg var aldrei jkull. Normenn rannsaka hlutina einfaldlega betur en menn virast gera slandi.

Tunic-after-conservation-1024x682

Kyrtill fr jrnld sem Landbreen-jkull hefur keflt. Ljsmynd Mrten Teigen, Kulturhistorisk Museum - Universitetet i Oslo. Lesi frekarhr um forngripi sem koma undan hlskeii v sem n breytir jklum Noregi og annars staar.

Undan brnandi smjklum Noregs og sekjum fjallstinda koma n forngripir sem tnst hafa 4000 ra tmabili, egar jklar byggust upp og hrfuu vxl. sinn hefur varveitt gripi sem menn tndu er eir rkuu um snvi akin rfin forum veium, lari ea lvmu. Fyrr tmum bjuggu menn lengra inni rfum en sar og flestar afdalabyggir Noregi fru svo a hverfa eftir a a klnai sgulegum mildum tmabili sem menn kalla Litla sldin (ca. 1450-1900).

Norskir fornleifafringar hafa brugist fljtt vi og fari svi ar sem jkull er a hrfa ntma hlskeii (sem sumir telja fyrir vst a s skapa af mannskepnunni, og hafa a fyrir trarbrg. Norskir fornleifafringar hafa tnt upp marga vel varveitta gripi undan jklum og snjhettum, sem ger eru g skil vefsunnihttps://secretsoftheice.com/ ar sem meal annarra skrifar dugmikill danskttaur fornleifafringur, Lars Pil a nafni, sem upphaflega er fr Snderborg Danmrku. g ekki ltillega til Lars essa, ar sem hann las eins og g fornleifafri rsum. ar lauk hann aldrei nmi heldur fluttist til Noregs og lauk nmi Bergen, Einnig man g eftir systur hans, Anne, sem var gvinur tvburabrra sem bjuggu sama gangi stdentagari og g rsi. eir lsu stjrnmlafri. Einn tvburanna kvntist sar gri vinkonu konu minnar, en r tvr eru einnig stjrnmlafringar. Svona er n heimurinn ltill. ski_fra_reinheimen_fig04_stor

Lnurit sem snir mismunandi str "fonner" (smjklum ice-patches) og jklum mismunandi tmum hl- og kuldaskei Jtunheimum (Jtenheimen). Ski fr Reinheimen (sj efst) er fr jrnld. Sj nnar hr. Vi stefnum greinilega aftur standi byrjun og lok bronsaldar.

Fornleifafundur? vi tind Oksins 2017

N aftur a Oki. september ri 2017 gengu flagar F hpnum "Nsta skref" Ok, - Flagi eim hp er hinn gi drengur Sigurur Bergsteinsson, sem er starfsmaur Minjastofnunar slands. Hann skrifai FB um fer sna "fjalli sem var einu sinni jkull" eins og hann orai a FB sinni. a er stra spurningin, hvort fjalli hafi nokkurn tma veri eiginlegur jkull, ea rttara sagt a jkull hafi veri fjallinu? Sigurur er, lkt og margir arir fornleifafrimenntair menn, duglegur a horfa niur fyrir sig, fremur en fram veg.Undan jkli

Og g sem hlt a Siggi Bergsteinsvri httur a reykja og kveikja sinu vegna heimshitnunarinnar.Ljsmynd: Sigurur Bergsteinsson, birt FB hans September 2019.

ess vegna fann hann gnguferinni ri 2017 skargrip grjtur skammt fr toppi Oksins. etta var glerhallur sem rammaur hefur veri silfurumgjr. Ekki var a falleg smi og hafi lklegast tnst arna af konu sem brnai hitanum er hn var arna gngu ur en flagarnir r Nstu skrefum komu stainn.

Mr dettur hug a spyrja Sigur Bergsteinsson og Minjastofnun slands, hvor ekki s hi besta ml a senda flk t til a leita a leifum undan brnandi jklum. Sigurur Bergsteinsson hefur egar reynst strtkur vi forngripafund undan jklum. Vri ekki tilvali a lta Sigur og minjaveri hrum ar sem jklar eru enn til, ganga sr til heilsubtar hvert sinn sem jkull brnar og deyr drottni snum vegna synda Andra Magnasonar. Ef heppnin er me mnnum gtu eir fundi heilfrosinn landnmsmann me vopnum og verjum sem skka myndi slkinu tzy hva varar heimsfrg - j og ekki vri ntt okkar tmum, ef upp r klaka kmi frein fornkerling, vel rg, me belju bandi. Hn myndi einfaldlega sigra heiminn.

En vinsamlegast flti ykkur hgt slandi. Forfeur okkar Noregi voru hreindraveium uppi rfum. Hreindr hrfuu oft upp jkla til a vera laus vi flugur og nnur snkjudr. ar var auvelt a veia au. a voru lklega ekki miklar stur fyrir Fornslendinga a htta sr upp jkla.

Mannvistaleifar undan jkli og heimshitnun dag

N er g alveg viss um a H fari a fjldaframleia fornsfringa til a sinna fornleifafundum undan jkli og snjekjum. En munum, Sigurur Bergsteinsson er frumherji slkra fra slandi og meni sem hann fann sndi venjumiki hlskei fnninni Okinu okkar tmum, ekkert lku eim sem ur hfu breytt sndi Oksins eftir sustu sld.

ar me segi g ekki, a hlnun okkar tmum geti ekki veri af mannavldum. g er bara blendinn trnni og jafnan ekki autra. g vri lka viss um, a g vri enn harari v a jklabrsla ntmans s manninum a kenna (srstaklega Andra Sn), ef g hefi komist me ranann feita sji sem veita styrki til alls kyns rannskna til a sanna heimshitnun af manna vldum. a hefur Lars Holger Pil ugglaust gert. Gegnt augljsum vitnisburi fornleifanna er hann gallharur v a heimshitnun dag s einvrungu af manna vldum (sj hr). Gaman vri a vita hve miki af rannsknum Pils, vi hrfandi jkla Noregi, eru fjrmagnaar af styrkjum til loftslagsrannskna (les heimshitnunar). Persnulega finnst mr lnuriti hr a ofan hugaverara en rannsknir sem stundaar eru eftir fjlmilatfarir lngu linum jklum.

A lokum er hr norskt hfjallab. Poppkorn banna:


a er miki "st" Stvarfiri.

Studstod

Vinur minn frunum, Bjarni F. Einarsson, reynir n a f styrki til sumarvertarinnar austur landi. Vona g svo sannarlega, a a takist hj Bjarna. g s alls ekki v a a s st sem hann s a rannsaka, eins og g hef ur gert grein fyrirhr oghr (egar Bjarni fann fornan skta me hjlp fjlmila) , er rugglega miki "st" hj Bjarna svo g tali tpitungulausa mlsku af eim slum sem Bjarni grefur n . N hefur Bjarni endalausri barttunni vi a f fjrmagn n autra ttasmi RV og sagt honum fr hugsmum snum. Menn geta hlusta a hr.

Bjarni talar vitalinu um Sama. Vitaskuld voru forfeur ntma-Sama meal landnmsmanna slandi og ekki bar "meeim". a kemur fram ritheimildum og samsetningu fornleifa slandi. Beinamlingar Dr. Hans Christians Petersens, sem n er prfessor vi Syddansk Universitet. Niurstur Hans hef g t.d. greint fr hr,hr og hr, sem og frigreinum erlendis, sna a tvmlalaust.Landnmsmenn slandi eru einnig komnir af Smum, og ekki minna mli en af flki fr Bretlandseyjum, tt tala flks frBretlandseyjum hafi roki upp r llu valdi vegna annmarka rannsknum DNA ntma-slendinga og genamengi eirra til a segja til um uppruna landnmsflks.

egar Bjarni fer hins vegar a ra notkun glerhalls (chalcedony) og jaspis sem er dulkorntt afbrigi af ksil, SiO2, rtt eins og glerhallur (draugasteinn), og tinnan sem ekki er til slandi. Bjarni telur a essi afbrigi af ksil, sem og hrafntinna (sem er kristalla ksilgler/rhlt, ar sem hlutfall ksils er meira en 65-70% af unga steinsins), hafi veri slegnar til og notaar sama htt og tinnan erlendis, minnkar "sti" og "hndur" hleypur forneifringinn sem etta ritar.

19598874_753416268177792_2578636673802400045_n

Jaspismoli fr St. a var fnlegur skurur sem Samarnir eystra unnu vi. Mynd af fsbk Fornleifastofunnar

Mjg auvelt er a rannsaka, hva steinar me slttarmerkjum hafa veri notair til a skera , skrapa ea skafa. slenskir steinar sem kollega minn Bjarni telur a hafi veri slegnir til a ba til verkfri ttu a sna til hvers, ef eir eru skoair me rafeindasmsj; v ekki er aeins hgt a sj hvaa lfrn efni hefur ver skorin me meintum steinverkfrum meintri steinld Bjarna stinni Stvarfiri. Smuleiis er hgt a sj hvaa lfrnt efni var skori me tinnu ea mlmi, me v a skoa amboin undir smsj. Ugglaust er einnig hgt a sj a slenskum steintegundum sem eru "mjkari" en erlend tinna. frunum heitir a a leita a merkjum eftir lfrnt efni egg steinamboa, Diagnostic of Residues on Stone Tool Working Edges .

Hrafntinna, gjskugler (Obsidian), er hins vegar og lklega harari og einsleitari uppbyggingu en venjuleg tinna, og v erfitt a sj hva hn hefur veri notu til a skera , skrapa ea skafa - en einhver merki hefur skurur leur ea annan efnivi skili eftir sig.

anga til sannanir notkun slenskra steina me meintum slttarmerkjum hafa veri birtar, hef g aeins eina vitrna skringu. Steinarnir voru notair til a sl vi vi eldjrn til a f neista. Eldjrn voru kveikjarar sns tma og til a eir virkuu uru menn a nota steina. g vona a einhver geti stutt Bjarna a rannsaka essa 300 steina sem hann telur hafa veri handleikna af frndum okkar Smum.

Frsluefni um notkun eldjrns. Fornleifur bist afskunar "tnlistinni".Kannski tti Vsindavefur H a velta fyrir sr a skra notkun eldjrna, svo a hugsanlega s htta s mlskn fr rarni.

g hef manna mest stungi upp samska hluta slendinga, en vi sjum hann ekki a mnu mati me slttutkni eirri sem Bjarni segist sj 300 steinum St Stvarfiri. Bjarni verur a gera sr grein fyrir v a Samar voru tmum landnms slandi ornir mjg slungnir mlmsmiir. Af hverju hefu forfeur okkar sem voru Samar, fari til slands, viljugir ea nauugir, til a leika sr a tinnu, egar eir voru harla gir mlmsmiir?

nnur spurning sem Bjarni verur a svara til a tilgta hans haldi vatni og vindi, er stra sprninginn um hva menn voru a skrapa, skafa og skera me rsmum slenskum steinum. Eins og Bjarni F. Einarsson skilgreinir st, komu menn fr t.d. Noregi og sttu aulindir sem eir fru me til Noregs. Hvaa aulindir hafi og landi hfu menn ekki og vi strendur Noregs, sem eir vildu frekar skja til slands, og "lta Sama, sem fengu a koma me," sitja og nostra vi skrap, skaf og skur risavxnum langhsum.

Skringar skast Bjarni F. Einarsson, ur en sti verur einum of geggja. Skrapsamakenningu Bjarna F. Einarssonar verur a undirbyggja betur.

Skum strar rstarinnar St sem Bjarni lsir nstum v sem eins konar lveri, me mismunandi vinnslurmum, tel g hins vega mjg mikilvgt a hann hljti ga styrki sem fyrst, svo hann veri ekki a grafa arna fram grafarbakkann.

Gefi Bjarna v styrk! Bjarni er listagur fornleifafringur, tt tilgturugl hans gangi oft fram r hfi. venjuleg str eldri sklans Stvarfiri er eitt og sr ng sta til veita vel rannsknina. Annars stvast gott og gegnt verkefni.


N fjlgar rshmrum rt : Kennslustund fornleifafri

Thors Hammer Bergsstadir 2018

Svo virist sem a ur ekkt bjarrst hafi fundist jrsrdal. Hvort a er rst sem ur hefur veri vita um, skal sagt lti, en ekki hefur veri gefinn upp stasetning hana opinberlega. Best er a hn fi fri.

Frttir af fundi rshamarsins berast eins og eldur sinu um heiminn allan. N sast til Japan. a er fyrst og fremst vegna rshamarsins skornum r sandsteini sem fannst er fornleifafringar fru a rta yfirbori rstarinnar sem hefur veri frekar strt.

Flest rstanfn jrsrdal voru bin til og tskr/skr og stasett me mikilli vissu 19. og 20. ld, t.d. Brynjlfi Jnssyni og sar af Jhanni Briem og Gsla Gestssyni. egar bjarrst sem n er nkvmlega stasett, gangsttt v sem ur var, fr nafn nlifandi jrsdlinga og er kllu Bergstair eftir Bergi Bjrnssyni Skriufelli, er a g lausn sta vangavelta um staarnfn sem 19. aldar menn og voru a velta fyrir sr. ess m geta a brir hugafornleifafringsins Bergs, Bjrn Hrannar, vann eitt sinn vi vigerir Stng me Vglundi Kristjnssyni hleslumeistara og var hinn mesti dugnaarforkur. eir brur eru sannir jrsdlingar.

Ljst er a etta er rst stasett, svipa og margar arar rstir dalnum, fremst vi lti fell. Hvort varveisla rstarinnar er g, er eftir a koma ljs. Lklegt er a er mest allt upp blsi, rsta og runni til. Kannski er einhver heillegur kjarni eftir undir uppblsturssprengdu yfirborinu og v vert a rannsaka stainn a hluta til til a sj hvers kyns er.

rshamratal: xi var upphaflega rshamar

Ef fornleifafringarnir, sem n vinna vi fornminjaskrningu jrsrdal fyrir sveitarflagi ar, hefu haft ga og almenna ekkingu slenskri fornleifafri r nmi snu H, vissu eir, a rshamarinn ea Mjlnistkni sem eir fundu mannvistarleifum bjarhlnum sem Bergur r Bjrnsson fann, er ekki annar rshamarinn sem fundist hefur slandi lkt og haldi var kinnroalaust fram frtt sjnvarpsins/RV.

Hann er s fimmti og jafnvel s sjtti. Me essari grein er ekki tlunin a fjlga rshmrum slands innan vi hlfum mnui. eir eru einfaldlega fleiri en tveir! Greininni er aeins tla a vera frsla fyrir fornleifafringa sem greinilega fengu ekki ngilega ga menntun vi Hskla slands ea r rum menntastofnunum. Vonandi ntist greinin einnig rum sem nenna a lesa hana.

1

Fyrsti rshamarinn sem fannst slandi er ugglaust s hamar sem sst lkneskinu fr Eyrarlandi fyrrv. ngulsstaarhreppi Eyjafiri. g tel persnulega a lkneski eigi a sna r me Mjlni og smuleiis fjarstu a velta v fyrir sr, a etta s mynd af Kristi a kljfa kross.

eyrarlands_or

Eyrarlands r (jms. 10880). Ljsm. jminjasafn slands.

2

Annar rshamarinn sem fannst slandi er lklegast blanda af krossi og rshamri. a er krossinn fr Fossi Ytrihreppi Hrunamannahreppi, sem g tel persnulega a s kross frekar en hamarstkn, svo a hann s seldur sem minjagripur alls kyns forljtum afmyndunum um allan heim sem rshamar. jminjasafni kallar hann hins vegar enn rshamar og v ber a fylgja v safni er heimahfn krossins. sningarbklingi fr 1992-93 fyrir strar Vkingasningar sem haldnar voru strborgum Evrpu, benti g fyrstur manna a krossinn tti sr hlistu Noregi (sjhr).

kross_foss_1110065

Ljsm. Vilhjlmur rn Vilhjlmsson


3

riji hamarinn, sem er r silfri, fannst btskumli Vatnsdal Patreksfiri, og hef g m.a. gert honum skil grein hinni gu bk Gersemar og arfaing sem jminjasafni gaf t ri 1994 (sj hr). Gripurinn er n nokkurs vafa rshamar.

Vatnsdalur rshamar 2 sideLjsmynd Vilhjlmur rn Vilhjlmsson

4

Fjri rshamarinn sem fundist hefur, fannst Stng jrsrdal ri 1992. Hann var skorinn t enda beinprjns og fannst fyllingu grafar fr 11. ld og gti hglega hafa komist hana r glfi byggingar sem var Stng, sem bygg var skmmu eftir landnm lok 9. aldar.

Grfin sem prjnninn fannst var grafin gegnum glfi eirri byggingu (sj grunnteikningu hr fyrir nean). Upphaflega tlkai g hamarinn sem xi, tt samstarfsamaur minn einn hefi haft a ori a prjnninn hafi upphaflega rtt eins geta veri rshamarlki. Hamarinn er skorinn t sem hfu beinprjni. Greinilegt var a prjnninn hefi ndveru geta hafa ori fyrir hnjaski annig a af honum brotnai og hann leit upp fr v t sem xi.

rshamar Stng d

Beinprjnn sem fannst Stng jrsrdal ri 1992 og sem upphaflega hefur haft form rshamars. Prjnsbroti var 6 sm langt er a fannst, en hefur styst nokku vi forvrslu. Ljsmynd Vilhjlmur rn Vilhjlmsson.

Thorshamar Stng 2 hli
Eftir fund Mjlnis Bergsstum, er g n orinn fullviss minni sk varandi prjninn sem fannst Stng 1992. Hfu prjnsins var a v er g hlt me axarlagi. En n ver g a breyta um skoun. a var brotinn rshamar sem fannst Stng. Form beinprjnsins fr Stng, utan ess sem vantar, er ekki alveg eins og annarra rshamra fr sama tma Norurlndum, en aftur mti nkvmlega a sama og rshamarsins fr Bergstum.

Best er heldur ekki a gleyma v a g minntist mguleikann v a prjnninn sem fannst Stng hefi upphaflega veri rshamar grein sem g skrifai fyrir hi vlesna danska tmarit Skalk ri 1996 (sj hr).

GrafarfyllingPrjnninn fannst fyllingu grafarinnar sem gefinn hefur veri blr litur essari teikningu. Hann er vafalaust ttaur r glfi rstar sem merkt er me C teikningunni, sem var hs byggt um 900. Ofan a hs var reist smija (B) og ofan smijunni var bygg kirkja (A) sem hefur veri fjarlg a hlfu til a rannsaka hluta smijunnar.Samsettur hamar bTil gamans gert.

5

Fimmti rshamarinn er n nlega kominn undir hendur flks me hvta hanska. Einnig var ranglega hermt frtt RV, a etta vri eini ekkti rshamarinn sem skorinn hefur veri stein.

Hann er skorinn r steini. rshamar hefur einnig fundist ristur stein Grnlandi (sj near) og rshamrar hafa til forna einnig veri skornir r rafi, sem er steingert efni. Einn slkur hefur t.d. fundist Hedeby (Haithabu) samt mynd af rshamri sem hefur veri ristur stein (klberg). Kannski er essi ffri um rshamra llegri kennslu H a kenna?

Hvthanskahamar

Bergsstaahamarinn. Ljsm. RV

Hedeby thorshamre

rshamrar fundnir Hedeby Slsvk.

6

Ef til vill er sjtti slenski rshamarinn kominn leitirnar. g hafi vikunni samband vi Berg r Bjrnsson varandi fund hans rstinni jrsrdal, sem er ekki langt fr Reykholti jrsrdal, sem n ber nafn hans. Hann sagi mr fr flki fr Selfossi sem hafi fundi rshamar vi rstina Sandrtungu, sem var rannsku af vanefnum ri 1939. Hn er austur af bnum slfsstum.(Reyndar hefur sorphaugur vi rsina veri rannsakaur nlega og telur Gavin Lucas einn af kennurunum vi H fornleifafri a bar Sandrtungu hafi ekki veri eins miklir kotungar og Kristjn Eldjrn hlt. Sandrtunga fr fyrst eyi 17. ld).

Hafi g samband vi Ragnheii Gl Gylfadttur fornleifafring sem vinnur vi fornleifaskrningu jrsrdal vegum einkafyrirtkisins Fornleifastofnunar slands. Ragnheiur sendi mr essar upplsingar um fundinn fr Sandrtungu er ghafi samband vi hana:

"g fkk ennan grip hendurnar fyrir viku. Og hann er ekki lkur rum rshmrum sem g ekki. g er enn a skoa hann, hann er mjg ltill og mgulega hgt a tengja hann vi brn einhvern htt. En g er a skoa gripinn og tlkunin gti breyst v ferli."

a verur spennandi og frandi a sj hva kemur t r rannsknarferli Ragnheiar Glar Gylfadttur vi a greina meintan rshamar r Sandrtungu. ann hamar hef g ekki enn s.

Brattahlid vvevgt

Kljsteinn r klbergi sem hefur veri ristur rshamar. Gripurinn fannst vi fornleifarannsknir Brattahl. Ljsm. NM, Kbenhavn.

ess ber a geta a aldursgreining me rshmrum er annmrkum h. Menn voru til a mynda a krota rshamra hluti eftir ri 1000 e. Kr. Grnlandi. Vi rannsknir Bratthl 7. ratugnum fundu fornleifafringarnir kljstein r tlgusteini (klbergi) sem hafi veri krotaur rshamar. Anna hvort hefur listamaurinn Brattahl veri a krota hamar sem hann vildi sma sr, ea a einhvern ba Brattahlar, sem flestir voru ornir kristnir a v a tali er, hefur lengst eftir gmlu gounum snum, heima gamla landinu (slandi). Tel g sari mguleikann lklegri en ann fyrri.

v miur er prjnninn fr Stng dag ekki lengur eins og hann var ri 1993, er g fann hann og ljsmyndai hann ur en hann var afhentur til forvrslu. Hann er t.d. orinn styttri en hann var er hann fannst. Hann var enn kliskp verandi forvrslustofu safnsins ri 1996 er mr var bola r starfi jminjasafninu. Sar, bi 2004 og 2011, ba g um ljsmyndir af prjninum sem vi fundum Stng, og fkk loks senda afar llega mynd, sem g get ekki nota til neins, v hn er ekki ngilega gum gum til a birta hana. Best er ekki a sakast vi forverina, eir geru bara a besta sem eir gtu illa reknu safni. Mynd af af prjninum fr Stng hefur enn ekki birst Sarpi (sarpur.is).

Efni rshamrinum fr Bergsstum

Stng brot brj sandsteinsbrot r sklum ea kerjum, sem fundust yngsta sklanum Stng ri 1983 og 1992. Brotin efrimyndinni heyra saman. Lengra broti lengst er 9,4 sm. Broti neri myndinni fannst ri 1992 vestan vi kirkjuna Stng kantbrot af skal/keri og er um 4.4 sm a lengd. Ljsmyndir Vilhjlmur rn Vilhjlmsson

Stng kantbrot sandsteinn

Efni, .e.a.s.sandsteinninn rshamrinum fr Bergsstum, snist mr smuleiis vera a sama og skl einni mikilli sem fannst brinu Stng ri 1939.

Skl r bri Stng 1939

Skl ea bolli r fnkornttu mbergi sem fannst brinu Stng ri 1939. Mesta verml bollans er 38,5 sm og hin er 14 sm. Myndin er r bkinni Forntida Grdar i Island fr 1943.

rj brot r grtum r svipuu efni fundust vi fornleifarannsknir Stng ri 1983 og 1984.

Reyndar hafa einnig fundist Stng og var brot af rskum ea enskum sandsteini (Lithic Arenite) sem voru notair sem hverfisteinar og brni. eir bera sama lit, en eru r miklu harari steini og innihalda kvarts-kristalla sem essi steinn gerir ekki. Sandsteinninn brnunum og hverfisteinunum er miklu harari og hentar ekki til ess a skori s .

g leyfi mr v a halda a steintegundin hamrinum s r ngranni fundarstaarins og a efni hamrinum s sandsteinsset sem steypst hefur inn mberg vi gos undir vatni ea s. Lkt efni er t.d. steinkistu Pls Biskups Jnssonar Sklholti.


jrsrdalur var yfirgefinn fngum og lagist ekki eyi ri 1104

jrsrdalur sr fullt af leyndarmum, sem almenningur virist ekki hafa haft miklar spurnir af, rtt fyrir miki erfii vi a halda v frammi. gurlegur feramannainaurinn sem n trllrur slensku efnahagslfi vissan htt a breia gamlar dogmur r.

stuttu mli sagt fr dalurinn ekki endanlega eyi miklu Heklugosi ri 1104. etta sndi g fram me rannsknum aldri missa forngripa sem fundist hafa Stng jrsrdal, fjlda kolefnisaldursgreininga kolefnisaldursgreiningum og afstu gjskulaga 9. ratug sustu aldar. San hafa arir fornleifafringar og jarfringar komist a smu niurstu og g en um lei reynt a ra hfund essarar greinar heirinum fyrir essari tilgtu minni um framhaldandi bygg jrsrdal eftir eldgosi 1104, sem snum tma var vgast sagt ekki llum um ge (sj hr, hr og hr).

Sumir bir jrsrdalssvinu fru eyi fyrir 1104, arir eftir gosi og enn arir, lkt og Stng, rmum 100 rum eftir a gosi tti sr sta. Stasetning bjanna hafi miki a segja um hvort bygg lagist af gosinu 1104 ea ekki. Uppblstur hluta dalsins var engu sra vandaml fyrir frumbyggjana ar en eldgosin.

Annar leyndadmur jrsrdals er a bar dalnum mismunandi tmum voru harla nskyldir hvorum ru, og voru a greinilega egar Noregi. etta kom ri 1993 fram vi mannfrirannsknir dr. Hans ChristiansPetersen (sem n er prfessor vi Syddansk Universitet) verkefni sem vi unnumsaman a. Miklar lkur er v a bar dalsins hafi a verulegum hluta tt ttir a rekja til nyrri hluta Noregs. Um a er hgt a lesa msum greinum hr Fornleifi.

jrsrdal voru menn vlundarsmiir og a vekur furu hve oft smu gerir af fornminjum finnast dalnum me sama skreytinu (sj hr). Margar rstanna dalnum eru me sama lagi, hinu svo kallaa Stangarlagi, sem er hin yngsta ger af sklum sem reistir voru dalnum og lklega ekki fyrr en um og eftir 1100.


Gi hiririnn Fellsmla og llegi hiririnn vi Suurgtuna

1051644

Frttir (sjhr og hr) herma a jminjasafni hafi fengi plastkassa fr Ga Hirinum/Sorpuversluninni Fellsmla fullan af forngripum r bronsi, jrni og gleri, sem einhver skilai af sr Sorpu nytjagm. Gi hiririnn hirti gssi en glggir srfringar eirra su a jminjasafni tti lklega frekar a f gripina sem lent hfu nytjagm Sorpu Kpavogi.

Einn gtur starfsmaur jminjasafns slands hefur n snt essa gripi Morgunblainu og Rkissjnvarpinu en virist greinilega ekki vita rass bala um a sem hann hefur milli handanna.

oexi goda hirdisins

Hann talar um a sumir gripanna geti veri fr mildum, t.d. xin. A tala um spjt r bronsi fr mildum lkt og hann gerir er lka og egar bandarski fornleifafringurinn sem er giftur runingsboltafrttamanninum BNA taldi sig hafa fundi danska koparmynd fr lok Vkingatma Skagafiri (koparmynt var aldrei slegin Danmrku eim tma). Hann hafi reyndar fengi sm "hjlp" hj myntsrfringi Sealbanka slands, sem er eins og allir vita stofnunsem ekki ekkir aura sinna r.

s-l1600

essi xi var til slu eBay. Kemur fr kranu.

a virist n greinilegt a starfsmenn jminjasafns slands hafa aldrei lrt neitt um gripafri rmverskar ea keltneskar jrnaldar (keltneska jrnld kalla Danir stundum ldre romersk jernalder). Spjtsoddar eir sem kassanum fundust eru fr v um Krists bur ea skmmu sar og xin er af ger sem notuu var va, en mest Mi-Evrpu. Slkar fornar axir er dag reyndar hgt a kaupa eBay fyrir 100 bandarkjadali. egar bronsld ttundu ld f.Kr. var essi ger af flatxumnotu Evrpu, en sar var fari a framleia r r jrni. S ger sem hent var haugana slandi ver notkun frekar lngu tmabili, ea fr ca. tveimur ldum fyrir Krists bur fram 1. ld eftir Krists bur.

56842971_2_x

essi xi kom r safni bresks safnara og var nlega seld uppboi.

A mnu mati m telja lklegt a essir gripir hafi komi fr Mievrpu hugsanlega Pllandi ea Lithen.

Gi Hiririnn og Sorpa sinntu skyldum snum og sndu frbra rvekni, en jminjasafni snir enn og aftur allt anna en afburahfileika. Safni verur aldrei betra en starfsflki. Safni tlar a ba anga til einhver gefur sig fram sem eiganda essara gripa;

"Vi frum n ekki rannsknir essu a svo stddu"

eins og starfsmaur jminjasafnsins orai a sjnvarpsfrttum 9. jn 2018. J hvers vegna a afhjpa vanekkingu sna einni svipan? etta er uppgjf beinni.

En a er tvmlalaust hlutverk jminjasafnsins a svara spurningum um essa forngripi og n egar. Ef eir eru ekki fr slandi, sem er afar lklegt - en er auveldlega hgt a komast r skugga um - ber safninu skylda a ganga r skugga um hvaan eir eru ttair, svo ekki komist kreik grusgur um a etta su fornleifar fr "landnminu fyrir landnm", sem mrgum manninum er svo hjartnmt. N egar eru fjlmilar farnir a tala um a gripirnir gtu "sumir hverjir veri fr fyrstu ldum slandssgunnar" og hafa a eftir fornleifafringi jminjasafni slands.

En ef essi "fundur" r Sorpu, lkt og g held, hafi veri eign eins margra eirra gtuAusturevrpuba sem sest hefur a slandi, sem hugsanlega er ltinn ea fluttur brott, geta menn ori a ba heldur lengi eftir dma m t fr eirri afer sem starfsmaur jminjasafnsins tlar sr a nota: A fara ekki rannsknir essu a svo stddu.

Kejan sem fannst er alls ekki nokkurra ratuga gmul eins og haldi var fram RV, og er hvorki r Bauhaus ea Hsasmijunni. Gleri sem var plastkassanum arf ekki a vera r lyfjaglasi. a gti allt eins veri r rmversku glasi, til a mynda glasi fyrir ilmvtn.

Mr ykir lklegt a gripirnir su ekki allir fr sama sta ea nkvmlega sama tma. g tiloka a ekki.


ur en menn haldnir keltafri og ranghugmyndum um elstu sgu slands fara a mynda sr a hr s komi leitirnar haugf fyrir einn af leiangursmnnum Peasar fr Massalu sem borinn var til grafar Kpavogi, a etta su leifar eftir Rmverja ea jafnvel eftir Krsa, gkunningja slendinga r bjnasagnfri sjlfstisbarttunnar - svo ekki s tala um lyklana askrlfsbeltum Papanna og vopn eirra, leikur enginn vafi v skv. lgum, a a er algjr skylda jminjasafns slands a rannsaka essa gripi og mila frilegri ekkingu um . Safninu ber a hira um fljtt og samviskusamlega lkt og starfsmenn Ga hirisins/Sorpu geru, er eir komu gripunum strax til jminjasafnsins, sem eir hldu a hefi srfriekkingu til a upplsa hva eir hefu milli handanna. En kannski er bara ori betra a fara me fornleifar beint Ga hirinn egar ekkingin og huginn eru algjru lgmarki eins og raun ber vitni ?

Plastkassinn, sem gripirnir fundust , gti einnig veitt svari vi spurningunni um uppruna eiganda gripanna. Ekki snist mr hann vera r Ikea, Bauhaus, Hagkaup, ea Hsasmijunni. Reyndar snist mr a kassanum standi Plast Team, en a eru danskir kassar, sem seldir hafa veri slandi. En eir eru helst framleiddir Slupsk Pllandi. N vera menn v a vinna fyrir laununum snum jminjasafninu. Miinn kassanum gti veri hjlplegur.

Kassinn


Dysnes, Dalvk og Dys

DMR-160516 2

Mjg ngjulegt var sl. mnui a fylgjast frttum me rannskn kumlateignum vi Dysnes Eyjafiri. a er enn n nokkurs vafa fundur sumarsins og skkar hanntstinni sem bygg hefur veri fyrir landnm hfi dr. Bjarna F. Einarssonar. Dysnesi voru rannsku btskuml, v ar vilja hugarramenn sem dreymir vota drauma um heimshitnun reisa aljlega hfn ar sem Eyfiringar geta gerst aumjkir jnar eirra sem sigla um sfr norurhf framtarinnar.

DMR-164262 2

tt frttir vru fullar af kjafti, t.d ess hljandi a Dysnes vri eins og allir arir minjastair vi strndina, a fara kaf ea brotna sj fram af ldugangi, er ljst a essi staur var alls ekki neinni httu af nttrunnar vldum.

Eina httan sem stejai a honum, ur en fornleifafringar fundu kumlateiginn, var grgi manna sem sj gull og grna skga hafnarsti sem mun endanlega gera t af vi allt lf Eyjafiri.

Frttinni af kumlunum sem voru httu var svara fjlglega af plitskum amla r vinstrigrnum sem hrpai fjlmilum a fornleifafringa (les: sjlfseignar- og einkafyrirtki Fornleifastofnun slands) vantai 300.000.000 krna til a skr allar strandminjar slandi. Menn komast greinilega einhverja vmu sumrin. Ungstalnistinn r VG, sem hefur lti sig heillast af fornleifabissness, vill lta rki gefa prvatfyrirtki ti b skitnar 300.000.000 til a hgt veri a reisa fullt af hfnum vi heimskautabaug n ess a rekast fornleifar. J, egar RV flytur aeins frttir af Ptn, Trump og rfum gargandi vitlausum mslmum grkutinni, kta fornleifafringar frttastofurblkur me hverri sensasjninni ftur annarri.

Kumblin Dysnesi eru reyndar hinar hugaverustu fornleifar og verurspennandi a ba ess hva fst r frekari rannskn btskumlunum, sem singi leiksins uru a skipakumblum hj blaamannasauunum syra. Kumlin minna mjg kuml fr 9. og 10. ld Norur Noregi, og skosku eyjunum sem og Sebbersund vi Limafjr Danmrku.

DB83vLMXgAEZVVp

g skoai fallegar uppgraftarmyndir frrannskninni Twitter-su Hildar Gestsdttur sem ber sama nafn og vara ein forn sem vsai mnnum lei yfir hlendi fyrir langalngu. Beinakerling heitir sa ntmafornleifafringsins Hildar, og vsar vst til kunnttu hennar sjkleika beina, en forum bar varan Beinakerling anna nafn sem var anus ( kvenkyns beygingu). Mig kljai fingurna egar g s myndirnar anusi Hildar og gladdist yfir v hve miklu betur Hildur grefur en afi hennar hann Gsli fr Hala geri. g minntist einnig Dalvkurkumlanna sem fundust ekki langt fjarri fyrir 108 rum san og voru rannsku af danska lisforingjanum og landknnuinum Daniel Bruun.

DCTNsTcXcAELYwr

Myndin efst essu bloggi snir burstadreng Daniels Bruuns, lklega strk fr Dalvk, sem hefur fengi heiurinn a vinna vi merkan fornleifagrft. Hann komst aldrei blin. N var Bruun ekki fornleifafringur en kunni samt dvel til verka og rangurinn af v ekkjum vi fr frbrum verkum hans um sland og Grnland, hann s kannski n ori ekktastur fyrir rannsknir snar Suur-Tnis.

Svo skemmtilega vildi til a mean Dysnes var rannsaka af kollegum mnum, komst gsjlfur lok jn nvgi vi dysjar nesi litlu um klukkustundarakstur fr Reykjavk. g var fer me gum vini, konu minni og syni. Nesi a arna heitir einfaldlega Dys.

IMG_7806 (2)

Dys

Mr sndist g sj a minnsta kosti fjgur kuml stanum og sex ef g vri haldin temjandi myndunarafli "fstru grnlensku kvennanna Skriu". Er ekki tilvali a byggja hfn arna vi nesi? Jafnvel frhfn ar sem a besta sem slendingar eiga: skkulairsnur, Tommaborgarar og SS-pylsur vera seldar uppsprengdu veri og opnaur verur almennilegur unisex hrukassi, Fjallkonan Fr, svo eir sem sigla um brdda pla geti ltt ungri pyngju sinni, ur en eir eygja uppsveitir Vladivostok, saka ea Shangh, eftir a au bli hafa fari undir myndunarvatn, og halda v fram sem fyrst og fremst hefur drifi farmenn til da aldanna rs.


Brotasilfur - falli

60-3044_t5502e67e_m400_wmannamyndir_5_tif_x849c2892.jpg

essari frslu m sj tvr strmerkar ljsmyndir sem finna m vef Hrasskjalasafns Austurlands. Hr borgar Kristjn Eldjrn yfir silfursj sem fannst austur a landi, fallinn, ri 1980. Eldjrn tti vitaskuld, sem eins konar fornleifafringi, furulegt a sjurinn kmi fallinn r jru. a ykir flestum reyndar enn dag. g held a menn su httir a leita a skringum. a er svo gilegt.

Hr m lesa arar greinar Fornleifs um ennan sj:

Det ville som sagt vre meget beklageligt for skandinavisk arkologi... (2011) Greinin er ekki dnsku.

Hvar er hfan mn?(11.12. 2012; sj sustu athugasemd nest)

"Miklu betri en Silvo" (16.12.2012)

Moldin milda fr Mihsum er horfin(4.1.2013)

Hva fr maur fyrir silfur sitt ? (13.4.2013) essari grein birtist eftirfarandi frsgn:

Auun H. Einarsson segir fr(1.5. 1997, sj frslu dags. 13.4.2013)

60-3043_t5502e66f_m400_wmannamyndir_5_tif_xcb785e45.jpg

Neri myndin af vef Hrassafns Austurlands er unasleg ljsmynd af finnandanum og syni hans. Glein skn r augum eirra. Ekki tti finnandanum fundarlaunin g, en sar var btt r v fyrir tilstulan ingmanns eins fr Snfellsnesi og sklds Reykjavk.


Ferill Fornleifarherranns annlum Fornleifs

b8b14cd6f3faf96f160992e243df0447

Sigmundur Dav Gunnlaugsson er sagur ofsttur maur. v trir maur n mtulega, enda tala ll verk hans snu skra mli. Flestir ekkja stjrnmlaferil og skipbrot essa fyrrverandi RV-frttamanns og tkifrissinna sem n sr helst vini flki sem myndar sr a hann hafi einn komi veg fyrir Icesave-afhroi.

Frri muna kannski a hann gerist einnig jmenningarherra. Fornleifur fylgdist v vel me ferli Sigmundar sem rherra. Jafnvel betur en George Soros og arir sem sakair eru um a hafa brugi ftum fyrir hinn heimsekkta slenska kkudeigsdreng.

Um lei og Leifur forni skar lesendum snum gleilegra Jla, leyfir hann sr a minna greinar snar um Sigmund og menningararfinn og a sileysi sem einnig tkaist "jmenningarruneytinu".

Nlega kom t bkin jminjar, ritu af eins konar "runeytisstjra" Sigmundar antikruneyti hans. ar er a llu a dma sg saga jminjasafns slands. Ekki bst g vi v a sagan s rtt sg eirri bk og a geri g alveg kaldur n ess a hafa lesi hana. g ekki nefnilega hfundinn. Hr fyrir nean m lesa greinar um jmenningarruneyti sem hn starfai fyrir og a sem hn tlai sr a f fyrir sn sinn fyrir "strf" sn ar. Er nokku af eim upplsingum sem lesa m pistlum Fornleifs me bkinni? Varla. Eins roti og runeyti var ogrherrann spilltur og firrtur, jafn satt er allt sem lesa m pistlum Fornleifs um "jmenningarruneyti" Sigmundar og starfsmann ess:

r annlum Fornleifs:

2013

16.10.2013. Kattarslagurinn um jmenninguna og jararfinn

13.11.2013 Fjrar drottningar einum sal

2014

31.3.2014 Mikilvg vermti

19.4.2014 Menninga19.4.2014rarfspizzan

6.5.2014 Bei eftir Skussaruneytinu

2015

19.3.2015 Vangaveltur um jmenninguna og ESB

22.3.2015 Alveg eins og henni Evrpu

2016

24.2.2016 Hinn mikli samruni Fornleifarherrans

25.2.2106 Sigmundur lgleysa

26.2.2016 Starf n vinnu. Hva er n a??

7.4.2016

Falli mikla. menning grafin upp Panama og Bresku Jmfrareyjum

8.6.2016 Birtingarmynd spillingarinnar

804805_1283475_1297235.jpg

Veislan algleymingi.

Fornleifur reyndist sannsprri en slenska vlvan sem lengi hefur hjlpa Dnum a sj inn undir hulu framtarinnar. aprl 2014 ritai Fornleifur etta:

"llu lklegra tel g, a leggi hjlparflatbkum til skuldsettra "frnarlamba" eigin grgi og raunsis veri m.a. stt til ess sem skori verur af menningararfinum og menntakerfinu. au fu grjpn og sperlar sem fari hefu aska menningararfsins grum enda n sem phoney baloney pizzum menningarbakarans mikla. annig verur etta mean a fjrmagni rkisins verur hellt kosningapizzur Framsknarflokksins. Rr hefur kosturinn hinga til veri, en al Simma bnda er ekkert menningaheimili, tt hann kunni a baka pizza fiscale."


Ppusaga r Strkey

sk-c-260c.jpg

Hr kemur g blanda r tbakspung Fornleifs, blanda af sterku tbaki sem msir hafa hjlpa til me a rkta.

Verkefni Allen die willen naar IJsland gaan, ea Allir vildu eir til slands fara, er komi fulla fer. Verkefninu er tla a varpa ljsi tengsl og verslun slendinga vi Hollendinga 17. og 18. ld. g er einn tttakenda verkefninu, en arir tttakendur koma bi fr slandi og Hollandi. Verkefni er styrkt af RANNS.

Meal ess sem gerst hefur lok sumars er a dr. Ragnar Edvardsson, sem fer fyrir verkefninu, fr vi annan mann t Strkey Strndum (Strkey er samt Kngsey ti fyrir Eyjafjalli milli Bjarnarfjarar og Kaldbaksvkur) til a gera forrannskn meintri hvalveiist. Eftir nokkrar skflustungur og rlti skaf og krukk var ljst a Ragnar hafi reikna a rtt t lkt og oft ur, enda er Ragnar aalsrfringur landsins hvalveiistvum slandi 17. ld. Leifar eftir Hollendinga fundust eyjunni.

kort.jpg

Meal eirra forngripa sem komu upp yfirbori Strkey september voru tv krtappubrot (A og B hr fyrri nean), sem Ragnar sendi mr myndir af. Brotin er g n binn a lta hollenska srfringa greina og niursturnar eru einstaklega skemmtilegar og hugaverar. r koma smuleiis heim og saman vi ritheimildir um hvalveiarnar vi sland v tmabili sem ppurnar eru fr.

A) Ppuhaus

img_7441_pipe_strakey_2106.jpg

etta er ltill haus og tunnulaga, sem er lgun sem bendir til fyrri hluta 17 aldar. hlnum er merki : A sem standandi rukross gengur gegnum. Hgra meginn vi A-krossinn virist einnig vera bkstafurinn A, en minni en s sem ber krossinn. Bkstafurinn I einnig a vera til vinstri vi A-Krossinn, en sst illa.

Samkvmteinum fremsta srfringi Hollendinga ppum, Don Duco vi Ppusafni Amsterdam, sem g hafi samband vi, er ppuhausinn af ger og lgun sem bendir til ess a ppan s fr v 1630-40 og a hausinn gti veri af ppu sem gerur var Amsterdam ea Gouda. Nnari athugun og eftir a g hafi samband vi Jan van Oostveen fornleifafring og srfring krtarppum gaf betri rangur.

Van Oostveen gat upplst a stimpillinn hl ppunnar vri bmark ppugerarmanns sem bar nafni IA. Bkstafurinn I hefur ekki stimplast vel hl ppunnar Strkey. IA gtu hugsanlega veri anna hvort Jacob Adams ea Jan Atfoort, sem framleiddu ppur Amsterdam ca. 1630-40. Jan van Oostveen tekur fram a ekki s fullvisst hvort essara tveggja manna hafi framleitt ppuna.detail_1293279.jpg

Flestir tbaksppugerarmenn Amsterdam, sem anna bor merktu sr ppur snar byrjun 17 aldar, voru afluttir og erlendir a uppruna og flestir fluttir anga fr Lundnum og nnustu sveitum ensku hfuborgarinnar. Jan Atvoort ht upprunalega John Atford (ea Hatford) og var ttaur fr "Sitnecoortne" (sem er mjg lklega orpi Sutton Courtenay suur af Oxford). Amsturdammi bj hann vi Heiligeweg hjarta borgarinnar, ar sem hann framleiddi ppur tmabilinu 1625-1640. Jacob Adams kemur einnig til greina sem maurinn sem bj til ppuna sem fannst Strkey fyrr september. Hvor eirra var framleiandinn verur ekki skori r um a svo stddu.

tek-huismerk-ia_fs_b.jpg

Teikning af sams konar ppu og fannst Strkey ri 2016. Teikning Amsterdam Pipe Museum.

amsterdam_huismerkb.jpgLjsmynd Jan van Oostveen

B) Brot af ppuleggpipuleggur_strakey_2016.jpg

Brot af krtarppuleggur, sem fannst september 2016 Strkey Strndum. Ljsm. Ragnar Edvardsson

Er g hafi samband vi Jan van Oostveen fornleifafring, sem er m.a. srfringur krtappum, gat hann hann frtt mig um a ppuleggurinn sem fannst nlega Strkey vri frekar fr Gouda svinu og vri fr tmabilinu 1630-40. Hann upplsir a skreyti s algengt ppum framleiddum Amsterdam, en hins vegar a sama skapi algengt kringum Rotterdam og Gouda. A smu niurstu komst Don Duco er upplsti stutt og laggott: "The pipe stem is Gouda make, c. 1630-1635".

strakatangi_2007.jpgEinnig bar g undir Jan van Oostveen brot af ppulegg sem fannst Strkatanga ri 2007 (sj mynd). Strkatanga Strndum(sem liggur tanga vi Hveravk sem ur ht Reykjarvk vi noranveran Steingrmsfjr) var einnighvalveiist sem Ragnar Edvardsson hefur rannsaka. g hafi fundi brot me samskonar skreyti og ppuleggnum fr Strkatanga. g fann hlistuna skrslu fr rannskn bnum Gorinchem sem ekki er allfjarri Rotterdam. Skrsluna hafi Jan van Oostveen rita. Miki rtt, ppur me sama skreytinu og leggnum sem fannst Strkatanga ri 2007 hafa samkvmt Jan von Oostveen fundist bjunum Rotterdam, Gorinchem, Breda, Den Bosch og Roermond og er hgt a aldursgreina r til 1630-1645. Jan van Oostveen telur a ppur essar su framleiddar Rotterdam og hafi haus ppunnar veri n skreytis. Hann hefur skrifa um essar ppur (Sj Oostveen, J. van (2015), s.77).

Ritheimildir

N vill svo til a eim rum sem ofangreindar ppur Strkey og Strkatanga voru bnar til voru Hollendingar vi hvalveiar slandi. Ekki leyfisleysi og trssi vi reglur einokunarverslunarinnar. Ver hvalalsi hkkai um 1630 eftir mikla lg sem dregi hafi r hvalveium vi sland um tma. En n hafi Islands Kompagnie verslunarflagi (stofna 1619, sj t.d. hr) sem hafi tglin og hagldirnar versluninni slandi, ori ess vsari hve arbrar hvalveiar vru. Flagi vildi fara t hvalveiar og koma veg fyrir hvalveiar annarra. v var haft samband vi krnuna og konungur veitti flaginu einkartt hvalveium vi sland me konungsbrfi dagsettu 16. desember 1631. En flagsmenn hfu hins vegar litla sem enga reynslu af hvalveium og vantai skip til slkra veia. ess vegna var haft samband vi mann Kaupmannahfn, Jan Ettersen a nafni, sem hafi reynslu af slku. ll skip sem stunduu hvalveiar fyrir Islands Kompagnie vi sland 4. ratug 17. aldar voru v hollensk sem og hafnir eirra. Skip slenska kompansins voru tekin leigu Rotterdam og Delfshaven, sem l nrri Rotterdam og er dag hluti af Rotterdam.

Jan Ettersen var tengdasonur Christoffers Iversens sem var rentuskrifari (fjrmlarherra). Iversen var vellauugur og stundai vi hli embttisgjra sinna fjlmlunum mikla verslun vi Holland. Gegnum sambnd Iversens komst Ettersen samvinnu vi kaupmanninn Harmen Bos og brurson hans Pelgrum Bos Amsterdam. eir voru bir ttair fr bnum Delfshaven vi Rotterdam og ttu ar skip me rum kaupmnnum. eir Bossarnir Amsterdam skffuu skipin og hafnir. Forstjri hvalveia Islandske kompagnie var Jacob Sebastiansz Coel, sem bsettur var Kaupmannahfn en tti einnig ttir a rekja til Delfshaven nrri Rotterdam.

Meal eirra skilyra sem konungur setti fyrir leyfisveitingunni til handa Islands Kompagnie i Kaupmannahfn ri 1631 var, a manna yri skip, eins konar birgaskip og flutningaskip, sem einnig var hugsa sem landhelgisskip, sem me vopnum ef nausyn var, kmu veg fyrir hvalveiar annarra, Dana ea Hollendinga, sem leyfisleysi veiddu hval vi sland.

Skipi de Jager (Veiimaurinn) a minnsta kosti 150 lesta skip fr fra Delftshaven var sent me hvalveiiskipunum til ajna eim skilyrum sem kngur setti. Um bor voru:

14 gotlingar (fallstykki), 2 stenstykker (fallbyssur fyrir steinklur), 6 "donder bussen" (dndurbyssur) og 12 muskettur (rifflar) me tilheyrandi skotfrum.

ur en de Jager var sent til slands til a vernda "hollenskar" hvalveiar Islands Kompagnie Strndum, hafi a og skipstjri essi til margra ra, Dirch Cornelisz (Cornelusarson) t'Kint siglt Frakkland og sulgari lnd til a n vn fyrir Hollandsmarka.

Hvort a var t'Kint sem tottai ppurnar Strkey og Strkatanga skal sagt lti, en ar sem ppurnar voru fr heimaslum hans og faktoranna sem tveguu skipi, og mean a engir arir mttu vei hval vi sland eim rum sem ppurnar eru tmasettar til, er varla nokkur vafi v a ppurnar eru komnar Strkey og Strkatanga r eim flotahvalveiiskipa sem skipi de Jager fylgdi til slandsmia 4. ratug 17. aldar.

Hr sjum vi ljslega hve ritheimildirnar og fornleifafrin geta leiki lttilega saman, menn su ekki a sklda kjnalega htt eins og oft hefur hent slenskri fornleifafri sari rum. Fornleifafringar sem hafna ritheimildum vaa einfaldlega villu og vita ekki hvers eir fara mis. Hinir sem ba svo til gar sgur, t.d. um eskima og flamen Skriuklaustri ea strsta klaustur Evrpu Suurlandi fyrir sjnvarpi og ara mila eru einnig einhverju frilegu hallri.

Ekki urfti nema tv ppubrot sem fundust vi frumrannskn og vandlega rannskn brotunum til a sna okkur og stafesta hve merkileg tengsl slands vi Holland voru fyrr ldum.

A mati Fornleifs eru ppubrotin r Strkey me merkari fundum fornleifavertarinnar ri 2016, au hafi ekki enn komist sjnvarpi. En ekki er a spyrja af v. huginn Vestfjrum er takt vi vitsmuni eirra sem starfa RV.

Vilhjlmur rn Vilhjlmsson/ verkefninu Allen die willen naar IJsland gaan (2016)

Heimildir:

Dalgrd, Sune 1962. Dansk-Norsk Hvalfangst 1615-1660: En studie over Danmark-Norges Stilling i europisk merkantil Expnasion. C.E.C. Gads Forlag.

de Bruyn Kops, Henriette 2007. A spirited Exchange:The Wine and Brandy Trade beteen France and the Dutch Republic in its Atlantic Framework, 1600-1650. Brill, Leiden-Boston., s. 161.

Duco, Don 1981. De kleipijp in de 17e eeuwse Nederlanden. BAR V 1981.

Friederich F.H.W. 1975. Pijpelogie. A.W.N.-mnonografie no.2, 1975.

Oostveen, J. van, 2015. Tabak, tabakspijpenmakers en hun producten in Rotterdam (1600-1675). BOOR notitie 19, Rotterdam, (sj su 77, mynd 100).

Paulsen Caroline Paulsen, Magns Rafnsson og Ragnar Edvardsson, 2008. Foreign Whaling in Iceland: Archaeological Excavations at Strkatangi in Hveravk, Kaldrananeshreppi 2007. Data Structure Report. NV nr. 5-08. Bolungarvk: Nttrustofa Vestfjara.

Rafnsson, Magns og Ragnar Edvardsson 2011. Foreign Whaling in Iceland: Archaeological Excavations at Strkatangi in Hveravk, Kaldrananeshreppi 2010. Field Report. NV nr. 5-11. Bolungarvk: Nttrustofa Vestfjara.

Simon Thomas, Marie 1935. Onze IJslandsvaarders in de 17de en 18de Eeuw: Bijdrage tot de Geschiedenis van de Nederlandsche Handel en Visscherij. N.V. Uitgevers-Maatschappij ENUM, Amsterdam.

Upplsingar vinsamlegast veittar tlvupstum af Don Duco 15.9.2016 og Jan van Oostveen 29. og 30. 9. 2016.


"Upplifunin var hrileg"

bjarni_79_a_sto_inni_1292440.jpg

a er ekki a hverjum degi a fjlmilarnir fra manni brandarana silfurfribandi. Annan hvern dag, er vst nrri lagi.

Vifrtt visir.is er mynd ar sem m lesa a:

"faregi vlinni sem naulenti Keflavkurflugvelli hafi sagt upplifunina hrilega"

og etta stendur vel a merkja undir mynd af vgalegum manni sem heldur v fram a landnmi hafi hafist fyrr en frttir herma. g klikkai vgalega manninn, v g var eitt augnablik farinn a halda a dr. Bjarni F. Einarsson vri flugdlgur sem hefi valdi naulendingu heilli vl af Landnmsheittrarflki heimlei r Vking Glasgow.

Fyrir einhverja getur a vitaskuld veri hrilegt upplifelsi a landnmi s flutt til tma og tma, en g tek a n rlegar en naulendingu, dr. Bjarni segist binn a finna rstir fr v fyrir "hefbundi" landnm. g hj eftir v ahann nefndi ekki rstir Vestmanneyjum, landnm sem kollega okkar dr. Margrt Hermanns Auardttir hlt til streitu a vru fr v fyrir landnm. ttu r rstir ekki a flokkast undir r "stvar" sem Bjarni finnur svo margar af? Fyrir 25 rum san var Bjarni n ekki alveg v. Landnmi Vestmannaeyjum er einnig byggt vafasamri tlkun kolefnisaldursgreiningum.

Hrileg upplifun er a samt, a sj merkan fornleifafring tna til aeins eina (1) kolefnisaldursgreiningu mli snu til stunings. a er einfaldlega ekki ng, egar menn eru a granda heilagri k eins og Landnmskvgunni fr 872 . fr v um vori -/+ 2 r.

Gripir eir sem Bjarni hefur fundi Stvarfiri sna heldur ekkert kvei um aldur sklans "hnorrna" sem hann nefnir Sama tengslum vi. Ekki vill g tiloka a flk r Norur-Noregi hafi sest a snemma slandi og hef lka lengi og jafnvel fyrr en Bjarni stai fast v (sj hr, hr,hr og hr, hr). a stafestist m.a. rannsknum mannabeinum fr Landnmsld. Lklegt tel g einnig vegna stjrnmlastands Noregi, a flk r norurhrum landsins hafi frekar leita n mi en eir sem sunnar bjuggu. ar var mikill flksfjldi og lti landni.

En til a etta s heilsteypt, og ekkihriplekt hj Bjarna, vri skandi a hann fengi gerar fleiri kolefnisaldursgreiningar og fyndi gripi sem efa eru fr sari hluta 8. aldar ea byrjun eirrar 9. Mr er sama tt hann finni ekki Sama.

Vi (dr. Vilhjlmur) leyfum vi okkur a vona, en anga til eru alhfingar um landnm fyrri hluta 9. aldar hrileg upplifun og hlfger naulending versta Erich von Dniken stl.


Vkingalott Minjastofnunar

sver_rna_bjorns_vikings.jpgRV greindi fr v fyrr morgun, a gsaskyttur hafi fundi sver Skaftrhreppi. Sveri var samkvmt frttum afhent Minjastofnun slands kl. 10 dag.

Minjastofnun var forstumaurinn egar binn a halda v fram, ur en hn fkk sveri hendur, a a vri fr 9. ld. Vel af sr viki! (sj hr)

tt myndin FB finnandans, rna Bjrns Valdimarssonar, s ekki g, verur ekki s anna af gerhjaltsins a sveri s alls ekki fr 9. ld. a er miklu frekar fr 10. ld og gti jafnvel veri af gerunum Q e Y, i tegundafri norska fornfringsins Jan Petersens og sari srfringa, og v fr byrjun 11. aldar ea jafnvel fyrri hluta mialda. a sem mr ykir helst benda til sari hluta sgualdar ea mialda er a blai hefur ekki mikla breidd. etta sst ar sem maurinn myndinni leggur a fingur sr. En hann gti vitaskuld veri afar "fingralangur", svo puttarnir honum eru ekki besti mlikvarinn sem vl er .

Hva sem lur aldrinum brandinum, hefur rni Bjrn vafalaust hloti vinninginn vkingalotti sumarsins. etta er me merkilegustu fornleifafundum rsins 2016. En vertinni er ekki loki.

P.s. Forstumaurinn s a sr frttum tvarpi (sj myndskei hr) og er hn n bin a sj a etta er sver af ger Jan Petersens sem kallast Q. Slk sver voru notu fram 11. ld.

P.p.s. frttumMorgunblasins var myndskei dag, ar sem halda mtti a sveri hefifundist ea vi kumlateiginn Hrfunesi. En ar hafa rofna fram undan gjskulgum nokkur kuml, ri 1958, 1982 og 2011 ef g man rtt. Vil nnari eftirgrennslan mna hj stakunnugum og mr frari mnnum kom i ljs a fundarstaurinn er nokkra klmetra fr Hrfunesi. Gti veri a hr s komi sver Una danska, fyrsta ESB-sinnans, en hann vildi koma landinu undir Noregskonung? Kvennaml hans voru einnig frekar gruggug og var hann vst a reyna a flja fr stlku sem hann hafi barna, egar tengdafair hans klai honum. a var arna nrri er sverifannst af gsaskyttunum. Sveri er lklegra a eigna syni hans, ef maur er anna bor farinn a stundaiju fyrri kynsla fornfringa. Sonur Una var Hrar Tungugoi. Enn lklegra er hins vegar a sveri hafi tilheyrt barnabarni Una, en s ht Hmundur halti og var mikill vgamaur samkvmt Landnmu ... sama hva gerarfri Jan Petersens upplsir. Normenn og Svar (eins og Uni var vst) kunnu aldrei a skrifa fyrr en um 1500 og geta v ekki upplst, hver tti vopnin. a af leiandi finnum vi ugglaust ekki nafn Una hjaltinu.

viking-smiley_1291699.gif


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband