Haraldsslßtta - og fyrsta Ýslenska verkfalli­

VŠringjalenÝn

Efni ■essarar greinar er fyrsta verkfall ═slendings sem skrß­ er ß bˇkfell. Greinin er Ý pˇlitÝskari endanum.

Verkfall var eitt sinn vopn ■eirra sem voru lßglauna­ir til a­ verja kj÷r sÝn og bŠta og verjast ■vÝ a­ ß rÚtti ■eirra vŠri tro­i­. En Ý dag er svo komi­ a­ hßlaunamenn misnota almennan verkfallsrÚtt til a­ hŠkka laun sÝn ˙r ÷llu valdi. Ůa­ er nßtt˙rulega ekki verkalř­sbarßtta, heldur hin gamla Ýslenska grŠ­gi ■eirra sem ■egar hafa nˇg.

Ef einhver nennir a­ lesa verkalř­ss÷guna hÚr fyrir ne­an, komist ■i­ a­ ■vÝ hvernig tvŠr fornar myntir og fornleifarannsˇkn tengjast fyrsta verfalli ═slendings ˇbeint - en ß ßhugaver­an hßtt.á

hinum fyrsta, gla­a og jafnvel fßrßnlega ßratug ■essarar aldar voru umsvifin mikil ß ═slandi. Sumir Ýslendingar Ýmyndu­u sÚr a­ ■eir Šttu or­i­ afar mikilvŠgu hlutverki a­ gegna ß me­al ■jˇ­anna. ═sland fˇr Ý gegnum hybris-tÝmabil, sem ein af aflei­ingum eyja■jˇ­a-hßttarlags og oft ß tÝ­um hßlfhjßkßtlegrar ■jˇ­hverfu, sem einnig ß um margtáskylt vi­ minnimßttarkennd.

H÷f­i House, norsk bygging Ý i­u dekkjaverkstŠ­a og raftŠkjaverslana Ý Borgart˙ni Ý ReykjavÝk, haf­i nokkrum ßrum fyrr veri­ lßna­ ˙t undir mikilvŠgan lykilfund heimsstjˇrnmßlanna. Ůar me­ virtist tÝmi skuttogara, dorgs og hra­frystih˙s vera li­inn Ý takt vi­ a­ veggur Ý BerlÝn var rifinn. ┴ ═slandi voru svÝn tekin Ý heilagra dřra t÷lu Ý sta­ sau­kindarinnar.

═slenska ■jˇ­fÚlagi­ haf­i einnig veri­ t÷lvuvŠtt. Allt ■etta venjulega var­ vitaˇar­bŠr, t.d. gamalt fˇlk, sÚr Ý laga ■a­ gagnrřna. Ůa­ var bara fyrir. Nřr a­all ß ═slandi haga­i sÚr eins og kˇngar og prinsessur - en ■etta voru hrappar eins og vi­ vitum n˙ ÷ll, og ■essiáfrßs÷gn fjallar einmitt lÝka um konunglega hrappa og hvernig ═slendingar tˇku ■ß Ý karph˙si­.

Fornleifarannsˇknir ß fyrirhrunsßrum

ŮvÝ sem Úg segi n˙ frß, ger­ist ß ■eim tÝmum er sumir t÷ldu peninga vaxa ß trjßm ß ═slandi og bankarŠningjar ri­u sem hetjur um hÚru­ og fˇru Ý VÝking Ý l÷ndum ■ar sem fˇlk ■yrsti eftir a­ lßta pretta sig. ═ ■ß daga var einnig ■j÷snast upp ß hßlendi­ til a­ grafa upp einhverjar fornleifar sem voru fyrir mikilvŠgum virkjunarframkvŠmdum. Nˇgir peningar voru til alls. N˙ ßtti a­ selja rafmagn til Evrˇpu gegnum ˇskhyggjulei­slur e­a hreinan ■ankaflutning. FornleifafrŠ­ingar flˇgu feitan g÷lt ß ■essum uppgangstÝmum Ýmyndunarveikinnar ß ═slandi. En ■eir eru eins og kunnugt er afar lßtlaust og lÝtillßtt fˇlk.

á

124699054_10158550191490967_6910451342396712910_o

Frß rannsˇkn F═ ß seljar˙stinni "Pßlstˇftum". Ljˇsm. Fornleifastofnun ═slands ß FB. Ůr÷ngt hefa menn seti­ Ý seli.

Forn seljar˙st uppi ß hei­i, sem annars hef­i fari­ ß bˇlakaf Ý uppist÷­ulˇni Kßrahnj˙kavirkjunnar, var me­al ■ess sem tˇkst a­ rannsaka s÷kum beljandi uppgangs og blindrar bjartsřni Ý ■jˇ­fÚlaginu. Seljar˙stin sřndi okkur vita ˇar­bŠran rekstur fyrri alda Ý mŠ­u, mˇ­uhar­indum, ri­u og rß­aleysi. En n˙ voru nřir tÝmar. Mist÷k fyrri alda ßtti a­ grafa ˙r moldu, svo ■au yr­u ekki endurtekin.

Gildismati­ var hins vegar ekki eins gott og vÝsustu menn t÷ldu sig hafa fyrir sÚ­. Allt fˇr loks Ý har­lÝfi og k˙t ßri­ 2008. Sumir hafa ■egar gleymt ■vÝ e­a tro­i­ ■vÝ ne­st ni­ur Ý undirme­vitundina.

┴ hinum hryllilegu ßrum, eftir allan uppganginn og svo hruni­, fˇru sumir menn a­ berja ß eldh˙sßh÷ld Ý ÷rvilnan sinni - en ■eir sem valdi­ h÷f­u fßrinu l÷g­u bara nř pl÷n fyrir ßframhaldandi prettum og f˙ski eins og erf­amengi ■eirra haf­i vali­ ■eim a­ gera. ═á ˇnßtt˙rulegu vali mannger­arinnar homo fraudationis, sem hefur komist til mikilla metor­a ß ═slandi, gerjast alltaf eitthva­ Ý pottinum.

Fornleifastofnun ═slands (F═) heitir fyrirtŠki eitt ˙ti Ý bŠ. Ůrßtt fyrir hi­ mikilfenglega nafn, sem lei­ir hugann um veglega og gljßp˙ssa­a ganga Ý hßskˇlabyggingu sem ber nafn Kristjßns Eldjßrns, er F═ hvorki hßskˇla- nÚ rÝkisstofnun. F═ dafna­i vel ß velmektarßrunum fyrir hi­ andlega hrun ■jˇ­arinnar ßri­ 2008.

FyrirtŠki­ vann me­al annars ˙tbo­i­ ß rannsˇkn ß seljar˙stunum sem kalla­ar er Pßlstˇftir Ý hausinn ß Pßli Pßlssyni Ý A­aldal, sem upphaflega haf­i fundi­ r˙stina. Rannsˇknir fˇru fram ßri­ 2004 og 2005 og r˙stin fÚkk nřtt vinnuheiti Štta­ ˙r t÷lvufrŠ­i sem hefur hasla­ sÚr v÷ll Ý fornleifafrŠ­inni ß heldur fur­ulegan hßtt. Grafin var upp "˙tst÷­in" Pßlstˇftir. N˙, ß hinum miklu framgangstÝmum var ekki lengur hŠgt a­ tala um eins skammarlegt fyrirbŠri og ˙tnorskt eins og sel. M÷rgum var­ reyndar ekki um sel er ■a­ ger­ist.

F═ heldur um ■essa mundir upp ß 25 ßra starfsafmŠli sitt, me­ rekstri sem ■a­ getur mest megnis ■akka­ opinberu fjßrmagni. "EinkavŠ­ing" fornleifafrŠ­innar var hugsanlega nau­synleg, til a­ koma henni ˙r lßdey­u ■eirri sem rÝkti me­an ÷ll fornleifasřsla Ý landinu fˇr Ý gegnum Ý hŠsta lagi tvo starfsmenn fornleifadeildar Ůjˇ­minjasafns -á og sÝ­ar lÝka gegnum vitstola kerfi Ůjˇ­minjarß­s og Fornleifanefndar, sem mest stˇ­u Ý ■vÝ a­ reyna a­ ry­ja lßdey­unum burt af Ůjˇ­minjasafninu. Ůetta var au­vita­ allt ß­ur en eldhuginn sem n˙ stjˇrnar Ůjˇ­minjasafninu til s÷gunnar og framkvŠmdastjˇri Minjastofnunar elda­i grßtt silfur vi­ Fornleifastofnun ═slands. Var­ oft af ■essu mikil skemmtun, en Ý raun er ÷ll ■essi saga meinasorgleg.

En ekki vil Úg ˙tiloka a­ ■a­ vŠri betra a­ lßta lÝtil fyrirtŠki berjast fyrir ■vÝ sem gera ■urfti, en aldrei ger­ist, vegna ■ess a­ Ůjˇ­minjav÷r­ur var ˇdugandi, rß­uneyti­ skilningssljˇtt og stjˇrnmßlamenn eins og ßlfar ˙t ˙r hˇl e­a ß Klausturbar.

Versta hli­ einkavŠ­ingarinnar ß uppgangstÝmunum var nßi­ samstarf F═ og annarra a­ila vi­ rß­rÝkan prˇfessor Ý New York, sem vildi hafa ═sland sem sitt eigi­ konungdŠmi til a­ grafa upp dřrabein Ý ÷skuhaugum, og oftast Ý leyfisleysi. Stˇrkaninn (sem var eins konar homo trumpensis) reyndi leynt og ljˇst a­ bola ÷­rum soltnum l÷ndum sÝnum frß fjßrmagni til ═slandsrannsˇkna, sem hann mjˇlka­i einn Ý BNA, me­an a­ leppmenn hans ß ═slandi hjß einkafyrirtŠki me­ rÝkisnafn mjˇlku­u Ýslenska rÝkiskassann Ý bo­i vinalegra rß­herra.

Til a­ halda upp ß afmŠli­ sitt, hefur F═ birt nokkra pistla ß Fjasbˇk sinni, ■ar sem greint er frß sumum merkum rannsˇknum fyrirtŠkisins. N˙ um daginn var r÷­in komin af ˙tst÷­inni Pßlstˇftum og var frˇ­leiksf˙sum lesendum sagt, hvar ■eir gŠtu fengi­ betri upplřsingar um rannsˇknina.

Haraldsslßtta og ═slendingurinn Halldˇr Snorrason

Ůa­ kom mÚr mj÷g ß ˇvart, a­ sÝ­an Úg las grein um rannsˇknirnar ß Pßlstˇftum Ý ┴rbˇk hins Ýslenska FornleifafÚlags (sjßáhÚr), haf­i vitneskjan og andlegi au­urinn ˙r j÷r­inni ekkert ßvaxtast. Ekki vir­ist hafa veri­ leitast eftir ■vÝ a­ ver­a vÝsari um ■a­ sem fundist haf­i.

Ůrßtt fyrir heldur ˇfj÷lbreytta forngripaflˇru, sem er vÝst tilfelli­ Ý m÷rgum seljar˙stum ■ar sem b˙seta var tÝmabundin Ý skamman tÝma Ý senn, ■ß hefur ekkert meira veri­ rita­ um tvŠr myntir sem Ý norskri og Ýslenskri tÝmaritsgrein var nefnd til s÷gunnar sem koparmynt frß tÝmum Haraldar Har­rß­a Noregskonungs sem rÝkti frß 1047 til 1066.

Haraldur Štla­i Ý strÝ­ vi­ Vilhjßlm Hrˇbjartsson fursta frß NormandÝ, en mßtti Ý ˇ­agoti sÝnu lßta lÝfi­ Ýáorrustunni vi­ Stamford Bridge. Normannarnir voru einfaldlega sterkari en frŠndur ■eirra Nor­menn. ═ grein Ý Norwegian Archaeological Review, sem ■řdd var yfir ß Ýslensku Ý ┴rbˇkinni, sßst engin vi­leitni til ■ess a­ skilja e­a hva­ ■ß velta ■vÝ fyrir sÚr hverju ■a­ sŠtti, a­ tvŠr myntir ˙r myntslßttu sama Noregskonungs fundust Ý seljar˙st ß afd÷lum ═slands. Reyndar er minnst ÷rlÝti­ ß myntirnar tvŠr frß Pßlstˇftum Ý ■essari B.A. ritger­ vi­ H═. Ritger­in gefur ßgŠtt yfirlit.

╔g er ekki a­ bi­ja um a­ menn skßldi eitthva­ ■egar ■eir sigla lens Ý frŠ­unum, eins og ■egar menn fˇru a­ tr˙a ■vÝ a­ ■eir hef­u fundi­ eskimˇakonur austur ß landi og austurlenska Allah-perla ß St÷­varfir­i eins og margfrŠgt er or­i­. Ůa­ er skßldskapur og allt ÷nnur grein en fornleifafrŠ­i.

En ■ar sem myntirnar fundust austur ß landi, hlaut a­ vera einhver merkileg saga ß bak vi­ ■ß, e­a Ý ■a­ minnsta tengd ■eim. Og fornleifafrŠ­in er oftast lyginni sterkari. Ůa­ er frŠ­igrein ■ar sem menn ■urfa eigi a­ stunda lygafrÚttir til a­ komast af. En fornleifafrŠ­in ß ═slandi hefur n˙ lÝka frekar veri­ framkvŠmdarsřsla en frŠ­imennska Ý nokkra ßratugi. ╔g sendi Fornleifastofnun reikninginn fyrir frŠ­ilega greiningu.

124766237_10158550191300967_100622818716712415_n

Myntirnar tvŠr Ý "Pßlstˇftum" hafa veri­ bora­ar tveimur g÷tum og ■rŠddar upp ß s÷rvisband (perlufesti), sem sumir seljadrengirnir sk÷rtu­u lÝklega vi­ mjaltir Ý kvÝum. ŮŠr teljast til mynta me­ skreyti sem ber grÝska heiti flÚttunnar/hn˙tsins sem skreytir ■ß, ■.e. Triquetra (Triquetra-ger­). Triquetra tßkna­i um mi­ja 11. ÷ld heilaga ■renningu enda konungar ■eir sem notu­u ■a­ kristnir. Skreyti­ kemur fyrr fyrir ß d÷nskum og Engilsaxneskum myntum. Ůessar myntir eru afar sjaldgŠf ger­ (skreyti) og ßri­ 1975 h÷f­u a­eins fundist 257. En myntina er ■ˇ hŠgt a­ kalla grunninn a­ fyrsta myntkerfi Noregs. SÚrlega sjalfundnar eru ■eirápeningar me­ ■rÝflÚttunni sem Haraldur Har­rß­i lÚt slß og sem hafa hring sleginn Ý fyrsta fjˇr­unginn (efst til vinstri) ß bakhli­inni.á Norski myntsÚrfrŠ­ingur Kolbj°rn Skaareá kallar ■ß ger­ 75/R89. Vegna ■ess a­ ■essi slßtta Haralds innihÚlt stundum meiri kopar en silfur var ekki miki­ lagt Ýáslßttuna og stundum var textinn sem upphaflega var ß latÝnu og jafnvel ß norsku me­ r˙num or­i­ ˇlŠsilegt hrafl eins og tilfelli­ er me­ myntirnar sem fundust Ý Pßlstˇftum. Ůetta var svo sannarlega ßlkrˇna sÝns tÝma. Ljˇsm. Fornleifastofnun ═slands.

Myntir geta sagt mikla s÷gu, fyrir utan a­ gefa gˇ­a hugmynd um a­ b˙setal÷g, sem ■Šr finnast Ý og vi­, sÚu ekki miki­ eldri en myntin (ef h˙n hefur ekki falli­ ni­ur um rifu Ý gˇlfi). Ůessi regla ß kannski ekki vi­ um myntir sem finnast Ý seljar˙stum. Ekki held Úg a­ myntir hafi oft fundist vi­ seljarannsˇknir e­a Ý "sŠtrunum" Ý Noregi. Hva­ ßttu menn svo sem a­ gera vi­ peninga Ý seljum. Ůeir sem ■ar unnu voru hßlfger­ir ■rŠlar e­a ß ne­sta ■repi Ý launastiganum.

Starfsmenn F═ nřttu sÚr ekki myntirnar og leita­i yfirma­ur rannsˇknarinnar, sem n˙ er prˇfessor vi­ H═, ekki til ■ess mynt"sÚrfrŠ­ings" sem oftast hefur veri­ leita­ til, Antons Holt fyrrv. safnstjˇra Se­labankans. Nei, Ý rauninni var lesandanum Ý sjßlfvald sett a­ velta fyrir sÚr myntunum alveg einir og ˇstuddir. Ůa­ getur vitaskuld veri­ varasamt, ef ma­ur er ekki fornleifafrŠ­ingur. FornleifafrŠ­ingurinn sem stjˇrna­i rannsˇkninni var greinilega ekki vel a­ sÚr Ý fornleifafrŠ­i Nor­urlanda, enda a­fluttur frß Bretlandseyjum. Ef hann hef­i haft lßgmarkskunnßttu ß myntfrŠ­i Nor­urlanda (sem fornleifafrŠ­ingar ß Nor­url÷ndum eru ekki einu sinni sjßlfir), hef­i hann uppg÷tva­ řmislegt, sem gert hef­i ni­urst÷­urnar fyllilegri og skila­ meiru frß Fornleifastofnun ═slands til ■jˇ­arinnar sem borga­i fyrir rannsˇknina - svo atvinnuvegirnir og sala ß rafmagni mŠtti blˇmgast Ý gylltri framtÝ­ fyrirmyndarÝkisins ═slands, ■ar sem bankar m÷lu­u­ gull ˙r lofti lÝkt og ßbur­arverksmi­jur.

Myntirnar tvŠr sem fundust Ý r˙stum Pßlstˇfta eru ˙r svo kalla­ri Haraldsslßttu. Haraldsslßtta var, eins og fyrr segir, slßtta Haralds har­rß­a Noregskonungs, og er slßttunnar og annm÷rkum hennar rŠkilega geti­ Ý S÷gu Haralds Har­rß­a sem sumir telja a­ Snorri Sturluson hafi rita­. Elsta var­veitta handriti­ er Ý Morkinskinnu frß 1275-1300 (GKS[Gammel Kongelig Samling]-1009 fol.; Handriti­ er enn Ý Kongunglega Bˇkasafninu Ý Kaupmannah÷fn).

Mig grunar, a­ Haraldur kˇngur (hinn ■ri­ji) hafi veri­ Šttingi og jafnvel forfa­ir sumra ˙trßsarvÝkinga ═slands ß 21. ÷ld. Hann var a­ minnsta kosti me­ s÷mu brengla­a si­fer­i­ og ■eir. Hvort veldur uppeldi e­a erf­ir veit Úg ekki. Hann ■ynnti kaupsilfur sitt me­ kopar. Ůa­ hefur aldrei veri­ tali­ efnilegt. Hann var ■vÝá svikahrappur og ■essi mßlmblanda hans var ekkert anna­ en ver­bˇlguskapandi a­ger­, sem ekki var algeng annars sta­ar Ý Vestur-Evrˇpu ß hans tÝma. Ůessi me­fer­ ß silfrinu fˇr lÝka Ý skapi­ ß Ýslenskum hir­manni hans, sem var forfa­ir ritstjˇrans ß Fornleifi. Silfri­ Ý slßttu Haralds har­rß­a Sigur­ssonar gat fari­ alveg ni­ur Ý 50% e­a minna. ┴ tÝmum, ■egar nˇg var til a­ silfri og koparpeningar ekki talin gangmynt var ■essi ■ynning konungs afar einkennileg a­ger­ til a­ pretta menn, enda var myntin ekki gjaldgeng annars sta­ar en Ý Noregi.

S÷gu Haralds Har­rß­a og Sona Hans (hÚr h÷f­ me­ smßvŠgilegum lei­rÚttingum eftir ˙tgefu Finns Jˇnssonar: Finnur Jˇnsson (1932) Morkinskinna; udgivet for Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur LIII. J. J°rgensen, Kbh, greinir frß ═slendingi einum, Halldˇri Snorrasyni Ý Hjar­arholti (f. ca 1014), sem var li­sma­ur Haraldar Sigur­ssonar, er ■eir voru vŠringjar, leiguli­ar Ý lÝfver­i keisarans Ý Miklagar­i. Sagan segir frß ˇßnŠgju Halldˇrs vegna lÚlegs silfurs sem Haraldur borga­i m÷nnum sÝnum me­:

Oc er c°mur enn atti dagr iola var monnum gefinn mali. Ůa­ var callat Harallz slatta. var meiri lutr copars. Ůat bezta costi at veri helmings silfr, oc er Halldorr toc malann. hefi hann i mauttuls skavti sino silfrit ok litr ß. oc syniz eigi scirt mala silfri­. lystr vndir ne■an annaRi heNndi. oc feR ■at allt i halm ni­r. Bar■r melti. q[a■] hann illa me■ fara, mon konvngr ■icciaz svivir­r i. oc leita­ a vi­ hann vm malagjofna. Ecki ma nv fara at slico s[egir] H [alldor]. litlo hettir nv til. Nv er fra ■vi sagt at ■eir bva scip sin eptir iolin. etlar konvngr sv■r fyr land. oc er konvungr var mioc sva bvuinn. ■a biosc H. ecki. oc melti Bar■r. hvi bystv eigi Halldorr. Eigi vil ec s[ag­i] hann. oc ecki etla ec at fara, se ec nv at konvngr ■occar ekki mitt mal. Bar■r s[egir] Hann mon ■o at visu vilia at ■v farir. Fer Bar­r si­an oc hittir konvung, segir honum at Halldorr bysc ecki. mattv sva etla at vandskipa­r mon ■er vera stafniN i sta­ hans. Konvngr melti. Seg honom at ec etla at ham scyli mer fylgia. oc ■etta er ecki alogat fe■ sia er me­ ocr er vm hri■. Bar­r hittr Halldor oc letr at konvngr vili enski costar lata hans ■ionosto. oc ■a­ rezc or at Halldorr feR. ...

En ßfram hÚlst ˇßnŠgja Halldˇrs, ■vÝ fyrir utan nßnasahßtt Noregskonungs voru einnig ■jˇ­ernisfordˇmar Ý gangi ß 11. ÷ld. Ůegar konungur haf­i broti­ frekar ß Halldˇri setti drengurinn Dˇri ÷nnur skilyr­i:

H[ann]. s[ag■i]. Eigi scal ec ■o optaR vera a konvngs scipino. oc ef hann vill hafa mitt foroneyti lengr. Ůa vil ec hafa scip til stiornar oc eignz ■at. B[ar■r]. s[ag■i]. Ůat samir eigi at lendir menn lati scip sin fire ■er. oc ertv of framgiarnn. H.[alldorr] quaz eigi fara myndo elligar. Bar­r s[ag■i] konvngi hvers beitt er af Halldors hendi, oc ef hasetar ■ess skips eo jafntravstir sem styrima■r ■a mon vel hlv■a. Konvngr melti. Ůott ■etta ■icci framala melt vera. ■a scal ■o af nacqvat gera.

Sannarlega var Halldˇr ■essi forfar­i ritstjˇrans hÚr ß Fornleifi, og er greint frß ■vÝ Ý n˙tÝmauppflettinu ═slendingabˇk. Tr˙i hver sem tr˙a vill, en Úg er samkvŠmt hinni mj÷g nßkvŠmu ŠttfrŠ­iskrß (sem einnig var afsprengi fyrirhrunsŠ­isins), afkvŠmi Halldˇrs Snorrasonar Ý 26. li­ - enda jafn helvÝti ■rjˇskur og ■ver og karlinn.á

En svikahrappar halda ßvallt uppi uppteknum hŠtti, ■annig a­ Halldˇr, sem var kannski ekki laun■egi Ý n˙tÝmamynd or­sins, efldist allur Ý launabarßttunni gegn Noregskonungi. ═ gildi miklu Ý Ni­arˇsi var Halldˇr me­al gesta konungs. Hann sletti ■essu Ý kˇngsa vi­ tŠkifŠri:

... oc se ec at drotning [innskot Fornleifs: Ellisif Elisheva/ElÝsabet Jarˇslavsdˇttir] hefir hring ahendi ■vi hofi mikinn. fa mer ■ann. Konvngr s. Ůa ver■vm vit fara eptir scalvm oc vega hringiN. Ecki ■arf ■ess s. H. tec ec hann fyr lvt minn enda montv nv ecki prettonom vi■ coma at sinni. oc sel fram titt. Trotning melti. Ser ■v eigi s. hon. at hann stendr ifr. ■er vppi me■ vighvg. tecr si■an hringinn og fer Halldori. Hann tecr vi­ oc ■accar ■eim ba■om gialldit. oc bidr ■ar vel lifa. oc mono ver nv scilia. gengr nv vt oc melti vi­ foronavta sina. bi■r ■a hlavpa sem t■ast til scipsins. ■vi at ofuss em ec atcveliaz lengi ib°num. Ůeir gera sva. coma a scipit. og ■egar inda svmir upp seg. svmir ero at bati. svmir heimta vpp aceri. oc bergsc hveR sem ma. oc er ■eir sigldo vt scorti eigi hornnblastr i b°num. oc ■a­ sa ■eir si­arst at .iii. langscip voru a floti. oc log■o eptir ■eim. en ■o beR ■a vundan oc ihaf. scilr ■ar me■ ■eim oc byrja■i H. vel vt til Islanz. en konvungs menn hvorfo aptr. er ■eir sa er Halldor bar vndan oc i haf vt. Nocorom svmrom si■ar sendi Haralldr konvngr or■ Halldori. Snorra s[ag­i]. at haN scylldi ra■as enn til hans. oc let at eigi scylldi verit hafa hans vir■ing meire en ■a ef hann villdi farit hafa. En HalldoR quaz ecki nv myndo fara akonvngs fvnd he■an i fra. oc mondi nv hafa hvaR sem fengit hef■i. oc se ek gorla s.[ag­i] hann at ■ar etlar hann mer galga. ef ec k°m. oc kan ec scaplyndi hans. oc mvn ec ecki trva honum. Oc er alei■ mioc efi Harallz konvngs. ■a er sagt atá [hann] seNdi Halldori or■ til a­ hann scylldi senda honum melracka belgi. villdi ger af ■eim ifir recio sina. ■vi at konvngr ■ottiz ■a ■urfa hlys. oc er Halldori com sia or­sending konvngs. ■a er sat at hann scyti ■vi or■i vi■ i fyrstto. elldisc argalin [ßrgalinn/haninn] nv sa■i hann en sendi honum belgi.

á

Savnet fra Bergen

Armhringur ■essi (˙r gulli) var me­al fleiri hundru­a gripa sem rŠnt var ß forngripasafninu Ý Bergen fyrir nokkrum ßrum sÝ­an. Mikill hluti gripanna er kominn Ý leitirnar, en enn hafa menn ekki haft upp ß ■essum hring, sem gŠti hafa veri­ eittva­ Ý stÝl vi­ ■a­ sem Ellisif Jarˇslavsdˇttir ˙r KŠnugar­i bar og forfa­ir minn hrifsa­i me­ sÚr til ═slands ogá■ˇttist ■ß kvittur vi­ kˇng.

Svona laga­ er au­vita­ ekki hŠgt a­ gera lengur, enda eru sumir laun■egar ß ═slandi farnir a­ leika hlutverk konungsins.

Hvort refabelgirnir hafi veri­ fyrir rekkju konungs e­a Ý kßpu mikla ß r˙ssneska kerlingu hans, lŠt Úg ˇsagt, en gamli konungurinn haf­i greinilega tak ß Halldˇri sem lÝklegast hefur ekkert fengi­ fyrir sinn sn˙­ fyrir lßfŠtlur og skaufhalana, nema a­ Snorri Sturluson sÚ a­ lj˙ga ■essu ÷llu. á

á

Hva­ sřnir sagan og myntirnar Ý Pßlstˇftum okkur?

Myntslßtta svikahrappsins Haralds Har­rß­a, og sagan sem s÷g­ var um slßttuna snemma ß 13. ÷ld, sřnir okkur hve nau­synlegt ■a­ er a­ svara fullum hßlsi illa si­u­u fyrirm÷nnum og yfirm÷nnum, sem hafa ofmetnast, ■annig a­ ■eir telja valdsvi­ sitt og ger­ir hafin yfir alla gagnrřni. Hrappshßttur er til Ý ÷llum ■jˇ­fÚlagsstigum, og mannger­in sem hana ber kemur alltaf fljˇtt upp um sjßlfa sig.

Halldˇr Snorrason var hins vegar ekki hinn dŠmiger­i laun■egi. Hann var Ý austurvÝkingi me­ norskum fursta. Ůegar norrŠnir menn rŠndu og ruplu­u me­al framandi ■jˇ­ar, voru ■eir ekki taldir til ■jˇfa, ef ■eir sem rŠndir voru vissu a­ ■eir vŠru rŠndir. En fˇlks sem stal frß ÷­rum Ý leyni, lÝkt og Haraldurákonungur ger­i, voru ˇtÝndir hrappar og ■jˇfar. VÝkingar og VŠringjar litu hins vegar ekki ß sig sem ■jˇfa ■vÝ ■eir lÚtu ■ß sem ■eir rŠndu finna fyrir ■vÝ a­ veri­ var a­ rŠna ■ß og jafnvel me­ brandinum og atgeir, og sÝ­ar me­ krossi.

Myntir Haralds konungs svikahrapps sem fundust ß ═slandi, sřna okkur a­ vi­ eigum heldur ekki a­ lßta einkafyrirtŠki me­ rÝkisn÷fn, sem si­lausir rß­herrar hafa sett beint ß rÝkisspenann, komast upp me­ ■a­ a­ skila af sÚr skřrslu fyrir rannsˇknir, sem kosta­ar voru me­ fleiri milljˇnum krˇna af almannafÚ, ef fornleifafrŠ­ingarnir/h÷fundar vita ekki a­ myntir ■Šr sem ■eir fundu hafi komi­ ˙r Haraldsslßttu.

Ůessar myntir voru ekki mikils vir­i er ■Šr voru komnar til ═slands, hugsanlega me­ ÷­rum m÷nnum en Halldˇri Snorrasyni, sem einnig h÷f­u veri­ sviknir af Noregskonungi. Myntirnar voru or­nar a­ skrauti og greinilega bornaráhvunndagslega Ý seljum Ý lok 11. aldar.

Harla svÝvir­ilegt vŠri af fornleifafrŠ­ingum ß ═slandi, sem nokkrum er Ý n÷p vi­ heimildagildi fornritanna, a­ afgrei­a Haralds S÷gu Har­rß­a sem skßlds÷gu og uppspuna Snorra Sturlusonar; ef ■a­ var ■ß hann sem rita­i. Vi­ h÷fum myntirnar tvŠr undir h÷ndum og ■Šr sta­festa s÷guna og sagan ■Šr.á

Til hamingju Fornleifastofnun ═slands

En Úg ˇska ■ˇ hÚr Ý lokin "stofnuninni" til hamingju me­ fyrstu 25 ßrin og fyrir a­ henni hefur ÷ll ■essi ßr tekist a­ telja erlendum samstarfsa­ilum tr˙ um a­ ■etta vŠri stofnun, Institut.

Fornleifastofnun ═slands hefur ekki alltaf sta­i­ sig Ý stykkinu ■au 25 ßr sem h˙n hefur starfa­ og barist me­ rÝkisfÚ Ý asa vi­ a­ra fornleifafrŠ­inga ß "marka­i" og ■jˇ­minjayfirv÷ld.

╔g hef ■vÝ mi­ur sŠrt fˇlk me­ ■vÝ a­ upplřsa ■a­ um hi­ hßlfhrappslega nafn fyrirtŠkisins. Ůa­ er ÷rlÝtill Haraldsslßttubragur yfir ■vÝ, ef Úg leyfir segja sko­un mÝna. Einn erlendur ma­ur lÚt eftirfarandi or­ falla, er Úg kom honum Ý skilning um a­ Fornleifastofnun ═slands vŠri bara einkabissness: Well, some people just need to be institutionalized.

═tarefni: Coins and Coinage in Viking-Age Norway: The establishment of a national coinage in Norway in the XI century, with a survey of the preceeding currency history. Universitetsforlatet, Oslo-Bergen-Troms÷. Bˇkin er til ß norsku Ý Se­labanka ═slands. ╔g set pdf-skrß me­ mikilvŠgustu bla­sÝ­unum Ý bˇkinni var­andi Haraldsslßttu.

en-historisk-mynt-khm-970

Efst: Haraldsslßtta ß­ur en h˙n ■ynntist, og fyrir ne­an mynt sem nřlega var seld ß uppbo­i Ý Danm÷rku. H˙n mun vera afásjaldgŠfustu ger­ peninga ˙r Haraldsslßttu en me­ sŠmilegu silfurinnihaldi.

image00328


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 identicon

TvŠr athugasemdir. Ínnur efnisleg. "...bankarŠningjar ri­u sem hetjum um hÚru­ og...". HÚr er or­inu "sem"átvÝmŠlalaust ofauki­.

Hin mßlfarsleg. "FornleifafrŠ­ingar flß­u feitan g÷lt...". VŠri ekki betra: "...flˇgu feitan..."?

Thorvaldur Sigurdsson (IP-tala skrß­) 29.11.2020 kl. 15:31

2 Smßmynd: FORNLEIFUR

Vielen Dank, Hr. Sprachpolizist!

FORNLEIFUR, 29.11.2020 kl. 15:35

3 identicon

VŠl gagnist!

Thorvaldur Sigurdsson (IP-tala skrß­) 29.11.2020 kl. 15:43

4 Smßmynd: Jˇn Steinar Ragnarsson

Nafn ■essa fyrirtŠkis, Fornleifastofnun ═slands minnir ß Landsbanka ═sland ß nefndum "uppgangsarum" sem endu­u Ý ni­urgangi. Ůa­ einkafyrirtŠki hÚt hvorki meira nÚ minna en National Bank of Iceland ß erlendri grundu. Engin fur­a ■ˇtt ■eir vildu krefja okkur larfana um Icesave. Menn tr˙­u ■vÝ Ý alv÷ru a­ ■etta vŠri rÝkisbanki, lÝkt og menn trua ■vÝ a­ ehßeffi­ Fornleifastofnun ═slands sÚ rÝkisstofnun.

Jˇn Steinar Ragnarsson, 29.11.2020 kl. 22:55

5 identicon

Ef g˙ggla­ er "First National bank of" mß finna banka frß AmerÝku til NamibÝu sem ekki eru rÝkisbankar.

Haraldur har­rß­i fˇr til Englands til a­ berjast vi­ nafna sinn Gu­inason. Bardaganum vi­ Stafnfur­ubryggjur vi­ York var rÚtt loki­ ■egar frÚttir bßrust ■anga­ um komu Vilhjßlms til Hastings. Engilsaxnesisk herinn marsÚra­i su­ur ß 10 d÷gum a­ mig minnir.

Jˇn (IP-tala skrß­) 30.11.2020 kl. 17:13

BŠta vi­ athugasemd

Hver er summan af sex og tˇlf?
Nota HTML-ham

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband