Fęrsluflokkur: Forngripir

Įhugaveršur fundur į Auškślu ķ Arnarfirši

Audkula 2

Vestur į Auškślu ķ Arnarfirši heldur Margrét Hrönn Hallmundsdóttir įfram rannsóknum į fornum skįla, žrįtt fyrir aš merk rannsókn hennar hafi af einhverjum įstęšum ekki hlotiš mikla nįš fyrir augum sjóšstjórna sem veita fé til fornleifarannsókna į Ķslandi.

Margrét og teymi hennar ķ tvęr vikur hreinsušu um daginn gólf aš Auškślu og fundu brot af merkum grip. Žaš var lķtil brjóstvarta eša mištrjóna af brjóstnęlu (skįlanęlu) frį seinni hluta 10. aldar. Brjóstnęlubrotiš er śr bronsi og er logagyllt. Rannsakendur voru greinilega ekki meš handbękurnar į stašnum, svo aš Fornleifur leyfši sér aš keyra ķ greiningu į gripnum į fasbók fornleifafręšingsins.

Audkula 1 b

Audkula 1 b Aš mati Fornleifs er um aš ręša lķtinn hluta af brjóstnęlu af geršinni P52 (samkvęmt geršarfręši Jan Petersens hins norska meistarafornleifafręšings) eša Rygh 655 eftir geršarfręši Olufs Ryghs. Slķkar brjóstnęlur kalla enskir fornleifafręšingar "Barokk-nęlur". Žęr eru algengastar ķ Svķžjóš, en finnast žó ę oftar annars stašar. Dęmi um RYGH 655

Nęlurnar hér af ofan af geršinni P 52 / Rygh 566 frį Litlu-Ketilsstöšum ķ Hjaltastašažinghį. Į nęlunni til vinstri hefur brjóstvartan losnaš af. Fyrir nešan nęla af geršinni P 52 teiknuš.

R655

Sį hluti brjóstnęlunnar sem fannst į Auškślu ķ sķšustu viku er mišvartan. Mišvartan er hnošuš į, og er hśn oft horfin af nęlum af žessari gerš sem finnast i jöršu. Lķklega hefur žessi hluti nęlunnar į Auškślu falliš af į 11. öld, žegar hśn var oršin lśin og gömul og hefur brotiš vęntanlega lent ķ gullkistu barnanna į Auškślu.

Norge

Žessi nęla kemst nęst žeirri gerš nęla sem vartan frį Auškślu tilheyrir. Nęlan er frį Uri ķ Norddal į Męri. Universitetsmuseet i Bergen.


Blingiš hennar Hólmfrķšar Žorvaldsdóttur

DH021688 2

Önnur tilraun og fręšilegri:

Žvķ betra er aš hafa žaš sem sannara reynist.

Um daginn fór ég heldur betur kvennavillt og įlyktašir rangt um mynd žessa. Žessar hefšarkonur, sem stóšu og sįtu fyrir į ljósmynd ķ Reykjavķk įriš 1860, eru móšir, ein dętra hennar og uppeldisdóttir. Ljósmyndarinn upplżsti aš žęr vęru kona og dętur "forsetans" (president of Reykjavķk), sem var Jón Gušmundsson forseti Alžingis, einnig žekktur sem Jón ritstjóri (1807-1875).

Žęr eru blessašar, meš fślustu fyrirsętum Ķslands sem ég hef séš - en gętu žó vel hafa veriš óttaslegnar viš žennan undarlega įhuga śtlendinga į žeim. En žrįtt fyrir óróa ungu kvennanna og illt augnarįš móšurinnar tókst sem betur fór aš nį einni af elstu hópljósmyndum sem er til af Ķslendingum. Myndin var tekin žann 25. įgśst įriš 1860.

DH021688

Mér žótti ķ fyrstu tilraun lķklegt aš konan, sem situr og heldur į bókinni, vęri Sigrķšur Bogadóttir (1818-1903) kona Pétur Péturssonar sķšar biskups. Mér varš žar heldur betur į ķ messuvķninu og var mér vinsamlegast bent į žaš. 

Myndin er hins vegar meš vissu af Hólmfrķši Žorvaldsdóttur (1812-1876) dóttur hennar Kristķnu Jónsdóttir og uppeldisdóttur, Hólmfrķši Björnsdóttur, sem var bróšurdóttir Hólmfrķšar Žorvaldsdóttur. Hafši gamall samstarfsmašur minn į Žjóšminjasafni Ķslands, Halldór Jónsson, skrifaš um konurnar og Einar heitinn Laxness, sem kenndi mér eins konar dönsku ķ MH fyrir 43 įrum sķšan, hafši skrifaš grein ķ Lesbók Morgunblašsins įriš 1997 um myndina og meira.

Fox-leišangurinn 1860

Įriš 1860 ķ įgśstmįnuši, heimsótti leišangur manna Ķsland, eftir dvöl į Gręnlandi. Feršinni var fyrst og fremst heitiš til Gręnlands, en komiš var viš ķ Fęreyjum og į Ķslandi į bakaleišinni. Tilgangurinn meš Gręnlandsleišangrinum var hin endalausa leit aš örlögum Sir John Franklins og leišangurs hans į tveimur skipum, HMS Terror og Erebus, en žau fórust meš mönnum og mśs viš Gręnland įriš 1845. 

Fjöldi leišangra hafa veriš geršir til aš leita uppi skip Franklins og rannsaka örlög skipsverja. Žeim leišöngrum lauk vęntanlega endanlega įriš 2016 er flök skipanna fundust. Flak HMS Terror reyndist vel varšveitt į 25 metra dżpi. Leitarleišangurinn įriš 1860 var einn af mörgum sem var kostašur af ekkju John Franklins og var fley leitarmanna Fox og kapteinn um borš var žekktur flotaforingi, Allen Young (1827-1915)aš nafni. Fox-leišangrinum 1859-60, voru gerš įgęt skil af danska flotaforingjanum Theodor von Zeilau ķ bók sem śt kom ķ Kaupmannahöfn įriš 1861 og bar titilinn Fox-Ekspeditionen 1860.

Žegar leišangursmenn į Fox, sem var gufuskip, kom viš ķ Reykjavķk sķšsumars 1860 voru teknar ljósmyndir og eru nokkrar žeirra varšveittar sem stereómyndir, sem seldar voru žeim sem höfšu įhuga į žvķ aš fį dįlitla dżpt ķ myndaskošun sķna į konum, sem var meš öšrum hętti og menn skoša myndir ķ dag - veršur vķst aš segja.

Ljósmyndarinn var kažólski paterinn Julian Edmund Tenison-Woods (1832-1889), og eru nokkrar mynda hans frį Ķslandi varšveittar (sjį t.d. eina žeirra hér). 

Tau-kross Hólmfrķšar Žorvaldsdóttur

Fornleifur borar hér fyrst og fremst ķ eitt atriši. Žaš er smįatriši į spašafaldsbśningi frś Hólmfrķšar. Um hįls hennar hangir festi meš Tau-krossi (boriš fram Tį, sem er grķska heitiš fyrir t). Tau-kross er einnig kallašur Sankti Andrésarkross, žvķ hann munn hafa veriš krossfestur į T-laga krossi. Krossinn, sem Hólmfrķšur ber um hįlsinn, er aš öllum lķkindum frį fyrri hluta 16. aldar eša lokum 15. aldar. Nešan śr krossinum hanga žrjś A meš žverstriki yfir (lķkt og A-in voru oft sżnd ķ epķgrafķu (įletrunum) į 15. öld) og tvö A aš auki héngu nešan śr žvertrénu. Žessi 5 A voru aš öllum lķkindum vķsun til nafns heilags Andrésar.

Žannig var nś blingiš į 16. og 15. öldinni og sumar af žessum žungu festum uršu ęttargripir hjį velmegandi fjölskyldum.

DH021688 4

Sannast sagna minnir mig aš ég hafi séš slķkan grip į Žjóminjasafninu žegar ég var į unga aldri (8-12 įra), en žaš var ég eins og grįr köttur. Ķ žį daga var öllu bśningasilfri slengt ķ tvö sżningarpślt inni ķ bęndasalnum. Mig minnir aš žar hafi legiš svona T-kross, en er ekki lengur viss. Žrįtt fyrir nokkra leit hef ég ekkert fundiš žvķ til stušnings į Sarpi. Kannski er ekki bśiš aš melta gripinn nógu vel ķ Sarpi og ef til vill er ekki til mynd af honum į Žjóšminjasafninu. Ef žaš er tilfelliš, er safniš bešiš um aš bęta śr žvķ.

Hoffifyrrisęta

Til var ķ einkaeigu teikning eftir Sigurš Gušmundsson mįlara af Hólmfrķši, en sś mynd eyšilagšist žvķ mišur ķ bruna įriš 1934. Ljósmyndir höfšu hins vegar varšveist af teikningu Siguršar Mįlara, einni žeirri bestu frį hans hendi, og žar mį glögglega sjį Tau-kross Hólmfrķšar.

Sigridur Bogadottir

Upphaflega hélt Fornleifur ķ fljótfęrniskasti, aš konan į ljósmynd Tennison-Woods vęri Sigrķšur Bogadóttir. Myndin hér til hęgri var tekin af henni įriš 1903, sem var įriš sem hśn andašist ķ Kaupmannahöfn. Lķklegast voru margar konur nokkuš žungbrżndar į žessum įrum ķ Reykjavķk.

Annar möguleiki er sį, aš žetta listaverk um hįlsinn į fżldri maddömunni hafi veriš brętt og mįlmurinn endurnotašur. Og svo er alltaf sį möguleiki aš žetta djįsn, sem fer Lady T ķ Reykjavķk svo vel, hafi gengiš ķ arf og sé Téiš enn notaš af langalangalangaömmubarni hennar, plötusnśšnum Alli T. Mašur leyfir sér aš dreyma og vona. En vonin er samt afar lķtil.

Lįtiš nś Fornleifi ķ té ašstoš yšar.

gettyimages-980067388-2048x2048 b

Mynd žessi, sżnir dóttur Hólmfrķšar Žorvaldsdóttur, Kristķnu Jónsdóttur og Hólmfrķši Björnsdóttur, sem var bróšurdóttur Hólmfrķšar Žorvaldsdóttur. Ljósmyndin var tekin į sama staš og myndin efst, og var einnig tekin af pater Tenison-Woods og hefur hann merkt hana "21. įgśst 1860 kl. 5 sķšdegis". Frummyndin er varšveitt hjį Royal Geographic Society ķ London. Ljósmyndin er lķklega tekin til noršurs viš horn Ašalstrętis og Kirkjustrętis. Skugginn passar vel viš aš klukkan sé 5, 21. įgśst.

gettyimages-980067388-2048x2048 c


Trupulleikarnir į Velbastaš

Hringur frį Velbastaš
Fornleifafręšin ķ Fęreyjum er ekki eins hįstemmd og greinin er į Ķslandi. Ķ Fęreyjum eru t.d. ekki 40 fornleifafręšingar į ferkķlómetra lķkt og į Ķslandi. Samt finna fręndur vorir, fornfrųšingarnir hjį Tjóšsavninum ķ Fęreyjum, sem įšur hét Fųroya Fornminnissavn, oft mjög įhugaveršar minjar. Stundum svo įhugaveršar aš žęr setja alla į gat.

Įriš 2016 fannst t.d. į Velbastaš (Vébólsstaš) į Streymoy (Straumey) einstakur gripur, sem hefur valdiš miklum heilabrotum į mešal fręnda okkar ķ fornleifafręšingastéttinni ķ Fęreyjum. Gripurinn sem um ręšir, er forlįta hringur śr silfri sem hefur veriš logagylltur.  

Žrįtt fyrir aš fęreyskir fornfrųšingar hafi sett sig ķ samband viš sérfręšinga į söfnum ķ Noregi, Bretlandseyjum (žar meš töldu Ķrlandi)  og vķšar (žó ekki į Ķslandi), hefur enginn hringasérfręšingur į söfnum žessum getaš hjįlpaš viš aš leysa gįtuna um žennan merka hring. Žvķ žvķ er haldi fram aš enginn hringur eins, eša nęrri žvķ lķkur, hefur fundist ķ žeim löndum sem leitaš hefur veriš til. Aldursgreiningin er einnig samkvęmt helstu söfnum enn óviss. Viš sama uppgröft fannst einnig silfurmynt, silfur-penny frį tķma Engilsaxakonungsins Ešvaršs hins Eldra ķ Wessex og mun myntin hafa veriš slegin į tķmabilinu 910-15.

Hvort hringurinn er eins gamall og myntin, er enginn fręšimannanna sem Tjóšsavniš hefur haft samband viš tilbśinn aš tjį sig um. Einn žeirra hefur gefiš aldursgreininguna 1100-1300, en įn nokkurra haldbęrra raka. Einn įgętur fornleifafręšingur og fyrrverandi safnstjóri Žjóšminjasafns Ķrlands, Ragnall O“Floinn, telur hępiš aš uppruna hringsins skuli leitaš į Bretlandseyjum. Žvķ er höfundur žessarar greinar ekki alveg sammįla.

Hér mį lesa grein eftir fornleifafręšinginn Helga D. Michelsen hjį Tjóšsavninu sem hann ritaši ķ tķmaritiš Frųši (sama og fręši, en boriš fram "fröi") og kallar Helgi įgęta grein sķna Gįtufųrur fingurringur

Eins og lesa mį er Helgi fornfrųšingur ķ Fęreyjum ķ miklum vandręšum, eša trupulleikum eins og žaš er kallaš hjį fręndum okkar. Trupulleikar er reyndar orš ęttaš frį Bretlandseyjum, komiš af oršinu trouble. Ég held aš hringurinn frį Velbastaš sé lķka žašan. Žaš er svo minn "trupulleiki". En nś geri ég grein fyrir skošun minni į baugnum:

Fornleifur įkvešur aš hjįlpa fręndum sķnum

Žegar ritstjóri alžjóšadeildar Fornleifs frétti af einum helsta trupulleik Fęreyinga į seinni tķmum, ž.e. hringnum forlįta frį Velbastaš, įkvaš hann aš hjįlpa fręndum sķnum sem uršu sjóveikir į leišinni til Ķslands. Hann notaši um žaš bil eina klukkustund į netinu og į bókasafni sķnu uppi undir žaki. Hér kemur mjög stutt skżrsla um nišurstöšur gruflsins:

Žar sem myntin sem fannst į Velbastaš er vel aldursgreind og uppruni hennar žekktur, datt Fornleifi fyrst ķ hug aš leita uppruna hringsins į sömu slóšum og myntin er frį.  Fęreyjar eru, žrįtt fyrir allt jafn langt frį Bretlandseyjum og žęr eru frį Ķslandi og Noregi.

  Tel ég nś mjög lķklegt aš hringurinn sé undir mjög sterkum Engilssaxneskum stķlįhrifum meš įhrifum frį Meróvingķskri list ķ Frakklandi. Lag hringsins frį Velbastaš er einnig žekkt į fręgum hring meš engisaxķskum stķl, sem fannst į 18. öld. Einn helsti sérfręšingur Breta ķ engilsaxneskri list, dr. Leslie Webster, telur vera frį fyrri hluta 9. aldar (sjį hér). Hringurinn, sem hér um ręšir, fannst ķ Berkeley ķ Mercķu (Midlands) į Englandi, žar sem er greint frį klausturlķfi žegar įriš 759 e.Kr.

_48957730_ring

Berkley ring 2  Króna af öšrum hring, sem talinn er örlķtiš eldri en hringurinn frį Berkeley ķ Mercķu, er hringur sem fannst ķ Scrayingham ķ Reydale i Noršur-Jórvķkurskķri (sjį nįnar hér,žar sem hęgt er aš lesa um ašra hringa meš sama lagi, sem tķmasettir eru til 8. og 9. aldar). Krónan af hringnum frį Scrayingham er sömuleišis meistaraverk meš filigran-verki (vķravirki)en  meš sama lagi og krónan į hringnum frį Velbastaš.

Hringur frį Liverpool

  Lķklegt mį telja, aš hringurinn sem fannst ķ Berkley ķ Mišlöndum hafi veriš hringur geistlegheitamanns, įbóta eša biskups. Hringurinn er vitaskuld skreyttur meš annarri ašferš en hringurinn frį Velbastaš, og er gott dęmi um žaš allra besta ķ gullsmķšalist į Bretlandseyjum į 9. öld. En lagiš į hringnum, eša réttara sagt krónu (höfši) hans, er žaš sama  Žetta krosslag, sem bįšir hringarnir hafa, er hins vegar frekar sjaldgęft en žó samt vel žekkt į fyrri hluta mišalda. Žetta er sams konar kross og mašur sér t.d. į gylltum altörum ķ Danmörku (gyldne altre). Lķklegt žykir mér einnig, aš hringurinn frį Velbastaš hafi veriš borinn af kirkjunnar manni. Af hverju hann tapaši honum ķ Fęreyjum er alfariš hans einkamįl.

The_Tamdrup_Plates_Detail_1 b

Frontal_Ųlst_Church_Randers b
58943119_1_xÉg fann fljótt hringa lķka žeim hér til hlišar, sem hafa įlķka krossmynd ķ auga hringsins og Velbastašarhringurinn, ž.e. vķgslukross (hjólkross/Eng. Consecration Cross), eftir mjög stutta leit į veraldarvefnum. Žeir eru vitaskuld alls ekki eins og hringurinn fornfįi frį Velbastaš, en ef svo mį aš orši koma, frį nęsta bę.

Ef mašur lķtur į stóru silfurkślurnar, eša stķlfęršu vķnberin beggja vegna hringlaga flatarins meš vķgslukrossinum į mišju krónu hringsins frį Velbastaš, minna silfurkślurnar mjög į hringa frį Frakklandi frį 6.- 9. öld. Hér eru nokkur dęmi um, hvernig žannig vķnberjaklasar (vķnberiš tįknar blóš Krists) voru settir beggja vegna hringkrónunnar, eša žar sem baugurinn mętir krónunni.

Dęmi um Merov hringa

 

cluny-museum-ring-by-thesupermat-wikipedia-commons-800-2x1

Ef trśa mį Leslie Webster, helsta sérfręšingi Breta ķ Engilsaxķskri list, varšandi ašra hringa meš svipušu lagi og Velbastašarhringurinn, er hringurinn aš mķnu mati lķklegast smķšašur į 9. eša  10. öld, žegar engilsaxneskur stķll ķ gullsmķšalist var enn ķ miklum blóma. Hringurinn er žvķ aš mķnu mati frį Bretlandseyjum, en ber einnig įhrif frį hringum į Meginlandi Evrópu, helst frį hringum ķ Frakklandi, en einnig sjįst bżsantķsk įhrif.  

Ég vona aš žetta leysi vandamįliš meš hringinn frį Velbastaš. Reikninginn sendi ég sķšar til Tjóšsavnsins ķ Fęreyjum, en Fornleifur er vitaskuld rįndżr ķ allri fręšilegri žjónustu viš söfn og örn aš senda stofnunum reikninga. 

Góšar stundir og allt ķ lagi.

Vilhjįlmur Örn Vilhjįlmsson 

Ljósmyndin efst birtist ķ Frųši og er tekin af Finni Justinussen

Version in English (pdf)

Version in English (word docx), please see "Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu" below.


Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu:

Žżfi foreldra ķslenskra landnįmsmanna ręnt į safni ķ Bergen

20819513_10154584367626755_7790838702937153905_o (2)

”Kęmpeskandale” er nś ķ uppsiglingu ķ Noregi. Menn spyrja sig af hverju Hįskólasafniš ķ Björgvin var ekki betur variš en aš žjófar gįtu fariš inn um glugga į 7. hęš hśssins meš žvķ aš fara upp į byggingapalla sem utan į hśsinu eru vegna višgerša į žvķ. Žjófarnir gįtu nokkuš aušveldlega komist inn į safniš inn um glugga į stigaturni byggingarinnar sem hżsir safniš - og śt fóru žeir svo meš žjóšargersemar Noregs. Žjófavarnarkerfiš fór reyndar ķ gang tvisvar sinnum, en vaktmenn fyrirtękis śti ķ bę, sem sjį um vöktun og eftirlitiš sįu ekkert grunsamlegt og fóru jafnóšum af vettvangi. Greinilega eru ekki mikil not af slķkum fyrirtękjum žegar virkilega žarf į žeim aš halda. Višvörunarkerfin fara svo oft ķ gang vegna mistaka og tęknigalla, žvķ žannig žéna fyrirtękin meira en umsamiš er. En žegar virkilega žarf į žeim aš halda, halda vaktmennirnir aš žaš žaš sé "sama gamla bilunin" ķ kerfinu.

Žjófarnir ręndu, aš žvķ er fréttir herma, meira en 245 gripum frį jįrnöld og vķkingaöld, og žar į mešal gersemum śr sumum af helstu kumlum vķkingaaldar ķ Noregi.

Noršmönnum hefur žvķ greinilega ekki tekist aš varšveita žann menningararf og žżfi sem forfešur Ķslendinga stįlu į Bretlandseyjum um 850 e.Kr. įšur en haldiš var til Ķslands.

T.d. gersemar Vélaugar Hrappsdóttur sem heygš var ķ Gauseli į Rogalandi, /sjį ljósmynd af litlum hluta haugfjįr hennar efst). Gröf hennar innihélt trogarfylli af illa fengnu en kristilegu ķrsku bling er bręšur hennar og fašir höfšu ręnt į Ķrlandi. Gudda er formóšir flestra bankaśtrįsaržjófanna į Ķslandi. Sjį Ķslendingabók til aš sjį hugsanlega ęttartengsl ykkar viš Vélaugu eša ķrsku blingprinsessurnar sem bręšur hennar börnušu ķ Dyflini.

Į smettiskruddu Hįskólasafnsins ķ Björgvin, mį nś lesa žessa frekar aumu yfirlżsingu į ensku, žvķ eins og Ķslendingar bśast Noršmenn viš žvķ aš śtlendingar séu į bak viš öll misyndisverk :

ENGLISH: Monday morning, 13th of August, employees at the University Museum discovered that there had been a burglary at the Historical Museum. It looks like people have entered the seventh floor from the scaffolding outside the museum tower.

Several important objects from the Norwegian cultural heritage are missing. Irreplaceable pieces of history are gone. For a museum, there is hardly anything worse than have objects stolen.

Now we only have one wish; to get as many as possible of the stolen objects returned to us.
So we need people's help. In this group we will continuously post pictures of objects we miss.

You can post pictures of objects, ask questions, share things and discuss. Of course you can share photos from our album with others.

Do you know someone who may be interested in helping us? Invite them in by pressing "Add Friend".

Contact us here, by PM or email if you think you have found or seen parts of our common heritage.

Hjįlpum nś fręndum okkar ef einhver bżšur ykkur žżfiš til kaups. Gripina mį sjį hér aš einhverjum hluta til, svo hęgt sé aš velja bestu gripina til aš bjóša ķ. Hér er einnig įhugaverš frétt um mįliš.


Brotasilfur - óįfalliš

60-3044_t5502e67e_m400_wmannamyndir_5_tif_x849c2892.jpg

Ķ žessari fęrslu mį sjį tvęr stórmerkar ljósmyndir sem finna mį į vef Hérašsskjalasafns Austurlands. Hér borgar Kristjįn Eldjįrn yfir silfursjóš sem fannst austur a landi, óįfallinn, įriš 1980. Eldjįrn žótti vitaskuld, sem eins konar fornleifafręšingi, furšulegt aš sjóšurinn kęmi óįfallinn śr jöršu. Žaš žykir flestum reyndar enn ķ dag. Ég held aš menn séu hęttir aš leita aš skżringum. Žaš er svo óžęgilegt.

Hér mį lesa ašrar greinar Fornleifs um žennan sjóš:

Det ville som sagt vęre meget beklageligt for skandinavisk arkęologi... (2011) Greinin er ekki į dönsku.

Hvar er hśfan mķn? (11.12. 2012; sjį sķšustu athugasemd nešst)

"Miklu betri en Silvo" (16.12.2012)

Moldin milda frį Mišhśsum er horfin (4.1.2013)

Hvaš fęr mašur fyrir silfur sitt ?  (13.4.2013) Ķ žessari grein birtist eftirfarandi frįsögn:

Aušun H. Einarsson segir frį (1.5. 1997, sjį fęrslu dags. 13.4.2013)

 

60-3043_t5502e66f_m400_wmannamyndir_5_tif_xcb785e45.jpg

Nešri myndin af vef Hérašssafns Austurlands er unašsleg ljósmynd af finnandanum og syni hans. Glešin skķn śr augum žeirra. Ekki žótti finnandanum fundarlaunin góš, en sķšar var bętt śr žvķ fyrir tilstušlan žingmanns eins frį Snęfellsnesi og skįlds ķ Reykjavķk.


Heilagur Vitus ķ Freiburg

st_vitus.jpgFyrir viku sķšan dvaldi ég ķ Žżskalandi, nįnar tiltekiš ķ Freiburg, žar sem ég var gestur ķ afmęlisveislu Felix vinar mķns Rottbergers (sjį fęrslu hér fyrir nešan).

Freiburg er forn hįskólaborg og trśarmišstöš kažólskra. Einhverjir Ķslendingar hafa lagt stund į nįm ķ Freiburg og žykir žar ekki dónalegur hįskóli. Borgin varš mjög illa śt śr sķšara heimsstrķši. Mikiš magn af sprengjum rigndi yfir hana ķ nóvember 1944 og 90 % gamla bęjarhlutans voru jöfnuš viš jöršu. 

Nokkuš var žó öšruvķsi fariš meš sprengjuregniš ķ Freiburg en ķ flestum öšrum borgum Žżskalands. Žżskt stórskotališ taldi vegna mistaka aš borgin vęri frönsk, enda skammt til landamęra Frakklands. Žjóšverjar töldu aš ķ borginni vęru herir bandamanna bśniš aš hreišra um sig. Žvķ fór sem fór. Žjóšverjar réšust į sjįlfa sig. Aleppó er ekkert einsdęmi.

Į įrunum eftir strķš var gamli bęrinn byggšur upp aftur eftir gömlum myndum, teikningum og jafnvel minni. Endurreisn gamla bęjarins hefur tekist upp og ofan, en margt er žó meš įgętum. Ķ dag sver Freiburg sig žvķ ķ ętt viš "gamla Selfoss", leikmyndabę sem fyrrverandi forsętisrįšherrann vildi byggja śr timbri frį BYKO, žó svo aš aldrei hefši sprungiš nema boršsprengja og nokkrir botnlangar į  Selfossi.

Ekki fóru allir forngripir forgöršum ķ Freiburg og žar er įgętt borgar- og mišaldasafn, Augstiner Museum, sem er ķ gömlu Įgśstķnaklaustri.

Žar fann ég žetta skemmtilega lķkneski frį 1500-1525, sem sżnir hįheilagan mann sem tekinn hefur var meš buxurnar nišrum sig og hefur sķšan veriš lįtiš krauma ķ eigin feiti, ekki ósvipaš og sį fyrrverandi sem vildi reisa Selfoss ķ įšur óžekktri dżrš. Žau jarteikn gerast nefnilega į stundum aš rassberir menn eru teknir ķ heilaga manna tölu, sér ķ lagi ef tališ er aš žeir séu sakleysiš uppmįlaš.

Žarna er aušvitaš į feršinni heilagur Vitus sem uppi var um 300 e. Kr. ķ Litlu-Asķu, ef žaš er ekki lygi. Diocletianus keisari lét sjóša Vitus ķ olķu fyrir žęr sakir einar aš Vitus var kristinn. Keisarinn var lķklegast félagi ķ Vantrś, žvķ ekki hefur hann veriš mśslķmi. Sįnkti Vitus telst ķ kažólskum siš til eins hinna 14 hjįlpardżrlinga sem gott žykir aš heita į ķ veikindum og vandręšum. Vęnlegast žótti aš heita į hann ef mašur var barn eša unglingur eša fyrir fólk sem haldiš var flogaveiki og krampa. Hann dugši žó skammt fyrir fórnarlömb presta sem hafa fengiš gott fólk į Ķslandi til aš greiša 200.000.000 króna ķ bętur fyrir ósannašar sakir erlendra presta. Kannski vantar lķkneski af Vķtusi ķ Landakotskirkju.

Einhver veltir lķklega fyrir sér af hverju af er hęgri höndin į Vķtusi. Ég veit bara eitt, žaš er ekki George Soros aš kenna.

Blessuš sé minning hans.

"Ķ olķu, fyrr mį nś fyrr vera. Mikiš žurftu sumir menn aš žola til aš viš gętum oršiš svona ferlega sišmenntuš į okkar tķmum."


Dżr var Denni ekki

denni_dyri_1278175.jpg

Sumt af žvķ sem safnaš er į Žjóšminjasafni Ķslands er selt fyrir slikk į eBay. Ekki svo aš skilja aš Žjóšminjasafniš sé fariš aš selja śt af Žjóšararfinum. Nei, nei svei mér žį, en safngeymslurnar lķkjast ę meira skranverslun meš 20. aldar gripum, mešan fjįrlög fara ķ aš gylla žjóšminjavörš meš titlum. Į eBay er oft hęgt aš finna hluti sem kannski ęttu frekar heima į Žjóšminjasafninu en pakki af Melrósate frį 1970. Mašur veit žó aldrei hvaš sķšar meir veršur žjóšmenning. Mat manna er mjög mismunandi. Sumir brenna fyrir einhverja nostalgķumenningu frį framsóknarheimili, žar sem uppskriftir hśsmęšraskólanna voru a viš bošoršin ķ Biblķunni. Fyrir ašra eru bensķndunkar stęrri hluti af ķslenskri menningu en koparristumyndir af ķslenskum dżrum frį 18. öld sem ekki eru til į söfnum į Ķslandi.

Sumar persónur verša einnig fljótt safngripir, og eiginhandaįritun žeirra fer fyrir moršfé. Söfn berjast meira aš segja viš aš nį ķ jarteiknirnar eins og vęri žaš tįin af Kristi. Fólk borgar jafnvel ašgangseyri til aš sjį hrafnasparkiš žeirra eša borš sem brjįlęšingur nokkur frį New York hefur teflt viš fjandann viš og tališ flugur ķ lampanum yfir. Sį vitleysingur fékk ķslenskan rķkisborgararétt aš launum - eša var žaš gyšingahatriš sem var launaš?

Ekki vissi ég fyrr en nżlega, aš ótķndir ķslenskir stjórnmįlamenn, sem ekki komust į Bessastaši hefši lįtiš ljósmynda sig til aš senda ašdįendum um allan heim. Žaš var vķst tilfelliš. Nś er t.d. hęgt aš kaupa mynd af Steingrķmi Hermannsson Original, og eiginhandarįritun hans ķ kaupbęti į eBay. Žetta er til ķ Žśsundvatnalandinu og hęgt aš fį fyrir skitnar 171,73 danskar krónur sem gera tępar 3243 freškrónur į dagsgengi. Žaš er nįttśrulega skķtur į priki og ętti aš vera sjįlfsagšur hlutur fyrir Framsóknar-Reichsstórsafniš viš Sušurgötu aš kaupa, ef Finnar vilja ekki varšveita portrettiš af Denna. Ef Žjóšminjasafniš nęr ekki ķ Denna gęti hugsast aš danska sendirįšiš kaupi og hengi myndina upp į gestasalerni sķnu, žar sem Steingrķmur lokašist eitt sinn inni meš vinveittri sendiherrafrś.

En óttalega er Denni nś billegur. Žaš hefur lķklega kostaš meira aš lįta prenta myndina og nota tķma ķ aš įrita hana en 3243 krónur. Žó hlżtur Denni aš vera dżrari allur en 20 bréf af Melrósatei. Ég trśi ekki öšru. Ég vona aš Žjóšminjasafni kaupi žennan dżrgrip, ķ žaš minnsta til aš sżna framtķšinni hve uppi var typpiš į sumum mönnum ķ landinu okkar į hjara veraldar.


Ég er meš hund

le_seppi_2.jpg

Fyrir tępri viku sķšan festi ég kaup į hundskvikindi. Ég telst dags daglega til öfgafullra kattaelskanda og žarf vķst mikiš til aš ég falli fyrir hundsskömm, enda eru žaš skķtugar skepnur, afar hįvęrar og heimskar. Hundurinn minn er hins vegar af göfugu kyni og getur rakiš ęttir sķnar alveg urrandi aftur į seinni hluta 18. aldar. Žetta er hin mesta žrifaskepna, sem aldrei setjast į flęr eša annar óskapnašur, enda er hann alķslenskur ķ hśš og hįr, tęr eins og lindin og greindur eins og žjóšin sem hann hefur löngum elt og flašraš ķ kringum.

hruturinn_erlendur

Į 6. įratug 18. aldar komu franskir könnušir til Ķslands og nįšu sér ķ eintök af ķslenskum fjórfętlingum. Žetta voru sendimenn franska greifans af Buffon (comte du Buffon) sem skķršur var Georges-Louis Leclerc (1707-1778). Hann var einn fremsti nįttśrufręšingur Frakka og gaf śt heilmikiš verk "Histoire naturelle, générale et particuličre" (sem śt kom 1749-1788, og var įfram haldiš meš śtgįfuna eftir dauša hans allt fram til 1804).

rollan_vigdis_3.jpg

Hef ég įšur skrifaš um Erlend og Vigdķsi, sem fóru meš Franzmönnum śr landi og geršust sķšan fręg ķ einum af 36 bindum Buffons greifa um blessaša nįttśruna. Erlendur, sem upphaflega var nefndur Móri og kom frį Skagaströnd, endaši ķ fįtęklegu cassoulet ķ Bastillunni. Vigdķs varš hins vegar mišopnudżr ķ "Oui de moutons" frį 1760 og vöktu klaufir hennar sér ķ lagi athygli franskra rśta. Hśn reyndist afar kynsęl, įšur en hśn fór śr einhvers konar rišuveiki.

Žaš sem menn vissu ekki var aš Fransarar numdu einnig į brott meš sér ķslenskan hund (Chien d'Islande). Hann svaraši fólki ef hann var kallašur Seppi og var į lóšarķi į Bessastöšum er hann fann góšan matarilm śr skipi Fransmanna žar śt fyrir landi. Gerši Seppi sér lķtiš fyrir og synti śt ķ skipiš og fór žašan ekki sķšan fyrr en skipiš lagšist aš bryggju ķ Calais. Fransmenn žurftu žvķ ekkert aš hafa fyrir žvķ aš nį sér ķ ķslenskan hund meš öllum žeim aukakostnaši sem slķku fylgdi.

En af žeirri mynd sem fremstu teiknarar Frakka ristu af Seppa mį glögglega sjį, aš Seppi var einhvers konar slys eša įvöxtur hópnaušgunar, sem hefur įtt sér staš sķšla kvölds į horni tveggja traša ķ Reykjavķk. Hann er ekki "rassenrein" frekar en žeir hundar sem sķšar hafa veriš skilgreindir sem ķslenski hundurinn. "Hreinir" ķslenskir hundar voru hugsanlega til, en žaš žurfti aš fara austur ķ sveitir til aš finna einn slķkan. Žaš geršist įriš 1788 er Kįtur kom śt ķ fyrsta bindi af enskri bók The Habitable World Described; Or the Present State of the People in all Parts of the Globe, from North to South: Showing The Situation, Extent, Climate, Productions, Animals, &. of the different Kingdoms and States; Including all the new Discoveries: etc. & etc. Part I., London 1788.. Höfundur var séra John Trusler.

icelanders_1277276.jpg

Af Seppa fara sķšar žęr sögur, aš hann hélt sķnum uppteknu žjóšhįttum į Ķslandi į götum Parķsarborgar og žar bar hann beininn eftir aš einn vagna Lśšvķks 15. ók yfir hann og kramdi til ólķfis. Seppi žótti snoppufrķšur og fjölgaši sér rķkulega meš kjölturökkum og pudelhundum Parķsarašalsins. Afkomendur Seppa tóku žįtt ķ frönsku byltingunni, en geltu einnig hęst allra viš aftöku Robespierre eins og samtķmaheimildir sżna ljóslega. Erfšafręšilega séš var žetta žvķ greinilega ķslenskur hundur.

execution_robespierre_2.jpgAfkomendur Seppi d'Islande viš aftöku Robespierres

Eins og lesendur mķnir hafa lķklega žegar getiš sér til, žį keypti ég ekki hundinn minn ķ žrķvķdd. Ég lét mér nęgja aš kaupa hann hjį fornbókasala ķ Berlķn, sem hefur lķklega skoriš hann śr leifum af verki Buffons greifa sem hann eša ašrir gįtu ekki étiš viš umsįtriš um Berlķn įriš 1945. Seppi mun fį heišurssess upp į vegg hjį mér lķkt og myndirnar af Erlendi og Vigdķsi, og fjölskyldumynd af žeim žremur sem einnig kom śt į bók eftir annan höfund en Buffon om 1780. Fjölskyldumyndina fann ég einnig fyrir skķt į priki hjį sama skransalanum ķ Berlķn og ég keypti Seppa af. Höfundur žeirrar myndar hefur einnig sett Ķslandsfįlka upp ķ ęttartréš.

fjolskyldumynd_1277275.jpg

En athugiš lesendur góšir, aš ķslensk dżr žóttu erlendum mönnum merkilegri en ķslenska mannskepnan, žvķ ekki teiknušu sendimenn Buffons Ķslendinga svo vitaš sé. Afkomendur sendisveinanna eru hins vegar til į Ķslandi og getur Erfša-Kįri lķklega greint ykkur betur frį sérkennum žeirra en ég.


Gulliš ķ Gullskipinu er loks komiš ķ leitirnar

a6736767a648731e88bda11197f63635_1276012.jpg

Margir hafa sennilega aldur til žess aš muna žį sveit vaskra manna sem hundsušu alla rökhugsun og heimildir og leitušu įr eftir įr aš "Gullskipi" į Skeišarįrsandi.

Eftir įratuga leit, į skjön viš rįš fróšra manna og t.d. rannsóknarstofnun bandarķska sjóhersins ķ Maryland, fundu žessir karlar loks įriš 1983 skip ķ sandinum. Ekki var žaš gullskipiš heldur žżski togarinn Friedrich Albert, sem strandaši į sandinum ķ janśar įriš 1903.

Žjóšminjasafniš eitt gręddi eitthvaš gullkyns į žvķ ęvintżri žvķ žaš fékk nżjan jeppa, hvķtan og austur-asķskan aš uppruna, til aš taka žįtt ķ ęvintżrinu meš gullskipiš įšur en žaš varš aš martröš meš žżskan togara ķ ašalhlutverki. Įšur en žaš geršist var Žjóšminjasafniš komiš ķ startholurnar og hafši sent fólk austur į Sanda. Reyndar vildi Menntamįlrįšuneytiš fį jeppann aftur eša lįta Žjóšminjasafniš borga fyrir hann aš fullu og žįtttöku safnsins ķ vitleysunni, en žaš tókst ekki. Heilar 50 milljónir fornkrónur gekkst rķkiš ķ įbyrgš fyrir į sandinum. Var jeppagarmurinn lengi kallašur Gullskipiš af gįrungum ķ fornleifafręšingastétt.

ventill_alberts_1276025.jpg

Žegar menn fundu ryšgašan ventil śr Albert togara fór vķst allur vindur śr Gullleitarmönnum. Myndin birtist ķ DV ķ september 1983.

Žrįtt fyrir togarafundinn, héldu ofurhugarnir įfram leit sinni ķ nokkur įr į sandinum, en nś heyrist oršiš lķtiš af Het Wapen van Amsterdam sem strandaši įriš 1667 og meintum dżrindisfarmi skipsins.

Žrįtt fyrir aš sameiginlegar farmsskrįr skipsins og žeirra skipa sem žaš var ķ samfloti meš vęri birt į Ķslandi og hśn ekki sögš innihalda neitt žess kyns sem stórir strįkar ķ sjóręningjaleik leita aš, žį héldu sumir menn aš skrįrnar innihéldu t.d. upplżsingar um aš "49,280 tonn af kylfum eša stöfum". Reyndar skjįtlašist žeim einnig sem birtu farmskrįrnar og óšu ķ sömu villu og leitarmenn. Žeir sem fróšari įttu aš vera og hafa vitiš fyrir ęvintżramönnum, höfšu ekki fyrir žvķ aš leita ašstošar manna sem gįtu lesiš hollensku. Žaš sem velviljašir heimildarżnir menn vildu meina aš vęru kylfur og stafir, voru 49,28 tonn af mśskatblómu, foelie. Einhver spekingur žżddi oršiš foelie meš kylfum og stöfum (sjį hér), en foelie er gamalt heiti fyrir mśskatblóm (muskaatbloem į hollensku), ž.e. trefjarnar raušu og bragšgóšu utan um mśskathnotuna. Trefjarnar missa fljótt litinn og verša gular og fölar og eru seldar malašar į Ķslandi, oft undir enska heitinu mace.

000004_1276016.jpgŽetta kylfustand var föšur mķnum sem var fęddur ķ Hollandi mikiš undrunarefni man ég, en hann flutti einmitt inn mśskatblómu og mśskathnetur, og hann reyndi aš hafa samband viš björgunarmenn gullskipsins, ef ég man rétt sjįlfan Kristinn ķ Björgun, en įn mikils įrangurs. Žeir vildu ekkert į hann hlusta. Žeir voru lķklega farnir aš leita aš kylfum ķ sandinum blessašir mennirnir.

En nś fęri ég Gullskipsmönnum lķfs eša lišnum žau glešitķšindi, aš gulliš ķ gullskipinu sé svo sannarlega fundiš. Žaš hefur lengi veriš vel varšveitt ķ kirkjum og söfnum sķšan žaš fannst, žótt lķtiš vęri nś reyndar eftir af gullinu.

Gulliš eru leifar af gyllingu, stundum gervigyllingu, į spjöldum śr skrautkistu meš svörtu lakkverki, sem var mešal žess sem menn hirtu śr flaki skipsins eša af sandinum. Fróšir menn, og žar į ég m.a. viš Žórš Tómasson ķ Skógum hafa lengiš tališ aš spjöldin žrjś śr lakki sem varšveitt eru ķ Skógarsafni, Žjóšminjasafni og Kįlfafellskirkju hafi komiš śr Het Wapen van Amsterdam. Žar er ég alveg sammįla meistara Žórši, og žaš eru fremstu sérfręšingar ķ Hollandi lķka. Verkiš į lakkspjöldunum kemur heim og saman viš aš žaš geti hafa veriš śr skipi strandaši įriš 1667.

Hins vegar er nżtt vandamįl komiš upp sem žarf aš leysa. Lakkverk, sem į žessum tķma tengdist oftast Japan var framleitt vķšar ķ Asķu en žar. Žegar Het Wapen van Amsterdam lagši upp ķ sķna sķšustuu ferš frį Batavķu (sķšar Jakarta) ķ Indónesķu, og žaš var žann 26.janśar 1667, var skipalest sś sem Skjöldur Amsterdams meš fylli aš varningi vķšs vegar śr Asķu. Hollendingar söfnušu aušęfum, kryddi, vefnaši og postulķni ķ grķšarstór pakkhśs ķ Batavķu sem žeir sóttu til fjölmargra hafna sem žeir sigldu į.

batavia_1661.jpg

Kastali Hollendinga ķ Batavķu įriš 1661, stęrš sumra pakkhśsanna sem sjįst į myndinni var mikil. Njótiš verksins, sem mįlaš var af Andries Beeckman įriš 1661, meš žvķ aš stękka myndina. Mįlverkiš hangir į Rijksmuseum ķ Amsterdam.

Ein žessara hafna var Macau, nżlenda Portśgala, sem žeir lögšu įherslu į, eftir aš Japanar höfšu śthżst žeim frį Japan. Portśgalar höfšu smįm saman gerst óvinsęlir mešal Japana og stundušu trśboš ķ Japan. Žaš lķkaši Japönum lķtt og voru Portśgalar loks flęmdir ķ burtu og einnig margir Japanir er tekiš höfšu kristna trś. Mešal žeirra Japana sem fóru meš Portśgölum voru išnašarmenn sem stundušu lakklistavinnu. Žeir settust aš į Macau nęrri žeim staš sem sķšar hét Hong Kong og héldu įfram aš stunda handverk sitt.

Helsti sérfręšingur Hollands og heimsins ķ lakklist telur nś mjög hugsanlegt aš spjöldin į Ķslandi sem aš öllum lķkindum eru komin ķ "Gullskipinu" fręga, hafi veriš gerš af japönskum listamönnum į Macau, žó ekki sé bśiš aš afskrifa aš žau séu frį Kyushu eyju ķ Japan, eša verkstęšum ķ Nagasaki ellegar Kyoto.

1-1.jpg

Spjald sem tališ er vera śr Het Wapen van Amsterdam. Varšveitt ķ Byggšasafninu ķ Skógum og var sķšast notaš sem sįlmaspjald ķ Eyvindarhólakirkju.

Efnasamsetning lakksins, sem į japönsku kallast urushi, veršur nś vonandi rannsökuš ef leyfi fęst og er hęgt meš efnagreiningum aš segja til um hvort aš žaš var framleitt ķ Japan, Macau, Sķam eša annars stašar. Vķsindunum fleygir fram.

Fleiri tķšindi munu berast af žvķ sķšar į Fornleifi, sem alltaf er fyrstur meš fréttirnar - af žvķ gamla.

Vona ég aš žessi gullfundur glešji gullleitarmenn į Sandinum, ef žeir eru žį nokkrir eftir ofan sanda til aš glešjast meš okkur - lķklega allir farnir meš gullvagninum aftur heim ķ skżjaborgirnar.


Saga af sverši - Hrafnkelsdalssveršiš

untitled-duplicated-02_1266273.jpg

Įriš 1897 fann ungur mašur fornt sverš ķ Hrafnkelsdal. Löngu sķšar leiddi dr. Jón Hnefill Ašalseinsson mjög góšar lķkur aš žvķ hver finnandinn hefši veriš. Hann hét Benedikt Ķsaksson og var vinnumašur hjį Elķasi Jónssyni bónda į Vašbrekku og sķšar ķ Ašalbóli. Af frįsögnum eldri manna sem žekkt höfšu Benedikt, og sem Jón Hnefill hafši tķmanlega tal af, er hęgt aš įlykta aš sveršiš hafi fundist ķ Skęnudal sem er lķtill dalur sem gengur vestur og sušvestur inn į mślann sem er į milli Hrafnkelsdals og Jökuldals. 

Žótt Jóni Hnefli hafi žótt mikilvęgt og įhugavert aš velta fyrir sér hver finnandi sveršsins var og hvar žaš fannst, žį er eigendasaga žess engu sķšur įhugaverš, sem og gerš sveršsins. Žaš tvennt mun ašallega verša rętt hér, žvķ sś saga hefur enn ekki veriš sögš aš fullu, žótt oft hafi veriš skrifaš um sveršiš og žaš įn vitundar um allar heimildir sem žvķ tengjast.

Nżjar heimildir um um sveršiš frį aldamótaįrinu 1900 verša hér settar fram ķ fyrsta sinn. Žęr hafa varšveist į žvķ sem foršum var kallaš 2. deild Žjóšminjasafns Dana (Nationalmuseets 2. Afdeling) ķ Kaupmannahöfn.

Ef rétt er aš Benedikt Ķsaksson hafi fundiš sveršiš, žį hefur hann eša bóndinn sem hann vann fyrir selt H.I. Ernst apótekara į Seyšisfirši sveršiš fyrir 12 krónur. Sveršiš endaši sķšan į Statens Historiska Museum ķ Stokkhólmi. Lżsir Kristjįn Eldjįrn žvķ ķ doktorsritgerš sinni ķ ķslenskum fręšum viš Hįskóla Ķslands, Kumli og Haugfé (1956). Žvķ mišur hafši Eldjįrn ekki ašgang aš öllum skjölum og yfirsįst gögn sem ég fann löngu sķšar ķ Kaupmannahöfn į 9. tug sķšustu aldar. Hér skal bętt inn ķ eyšurnar og nżjar heimildar taldar til.

Kaup og sölur

Eigandasöguna gętum viš byrjaš meš skrifum Žorsteins Erlingssonar skįlds ķ blašinu Bjarka įriš 1900. Žorsteinn fór fremur hįšskum oršum um aš H.I. Ernst hefši haft sveršiš af finnandanum įn žess aš finnandinn fengi nóg fyrir snśš sinn:

Mašur fann hjer gull- og silfurbśiš sverš, uppi ķ Hrafnkelsdal nś nżlega og er sagt aš hann hafi veriš svo sorglega fįvķs aš selja Ernst apótekara žaš fyrir 12 kr. Eftir žvķ sem af sveršinu er sagt hefši forngripasafniš ķslenska gefiš manninum aš minsta kosti 100 kr. fyrir žaš og nż er auk žess lķklega loku skotiš fyrir aš žaš komist žangaš og er žaš illa. (Žorsteinn Erlingsson ķ Bjarka 5. įrg. 1900. 25. tbl. 25.06.1909).

Žessi skošun Žorsteins fór fyrir brjóstiš į apótekaranum sem svaraši nokkrum dögum sķšar ķ öšru blaši, Austra:

Bjarki og hiš forna sverš

Ķ tilefni af žvķ, aš föšurlandsvininn, ritstjóra Bjarka tekur žaš svo įkaflega sįrt aš vita til žess aš forngripasafniš ķ Reykjavķk skuli missa af sverši žvķ er fannst um voriš 1897 ķ Hrafnkelsdal, - er mér sönn įnęgja aš žvķ, aš hugga ritstjórann meš eptirfarandi tilboši: Ķ 24 klukkustundir frį birtingu žessa tilbošs mķns ķ Austra stendur herra Žorsteini Erlingssyni žetta forna sverš til boša fyrir 112 krónur, hvar af 100 kr. skulu skiptast milli žess sem seldi mér sveršiš, og stofnana til almennings heilla hér ķ kaupstašnum, eptir opinberlega auglżstri skżrslu. Aš sjįlfsögšu veršur herra Žorsteinn Erlingsson skriflega aš įbyrgjast mér, aš forngripasafniš ķ Reykjavķk verši njóti sveršsins, žó žaš kynnu aš verša mjög deildar meining milli safnsins og herra Žorsteins Erlingssonar um veršmęti sveršsins. ....

Seyšisfirši, žann 29. jśnķ 1900. H. I. Ernst lyfsali , p.t. eigandi hins forna sveršs. (H.I.Ernst ķ Austra, 22. tbl. 29.06.1900).

Sķšar sama įr skrifaši Ernst apótekari Žjóšminjasafni Dana. Žaš bréf fann ég ķ einni af mörgum heimsóknum mķnum į Žjóšminjasafniš ķ Kaupmannahöfn į įrunum 1981 til 1986. Lķklegast įriš 1981. Bréfin sżna, aš Ernst hafši ekki ašeins įhuga į aš koma sveršinu ķ verš. Hann leitaši upplżsinga um gerš sveršsins og aldur žess.

1. Nóvember 1900 skrifar Ernst til Arthurs Williams Mollerup sem var yfirmašur 2. deildar Žjóšminjasafns Dana.

H.I. Ernst                                      Seydisfjord, den 1ste Novbr. 1900.

Privilg. Apotheker

Generalagentur for Livsforskikringsselskabet SKANDIA STOCKHOLM

Til Direktören for Nationalmuseets 2d Afdeling, Höjvelbaarne Hr Dr. phil. Mollerup R. af Dbrg. Kjöbenhavn.

Efter Anmodning fra Justitsraad Hansen i Hobro tillader jeg mig herved at fremsende et Fotografi af det i Hrafnkelsdal her paa Island fundne Svęrd. Som det vil sees af Fotografiet er Svęrdet, der maaler 35 ½ Tommer, en nöjagtig Copi af det i Fabricius Danmarkshistorie Side 38 afbildede Svęrd fra Jęrnalderen. Tillige findes Sölv og Guld indlagt paa Svęrdknappen (synligt på Billedet) og nede ved Haandgrebet. Jeg skal tillige oplyse om, at Rektoren ved Reykjavik Latinskole Dr. phil. Björn Olsen, der har set Svęrdet hos mig, formener, at der under Haandgrebet findes Runer, der imidlertid for mit Ųje synes at vęre utydeligere. Som ovenform bemęrket, er Svęrdet fundet i Hrafnkelsdal, hvor Hrafnkel Freysgode ligger begravet; men yderligere undersųgelser af Stedet gav intet foröget Resultat. - Saafremt Museet paa Basis af de modtagne Oplysninger kan bestemme Svęrdets Alder vilde jeg vęre sęrdeles taknemmelig for en Meddelelse herom.

Med sęrdeles Höjagtelse

Ęrbödigst

H.I.Ernst

Apotheker og Vicekonsul.

Upplżsingar ķ žessu bréfi Ernsts apótekara veita okkur vitneskju um aš fundarstašur sveršsins var rannsakašur eitthvaš frekar eftir fund žess.

bref_fra_ernst.jpg

Annar mašur, Frederik Opffer aš nafni, sem var blašamašur ķ Kųge, į Kjųge Avis, skrifaši sömuleišis eins konar rógsbréf til Žjóšminjasafns Dana. Hvar hann hefur snapaš upp fréttir af kaupum Ernst apótekara į ķslensku sverši, er ekki gott aš segja.

Kjųge, d. 24. September 1900

Hr. Museumsinspektųr Mollerup!

Apotheker H. J. Ernst på Seydisfjord har for nogen Tiden siden af en islandsk bonde kjųbt et ęldgammelt Hųvdingesvęrd for 12 kroner. Efter Beskrivelsen skulle det vęre meget smukt og interessant . Det forlyder, at det er indlagt og bęrer Navnetręk, således at man ved, fra hvem ddet stammer. Efter hvad jeg fra sikker Kilde har bragt i Erfaring, agter Apotheker Ernst at sęlge Svęrdet til en engelsk Samling. Da dette formentlig strider imod Bestemmelserne angående Danefę, og da det jo var kjedeligt, hvis en antikvarisk Sjęldenhed skulde gå ud af Landet for personlig Vindings Skyld, tillader jeg mig at henlede Deres ęrede Opmęrksomhed på Sagen. Apotheker Ernst“s Fader, fungerende Toldkontrųller Ernst, Vesterbrogade 115(?) vil sikkert kunne give goder Oplysninger derom.

Med sęrdeles Agtelse                                                                                                                    Frederik Opffer

I uppkasti af bréfi sem Arthur William Mollerup hefur ritaš Ernst apótekara žann 12.desember 1900 skrifar hann mešal annars:

... Gennem Justitsraad Jensen har jeg erfaret, at De forelųbigt ikke agter at afstaa svęrdet. Paa Grund af den antikvariske Vęrdi vil jeg dog vęre Dem forbudnen for en Meddelelse naar De eventuelt skulde faa i Sinde at skille Dem ved det.

Ernst upplżsti greinilega, aš hann vęri ekki į žeim buxunum aš selja sveršiš.

Ekkert af žessum sķšastnefndu upplżsingum śr Žjóšminjasafni Dana, koma fram ķ Kumli og Haugfé Kristjįns Eldjįrns og žašan aš sķšur ķ endurśtgįfu į ritgeršinni frį 2000, enda fann ég fyrstur manna žessi bréf og greini fyrstur frį žeim nś. Ég sé nś, žegar ég tek žau fram eftir aš žau höfšu safnaš hjį mér ryki ķ möppum, aš enginn hefur nżtt sér žau žegar um sveršiš ķ Hrafnkelsdal hefur veriš ritaš į sķšari įrum. Ašstandendur endurśtgįfu ritgeršar Eldjįrns geršu sér ekki ķ žessu efni frekar en ķ öšrum mjög mikiš far um aš bęta viš upplżsingum.

Ernst apótekari lét sķšan sveršiš. Hvort hann seldi eša gaf žaš vitum viš ekki ķ dag. En žaš endaši ķ Svķžjóš, en Ernst var umbošsmašur SKANDIA lķftryggingafélagsins, sem gęti skżrt ferš sveršsins til Svķšjóšar. Samkvęmt sęnskum heimildum gaf N. Petersen jśstķtsrįš ķ Kaupmannahöfn formlega sveršiš Óskari 2. Svķakonungi, sem lét žaš sķšan įriš 1903 į Statens Historiska Museum i Stokkhólmi. Fékk sveršiš safnnśmeriš SHM-11537.

Sveršiš afhentu Svķar svo Ķslendingum įriš 1971 eins og t.d. mį lesa um hér į forsķšu Žjóšviljans hinn 15. september 1971, ellegar ķ grein Žórs Magnśssonar ķ Įrbók Fornleifafélagsins 1971. Ekki gat žaš talist til gjafar sęnskum lögum samkvęmt, en žaš er nś į Ķslandi til ęvarandi varšveislu (ständig deposition). Žann 14. september 1971 fékk Žór Magnśsson sveršiš ķ hendur, og hefur žaš sķšan veriš varšveitt į Žjóšminjasafni Ķslands og er enn skrįš meš sęnsku safnnśmeri meš öšrum upplżsingum Sarpi) sem er hins vegar mjög įbótavant.

1920px-ufberht_gerade.jpg

Dęmigerš VLFBERHT įritun,er žó ekki į ķslensku sverši.

+VLFBERHT+ sverš

Sveršiš sem kennt er viš Hrafnkelsdal, žótt žaš hafi fremur fundist ķ Skęnudal, er meš svo kallašan VLFBERHT brand - aš žvķ er tališ er. Žaš telur dr. Kristķn Siguršardóttir forvöršur, nśverandi forstjóri Minjastofnunar Ķslands. Kristķn telur sig einnig hafa fundiš VLFBERHT-įletrun į hinu fagra sverši (Žjms. 557) sem fannst įriš 1868 ķ kumli aš Hafurbjarnarstöšum, sem er nęrri Sandgerši. Sömuleišis telur Kristķn sig hafa fundiš VLFBERHT-įletrun į brandi sveršs sem fannst ķ Baldursheimi ķ Mżvatnssveit (Žjms. 2), en mér vitandi hefur Kristķn ekki birt neitt žvķ til stušnings.

_rkynju_vlfbehrta.jpg

Kristķn Siguršardóttir forvöršur hefur birt žessa meintu VLFBERHT įletrun į sveršinu frį Hafurbjarnarstöšum, eša réttara sagt leifar hennar, žvķ greinilega er ekki mikiš eftir af henni. Lķkast til er žetta įletrun į lélegri eftirgerš af VLFBERHT brandi.

hafurbjarnarsta_ir.jpg

Sveršiš frį Hafurbjarnarstöšum. Ljósm. Žjóšminjasafn Ķslands.

baldursheimur.jpgSveršiš frį Baldursheimi er mjög illa fariš og meš ólķkindum aš inngreipt VLFEBRHT-"tauschering" į yfirborši brandsins hafi varšveist. Sönnun fyrir žvķ vęri vel žegin! Skuggar į lélegri röntgenmynd frį 1979 eru ekki nóg. Teikningin var gerš af A. Gķslasyni.

 

VLFBERHT eša ULFBERHT sverš voru upphaflega hįgęšasverš sem framleidd voru śr hįgęšajįrni sem flutt var til Evrópu frį Ķran eša jafnvel alla leiš frį Indlandi. Gęši jįrnsins voru meiri en žess jįrn sem unniš var ķ Evrópu, žar sem ķ Asķu kunnu menn aš hita mįlminn meš višbęttum kolefni ķ 1300-1400 grįšur ķ lokušum deiglum ķ lengri tķma. Viš žaš styrktist jįrniš til muna og getur talist til stįls. Egg branda śr slķku jįrni voru haršari, og žar sem sveršin voru ķ notkun voru VLFBERHT-brandar taldir bera af öšrum sveršum. Sveršin žekkjast m.a. į žvķ aš merki meš nafninu VLFBERHT hefur veriš grafiš og greipt meš mżkri mįlmi (danska tauscheret, enska incrusted, sjį meira um tęknina hér) efst blóšrefilinn nęrri tanga brandsins. Hinum megnin var skreyti meš meš XX- og II-laga tįknum (sjį mynd nešar).

Fyrir nokkrum įrum birti breskur vķsindamašur Alan Williams aš nafni, sem starfar viš The Wallace Collection i London, nišurstöšur sķnar į rannsóknum į jįrninu ķ Ulfberht-sveršum (sjį hér). Williams uppgötvaši aš norręnir menn eša ašrir fóru fljótt aš falsa VLFBERHT branda. Aš sögn William mį oft sjį žaš į įletruninni, jafnt sem efnagreiningunni į jįrninu. Eftirgeršir voru meš ranga stafsetningu į "brandinum" og minna innihald kolefnis ķ jįrninu. Aš svipašri nišurstöšu hefur fornleifafręšingurinn Anne Stalsberg komist, įn mįlmrannsókna, en hśn hefur aftur į móti sżnt fram į breytingar og śrkynjun į įletrunum, sem viršast haldast ķ hönd viš verri gęši brandanna žegar fram lķša tķmar og fölsuš merkjavara kemst į kreik.

annestalsberg.jpg

Voru hin žrjś ķslensku "VLFBERHT-sverš" merkjavara eša evrópsk soraframleišsla?

Hvort gęši sveršanna frį Hrafnkelsdal og Hafurbjarnarstöšum hafi veriš góš eša léleg, eša hvort inngreipt įletrunin sé śrkynjuš ešur ei, veit ég ekki nógu gjörla til aš geta sagt frį žvķ. Įletrunin į brandinum frį Hafurbjarnarstöšum gęti žó bent til žess aš sveršiš hafi veriš śr deigara jįrni en "ekta" VLFBERHT-merkjavara, sé gengiš śt frį nišurstöšum Alan Williams og Önnu Stalsberg.

Įriš 1979 lét Kristķn Siguršardóttir röntgenljósmynda sveršin og žį komu mjög ógreinilegar įletranir ķ ljós. Hugsanlega hefur hśn skrifaš meira um žęr löngu sķšar ķ doktorsritgerš sinni, en ekki greinir hśn žó frį žvķ ķ frįsögnum sķnum af Hrafnkelsdalssveršinu sem birst hefur eftir aš hśn var rituš, t.d. ķ žessu riti, sem žvķ mišur inniheldur fjölda missagna og rangfęrslna.

Greinilegt er aš menn į Noršurlöndum, eša vķkingarnir, (ef menn vilja halda ķ žaš kjįnalaga safnheiti), hafa greinilega veriš sólgnir ķ merkjavöru eins og helbeitt VLFBERHT-sveršin. Žeir hafa fljótlega séš sér fęri į aš falsa slķka hįgęšavöru. Hér aš lokum birti ég skopmynd sem einn snjall blašteiknara Berlingske Tidende ķ Danmörku teiknaši er fréttin af nišurstöšum Alan Williams birtist ķ žvķ blaši hér um įriš.

483583-vikinger-solgte-kopivarer--.jpg

Merkjavöruprinsinn Valiant og Hrafnkell Freysgoši meš linan VLFBERHT sinn ķ Skęnudal?

Heimildir

Jón Hnefill Ašalsteinsson 1981. Sveršiš śr Hrafnkelsdal. Įrbók hin ķslenzka Fornleifafélags 1981, bls. 40-47.

Kristjįn Eldjįrn 1956. Kuml og Haugfé ķ heišnum siš į Ķslandi. Akureyri 1956. (Bókin endurśtgefin įriš 2000 meš mjög takmörkušum višbótum og litmyndum).

Žór Magnśsson 1971. Endurheimt Fornaldarsverš. Įrbók hins ķslenzka Fornleifafélags 1971, bls. 86-90.

Kristķn Siguršardóttir 1981. Tvö nż Ulfbert sverš? Ljóri 2. įrg. 1. tbl. Nóv. 1981, bls. 7.

Kristķn Siguršardóttir 1994. Sverš frį Hafurbjarnarstöšum. Gersemar og žarfažing. Žjóšminjasafn Ķslands og Hiš Ķslenska Bókmenntafélag 1994, bls. 22-23.

Stalsberg, Anne. The Vlfberht sword blades reevaluated. Jenny-Rita [Nęss]: Et utradisjonelt skrivested. Stavanger, Norway. Afmęlisrit til Jenny-Rita Nęss sem birst hefur į netinu. [Įrstal śtg. ekki fundiš]

Williams, Alan R. 2007, ‘Crucible Steel in medieval swords’, Metals and Mines: Studies in Archaeometallurgy (London, 2007), pp. 233-241.

Skjalasafn Nationalmuseeet Kaupmannahöfn 2. Afdeling (Nś Afd. for Middelalder og Renaissance): Mįl 317/00 [1900] merkt: Island; Svęrd fra Vikinge-tiden.

Annar fróšleikur:

Hér er žvķ haldiš fram, aš jįrniš ķ Ulfberht sveršum séu alls ekki śr Austurvegi, heldur hįgęšastįl ęttaš śr Taunus fjöllum ķ Žżskalandi. Sjį enn fremur hér. Samkvęmt Robert Lehmann er mikiš arsenik ķ jįrni Ulfberht sverša. Žaš telur hann śtiloka austręnan uppruna stįlsins. Mér sżnist žaš ekki fara efnafręšingnum vel śr hendi aš leika fornleifafręšing.

Įhugaverš fręšslumynd um VLFBERHT sverš, sem Jón Steinar Ragnarsson benti mér į į FB. Fręšslumyndin birtir nišurstöšur Önnu Stalsberg įn žess aš nefna hana į nafn, en annars er žetta įgęt fręšsla og skemmtun:

 

Vilhjįlmur Örn Vilhjįlmsson 2015 © Varist falsanir og eftiröpun.


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband