Ţórshöfn í Fćreyjum 1905-1906

Tórshavn fra Richter nr. 11 lille

Tórshavn (Ţórshöfn), höfuđborg Fćreyja, er merkur bćr og vinalegur, og ávallt er gaman er ađ koma ţangađ. Ţađ verđur ađ viđurkennast ađ nokkuđ langt er síđan ég var ţar síđast - en mig langar oft til Fćreyja. Ég verđ líklega ađ bćta úr ţví bráđlega til ađ geta kallađ íbúanna frćndur mína. Reyndar halda ţeir í heiđri minningu eins frćnda míns, sem reist hefur veriđ stytta á einu ađaltorgi bćjarins. Hann var ćttađur úr Örfirisey, áđur en sú merka eyja varđ ađ fríhöfn kramkaupmanna, hörmungara og ţjófa. Les má meira um ćtt flóttamannanna í ćtt minni, sem settust ađ í Fćreyjum hér.

Fyrir rúmu ári keypti ég gamla ljósmynd af Tórshavn, sem er frá byrjun 20. aldar, Ţađ vćri auđvitađ ekki í frásögur fćrandi, ef myndin vćri ekki í lit. Reyndar er ţetta handlituđ glerskyggnumynd.

Danskur ljósmyndari, Vilhelm Pagh Richter (f. 1879), seldi glerskyggnur fyrir Laterna Magica sýningarvélar. Myndin af Tórshavn er frá fyrirtćki hans í Kaupmannahöfn. Fćstar ţeirra skyggnumynda tók hann samt sjálfur.

2

Sama myndin sem ég á er til á Ţjóđminjasafni Dana (hér fyrir ofan og einnig hér), en ekki í lit. Hún er ekki tímasett nákvćmar en til tímabilsins 1900-50. Mynd Ţjóđminjasafnsins í Kaupmannahöfn kom fyrir nokkrum árum frá litlu safni á Orř, sem er eyja innarlega á Ísafirđi (Isefjorden) á Sjálandi. Ţađ var allri safnastarfsemi hćtt fyrir nokkrum árum síđan.

Myndin var í tréöskju merktri "Fćrřerne". Í öskjunni var einnig seđill, listi yfir 57 skyggnumyndir frá Skotlandi, Skosku eyjunum og Fćreyjum. Sömuleiđis var í öskjunni blađ međ stuttum fyrirlestri um Fćreyjar, sem lesa mátti ţegar myndirnar voru sýndar.

Á Ţjóđminjasafni Dana (Nationalmuseet) hafa menn ekki enn gert sér ekki grein fyrir ţví ađ Vilhelm Pagh Richter tók langt frá ţví allar ţćr myndir sem hann seldi sem Laterna Magica seríur. Fyrirtćki hans seldi til ađ mynda skyggnumyndir í byrjun 20. aldar, sem t.d. voru teknar af skoskum leiđangri sem ferđađist viđ Grćnlandsstrendur á 9. áratug 19. aldar. Richter setti nafn sitt á myndirnar, en átti ekkert í ţeim. Ţćr myndir höfđu um tíma veriđ seldar af fyrirtćkjum á Bretlandseyjum í lok 19. aldar líkt og skyggnumyndaseríur frá Ísland (sjá hér).

Fćreyskur sérfrćđingur kemur til hjálpar

Hér verđur bćtt um betur hvađ varđar aldursgreiningu á myndinni minni af Ţórshöfn. Góđur kunningi minn hér í nágrenni viđ mig í Danmörku, Ragnar M. Egholm, sem er Fćreyingur međ stóru F-i hefur aldursgreint myndina. Ragnar gat ţegar sagt mér hve gömul myndin er og hér eru rök Ragnars: Ţar sem Safnađarheimiliđ (Menighedshuset) er á myndinni, er hún tekin eftir 1896, ţví ţá var byggingu ţess lokiđ - en myndin er tekin fyrir 1906 ţegar pósthúsiđ var reist, en ţađ er ekki međ á myndinni. 

Restin var auđveld. Á annarri mynd í Fćreyjaseríu Vilhelms Pagh Richters er skyggnumynd af tveimur breskum kafbátum sem heimsóttu eyjarnar. Einkennisstafir annars ţeirra sést og er ţar á ferđinni HMS C1, sem hleypt var af stokkunum áriđ 1905. Líklegast er ţví ađ myndin af Tórshavn sé frá 1905 frekar en 1906, en gćti veriđ tekin síđar, ţar sem myndirnar í sérí V.Pagh Richters eru ađ öllum líkindum ekki allar frá sama tíma.

C1HMS C1 viđ Fćreyjar 1905 eđa 1906. Ţađ gćti ţó veriđ síđar, ţar sem myndirnar í seríu V. Richters eru augsjáanlega ekki allar frá sama tíma. Kafbáturinn C1 var í ţjónustu Royal Navy frá 1905 til 1918.

Ragnar M. Egholm bćtti heldur um betur er hann upplýsti, ađ myndin hefđi vafalaust veriđ tekin frá götunni Heygsbreyt, ca. viđ gatnamótin viđ Dalaveg. Stóri steinninn sem sést fremst á myndinni er enn til stađar og stendur í garđinum hjá ćttingja Ragnars, Debes Danberg.

IMG_0004 b Fornleifur copyrightMynd skyggna er merkt sem nr. 11 Thorshavn og ţykist ég nokkuđ heppinn ađ hafa náđ í hana, ţví fćreyskir vinir mínir hafa sopiđ hveljur og fariđ og náđ í grindarskutla sína ţegar ţeir hafa séđ höfuđstađ sinn í allri sinni dýrđ á mynd minni. Ég skil ţá vel ... Og nú hef ég hćkkađ verđiđ á ţessari "fornleifđ" minni međ ţessari grein. Eins og allir vita er Tórshavn dýr bćr, en ţó ekki eins dýr og Reykjavík.

Hér fyrir neđan eru svo nokkrar ađrar skemmtilegar myndir úr Fćreyjasyrpu ţeirri sem Vilhelm Richter seldi í byrjun aldarinnar, sem komu frá safni á Orř og eru nú varđveittar á Ţjóđminjsafninu í Kaupmannahöfn. Myndirnar voru ugglaust ekki teknar af honum sjálfum.Untitled-Grayscale-02 b

Richter_F%C3%A6r%C3%B8erne_31

Richter_F%C3%A6r%C3%B8erne_28

Ţessi mynd í syrpu sem V.Pagh Richter seldi virđist í fljótu bragđi miklu yngri en yfirlitsmyndin af Ţórshöfn. En ég er ekki viss.

Richter_F%C3%A6r%C3%B8erne_19 g

Richter_F%C3%A6r%C3%B8erne_16


Gerđi Heydrich jafntefli viđ KR - og spćldi eisini bóld í Havn?

VigilantDapperArgentinehornedfrog-max-1mb

Sko, nú eru fram komnir verulegir "trupulleikar" eins og ţađ heitir í Fćreyjum. Ţađ eru nefnilega komin einhver vandrćđi í sannsöglina og nákvćmnina í frásagnarlistina á tveimur merkum eyjum í norđri, og eiginlega er nóg komiđ af ţví góđa.

2994160602015621g

Fyrir Jólin (2019) kom út bók Illuga Jökulssonar Úr undirdjúpunum til Íslands: Julius Schopka, U-52 og heimsstyrjöldin fyrri. Í jólabókaflóđinu, og í tengslum viđ umrćđu Illuga og annarra um bókina hans, hefur ţví veriđ haldiđ á lofti ađ Reinhard Heydrich, sem síđar á ćvinni varđ einn af samverkamönnum Hitlers, hefđi leikiđ knattspyrnu í Reykjavík er hann var sjóliđsforingjaefni um borđ á ţýska herskipinu Berlin sem kom til landsins. Hann Heydrich og félagar hans gerđu víst jafntefli viđ KR, ef Illugi skal trúarlegur tekinn (sjá hér).

Screenshot_2020-01-03 Slaktarin úr Prag í Norđuratlanshavi 2

En nú hafa Fćreyingar, frćndur vorir, bćtt um betur og hann Heydrich á nú ađ hafa leikiđ tvo leiki í Ţórshöfn.

Á Ríkisútvarpi Fćreyja KVF (Kringvarpi Fřroya), hefur blađamađurinn Uni Arge flutt ţátt ţar sem ţví er haldiđ fram ađ Heydrich hafi einnig leikiđ knattspyrnu í Tórshavn: Slaktarin úr Prag í Norđuratlanshavi er heiti ţáttarins og hann er kynntur á eftirfarandi hátt, sem öllum mörlöndum ćtti ađ vera skiljanlegt:

Ein frásřgn um, tá iđ nazisturin Reinhard Heydrich spćldi bólt í Havn.

Uni Arge upplýsir ađ Heydrich hafi veriđ liđsmađur í liđi um borđ á Berlín sem bar nafniđ Manning 22 og ađ hann hafi leiki viđ HB (Havnar Bóltfélag) í Fćreyjum. Ţađ mun ţó hafa veriđ ritsjóri Una sem tók sér ţađ bessaleyfi ađ skrifa ađ Heydrich hafi spćlt bolta í Tórshavn. Uni tók ritsjórann afsíđis og lét breyta textanum í fréttinni sem  er ekki samur og hann ver í byrjun, ţegar ég tók sjámyndina af fréttinni. Vinnubrögđin eru nćstum ţví alveg eins og á RÚV.

Er ég gerđi fyrst athugasemd viđ ţetta fótboltastand Heydrichs á FB Illuga Jökulssonar drógu ţá bćđi Illugi og Uni nokkuđ í land og Uni Arge ritađi jafnframt:

Ég er ekki ađ segđa ađ hann var međ í fótbóltanum gegn HB - bara kannski. Ég er ađ tala um tíma hans međ Berlin frá juli 1923 til mars 1924 - sem kom hingađ 29. juli og fór til Íslands 1. august. Um ţetta er enginn vafi. Heydrich og Canaris međ Berlin - ţađ er sagan. Samt verđur í ţessum ţátti talađ um leikirnar HB-Berlin 30. juli (1-1) og 31. juli (5-2) í Ţorshöfn - allt samkvćmt Dimmalćtting og Tingakrossi í august 1923 og bókum HB´s. Hvort Heydrich var ađ keppa í Gundadali skiptir reyndar engum máli. Hann kynntist Canaris međ Berlin, og Berlin var í Fćreyjum og á Íslandi frá 29. juli til 20. august 1923.

Ţađ skiptir reyndar öllu máli ađ vera nákvćmur í heimildameđferđ og ţađ gildir ekki síst fyrir blađamenn.

Heilmikiđ hefur veriđ ritađ um Heydrich og íţróttaáhuga hans og samkvćmt öllum heimildum kemur glögglega fram ađ hann var ekki gott efni í liđsmann í knattspyrnuliđiđ. Hans styrkur í íţróttunum var ađeins svo sem svo, og hann stundađi fyrst og fremst sund, hnefaleika, skíđamennsku og skylmingar - og gott er ekki er var hann međ skylmingaör á einni kinninni eđa á annarri rasskinninni.

BlushingHarshIlsamochadegu-max-1mb"Bubi" rotar Heydrich, enda snapađi foringinn sér fćting.

Margir sagnfrćđingar hafa rakiđ feril Heydrichs í ţýska sjóhernum, á einn eđa annan hátt. Hjá ţeim kemur jafnan fram ađ hann var algjör einfari sem enga vini átti. Menn hentu gaman af ofstćki hans í kynţáttamálum og jafnframt útlit hans, sér í lagi langt nef og ankannalegur vöxtur, var í ţví sambandi notađ gegn honum og hann spottađur međ ţví ađ vera sífellt kallađur gyđingur og sígauni. Ţađ voru sömuleiđis ortar háđsvísur um hann og honum var haldiđ utan brćđralags sjóliđanna.

Í bók Shlomo Aronson (1971): Reinhard Heydrich und die Frühgeschichte von Gestapo und SD.  [Studien zur Zeitgeschichte; Herausgegeben vom Institut für Zeitgeschichte. Deutsche Verlags-Anstalt] Stuttgart. Ţar kemur fram góđ persónulýsing á Heydrich á yngri árum:

  ... Freunde hatter er in der Crew - soweit ich mich erinnern kann - keine. Er war ingendwie anders als wir... Das fühlte er auch, und deshalb  pflegte er sich einem Kreis Abwerhaltung zu nähern. 

"Félagar" Heydrichs í sjóhernum kölluđu hann m.a. til háđungar hvíta Gyđinginn (Der weisse Jude) og annar félaginn skrifađi um hann:

In unserem Jahrgang galt Heydrich mehr oder minder als Jude, weil ein anderer aus Halle stammender Crewkamerad erzählte, dass die Familie früher ´Süss´ geheissen habe und dass dies in Halle bekannt sei.

Allar ţessar gróusögur grasseruđu vegna ţess ađ Heydrich var vćgast sagt afar leiđinlegur og ófélagslegur mađur, sem sjálfur kallađi ţetta ađkast yfir sig. Hann gekk í sjóherinn til annars en ađ spila fótbolta; Sjóherinn var ađeins stökkbretti fyrir framagosann Reinhard Heydrich. Í annarri bók um Heydrich kemur ţetta fram um háttalag hans í enskri ţýđingu: 

"Vanity, complacency, coquetry, weak-heartedness and hypersensitivity were conspicuous traits of his character. He soon became an easy target for bullying for all his comrades. And he always reacted the wrong way.

68747470733a2f2f73332e616d617a6f6e6177732e636f6d2f776174747061642d6d656469612d736572766963652f53746f7279496d6167652f5a594a43624742544e49333363413d3d2d36332e313562356135353539633466656566643132363835363236323035342e676966

"Skíđakappinn" Heydrich. Efst sjáiđ ţiđ "hnefaleikakappann" Heydrich. Heilbrigđ sál í hraustum líkama eđa egótrippi? Minnir dálítiđ á Andra Slyddu í Ölpunum.

Sko krakkar, svo ég láni nú eitt af beittustu stílbrögđum Illuga Jökulssonar: Ţeir sem trúađ hafa ţví fyrir jólin á Íslandi, ađ Heydrich hafi leikiđ knattspyrnu viđ KR í Reykjavík; og ţeir Fćreyingar sem nú halda ađ hann hafi líka veriđ í fótboltaleik í Ţórshöfn, verđa ađ róa sig. Mér ţykir líklegra ađ Heydrich hafi faliđ sig á klósettinu um borđ á Berlín á ytri höfninni í Reykjavík og Tórshavn og kennt gyđingum um ófarir sínar.

Nú tók Heydrich sem betur fer ekki ţátt í Fyrri heimstyrjöld líkt og Julius Schopka, hann varđ ţví ekki stríđsglćpamađur fyrr en síđar. En kafbátahernađur sá sem Schopka tók ţátt í var ekki eintóm rómantík. Ţjóđverjar grönduđu skipum á grimman hátt ţótt "gentlemennastríđ" hafi enn veriđ háđ í Evrópu. Kafteinar kafbátanna ađvöruđu oft skip áđur en ţeir sökktu ţeim. Schopka lýsir ţví i dagbókum sínum, hvernig hann tók ţátt í sprengingu danska skipsins Ansgar á Miđjarđarđhafi. 11. apríl 1917, tók Júlíus Schopka nefnilega ţátt í óţarfa níđingsverki. Sjóliđar kafbátsins komu fyrir sprengjum um borđ í Ansgar frá Marstal og hófu einnig íkveikju á tveimur stöđum um borđ. Reyndar fengu skipverjar ađ yfirgefa skipiđ.

Danska skipiđ var ekki í flutningum fyrir andstćđinga Ţjóđverja í stríđinu. Fyrst leyfđi kapteinninn á kafbátinum ađ sigla, en skipti svo um skođun. Ţetta er allt hćgt ađ finna í samtímaheimildum í dönskum skýrslum um skipaskaskađa áriđ 1917 sem og í dönskum fjölmiđlum - alt heimildir sem hćgt er ađ nálgast á netinu. Ansgar var reyndar í flutningum međ timbur til Valencia frá Bandaríkjunum. Farminn átti danskur vínkaupmađur í Valencia og hefur viđurinn ugglaust átt ađ fara í gerđ áma. Ţađ var ekkert um borđ í ţessu skipi sem ógnađi Ţýskalandi.

79748786_1728537490613751_7421356982411460608_n

Ansgar

Ansgar fra Marstal sprengdur og sökkt til gamans af kapteini og áhöfn U-52.

Ţađ var eins gott ađ Júlíus Schopca settist ađ á Íslandi og ţagđi ţar um ađild sína ađ árás á danskt skip á Miđjarđarhafi áriđ 1917. Hver veit hver frami hans hefđi veriđ í Ţýskalandi međ slíka reynslu í farteskinu; eđa hvađ gerst hefđi hann, svo Danir heyrđu til í Reykjavík, gortađ sig af ađ hafa sökkt Ansgar. Ćtli illmenniđ Heydrich hafi haft slíkar syndir á samviskunni á sama aldri og Schopka?  


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband