Frsluflokkur: Hljfri

Elsta hljfri slandi er alls ekkert hljfri

Munnharpa Stra Borg
ri 1982 vann g vi fornleifarannsknina Stru-Borg undir Eyjafjllum. var g nemi ru ri fornleifafri rsum Danmrku.

Stru-Borg fundust bsnin ll af forngripum, sem margir hafa san fari forgrum, ar sem eir fengu ekki tilheyrilega forvrslu.

Vi sem strfuum vi rannsknina, unnum kauplaust fram ntur til a hreinsa gripina, setja kassa og poka og skr. Lfrna hluti, leur, vaml, vi og bein settum vi poka me tego-upplausn, sem var efni sem venjulega var nota vi handhreinsun skurstofum. essi gvkvi tti a halda bakterugrri niri anga til lfrnir gripir voru forverir. En hann reyndist vitanothfur. Margt af vinnu okkar var unnin fyrir gg, ar sem gripirnir fengu ekki nausynlega forvrslu egar eir komu jminjasafni.

Einn hlutur fannst a sumar, r jrni, sem einna helst lktist einhverjum keng ea hluta af beltisgjr. g lt mr detta hug a arna vri komin munnggja, sem sumir kalla gyingahrpu (jafnvel jahrpu ef svo vill vi) vegna hrifa fr ensku, ar sem slkt hljfri nefnist stundum Jews harp, sem mun vera afmyndun af Jaws-harp. Hljfri etta kemur gyingum ekkert vi.

Er g sneri til Danmerkur sla sumars 1982, hljp g strax bkur, greinar og srrit sem til voru um hljfri Afdeling for middelalder-arkologi, ar sem g stundai mitt nm. ar hafi einhver sett ljsritaa grein um Maultrommel, sem etta hljfri heita sku. Mig minnir a greinin hafi veri austurrsk og a einn hfundanna hafi heiti Meyer. Fann g greinina srritakassa hillunum me bkum um hljfri og tnlist mildum.

greininni fann g mynd af munnggju, ea verkfri sem menn tldu a hefi veri munnggja, sem var mjg lk v sem fannst Stru-Borg, en lkt flestum rum munnggjum. g sendi Mjll Snsdttur, yfirmanni rannsknarinnar, essa grein og var heldur upp me mr.

Mr er nst a halda a greinin sem g sendi Mjll s einmitt nefnd essari austurrsku grein netinu, og a myndin hr fyrir nean s nrri ljsmynd af eirri greinilegu teikningu sem g hlt a tti eitthva skylt vi jrnkenginn Stru-Borg.

Svissneskar munnggjur

Ggjur fr Festung Kniepa bei Lofer Austurrki

Maultrommel 2

mis lg munnggjum

Ekki geri g mr grein fyrir v fyrr en nlega, a essari upplsingu minni var hampa sem heilgum sannleika og hefur a sem g tel n alrangt fari va, sj hr, hr, hr, hr, "ritgerinni hennar Gurnar ldu" eins og stendur Sarpi n skringa, og var.

En a hefur sem betur fer gerst n ess a g s nokkurn htt tengdur vitleysunni sem heimildamaur. g akka krlega fyrir a vera snuaur um "heiurinn", v ekki vil g lengur skrifa viljugur undir lit mitt fr 1982.

Eftir 1982 hef g lesi mr til um munnggur og veit n a a er nrri frt a f hlj t r ggju sem er smu r fltu jrni eins og jrnhluturinn fr Stru-Borg. Munnggju er flestar gerar r bronsi og steyptar ea hamraar annig til a versni ggjunnar er tgulaga ea hringlaga. r ggjur sem eru r jrni eru einni formaur annig, og jrni arf a vera miklum gum. Efra myndbandi nest frir menn um a.

Jrngripurinn Stru-Borg, sem mig minnir a g hafi fundi, er ekki me hring- ea tgullaga versni, og er hvorki munngga n elsta hljfri sem ekkt er slandi. a er greinilegt a aldrei hefur veri teinn essu amboi.

A mnu mati ttu munnhrpur a kallast munnhrpur, en a or eins og allir vita uppteki. Munnharpan okkar hefur fengi nafn sitt r ensku ar sem munnharpa eru bi kllu mouth harp ogharmnka . Noregi var og er etta hljfri kalla munnharpe. ess m geta a norskar munnggjur eru ekkert lkar v amboi sem fannst Stru-Borg. Finnlandi er munnggja kllu munnihaarpu.

g mli me eftirfarandi myndbndum til a frast um munnggjur, sem eiginlega ttu a kallast munnhrpur. Einnig er mikinn frleik a skja vefsunnivarganist.ru sem munnggjusnillingurinn Vladimir Markov stendur bak vi. Vargan errssneskt heiti munnggjunnar.


er ekkert anna a gera en a kaupa sr gott hljfri og byrja Gamla Na.


Geigenwerk da Vincis ?

Um daginnlk panleikarinn Slawomir Zubrzyck eftirlkingu sem hann hefur smaaf merku hljfri sem sumir telja uppfinningu Leonardos da Vincis. etta gerist Krakow. rin 1488-89 hripai Leonardo niur teikningar bkur snar af hljfri sem hann kallar viola organista.

Slawomir Zubrzycki Pllandi datt hug a byggja hljfri sem byggi essari teikningu.

Plverjar, sem tldu a etta vri fyrsta sinn a menn heyru essu hljfri, tku skakka h plinn. Til er sams konar hljfri fornt, svokalla Geigenwerk, hljfrasafninu margfrga Brussel (sem einnig geymir merkilegt langspil fr slandi).Hljfri Brussel er fr 1625 og var sma af seorRaimundo Truchado Toledo Spni. Enginn veit reyndar lengur, hvort a hljfri byggir einhverju sem var til kollinum da Vinci, ea hvort da Vinci hafi veri a skissa hugmyndir annarra(sj frekar hr). Japanskur ltuleikari hefur einnig bi til tgfu af essu "hljfri da Vincis" sj hr.

geigenwerk

Geigenwerk ea viola organista Raimundos Truchados fr 1625

Njti tnanna fr Krakow. Leonardo og Mona L hefu rugglega fla essa tna tt eir su tum nokku kakafnskir.

Mona-da-vinci


Langspili 20. og 21. ld

Anna rhallsdttir

Langspilseign slendinga hefur lklega fari hrminnkandi egar lei 19. ldina, m.a. vegna ess a slendingar kynntust betur rum hljfrum. Menn voru einnig a selja gmlu hljfrin sn ea gefa erlendum mnnum au. Lklega hefur etta veri eins og me torfbina, egar menn fru yfir me jartum. slendingar voru farnir a skammast sn fyrir a gamla. Mrg eirra langspila sem fru erlendis hafa sem betur fr varveist sfnum ytra, eins og g hef greint fr (sj hr).

20. ldinni var samt fram tluverur hugi hljfrinu, kannski dulti rmantskur, og reyndu msir a hefja a aftur til vegs og viringar. N sustu rum hafa margir sma sr hljfri. au eruaf mjg misjfnum gum, en meal eru hljfri sem hljma mjgvel og fallega- en ekki endilega eins og langspil hljmuu fyrr ldum, enda vitum vi aeins lti um hljginfr tveimur heimildum. Sumum tti hljfrin hljma fallega, en rum ttust eirra ttalegt gargan, sbr. lsingar MacKenzies og hins vegar John Baines sem var me leiangri John Thomas Stanleys barns af Alderley til slands ri 1789 (sj hr).

g er nr fullviss um a srhvert langspil hafi haft sna sl og sinn hljm, og a engin langspil hafi veri alveg eins. etta voru ekki hljmsveitarhljfri. a sj menn besta af vyfirliti v sem g hef teki saman yfir elstu hljfrin sem varveist hafa.g tel a hljfri endurspegli dlti eli slendinga semvallt hafa fyrst og fremst veri einstaklingshyggjumenn,slistar,og neiti v menn ef eir vilja.Vntanlega eru jafnmargar skoanir v og slendingar eru margir.

egar fram 20. ldina kemur, ra menn riti mest um langspil minningunni, sem hljfri sem ltnir menn hfu sma unga aldri. En eftir sara str hefst "endurreisnartmabili" me nnu rhallsdttir og sar rum hugamnnum um hljfri. sfnuu hin gtu hjn Jn Samsonarson og Helga Jhannsdttir miklum frleik um langspil, sem er hgt a hlust hr.

g hef teki saman dltinn lista yfir ritheimildir um langspili, egar a er ekki nefnt ljmli. g vinsai etta t timarit.is:

1898

Langspil voru auglst sem jlagjafavarningur 25 aura Edinborgarverslun fyrir jlin ri 1898.

Jlaauglsing Edinborgarverslunar 1898

Mig grunai lengi a etta heri veri eitthva anna anna en hljfri langspil, hugsanlega borspil. En kvi sem birtist safoldstendur:"Helst langspilMummi argar",svo g ver a gera r fyrir v a einhverjir hafi veri a sma hljfri sem seld voru versluninni Edinborg.Allar upplsingar umessi langspil Edinborgarverslunvru vel egnar. Ori "stundanegri" arfnaist einnig skringa.

safold 1898

1910

minningargrein Sklablainu(4. rg., 7. tlb. 1910) um Eggert Helgason barnakennara (1830-1910) sem fddist Hnaingi, segir:

Hann var flesta lund vel gefinn, hugvitsmaur mikill og jarrktar maur me afbrigum, en ekki sur pennafr; snglaginn var hann og spilai langspil og flautu. Smai sr vst hvortveggja sjlfur.

1913

Hljmlistinnni(1. rg. 5. tlb. 1913) eru brfkalfar um hljfraeign Strandamanna:

Einstakir menn eigaharmonium heima hj sr, t. d. eru 2 spakseyrarhreppi, 1 Kollafiri, 1 i Hrfbergshreppi og 4 i rneshreppi. nnur hljfri eru eigi nema harmonikur og grammfnar og svoleiis gargskjur.Langspil eru n alveg fallin r sgunni, san menn fru a venjast harmonium.

Fyrsta harmonii kom hinga missluna a Heydals til Sigurgeirs sgeirssonar, ri 1897; san hafa au veri a smtnast inn ssluna.

Eimreiinni (19. rg. 1. tlb. 1913) er a finna minningargrein um GunnsteinEyjlfsson (1866 - 1912):

" sku Gunnsteins voru eigi fremur hljfri en sklar ea nnur menningarfri byggarlagi hans [Hjaltastaaingh]. Einhversstaar grf hann upp langspil hj fornblum nunga, og lri hann a ekkja ntur og tna me ess tilstyrk. Er hann lklega eini ntar slendingur, sem hafi hefir snglistabraut sna vi etta relta og fullkomna hljfri."

1929

grein um austfirska ttfri ni, (25. rg. 1929, 1.-8. tlublai), er greint fr Birni Sklasyni sem smai sr langspil:

Bjrn fair Gru var sonur Bjrns Sklasonar, er bj hjer og ar fjrunum austan Fljtsdalshjeras. Var hann a msu allmikill hfileikamaur, smiur gur og vel skurhagur. Hann var sngmaur og smai sjer langspil,til a spila , v a lti var um hljfri. Hann d nrri nrur Kreksstum 24.des. 1872.

1930

ann 27. jl 1930 andaist Halldr Bjarnason bndi Strutjrnum i Ljsavatnsskari, tpra 67 ra gamall. Degi er ann 10. september 1930 er hgt a lesa etta umtnlistarikunHalldrs:

Halldr var gtlega vel hagur bi tr og jrn. Mundi hann hafa ori miki fremri i eirri grein ef noti hefi tilsagnar vi smar. En hennar naut hann engrar; tti ess ekki kost. Halldr hafi hina mestu unun af sng og hljfrasltti. Ekki gafst honum tkifri til a lra f sku neitt, er a slku ltur. En a snir huga hans og lngun til ess, a hann unglingsaldri smai sr langspil og lk a tmstundum.

ANNA 1961

Anna ltur hr 6. ratuginn mta 18. ldinni, a v er virist skarpri stemmu. Hann er einnig virulegur faldbningurinn sem hn klist myndinni hr ofar.

Anna rhallsdttir og Gurn Sveinsdttir

Ekki verur me neinu mti gengi framhj huga tveggja merkiskvenna sem reyndu a efla hugann langspilinu og hefja a til vegs og viringar. etta voru sngkonurnar Gurn Sveinsdttirog sr lagi Anna rhallsdttir (1904-1998 ). Anna, sem var nokku srst kona, sem lri m.a. sng Kaupmannahfn og Juilliard New York, lifi og hrrist fyrir langspili. Hn lt ri 1960 gera eftirlkingu af hljfri fr 18. ld,sem dag er a finna Musikmuseet Kaupmannahfn.

X13_3b
etta hljfri fr Staarhrauni Mrarsslu var fyrirmyndin a
hljfri nnu rhallsdttur

egar g smai hljfri mitt me Auuni Einarssyni, leitai g upplsinga hj nnu og Gurnu og man g a nnu tti mjg merkilegt a g vri a fara a sma mr hljfri og vildi vita af framvindu ess verkefnis, en eins og gengur og gerist hringir strklingur ekki gamlar konur, svo g sndi v aldrei essari ndvegiskonu langspilsins hljfri mitt.

Anna gaf m.a. t tvr hljmpltur erlendis eigin kostna. g festi kaup einni eirra nveri Folk Songs of Iceland, sem t var gefin var t ri 1969 hj Lyricord Discs Inc. New York.Langplatan var tekin upp af talanum Mario de Luigi og gefin t af Roberto Leydi, sem var ekktur prfessor tnlistarfrum Milano. Svipu plata fyrir talumarka, sem bar heiti Canti popolari d'Islanda, og komt hj fyrirtki sem ht Albatros talu ri 1974. Vona a ga g brjti enginupphafsrttarlg me v a leyfa lesendum Fornleifs a heyra nokkur dmi af pltu nnu hr tnlistaspilaranum til hgri.

nnu tti greinilega a sr vegi, egar David Woods og slenskir astoarmenn komust frttir ri 1981, egar Woods var staddur slandi vi rannsknir langspilinu. Skrifai hn grein Velvakanda Morgunblasinstil a minna sig sem fumkvul endurvakningar langspilsins. Enginn tekur a fr henni, tt menn geti vel haft msar skaanir sng nnu.

Folk Songs of Iceland2

Pltuumslag fyrir Folk Songs of Iceland me nnu rhallsdttur. Hlusti hljdmi tnlistaspilaranum hr ofar til hgri

Sustu vitneskju um langspilinsafna

egar saga langspilsins 20. ld er skou, er ef til vill mikilvgasta starfi sem unni var tengslum vi langspili. a hjnin Jn Samsonarson og Helga Jhannsdttir, og sar arir,sfnuu upplsingum hj rosknu flki um hljfri. Miki a vitlum var teki upp segulband. Flest essara vitala m n nlgast http://www.ismus.is/search/langspil og er ar mikill, skemmtilegur og metanlegurfrleikur inn milli.

Inir langspilssmiir

ur en menn helltu sr t langspilasmar eftir 1970, lkt og hfundur essara langspilspistla hr Fornleifi egar hann var 10-11 vetra hfu margir sem hfu stunda smi essu hljfri eftir eigin hfi og minninu.

fyrri hluta 20. aldar voru nokkrir menn mjg afkastamiklir langspilssmiir.

ann 22.9. 1961 greini Bragi Jnsson fr v Tmanum lesendabrfi ar sem hann leirttir upplsingar grein nnu rhallsdttur fyrr a r og segir fr langspilssmum fur sns Jns G. Sigurssonar: Bragi skrifar:

Telur frin a eir muni ekki svo margir slandi, sem s hafi langspil. Enn fremur a enginn muni hafa kunna a leika langspil essari ld. etta er ekki rtt. Langspil voru allalgeng fram sari hluta sustu aldar og eru enn til nokkrum stum, bi sfnum og eigu einstakra manna. Langspil er t. d. byggasafni Ranginga a Skgum undir Eyjafjllum og eins byggasafni Skagfiringa Glaumb. Langspili Skgasafni er sma af fur mnum, Jni G. Sigurssyni bnda Hoftnum (d. 1950), og gefi safninu. Hvort langspili Glaumbjarsafni er sma af honum, veit g ekki, en tel a ekki lklegt, ar sem hann var Skagfiringur a tt. Hann var hagur vel og hljm- og snglistaunnandi. Hann lri ungur a leika langspil og smai au mrg. Fyrsta langspili, sem g s, smai fair minn 1911 ea 12 og lri bi g og flest systkini mn a leika a. Eftir a g lri a ekkja ntur, lri g mesta fjlda af fallegum lgum langspil etta. efri rum snum smai fair minn mrg langspil og seldi sem minjagripi. Eitt slkt langspil er eigu rar Krasonar, lgreglujns Reykjavk og s g a fyrir stuttu san. Anna langspil sma af fur mnum Eyvindur Frigeirsson frndi minn Reykjavk. Hvar mis nnur langspil, sem fair minn smai, eru niur komin, veit g ekki, en au munu flest vera Reykjavk. Langspil eru v ekki jafn fs og fr Anna heldur. langspil hef g ekki leiki ratugi og a v miur ekki. tti samt gaman a taka lagi langspil, ef svo bri undir og myndi fljtt fast listinni, og sjlfsagt eru einhverjir fleiri en g, sem kunna me langspil a fara. Annars fr Anna rhallsdttir akkir skili fyrir a kynna rum lndum etta alslenzka hljfri. Bragi Jnsson.

Einnig mun Jn Stefnsson Dalvk hafa sma um fimm langspilsem til voru er David Woods rannsakai langspil ri 1981.

Akureyri bj lengi niur vi hfn, Frigeir Sigurbjrnsson hljfrasmiur sem fr 1950 smai f langspilin. ri 1977, er rni Johnsen, sar kenndur vi orlksb, heimstti ennan merka hljfrasmi, voru langspilin orin 128 a tlu. var Frigeir norinn ttrur. Frigeir smai m.a. hljfri fyrir Gurnu Sveinsdttur sngkonu (sem var barnabarn Matthasar Jochumssonar).

Frigeir langspilssmiur

Vilhjlmur rn Vilhjlmsson langspil
Yngsti langspilssmiurinn

ur en drengurinn myndinni,(sar suhaldari Fornleifi),gerist yngsti langspilssmiurinn slandi me gri hjlp Auuns H. Einarssonar (sj hr), voru menn a ba sr til langspil sitthvoru horninu. Jn Hlver skelsson tnskld og Njll Sigursson smuu sr langspil nmskeiit Bayern (Bjaralandi), egar eir stunduu nm vi Orff-Institut-Mozarteum Salzburg, en teikningu fyrir hljfrinfengueir hj FreigeiriSigurbjrnssyni. Jn sagi mr nlegaa hljfri hans s ekki lengurspilahft og hangi upp vegg sem stofustss.

21. ldin

Eftir aldamtin 2000 virist hafa veri mikil grska spilamennskunni og langspilaeign slendinga eykst naftur. Hljfri au sem smu hafa veri eru afar misjfn a gum og tnlistin sem tfru er fram er a lka. Sumt a v sem maur srer afar illa sma og helstu vankantar eru a au eru me ofykka veggi (bor).

Langspil Sigrs 1

Stundum sr maur langspil sem skera r hva varar sm og gi. T.d.etta forlta hljfri sem Sigr Sigurjnsson smai nmskeii hjErni Sigurssyni trskurarmeistara.

vlk gersemi, og a er blklukka sniglinum, stillingarpinnum og hljopin eru laginu eins blklukkan ga, endaSigr er ttaur a austan. Boginn er r slenskum reynivi og hrin boganum eru af tagli fylfullrar merar. a ku gefa skarpari tn a hafa migin hr boganum a sgn frra manna. Hvernig tli a s svo a mssera etta hljfri? g get ekki mynda mr anna en a a s fallegur hljmur sem r v kemur, enda byggt eftir skabelni sem g teiknai hj Auuni Einarssyni forum, sem sar var nota langspilspakka, sem tbinn var Kennarahskla slands (sj frekar hr).

Langspil Sigrs 2

g tel ekki a tnlistalrum mnnum s sttt v a gagnrna langspilslist annarra eins og hrer gert. g er eins viss um a sumt a v sem hljmar best dag, og sem er hgt a hlusta YouTube og disklingum, hefur aldrei heyrst r langspilum forferanna. eir sem dag spila langspilislensk jlg me "keltnesk-rskum" hrifum, og a gefa tnlist t fyrir a veraslenska, eru hlli braut.

Jafn mismunandi og langspilin eru, jafn misjfn er listin.annig a lka avera, allir spila me snu nefi og annig var a lklega alltafme langspili. Hr fyrir nean geti i noti tna mismunandi listamanna og fraula sem spila langspili- hver me snu lagi, ea eins vel og hljfri eirra leyfa.Sum hljfranna eru rafmgnu. Langspilihefur greinilega endanlega teki stt af ntmanum. Mig minnir a Sigurrs hafi jafnvel nota langspil, og efniursetningarnir eirri sveit eru ekki bin a v, er ekkert til fyrirstu. Einnig er hgt er a hlusta marga menn, slenska og erlenda,spila langspili YouTube

rn Magnsson
rn Magnssonpanleikari m.m.er a mnu matimeistari langspilsins dag. Her spilar hann vi undirleik konu sinnar Mrtu Gurnar Halldrsdttur sngkonu...

og magister rur Tmasson spilar hr og syngur eftir snu eyra:


Langspil slandi og erlendum sfnum

Your image is loading...

Er bandarski tnmenntafringurinn David G. Woods rannsakai langspil og slensku filuna ri 1981 skoaihann21 eintk af langspilum eigu safna og einstaklinga slandi. Sum eirra hljfra sem hann skoaivoru reyndar ekki srlega gmul,nokkurmeira a segja smu sari hluta 20. aldar (sj hr).

Hr verasnd og safna saman upplsingum umhljfri sem flest eru smu fyrir aldamtin 1900. Flest eirra eru fr 19. ldinni ennokkur eru me vissu fr eirri 18.

etta er enn ekki tmandi skr, v ekki er bi a hafa samband vi ll sfn sem eiga langspil og hugsanlega eru til hljfri eigu einstaklinga semeru eldri en fr aldamtunum 1900.

Mig langar ess vegna a bija flk, sem veit um gmul langspil sem ekki eru enn me essari skr, a hafa samband vi mig, sr lagi ef langspil eirra eigu eru fr v fyrir aldamtin 1900. Frttir afhljfri Sigurar Bjrnssonar Hsavk, Gurnar Sveinsdttur Reykjavk og Herdsar H. Oddsdttur, Reykjavk vru t.d. vel egnar.

Upplsingarnar um essi hljfri, sem safna verur samanhr, vonast g a gagnist mnnum sem vilja sma sr etta merka hljfri, anna hvort me bogadreginni hli, ea langspil me beinar hliar. Vonast g til a menn hafi eitthva anna en og einskis ntar vefsur og me hljfrimisjafnlega gra spilimanna YouTubesr til fyrirmyndar.

nstu frslu um langspilin verur greint fr heimildum um langspil 20. og 21. ld.

sland

jlagasetur sr. Bjarna orsteinssonar Siglufiri

Siglufjrur langspil photo Jon Steinar Ragnarsson 2

IMG_1989_1200x800
Ljsm. Jn Steinar Ragnarsson

etta fagra hljfri ererfastykki Gurnar Jnsdttur arkitekts Reykjavk, en hn hefur lna a til jlagaseturs sr. Bjarna orsteinssonar Siglufiri.

Fyrsti eigandi ess, og jafnvel smiur,er talinn hafa veri Stefn Stefnsson bndi Heii Gnguskrum (1828-1910), sem var langafi Gurnar. Sonur hans var Stefn Stefnsson (1863-1921), kennari vi gagnfrasklann Mruvllum og sar sklameistari Akureyri. Dttir Stefns sklameistara var Hulda, fyrrum sklastjri hsmrasklans Reykjavk og mir Gurnar. Fr Heii kom hljfri a Mruvllum ri 1890.

IMG_1985_1200x800 b
Ljsm. Jn Steinar Ragnarsson

A sgn Huldu Stefnsdttur var a fyrsta verk Stefns afa hennar hverjum morgni a taka langspili ofan af vegg og leika a. Hann notai vinstri umalfingurinn laglnustrenginn og gripbretti, og var vinstri hndin sveig yfir strengina. Boganum var haldi me hgri hendi og stroki yfir strengina nrri enda hljfrisins. etta langspil var nota til a lra slmalg sem sungin voru heimilinu en ekki var a nota vi kirkjuathafnir.

etta fallega hljfri hefur 4 strengi og eru tveir eirra strendir r sniglinum eneir tveir sem lengst eru fr gripbrettinu eru styttri en meginstrengirnir ogmislangir og eru festir me hldum sem skrfaar hafa veri kassa hljfrisins. etta fyrirkomulag strengjanna er lklega ekki mjg frbrugi v sem var hljfri sem John Baine einn af feraflgum Stanleys slandi ri 1789 lsti dagbk sinni: When Mr. Stanley came on board, he shewed us an Icelandic Instrument of music called Langspiel. It is a frustrum of a rectangular pyramid 5 in by 3 and 1 sq at the top. height 39 in with 6 Strings of thick brass wire the longest about 37 inches and the Shortest 12 inches with stops like those of the Guitar .. (sj frekar hr)

gripbretti, hls og ft hafa veri innlagar beinynnur sem gegna hlutverki gripa og bra. Hljopi er hringlaga me skreyti umhverfis. Erfitt er a tta sig vinum sem notaur hefur veri kassann.David G. Woodstaldikassann vera smaan r furu, en a getur vart veri. Ef til vill erettaviur vaxtatrs, einna helst kirsuberjatr, en kannski reynir sem hefur veri litaur. a er sagt me me miklum fyrirvara. Ver g a fara norur Siglufjr til a sj gripinn, ur en g get slegi nokkru fstu um a.

Minjasafn Reykjavkur, rbjarsafn

rbjarsafni (Minjasafni Reykjavkur) eru tv langspil, eitt raumla me bogadreginni hli og hitt blmla langspil me beinni hli.

BS 28 lille

bs28

etta langspil kom safni ri 1952. a var eigu orbjargar Bergmann (1875-1952). orbjrg safnai gmlum gripum. Dttir hennar Hulda Bergmann og eiginmaur hennar Einar Sveinsson afhentu safninu 399 gripi egar orbjrg lst ri 1952. Ekkert er vita um uppruna langspilsins. a (stokkurinn) er 86 sm a lengd og raumla. a er me ftur kraga og botni og er fturinn botninum brotinn.

BS 1316 lille
bs 136

etta fallega og litrka langspil var keypt til safnsins og er sagt vera sma eftir skagfirskri eftirmynd. Engar upplsingar er um smi ea aldur. Gefandi er einnig ekktur sem og koma langspilsins safni, en a var tlvuskr ar ri 1993 lngu eftir a Lrus Sigurbjrnsson hafi upphaflega skr a. Engar upplsingar eru heldur um str. Lklega er etta 20. aldar smi, sem byggir eldra hljfri, en engu skal slegi fstu um a enn

Byggasafn Skagfiringa, Glaumb

byggasafninu Skagafiri hef g s langspil, en aldur ess ekki g ekki enn. Bei er eftir upplsingum frByggasafninu.

Minjasafn Akureyrar

Tv langspil tilheyra Minjasafni Akureyrar. Eitt safninu sjlfur og anna Davshsi, en a langspil tilheyri Dav Stefnssyni skldi. Langspili Davshsi virist mjg fornt. Samkvmt upplsingum safnsins er kassinn er 65 sm a lengd ogsnigillinn 20 sm. Kassinn er 10 x 10smnest en 8,0 x 8,0 sm efst. etta hljfri hefur upphaflega ver me 4 strengi,tvo sem strekktir voru efst sniglinum og tveir styttri sem strekktir voru me stillingarpinnum nest en festir hld kassanum.

Langspil MSA 2 3

Langspili sjlfuMinjasafninu er vandari sm en langspili Davshsi og lklegra yngra. a er mla rautt og svart. Kassinn er63,5 sm og snigillinn10sm. Kassinn er 10 x 6sm nest og 5,3 x 5.5 efst, mjrri strengjamegin.

Langspil MSA2 2

Byggasafn rnesinga

Byggasafni rnesingar erutil tv langspil me safnnmerin 680og 1326. Bei er eftir fyllilegri upplsingum um au.

rnesssla 1326
1326

Eitt langspil safnsins bernmeri 1326 ogsvipar mjg til langspils Musik/Teatermuseet Stokkhlmi me safnnmeri M1890 (sj near).

ByggasafniGrum, Akranesi

Akranes
1959/1077

Langspili a Grum hefur safnnmer 1959/1077. Litlar sem engar upplsingar eru til um upphaf og komu essa langspils byggasafni a Grum. Aldursgreining ess er v ekki alveg rugg, en t fr lagi og tkni er lklegt a a s sma seinni hluta 19. aldar.

Mesta lengd: 86 sm; H snigils: 17 sm; Breidd snigils efst:4,2 sm: Breidd framhli efst: 5,4 sm; Breidd framhli vi botn: 14 sm; ykkt hliar efst: 6,7 sm og nest 9,1 sm.

jminjasafn slands

jminjasafni rj langspil af mismunandi gerum. Bei er eftir nnari upplsingum um hljfrin.

Eitt langspila safnsins, sem mjg svipar til hljfrisStephensens fjlskyldunnar Innra-Hlmi, sem Sir George Steuart Mackenzie fkk oglsti bk sinnium slandsfr sna ri 1811 (hljfri sem n er kannski a finna Edinburgh, sj near),erskr me safnnmeri jms. 635og upplst er afangabkur a a hafi veri gefi Fornminjsafni afKatrnu orvaldsdtturri1868. a mun vera Katrn orvaldsdttir r Hrappseysem var kona Jns rnasonar jsagnasafnara. Langspili er ekki lengur til snis jminjasafninu, heldur m sj a Tnlistarstofu jmenningarhssins.

jms 365

jms. 635

635b

Danmrk

Musikmuseet, Kbenhavn

Er n hluti af jminjasafni Dana - Nationalmuseet.

Kaupmannahfn er a finna fimm merk langspil og eina filu slenska. Allt mjg merkileg hljfri.

Ljsmyndir: Musikmuseet/Nationalmuseet.

D50_1

D 50
D50_6


Safnnmer:D 50

Smiur: ekktur; Uppruni: Gefi safninu af Kammerdinde enkefrue Emilie Johnsson (f. Mayer). Sagt er safnaskr,a Emilie Johnson hafi veri ttu fr slandi. Langspili var sent fr slandi tilSouth Kensington Museum (Hr er tt vi Museum of Musical Instruments) Lundnum, en hafnar a ekktum stum Kaupmannahfn; Aldur: Sennilegast mibik 18. aldar; Lengd: 78,4 sm; Mesta breidd: 13 sm nest og efst 5,8 sm: Mest ykkt hliar nest: 11.8 sm; Mesta ykkt hliar efst: 8,2 sm; Hljop: laginu eins og einhvers konar rshamrar. Grip: Er r tr og stillanlegt. Frekari upplsingar hefur Fornleifur.

X13_3
X 13 - Fr Staarhrauni

Safnnmer: X 13; Saga:(ur N 117 jminjasafni Dana byrjun 20. aldar; ar undan(ri 1891)X 175; Smiur: ekktur; Uppruni: Staarhraun Mrarsslu; Aldur: Sennilegast mibik 18. aldar; Lengd: 93,3 sm; Mesta breidd: 16,2 sm; Hljop: laginu eins og einhvers konar rshamrar; Grip: Upplsingar hefur Fornleifur.

Anna rhallsdttir sngkona lt sma eftirlkingu af essu hljfri, sem hn lk . Eftirlkingin var ger um lok6. ratugar sustu aldar af hljfrasmi Kaupmannahfn.

D68_1
D 68
D68_3
D 68

Safnnmer: D 68

Mjg ngar upplsingar um skrningu og uppruna essa langspils eru til safninu. Svo virist sem r upplsingar hafi tnst einhvers staar fr v a hljfri kom safni og ar til a safnvrur skoar a og dmir ri 1972. etta er tveggja strengja langspil

Efni: "Mahogni" samkvmt skrsetjara safnsins og er a rangt; Smiur: ekktur; ; Uppruni: ekktur; Aldur: Safni telur langspili sma um aldamtin 1900 Sennilegra er a hljfri s fr 19. ld. Langspil D 50 kom safni ri 1899 og er v lklegt a langspil D68 hafi komi litlu sar og mia vi slit, er greinilegt a hljfri er gamalt egar a kemur Musikmuseet Kaupmannahfn;Lengd: 78 sm; Lengd n snigils: 63,7; Breidd kassa efst: 6,7 sm; Mesta breidd: 18,4.; ykkt hlia efst 4,9 sm; ykkt hlia nest: 5 sm; Hljop: Hjartalaga (hjarta hvolfi); Grip: Upplsingar hefur Fornleifur; Strengir: 2

D130_1 lille

D 130
D130_3

D 130

D130_4

Safnnmer: D 130

riggja strengja hljfri. Efni: Smiur: ekktur; Uppruni: Hljfri var keypt af skolebetjent Lyum, Larslejestrde 9 Kaupmannahfn, Sjlendingi sem hefur engin sjanleg tengsl haft vi sland; Aldur: Sennilegast fyrri hluti 19. aldar; Hljop: Hjartalaga; Lengd: 86,1 sm; Mesta breidd: 16,4 sm;Breidd kassa vi snigil; 6,5 sm; ykkt hlia efst og nest: 5,2 smm: Lengd kassa: 37 sm; Grip: Upplsingarnar hefur Fornleifur; Strengir: 3.

D165_1
D 165
D165_3

Safnnmer: D 165

Efni: Smiur: ekktur; Saga: Langspili var keypt Det Kgl. Assistenthus, sem var hi opinberlega
danska velnahs fr 1688-1974. Langspili er keypt og kemur safni 22/1 1942; Aldur: 19 ld;
Lengd me snigli: 77,5 sm; Lengd kassa: 63,5 sm; Mesta breidd 15,3 sm; mesta breidd vi snigil: 6.7 sm; Hljop: S-laga: Grip: Upplsingar hefur Fornleifur.

Svj

Musik / Teater Museet, Stokkhlmi

Stokkhlmi er a finna 3 gmul langspil og eitt sem lklegast er fr 20. ld.

N35179%20Langspil
N34179

(Ljsm.Hans Skoglund)

Safnnmer: N35179; Smiur: ekktur; Aldur: ekktur, en sennilegast er hljfri fr 19. ld. Langspili kom ri 1882 Nordiska Museet i Stokkhlmi; Lengd: 83,5 sm; Strengir: Upphaflega 3.

N35180 Nordiska Museet d

N35180 (Ljsm. Hans Skoglund)


N35180_1

Safnnmer: N35180, upphaflega Norsiska Museet, a lni aan; Smiur: ekktur; Aldur: ekktur, sennilegast mibik 19. aldar: Lengd: 97 sm; 3 strengir; Grip: r messingvr; Strengir: 3.
N38855 aN38866 Musik & Teatermuseet

N38855 (Ljsm. Hans Skoglund)

Safnnmer: N38855, Upphaflega komi r Nordiska Museet. A lni aan; Smiur: ekktur; Aldur: ekktur, sennilegast fr fyrri hluta19. ald; Lengd: upplsingar vantar; Strengir:Hafa upphaflegaveri3.


Musik / Teater Museet Stokkhlmi er einnig a finna langspil, (M1890),sem bi var til slandi og kom Nordiska Museet ri 1934. a er me einn streng (einn stillingarpinna) og hjartalaga hljopi. g tel mjg lklegt a essi sm s fr 20. ldinni og a hugsanlega su einhver tengsl milli essa hljfris og hljfris nr. 1326 Byggasafni rnesinga (sj ofar).En allar upplsingar vru vel egnar. Sj hr.

M1890_3
M1890

Tkniteikningar af slensku hljfrunum er hgt a kaupa verslun Musik/Teater Museet.

Skotland

Edinburgh University
Collection of Historic Musical Instruments

Langspili kom upphaflega desember ri 1858 the Edinburgh Museum of Science and Art. a var
upphaflega eiguR.M Smith Leith.Upphaflega fkkhljfri og mefylgjandi bogi safnnmerin 3385 og 3386. Sar lna af Trustees of the National Museum of Scotland (NMS A301.26). mia botninum stendur hins vegar "INDUSTRIAL MUSEUM / of Scotland /No. 301 26".

Edinburgh 2

Hljfri var endurskr ann 30.8.2011 me essari lsingu:

Technical description: Instrument built of pine, the soundboard and back overlapping the ribs by 3mm. There are 4 strings, one bowed and three drones, one of the drones possibly tuned an octave higher, going through a hook in the soundboard 468mm from the nut. The hitchpins are attached to the bottom of the instrument. The tuning pegs go into a scroll, similar to that on a hurdy gurdy, the bowed string peg of stained beech, an unoriginal drone peg of oak. Iron plate on the nut and bridge for the strings to run over. Sound-hole at the widest part of the soundboard, 40 diameter, marks on the soundboard to indicate that the rose was 48mm. Distance of frets to the nut 749, 666.5, 630, 564, 501.5, 473, 420.5, 374, 333.5, 316, 282.5, 252, 238, 211.5, 187.5, 168, 159.5. Repair History: Of
the three tuning-pegs present, one has an ivory button matching those on the scroll; the remaining two are presumably replacements.

Sj frekar hr.

Veri er a rannsaka Edinborg,hvort hljfri geti veri sama hljfri ogSir George Steuart Mackenzie fkk a gjf slandi ri 1810(sj hr), og a bti hafi veri einum streng a hljfri.

Belga

Muse des Instruments de Musique/

Muziekinstrumenten-museum

a er : 4. deild Muses royaux d'Art et d'Histoire, Bruxelles | Koninklijke Musea voor Kunst en
Geschiedenis, Brussel.

1520_1 b Brussel

1520


Safnnmer 1520, aldur ekktur, en langspili er eldra en 1883, en erhljfrikomi safni Brussell. Lengd: 88,9 sm.

Langspil etta er neitanlega mjg lkt langspili v sem Mayer teiknai hlaeldhsinu Grmsstum Fjllum ri 1836.

Grimsstair langspil
Brussel langspil

Kanada

Candian Museum of Civilization

Canada langspil

Ljsm: CMC/MCC, 69-62 Canadian Museum of Civilizations

"A 1962 survey by Kenneth Peacock of Icelandic settlement in Manitoba noted only one traditional instrument, the langspil, a narrow rectangular box about a metre long, fitted with two metal strings and frets. This instrument was made shortly after 1900 by a farmer south of Gimli. It is housed in the Canadian Museum of Civilization folk instrument collection." (Sj hr). Hljfri er tveggja strengja.

canada Gimli langspil

Heimildir um langspil fyrir aldamtin 1900

IMGP3976 d

sarirum hefur blmstra mikill hugi langspilinu, einu af tveimur ekktum hljfrum slendinga fyrr ldum. Af v sem skrifa hefur veri sustu ratugum um langspili, er grein David G. Woods rbk hins slenska Fornleifaflags sennilega besta heimildin um langspil slandi og s hugaverasta. g bendi hugasmu flki a lesa hana. Hn er allsekki tmandi heimildarsafn um langspili. Woods rannsakai fyrst og frem hljmgi hljfra en hr verurlg meiri hersla elstu heimildir og a sna elstu hljfrin.

Hr skal teki saman a sem vita er um langspil slandi fyrir aldamtin 1900, bi ritaar heimildir teikningar ogljsmyndir.

nstu frslu um langspili verur greint fr eim hljfrum sem til eru sfnum og einkaeign og vorusmu fyrir aldamtin 1900.

Arngrmur Jnsson

Arngrmur lri(1568-1648) nefnir ekki, eins og margir halda fram, langspil bk sinni Anatome Blefkeniana sem t kom Hlum ri 1612 og ri sar Hamborg. Bkin var andsvar gegn falsi og lygum DitmarsBlefkens um sland og slendinga. Anna rhallsdttir hin mikla hugakona um langspili skrifai a Arngrmur hefi gert essa athugasemd vi lygar Blefkens: Hva snglist og lagfri snertir, hafa landar mnir veri svo vel a sr, a eir hafa bi til hljfri upp eigin sptur og tekizt vel. Taldist nnu til a arna gti veri tt vi langspil.

Anatome Blefkeniana

En upphaflegi textinn hljai n svona egar g fr a lesa hann:

Quoad Musicam et melodiam, non fuerunt adeo amusi nostri homines, quin instrumenta Symphoniaca ipsi artificiose facerent, et melodiam vel musicam, ut vocant, figurativam, recentiore memoria noverint, sem getur aeins tlagst annig:

Hva varar tnlist og snglist, geta landar mnir, a er vi vitum sast til eins og a er ora, ekki hafa veri n hljfra, sem eir hafa byggt listavel, ea n tnlistar ea sngs

I handiriti aslensk-latnesku orasafni (AM 433 1, fol. I-IX)Jns lafssonar Grunnvkings, sem teki var saman runum ca. 1736-1772, kemur oriLangspilsstrengur fyrir. Rsa orsteinsdttir jfringur rnastofnun hefur vinsamlegast upplst mig a selum Jns lafssonar vi orasafn hans komir ori langspil fyrir (sj athugasemd Rsu athugasemdum nest).

tveimur selum nefni Jn lafsson au hljfri sem hann ekkir slandi. seli sem a btast vi flettiori "hljfri" telur hann fyrst upp hljfri sem ekkt eru Danmrku og rum lndum og nefnir san au sem algengust eru slandi: harpa et fidla. laang-spil, symphon, etc. it. Clavier, qvod etiam clavichordium vocant (AM 433 fol. V 1: 178r-v).
seli, sem er vibt vi flettiori spil stendur: Laang Spil, instrumentum musicum, fi dibus instruetum [!]. Danic Langeleeg. Spectat ad hljood-fri, ut: fi dla, fjool, harpa, symphoon et clavier, aliis clavicordium. item Bumba; vesicam habens in fl atam. Loqvos enim de illis instrumentis tantum qv Islandis sunt familiari simi (AM 433 fol. VIII 2: 288r).

Kveskapur 18. ld

Vsa rna Bvarssonar (1713-1776) krum Mrum tileinku Latnu Bjarna, Jnssyni (f. 1709), sem einnig var kallaur djflabani. Bjarni Jnsson var bndi og bj Knerri Breiuvk. Af Bjarna essum eru einnig til jsgur safni Jns rnasonar.

Smiur bezti, vanur til veia,

vistast hj honum allar listir,

filu, simfun, fer hann tum,

fiol, hrpu, langspil, ggju,

kirurgus er mrgum meiri

maur tryggur, vel ttaur,

orsnotur, skld, allvel lrur

rni kveur um Jnsson Bjarna.

Jn Steingrmsson

nnur 18. aldar heimild um slenska langspili er visaga sra Jns prfasts Steingrmssonar (1728-1791) sem hann ritai sjlfur runum 1784-1791. sgunni er tvisvar minnst langspilsleik:

Hn [. e. runn Hannesdttir, sar eiginkona hfundar] hafi mig og ur s, er eg var skla [ Hlaskla 1744-1750], v sra Sveinn [Jnsson, prestur Knappsstum] og sra Ptur [Bjrnsson, prestur Tjrn], sklabrur mnir, sem voru um htir ar klaustrinu,lokkuu mig um ein jl a koma anga a sj sta og flk og sl ar upp langspil, er eg me list kunni, samt syngja me sr, hvar af klausturhaldari hafi stra lyst stundum. eg minni Setbergsfer, hvar um ur er geti, hafi ntursta B Borgarfiri, s eg ar snoturt langspil, er ar hkk, og arverandi hsmir, Madame urur smundsdttir tti og brkai. Hn, sem gera vildi mr alt til nustu og afreyingar, bau mr a til a sl upp a. Og eg a reyndi, gat eg a ei fyrir innvortis angursemi og hugsun til fyrri daga, hva hn s, tk hn sjlf a spila a ein au listilegustu lg, hvar vi eg endurlifnai vi og fkk ar af srleg rlegheit.

John Thomas Stanley

Stanley

Enski feralangurinn og John Thomas Stanley barn af Alderley (1766-1850) stri leiangri til Freyja og slands ri 1789. fer sinni um slandheimstti Stanley og rannsakai msa ekkta stai og umhverfi eirra. 28. gst 1789 varrita dagbk leiangursins a Stanley hefi fundi slenska hljfri langspil (annig tt i grein D.G. Woods):

egar Stanley kom um bor skip leiangursins sndi hann okkur slenskt hljfri, sem heitir langspil. a er lgun lkast stfum prama, 5 uml. sinnum 3 og 1 toppinn, hin 39 uml., me sex strengjum r ltnsvr, hinn lengsti 37 og hinn stysti 12 umlungur festir lkt og gtarstrengir vi grunn pramans, og leiki me klunnalegum boga. Stanley lk a, en naumast getur anna hlj lti verr eyrum en au, sem r v komu. [Hr vantar setningu hj eim sem ddi]

(Upphaflegi textinn er annig: When Mr. Stanley came on board, he shewed us an Icelandic Instrument of music called Langspiel. It is a frustrum of a rectangular pyramid 5 in by 3 and 1 sq at the top. height 39 in with 6 Strings of thick brass wire the longest about 37 inches and the Shortest 12 inches with stops like those of the Guitar - The strings come over a Moulding at the base of the pyramid and are played upon by a clumsy Bow. - Mr. Stanley played upon it but nothing is more grating to the ear than the sounds it produced. It is it seems a very Ancient intrument, introducing here perhaps by the first Norwegian Colonists.

Erfitt er a tta sig tliti essa 6 strengja hljfris, me mismunandi lengd strengja.

William Jackson Hooker

220px-William_Jackson_Hooker_by_Spiridione_Gambardella

ri 1809 feraist um sland ungur enskur grasafringur, William Jackson Hooker (1785-1865). ri 1811 kom t Yarmouth bk hans Journal [ 1. titilblai stendur reyndar Recollections] of a Tour in Iceland in the Summer of1809. Hooker, sem sar var forstumaur grasagarsins frga Kew, lsti me mikilli hrifningu heimskn sinni a Innra-Hlmi nrri Akranesi, ar sem Magns Stephensen bj. Magns var sem kunnugt er sonur lafs Stephensens og var hann lgmaur noran lands og austan ri (1789), san settur landfgeti og ri 1800 og vardmstjri (hyfirdmari) Landsyfirrtti, sem var nstofnaur. ar a auki bar hann titilinn Etatsr (Etatsrd) sem var a sem slendingar komust nst aalstign. Magns bj ri 1809 me fjlskyldu sinni a Innra-Hlmi vi Hvalfjr. Til er g stutt slensk endursgn v sem Hooker s upplsingarheimilinu a Innra-Hlmi tmaritinu Brautinni ri 1928, en bk Hookers sjlfs er lsingar allar mjg langdregnar:

Segir Hooker, a ar s gtlega hsaur br, enda bi ar maur sem s hyfirdmari, og svo vel binn a gfum og lrdmi, a smi myndi a honum hverju jflagi sem vri. Alt benti til rifnaar, jafnvel tihsin bru vott um smekk og snyrtimennsku. Var a vsu fylgt gamalli landsvenju i hsaskipun og byggingaefni. Mrg hs r hlain upp r torfi og grjti, en var svo fr llu gengi, torfveggjunum og torfkunum, a sannarlegt prmennskusni var . tidyrnar voru mlaar og strir gluggar bnum. Var gengi inn lng gng alilju, og me timburglfi. Bkastofa hsbndans var meallagi strt herbergi, alsett bkum. Innar af v dagstofa, var hn blmlu me gipsrsum lofti. Var ar inni gur hsbnaur lkur vi er tkaist Englandi. veggjunum voru nokkrar litmyndir meal annars af Napleon Frakkakeisara og Nelson sigurvegaranum vi Trafalgu. Strax er eir voru seztir a, bar bndinn fram hvtt vn og tvbkur, og mean bei var til mltar sndi hsbndinn Hooker msar fgtar og merkar bkur, og handrit um sgu landsins. ar voru og bkur eftir merkustu rithfunda, franska, zka, snska og danska, og miki af enskum skldritum. Par a auki megni af fornritum Grikkja og Rmverja. - Snglistin var einnig hvegum hf Innrahlmi. St upp a vegg dagstofunni strt orgel, og egar Hooker lt sr skilja, a sig langai til a heyra slenskan sng, kom fjlskyldan inn, og sng fyrir hann nokkur slmalg, en hsbndinn lk undir hljfri. Einnig sng dttir hsbndans nokkra slenzka og danska sngva, og lk undir langspil. Um kl. 3 var sezt a midegi, var fram borin steik me stu kirsuberjamauki og klstppu, en eftir kom rauvn, laufabrau og kkur.

Hooker teiknai eitt langspilanna eftir minni og birtist teikningin bk hans um slandsfrina ri 1811.

Langspil Hooker

bk Hookers var lanspili snt haus

George Steuart Mackenzie

Sir George Steuart Mackenzie by WilliamGodwin

SirMackenzie (1780-1848) kom einnig vi hj Stephensen fjlskyldunni Innra-Hlmi reisu sinni ri 1810 sem hann greindi fr mikilli bk sinni Travels on the Island of Iceland during the Summer of the Year MDCCCX, sem var gefin t ri 1811. Mackenzie greinir svo fr langspilinu bls. 146-47:

While busily engaged with our viands, our ears were all at once struck with musical sounds. Knives and forks were instantaneously laid down; and we gazed at each other in delight. Having heard nothing of the kind before in Iceland, except the miserable scraping of the fiddle in the Reikjavik ballroom, the pleasure we now derived from agreeable sounds and harmonious music, was very great. When our first surprise was over, and we could recollect ourselves, we thought that the music, which proceeded from an apartment above, was from a pianoforte; but we were told that it was an Icelandic instrument, called the Lang-spiel; and that the performers were the son and daughter of Mr Stephenson, whose proficiency upon this instrument was considered to be very great. The Lang-spiel, which was now brought down for our inspection, consists of a narrow wooden box, about three feet long, bulging at one end, were there is a soundhole,and termination at the end like a violin. It has three brass wires stretched along it, two of which are tuned to the same note, and one an octave lower. One of the two passes over little projections, with bits of wire on the upper part. These are so placed, that when the wire above them is pressed down by the thumbnail, the different notes are produced on drawing a bow across; and the other wires perform the same office as the drones of a bagpipe. In short, it is simply a monochord, with two additional strings, to form a sort of bass. When the instrument is near, it sounds rather harsh; but, from adjoining room, especially when the two are played together, as was the case when we first heard the music, the effect is very pleasing. The tunes we heard played were chiefly Danish and Norwegian. Mr Stephenson's daughter made me a present of her Lang-spiel,from which this description and the drawing were taken.

Vi essa frsgn er rista af langspilinu ger af E. Mitchell.

Stanley Langspil
Stkki myndina me v a smella hana og beri saman vi teikningu Hookers

Eftir dm um miur fallegan sng ungra stlkna Innra-Hlmi skrifar Mackenzie: Mr Stepenson's family is the only one in Iceland that be said to cultivate music at all. He himself plays upon a chamber-organ, which he brought from Copenhagen a few years ago.

Innri-Hlmur 1789
Innri-Hlmur ri 1789. Vatnslitamynd eftir E. Dayes; Myndin teiknu ogvatnslitu eftir teikningum gerum leiangri Stanelys slandi ri 1789.

Auguste tienne Franois Mayer

IMGP3976 b

Smelli myndina til a stkka hana

Listamaurinn Auguste Mayer (1805-1890)feraist me lkninum og nttrfringnum Joseph Paul Gaimard(1796-1858)um sland rin 1835 og 36, og teiknai af mikilli leikni a sem fyrir augun bar. Listaverk hans voru gefin tremur strum bindum (Atlsum) sem fylgdu11 binda ritr um ferir Gaimards til slands og Grnlands, sem bar heiti Voyage en Island et au Gronland. Ekki er bkunum greint fr eim "concert" sem frnsku feralangarnir upplifu hlaeldhsinu Grmstum Fjllum, en myndin sem birtist rum atlas leiangursinsersteinprent (litgrafa)me lsingunni:Un concert Grimsstadir (Islande). Myndin er vi mrg langspil.

Vatnsenda Rsa

Rsa Gumundsdttir(1795-1855) orti annig um langspili:

Netta fingur venur vi,

veifar slyngur kora -

hjarta stingur, fr ei fri,

fallega syngur langspili.

Hvort etta var ort er Rsa var ingum vi Natan Ketilsson Hnaingi, ea sar er hn bj Marksarb undir Jkli (Snfellsnesi), er ekki vita, en falleg er vsan.

Ljsmyndir

Jn Goskall

Til eru tvr skemmtilegar ljsmyndir af mnnum sem leika langspil. Ein er af Jni sbjrnssyni (f. 1821), semeinatt var kallaur "goskall". Jn var vinnumaur og bndi va Borgarfiri og sunnanveru Snfellsnesi en tti heima Borgarnesi fr 1879 til dauadags 1905. Myndina hefur rni Thorsteinsson sennilega teki (r ljsmyndasafni jminjasafns slands). Svo virist sem Jns leiki langspil me bogadreginni hli.

Klein Langspil 1898

Hinljsmyndin var tekin einhvers staar Hnaingi (Skagastrnd)af danska ljsmyndaranum Johannes Klein sem feraist me Daniel Bruun um sland ri 1898. Bndinn leikur langspil me bogadreginni hli.


Stradivarius slenskra langspila

Vilhjlmur rn Vilhjlmsson langspil

Drengurinn essari ljsmynd er enginn annar en Fornleifur, ea Vilhjlmur rn Vilhjlmsson, dekraur drengur r velstu rahsahverfi austurhluta Reykjavkur. Myndin var tekin vori 1972. g er a leika langspil sem g smai sklanum me mikilli hjlp smakennara mns, Auuns H. Einarssonar heitins.

essi greiner fyrsti hlutinn safni upplsinga um langspili, sem g mun setja hr suna svo allir hafi agang a eim upplsingum.

Hvers konar brn sma langspil?

Snemma beygist hugur minn til flest ess sem gamalt er. Eftir v var teki og drengurinn talinn frekar undarlegur. Hvaa 8 ra barn fer me eintak af gamalli og slitinni sklatgfu af Hvamlum upp skjuhl nestistsku sinni, og fer a lesa au undir heitavatnstnkunum slinni n ess a skilja aukatekinn staf? a geri g. Kennarinn tk af mr Hvaml og etta einkennilega upptki kom til umru nsta foreldrafundi. g var snemma, allavega 7. ri, heimagangur jminjasafninu. anga fr g tvisvar, stundum risvar viku yfir vetrarmnuina og hkk og skoai allt og las alla mia og alla bklinga og rddi vi gmlu gslukonurnar, sem tti gaman a tala vi ennan frleiksfsa strk, sem hafi Kristjn Eldjrn gua tlu. Gslukonurnar jminjasafninu, sem sumar hverjar voru vafornar, uru verndarenglar Fornleifs.

Auun H. Einarsson

Einn eirra, sem tk eftir v hve undarlegur essi drengur var, var smakennarinn minn barnaskla, s gti maur Auun H. Einarsson (1941-2009) en honum og minningu hans er essi grein tileinku. Auun kenndi mr smi finga- og tilraunadeild Kennaraskla slands, sem dag heitir Hteigsskli. ar kenndi Auunn mr smi fr haustinu 1969 til barnaprfs ri 1973. Auun, sem margir ekkja fyrir smakennarastrf sn og vandaa smavinnu, sem og torfbjabyggingar, var lka hugamaur um allt fornt og sgu slands. ar a auki var hann me hagari mnnum slandi. Betri smakennara og smi gat maur ekki fundi.

Gert upp milli nemenda

tt a Auun vri frbr kennari var honum einu sinni messunni. Hann geri upp milli drengjanna og bau mr einum a sma langspil og ekki rum. Lklega var a vegna ess a hann taldi mig geta valdi verkefninu. Hann ekkti hinn mikla forneskjuhuga og teiknihfileika, og hafi ar fyrir utan heyrt mig tala um langspil af miklum m. Hann reyndi a haga v annig til, a g ynni eitthva a verkefninu sklanum, stundum eftir tmum, en mest heima. g fr lka heim til hans vestur b um helgar, ar sem hann var me ltinn blskr sem var fullur a smaefni. Vitanlega hjlpai Auun mr miki me smina langspilinu. Hann treysti mr samt fyrir hemjumiklu og a geri etta smaverkefni okkar afar ngjulegt. En etta skapai auvita einnig fund hj nokkrum af sklaflgunum.Einn bekkjaflaga minna, sem dag er lgfringur,reyndi meira a segja a koma langspilinu fyrir kattarnef, egar a var a mestu klra.

g fr jminjasafni og fkk ar me leyfi jminjavarar a mla langspilmebogadregnumhljmkassasem ar var varveitt og sem hefur safnnmeri jms. 635. g fr eitt skipti safni me sklaflaga mnu Eggert Plssyni, sem n er pku- og slagverkmeistari Sinfnuhljmsveit slands. a var fyrsta eiginlega rannsknarfer mn frunum. g hafi einnig samband vi nnu rhallsdttur sngkonu sem lengi hafi reynt a efla hugann langspilinu og a gladdi hana, a heyra a strkpjakkur barnaskla vri a sma sr slkt hljfri og tlai a leika eftir henni listina. Sjlf hafi hn lti sma fyrir sig langspil eftir hljfri fr 18. ld sem varveitt er Musikmuseet Kaupmannahfn (sem n er hluti af jminjasafni Dana).Oft var Anna ltin kyrja me sinni hstemmdu rdd ogstrjka strengi langspilsins rtt fyrir hdegisfrttir tvarpinuhr rum ur.g mun brtt gefa lesendum mnumhljdmi afhennar list.

jms 365
Mackenzie Langspil
D130_1 lille
Efst er langspil jminjasafni (jms. 635), en langspil dttur Magnsar Stephensens sem teikna var ri 1810 Viey er fyrir miju. essi hljfri eru mjg svipu og m telja nsta ruggt a sami maur hafi sma au. Hljfri mitt hefur reynst lkast mest v hljfrifr 19. ldsem til er Musikmuseet Kaupmannahfn (nesta myndin) og sem upphaflega kom angari 1915 r bi dansks sklaumsjnarmanns (skolebetjent)sem Hans PeterLyum ht (f. 1859; Ht upphaflega Nielsen)og bj Larslejestrde 9 Kaupmannahfn(allar upplsingar um hann vru vel egnar um ann mann og hvernig a kom til a hann tti langspil).

g mldi lengd og bil milliverbandanna gripbrettinu. Lmingar, sgun, heflun og pssun hlianna hljmkassanum s g alfari um, en Auun hjlpai nttrulega me a lma saman gott tr snigilinn og skera hann t, skeyta saman og lma allt hljfri. Eins og filu og gtar var hornlisti lmdur til styrktar innanverum langspilskassanum. Auuni og a tvega mahn gripbretti. g ni benholt fyrir lyklana (sem sumir kalla skrfur eastillingarpinna)og raspai , jalai og pssai eftir a Auun hafi rennt svalningana sem fara inn snigilinn. g s svo um lkkun og pssun. Eitt af v skemmtilegasta vi etta verkefni, fyrir utan a heyra hljminn egar strengirnir voru komnir , var a beygja eina hliina. a gerum vi heima hj Auuni yfir tvr helgar. Hliin var mkt me gufu og sett koparkldda pressu sem Auun hafi sma. Hliin var svolg pressu til a f lags sitt.

Langspil 1

Eins og mjkt sell

egar langspili mitt var tilbi, fr g me mur minni hljfraverslunina RN og keypti msa strengi til a reyna langspili. g man egar g hrindi Auun til a lta hann heyra gegnum smann hvernig hljfri hljmai. Auun var hinn ngasti og sagi ktur, etta hljmar eins og mjkt sell. Sar fkk hann a heyra betur hljfrinu.

g lk vi tkifri langspili, me fingrum og boga sem g fkk a lni, en mest fyrir sjlfan mig. g spilai jlg og mialdasmelli eftir eyranu en sjaldan fyrir heyrendur. Hljmurinn langspilinu var fallegur og dpri og ari en langspilinu jminjasafninu sem var fyrirmyndin. Mr fannst sjlfum betra a heyra tninn mnulangspili en t.d. v sem Anna heitin rhallsdttir spilai ru hvoru tvarpi. En a hljfri var lka me bogadregnum kassa og var gert eftir hljfri sem var fr 18. ld og sem n er varveitt Musikmuseet Kaupmannahfn.

Svo var maur eldri og a var ekki beint lagia verakvamaur og slisti langspil Menntasklanum Hamrahl, ar sem allir voruanna hvort a dansa takt vi Travoltaea ursaflokkinn. g fr svo ri 1980 erlendis til nms og langspili ga hkk fram veggnum gamla herberginu mnu, ar sem a hangir enn mur minni til augnayndis. Engin tnlist hefur v miur komi r langspilinu langan tma. r essu tla g a bta vi fyrsta tkifri og stend n a semja fornleifafringarmur og McGoverns blk um sklmld slenskri fornleifafri, sem henta rugglega vel i flutningivi undirleik mjks sells.

Langspil 2
Langspil 3
Langspil Vilhjlms Arnar Vilhjlmssonar sma 1971-72. hljfri vantar ntskori lok hljopi, strengina og stla, sem margir voru reyndir til a f sem bestan tn. Ljsm. Sigrur B.Vilhjlmsdttir, sem einnig hefur teki myndina a ofan me blum bakgrunni.

David G. Woods finnur besta hljfri

ri 1981 dvaldist slandi bandarskur srfringur tnmennt, David G. Woods. Fullbright styrk rannsakai hann slenska langspili og slensku filuna, sgu essara hljfra og eiginleika. Hann rannsaki au langspil forn sem hann hafi spurnir af og fkk sr til hjlpar msa menn sem ekktu til hljfrisins og gtu sma a. eirra meal var heiursmaurinn Njll Sigursson sem kennt hafi mr um tma Barnamsksklanum egar hann var nkominn r nmi (og sem lklegast smitai mig upphaflega af langspils-bakterunni), og Auun H. Einarsson sem tk Woods smatma.

Woods, sem sar var m.a. prfessor vi hsklann Connecticut Bandarkjunum lt sma nokkur hljfri, sem g mun sna ykkur sar egar hann er binn a senda mr myndir. au voru smu me gmul hljfri a fyrirmynd. Auun smai eintak af v hljfri sem g mldi upp jminjasafninu (tt a hafi ekki a lokum ori alveg eins).

Meira en ratug eftir dvl Woods slandi kom t frekar stutt grein eftir hann rbk hins islenzka Fornleifaflags ri 1993 sem Njll Sigursson hafi tt. ri 1993 hf g strf jminjasafninu og rddi g einmitt vi Auun um essa grein dr. Woods. Woods greinir fr langspilsger,sem var a sgn Auunssmu eftir mti Auuns ogteikningu minni. S eftirlking hljfrinu (jms. 635) jminjasafnireyndist samkvmt tnmenntafringnum Woods vera a langspil sem hefi fegurstan tninn.

Nlega skrifai g prfessor emertus David G. Woods Connecticuttlvupst og sagi honum frfyrstalangspilinu me bogadreginn kassa sem Auunnog gsmuum eftir jms. 635.essa ga langspils sem honum lkai betur en mrg nnur. etta "Stradivarus slenkra langspila" var ekkert anna en samstarfsverkefni mitt og meistara Auuns H. Einarssonar.

Woods greindi einnig fr v grein sinni rbk Fornleifaflagsins, a gerur hafi veri pakki fyrir kennslu smi langspila. v miur hef g ekki s essi ggn og tti vnt um ef einhver gti tvega mr au.

Auun kenndi fleiri brnum a sma langspil

Ekki get g tiloka a Auun hafi sma langspil me rum nemenda ur en hann leyfi mr a sma mitt hljfri. En ef svo var, var a hljfri ekki me bogadregnum hljmkassa.Tu rum eftir a g smai mitt hljfri me Auuni, kenndi hann 14-15 ra krkkum a sma mis konar hljfri. Kennslan fr fram kvldtmum Tnmenntaskla Reykjavkur Lindargtu.

1982 Tnmenntasklinn vi Lindargtu
Auun og nemendur hans Tnmenntaskla Reykjavkur ri 1982. Greinilegt er a tvr stlknanna hafa sma "Stradivarus Vilhjlms og Auuns". arna m einnig sj stoltan miausturlandasrfring me gtar.

myndinni, sem birtist jviljanum slugavori 1982,m sj flk sem sar hafa ori ekktir tnlistarmenn og svii strfri. essu nmskeii ungra hljfrasmiavar til a myndaJhann Frigeir Valdimarsson, sarsngvari, og Katarna ladttir filuleikari, en essum hpi var einnig mjg svo efnilegt flk sem v miur fll allt of snemma fr af msum stum, lkt og Auun, sem snemma var Alzheimer sjkdmnum a br. Blessu s minning ess vlundarsmis.

arnstu frslu skal sagt fr msumeim

heimildum sem til eru um

langspili fyrir

aldamtin

1900

langspil 4


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband