Falskir Íslendingar í Ţýskalandi áriđ 1936

Eismennschen

Áriđ 1936 steig á fjöl frekar fölleitur leikflokkur í München. Leikflokkurinn kom fram á mörkuđum, kabarettum og á leikvöngum á Oktoberfest, ţar sem ţeir klćddust eins konar fornaldarklćđum. Íslenskur lćknir, Eyţór Gunnarsson (1908-69), (afi Péturs súperbloggara Gunnarssonar), sem um ţessar mundir var staddur í Ţýskalandi, nánar tiltekiđ viđ nám og störf á eyrnadeild Háskólans í München, brá sér á kabarett og sá sýningu ţessara listamanna. Eyţór Gunnarssyni ofbauđ sýningin svo, ađ hann fór daginn eftir í danska konsúlatiđ í München og setti fram kćru vegna ţessa hóps loddara sem sögđu sig vera Íslendinga.

Dr. Eyţór greindi frá ţví ađ flokkurinn kallađi sig "Eismännschen" (sem má víst útleggjast sem ísdvergar). Hann lýsti listamönnumum sem stríhćrđu fólki međ rauđleit augu. "Die ganze Aufmachung und die Primitivität der Darbietungen ist geeignet, bei den Zuschauern das isländische Volkstum herabzuwürdigen" var haft eftir íslenska lćkninum. Rćđismađurinn danski lét ţegar rannsaka máliđ og skrifađi skýrslu, sem send var danska sendiráđinu í Berlín og utanríkisráđuneytinu í Kaupmannahöfn.

Rannsóknin leiddi í ljós, ađ um var ađ rćđa 6 manna hóp og fékk rćđismađurinn mynd af hópnum. Í ljós kom einnig ađ hópurinn kallađi sig ekki Eismännschen heldur Eismenschen (Ísfólk). Á kynningarspjaldi var sagt ađ hópurinn kćmi frá "Islands hohem Norden". Kynnir sýningarinnar tilkynnti hins vegar, ađ hér vćri á ferđinni "blómaviđundur" frá Reykjavík. Ţađ kostađi 10 pfenniga ađ sjá sýninguna. Rćđismađurinn lét sig hafa ţađ. Hópurinn kom svo fram á einföldu sviđi og lék "Sunnuleiki" (Sonnenspielen), ţar sem töfruđ voru fram blóm svo ađ lokum varđ úr blómahafinu Reykvískur blómagarđur.

Eftir showiđ spurđi rćđismađurinn fyrirliđa hópsins, hvort hann eđa ađrir međlimir vćru í raun Íslendingar. Sagđi fyrirliđinn, ađ foreldrar hans og forfeđur hefđu veriđ Íslendingar, en ađ hann vćri sjálfur Austurríkismađur. Hann bćtti ţví viđ ađ allir í hópnum vćru albínóar. Er kynnir sýningarinnar var spurđur um uppruna hópsins, fór hann í fyrstu undan í flćmingi, en sagđi ađ lokum ađ mađur mćtti ekki búast viđ neinni ţjóđfrćđilegri sýningu - ţađ sem bođiđ vćri upp á vćru "Listir frá Norđurhöfum".

Rćđismađurinn, sem greinilega hefur brosađ út í annađ munnvikiđ ţegar hann skrifađi skýrslu sína, bćtti viđ: "Sýning ţessara albínóa gćti vel hugsast ađ gefa áhorfendum međ litla ţjóđmenningarlega ţjálfun ranghugmyndir, en hins vegar verđur ađ líta ţannig á máliđ, ađ ţađ er mjög lítill trúverđugleiki í sýningunni og ađ hana ber frekast ađ flokka undir töfrasýningu." Rćđismađurinn lauk bréfi sínu til sendiráđsins í Kaupmannahöfn međ ţví ađ skrifa: "Skylduđ Ţér, ţrátt fyrir ţađ sem fram er komiđ, óska eftir ţví ađ ég hafi samband viđ tilheyrandi yfirvöld hér í bć, ţćtti mér vćnt um ađ fá skeyti ţar ađ lútandi."  H.P. Hoffmeyer í danska sendiráđinu taldi ekki neina ţörf ađ eyđa meiri tíma rćđismannsins í erindi Eyţórs Gunnarssonar, sem móđgađist yfir blómasýningu sex albínóa í München áriđ 1936.

Ţetta á ekki ađ verđa lćrđ grein, en ţess má ţó geta, ađ albínóar ţóttu gjaldgeng viđundur fyrir sýningaratriđi í fjölleikahúsum fyrr á tímum. Hér ađ neđan er mynd af "hollenskri" albínóafjölskyldu, Lucasie, sem sagđist vera komin af negrum frá Madagaskar. Hiđ rétta var ađ herra Lucasie var frá Frakklandi, kona hans frá Ítalíu og sonurinn var fćddur í Hamborg. Hinn heimsţekkti bandaríski sirkusmađur Phineas Barnum, flutti ţau međ sér til Bandaríkjanna áriđ 1857. 

Allar frekari upplýsingar um austurrískan albínóa, son íslenskra hjóna, eru hins vegar vel ţegnar.

Fam. Lucasie

Ţessi fćrsla birtist fyrst áriđ 2007 á www.postdoc.blog.is

Heimildir voru sóttar á Ríkisskjalasafni Dana.

P.sÉg sá í gćr ađ forsćtisráđherrann okkar, Jóhanna Sigurđardóttir, sćkir enn grimmt í ađ teyma ţjóđina inn í búr í sirkus ESB. Hún hefur greinilega útlitiđ međ sér fyrir svona albínóasjóv.


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 Smámynd: Jón Valur Jensson

Á ţađ sérstaklega viđ ađ fjalla um Jóhönnu Sig. á fornleifabloggi?

Kannski, já, ćtti hún ekki ađ vera fyrir löngu komin í pólitíska úreldingu?

Jón Valur Jensson, 2.12.2011 kl. 11:14

2 Smámynd: FORNLEIFUR

Ţetta var nú meinlaust post scriptum, en ef  ţú og ađrir skilduđ punktinn, ţá komst pillan til skila.

Er ekki einhver dr. sem getur kvartađ undan Íslandssirkusnum í ESB, líkt og dr. Eyţór rauk í Ísfólkiđ forđum?

FORNLEIFUR, 2.12.2011 kl. 12:12

3 Smámynd: Vilhjálmur Eyţórsson

Eyţór Gunnarsson var fađir minn. Ég minnist ţess raunar ekki ađ hann hafi talađ um ţetta, en hann og móđir min voru viđ nám í München á uppgangsárum Hitlers. Hann var ţó, eins og ég afar lítiđ hrifinn af yfirgangi og blađri nasista, ţótt hann vćri enginn vinstri mađur.

Vilhjálmur Eyţórsson, 2.12.2011 kl. 12:12

4 Smámynd: FORNLEIFUR

Svo eru fornleifafrćđingar mjög pólitískir eins og kunnugt er, og greinin getur veriđ hápólitísk.

FORNLEIFUR, 2.12.2011 kl. 12:14

5 Smámynd: Jón Valur Jensson

Já, hvernig er t.d. međ ţessa Finkelmann og Silberstein, eđa var ţađ Silberstein og Finkelmann? Eru ţeir ekki harla (and)kirkjupólitískir og gott ef ekki andgyđinglegir, Gyđingarnir ţeir arna? Og var Marx nokkuđ skárri?

Jón Valur Jensson, 2.12.2011 kl. 13:42

6 Smámynd: FORNLEIFUR

Nafni, ég held ađ fađir ţinn hafi veriđ ţjóđernissinni af gamla skólanum, ţađ kemur Hitleri ekkert viđ. Hann var vitleysingur.

FORNLEIFUR, 2.12.2011 kl. 13:57

7 Smámynd: FORNLEIFUR

Jón Valur, ég ţekki engan fornleifafrćđing sem heitir Marx, en í kvöld ćtla ég ađ borđa Fienkelkraut.

FORNLEIFUR, 2.12.2011 kl. 13:59

8 Smámynd: Vilhjálmur Eyţórsson

Mér sýnist raunar ađ ţú sért hér ađ gefa í skyn ađ fađir minn hafi veriđ einhvers konar kjáni eđa ofstćkismađur. Ekkert er fjćr sanni. Hins vegar vissu fćstir, víđast hvar í heiminum áriđ 1936, hvar Ísland var, hvađ ţá hverjir bjuggu ţar. Ţetta var fyrir tíma sjónvarps og nútíma fjölmiđlunar. Ţađ er öruggt, ađ hvađa Íslendingi sem var hefđi blöskrađ ađ sjá ţessa fáránlegu afbökun. Margir áhorfendur ţessara viđundra hafa nefnilega örugglega fariđ heim í ţeirri vissu, ađ einmitt svona litu Íslendingar út. Ţví eru viđbrögđ hans ekki ađeins eđlileg, heldur beinlínis sjálfsögđ.

Vilhjálmur Eyţórsson, 2.12.2011 kl. 23:21

9 Smámynd: FORNLEIFUR

Nafni minn, ég skrifa beint eftir ţví sem danska utanríkisţjónustan greinir frá málinu í sínum bréfum, og ekki er laust viđa ađ ţeir sjái ţađ fyndna í málinu ţegar ţeir rannsökuđu ţađ og sendu mann á vettvang. 

Ţví fer fjarri ađ ég sé ađ gefa í skyn ađ fađir ţinn hafi veriđ kjáni. Ţađ eru ţín orđ. Ég hefđi gert ţađ sama og hann hefđi mér veriđ stćtt ađ vera ţarna á ţessum tíma.

Ja, hér um áriđ kćrđi ég Ekstra Bladet í Danmörku til Statsadvokaten fyrir ađ setja alla Íslendinga undir einn hatt, ţegar ţeir lýstu ţví hvernig Íslendingar vćru ađ taka yfir heiminn, eins og viđ vćrum kjánar og ofstćkismenn. Ţetta var fyrir hrun. Danska réttarkerfiđ vísađi kćru minni frá, ţar sem taliđ var, eftir ađ haft var samband viđ Ekstra Bladet, ađ ţeir meintu ekki alla Íslendinga. Skítablađiđ kunni bara ekki ađ koma ţessu nógu vel frá sér. Ţađ mátti sem sagt fara međ ósannindi um alla Íslendinga vegna afglapa nokkurra, sem gefur vitaskuld stefnuna ţegar Danir fara á hausinn sjálfir, og er stutt í ţađ.

Sjáđu svo hvađ ég svara bróđursyni ţínum, ţegar greinin birtist fyrst. Ekki tók hann ţetta svona stinnt upp.

Vissulega líta sumir Íslendingar út eins og listamennirnir í München forđum, sjáđu bara forsćtisráđherrann okkar. Hún er vinsćl í ESB, ţótt flestir séu búnir ađ fá leiđ á henni heima á Íslandi.

FORNLEIFUR, 3.12.2011 kl. 09:02

10 Smámynd: Vilhjálmur Eyţórsson

Já, ég trúi ţví vel ađ Danirnir hafi hlegiđ ađ ţessu. Ţeir hafa alltaf litiđ niđur á Íslendinga og í raun fyrirlitiđ ţá. Ţó er til fólk, sem ekki hefur mikiđ í höfđinu  (t.d. Vigdís), sem ímyndar sér ađ ţeir séu einhvers konar „vinir“ okkar. Ţađ var landhreinsun ađ Dönunum 1944 (ţótt ţeir hafi raunar á ýmsan hátt haldiđ áfram ađ mergsjúga okkur), en nú vilja landráđa- kjánarnir í Samfylkingunni koma okkur aftur undir erlent, ţ.á m. danskt vald.

Vilhjálmur Eyţórsson, 3.12.2011 kl. 13:00

11 Smámynd: Jón Valur Jensson

Ţađ er ekki rétt ađ alhćfa svona um Dani, Vilhjálmur minn Eyţórsson.

Ţeir sýndu okkur margir brćđrahug, og ekki tóku ţeir allir afstöđu gegn Jóni Sigurđssyni. Íslenzkir námsmenn hefđu ekki haldiđ áfram ađ sćkja til Kaupmannahafnar um aldir og einnig eftir 1918 og 1944, en ţeir dönsku hefđu "alltaf litiđ niđur á Íslendinga og í raun fyrirlitiđ ţá".

Brćđrahugur ţeirra birtist skýrt í skilum ţeirra á handritunum, stórum hluta ţeirra, –– ekki hafa nýlenduveldi eins og Bretar og Frakkar gert ţađ sama í neinum sambćrilegum mćli, jafnvel ekki gagnvart ţjóđum eins og Ítölum, Grikkjum og Egyptum. Danir voru, ađ ég hygg, einna fyrsti til slíks (var ţađ ekki um 1963?) –– vitaskuld ađ kröfu margra hér og í Danmörku og ekki međ öllu án mótstöđu annarra ţar, en ţetta var niđurstađan.

Ţađ mćtti kannski ganga lengra í ţví efni varđandi fornminjarnar –– ekki satt, doktor Vilhjálmur?

Jón Valur Jensson, 3.12.2011 kl. 15:34

12 Smámynd: FORNLEIFUR

Rétt er ţađ Jón Valur, í Danmörku eru enn gripir í söfnum sem mörgum finnst ađ Dönum beriđ ađ skila til Íslands, en mér skilst ađ ţegar samningurinn um handritin var gerđur hafi menn afsalađ sér réttinum til ţess ađ biđja um annađ í Danmörku. Spurningin er bara hvort ţađ stenst.

Guđmundur Magnússon sagfrćđingur var eitt sinn settur ţjóđminjavörđur en allt of stutt. Hann skrifađi eina, kannski tvćr, greinar um ţjóđararfinn í Ţjóđminjasafni Dana, sem ég á einhvers stađar í möppu í kassa, uppi á lofti, en menn geta fundiđ greinina á tímarit.is

Svo minnir mig ađ stúdent í fornleifafrćđi viđ Háskóla Íslands hafi einnig tekiđ saman skrá yfir ţessa gripi, út frá skrá Matthíasar Ţórđarsonar og međ ţví ađ fara til Kaupmannahafnar.

FORNLEIFUR, 4.12.2011 kl. 07:27

13 Smámynd: Guđjón Sigţór Jensson

Varđandi ţekkingu Ţjóđverja á Íslandi fyrrum ţá vissu ţeir mun meira um Ísland en mörg önnur fjarlćg lönd. Skipulagđar ferđir ţýskra skemmtiferđaskipa hófust 1905 og stóđu yfir fram til 1939, međ hléi 1914-18. Margir vísindamenn voru hér eins og fjölfrćđingarnir Konrad Maurer og Andreas Heuschler sem rituđu fjölda bóka á ţýsku tengdu Íslandi, jarđfrćđingarnir Walter Knebel og Hans Reck fyrir rúmum 100 árum og margir fleiri. Jón Sveinsson, Nonni, var metsöluhöfundur í Ţýskalandi á millistríđsárunum og sama má eiginleg segja um Gunnar Gunnarsson sem var vinsćll höfundur.

Ţađ er ţví ekki rétt ađ Ísland hafi veriđ ţýskum menningarlöndum međ öllu ókunnug. En stjórn götustrákanna eftir 1933 afbakađi allt meira og minna, ţví miđur.

Góđar stundir.

Guđjón Sigţór Jensson, 15.12.2011 kl. 22:52

14 Smámynd: Jón Valur Jensson

Í síđasta innleggi mínu átti vitaskuld ađ standa: "... EF ţeir dönsku hefđu "alltaf litiđ niđur á Íslendinga og í raun fyrirlitiđ ţá".

Jón Valur Jensson, 16.12.2011 kl. 02:24

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband