Frsluflokkur: Sagnfri

Fornleifur er lesinn var en ur var tali

_98297851_matahari

N veit Fornleifur fyrir vst a neftbaksfri hans um slenskt njsnakvendi eru lesin flugvllum fjarlgum lndum. Njsnakvendi slenska komst ekki me trnar ar sem Mata Hari (mynd) var me hu hlana.

Sastlina ntt hafi prfessor Hannes Hlmsteinn Gissurarson samband vi ritstjra Fornleifs tlvupsti. Hann var staddur einhvers staar tlndum milli kennslustunda. Hann kallai a smri, en margt smtt er strt. Hann var me r upplsingar a "sr hefi veri sagt", a slenska njsnakvendi, sem g skrifai um aventunni ri 2017, vri rangt feru af mr.

Sko, essi tindi r tlandinu glddu mig vitaskuld mjg, v g hef san 2017, egar g varpau framspurningu til lesenda minna tterni njsnakvendisins Kaupmannahfn, ekki fengi nein svr. N kom loks svar og a snir a auki, a menn eru a lesa Fornleif aljarflugvllum strum stl.

Reyndar "ferai" g sjlfur ekki konuna grein minni 2017, en tk hrtt eftir fyrrverandi ritstjra Morgunblasins, nafna mnum sem var Finsen a eftirnafni.

Vilhjlmur Finsen skrifai svo nkvmlega um slenska konu tygjum vi nasista, a g fkk lsingarnar aeins til a passa vi eina konu, Ll fegurards. Ll var jafnaldra njsnakvendisins Gurnar hj Vilhjlmi, hn var rauhr, dttir tgerarmanns, hn hafi veri leiklistarnmi skalandi og fkkst aeins vi leiklist Kaupmannahfn. Hver gat etta veri nnu en Ll?

g spuru v varkrni hvort njsnakvendi hj Vilhjlmi Finsen vri Ll s sem giftist inn Thorsttina (sj hr). Ekki kom svari fyrr en ntt og a lklegast alla lei fr Suur-Amerku og fr Hannesi Hlmsteini, sem hefur veri a vasast neftbaksfri Fornleifs.

Hannes hafi heyrt, a njsnakvendi Kben vri ekki Ll heldur systir Gumundar fr Midal. etta kom mr tluvert vart og fr g a vasast minnigargreinar um r Gurnu Steinru, Sigri Hjrdsi, Karlnu (Lbu) cand.mag. og InguValfri (Snllu) Einarsdtur. g tilokai egar Karlnu (f. 1912) og Ingu (f. 1918). Eftir a hafa rfrt mig vi srfring um Gumund fr Midal, sjlfan Illuga Jkulsson, taldi g vst a a vri heldur ekki Gurn, svo a njsnakvendi hefi veri kalla Gurn hj Vilhjlmi Finsen minningarbk hans Enn heimlei (1956)

var aeins eftir Sigrur Hjrds Einarsdttir, og v a mr var a ljst kom tlvupstur fr Hannesi ar sem hann sat flugvelli og var a fara t flugvl til a losa meiri koltvsring.

Hannes skrifai ur en hann fr flugvlina a upplsingar sem stafesti a njsnakvendi, sem Vilhjlmur Finsen kallai Gurnu, hafi raunheiti Sigrur Einarsdttir fr Midal og a kmi greinilega fram nrri tgfu bkar rs Whiteheads Styrjaldarvintri Himmlers.

Ekki var fr Sigrur, sem Vilhjlmur Finsen geri a innanstokkshlut hj nasistanjsnurum Kaupmannahfn, rauhr - tja nema a hn hafi lita hr sitt rautt um tma - lkt og Mata Hari geri. Samkvmt Vilhjlmi var njsnakvendi Gurn fyrst tygjum vi skan njsnara ri 1938. Kannski gat Finsen ekki einu sinni fari rtt me rtl. En minningargrein um fr Sigri fr Midal kemur fram a hn hafi gifst ekklinum Guna Jnssyni (menntasklakennara) sem ekktastur er fyrir tgfur snar slendingasgunum. au ltu pssa sig saman . 19. gst 1938.Sigridur fra Middal

r Whitehead birti ggn um a Sigrur Hjrds Einarsdttir fr Midal vri njsnakvendi sem Vilhjlmur Finsen fablerai um sem rauhra leikkonu ri 1956.

Heldur hefur fr Sigrur veri kvikk karlana, ef hn hefur vart yfirgefi ann ska fyrr en hn var komi heim slands og lt lti pssa sig saman vi Guna Jnsson, ekkjumann me fimm brn.

Svona a dma t fr myndinni af Sigri, er mr n nsta a halda a hugi skra nasista henni hafi nlgast hinn hrilega glp eirra herbum: Rassenschndung. Sigga er snilega dekkri h og hr en Mata Hari. En n er hins vegar vita a sem menn vissuekki ur: A Mata Hari var 100% Frslendingur og ekki af indnesskum ttum eins og margir tru hr fyrr rum.

N er g lklegast binn a f svar vi spurningu minni fr 2017, egar mr datt t fr upplsingum helst hug rauhr fegurards. Lsingar Finsens pssuu best vi hana Ll. Enginn Thorsari hefur greinilega tali stu til a leirtta a. Kannski lesa Thorsarar heldur ekki Fornleif eins fjlglega og prfessor Hannes.

lolo_5

En ef a var hn Sigga fr Midal sem lk sr Kaupmannahfn, frekar en einhver Gudda - og alls ekki Ll - er mr alveg sama. g bi alla Thorsara velviringar v a hafa yfirleitt lti mr detta hug ttartengslum vi nasskt njsnakvendi.

a sem skiptir mli er, a a s fari rtt me; hafa a sem rttara reynist. En ef ekki er einu sinni hgt a treysta fyrrverandi ritstjra Morgunblasins, lifum vi vlegum tmum. - Hins vegar, ef sumir heimsfrgir sagnfringar treysta Gunnari M. Magnss hva varar skoanir tlendingum slandi - skammast g mr ekkert fyrir a hafa tra Vilhjlmi Finsen. Enn verra er ef menn hafa einhvern htt leyft sr a tra Kurt Singer og verkum hans. Kurt Singer getur engan htt talist tranlegur um eitt ea neitt bkum snum um njsnara.

g arf hvorki lfsni r Siggu fr Midal nLl til stafestingar, en b n eftir snnunargagni fr Hannesi Hlmsteini r bk rs Whitehead, ar sem sannleikurinn um Siggu birtist samkvmt HHG annarri tgfu slandsvintris Himmlers en eirri sem g . g aeins gulna ljsrit af fyrstu tgfunni.nnur tgfan var ekki til flugvellinum ar sem Hannes var, svo hann gat ekki sent mr stafestingu..

Legg g a lokum til, aeinhver slenskur porn-director taki sig til og bi til ljsbla strmynd um slenska njsnakvendi Helgu X fr Ydal og tengsl hennar vi jverjann sem gekk jafnan leurkpu Kaupmannahfn og var me ljttskylmingar (rass)kinninni.

Fornleifur segir mr n, a sr hafi veri sagt, a bi s a framleia heila sjnvarpsttar um etta njsnakvendi og a fyrir lngu san. Hr koma brot r henni:


“A short stocky man with white hair and a bulldog-like appearance”

Thors Bjarni Fornleifur

annig lsti New York Times Bjarna Benediktssyni forstisrherra er hann kom til Bandarkjanna . 13. mars 1949. Engu er lkara en a veri s a lsa Al Capone. Bjarni var aeins 41 rs egar myndin hr a ofan er tekin og var greinilega engan htt samkeppnisfr vi nafna sinn ntmastjrnmlum hva varar sex-appeal, enda ekki me internet. tlit er ekki allt. Bjarni var annlaur gfumaur og a trekkir konur meira en of ltil jakkasett, get g upplst af eigin reynslu.

essi ljsmynd er n til Fornleifssafni sem vex fiskur um hrygg. Halda mtti a Thor Thors s a spyrja Bjarna, hvort bjgun og smri s ori drara slandi en ur var. Bjarni svarar hugsunum mnum. "ttann sjlfur".

Bjarni sagi hins vegar sannarlega eftirfarandi ru er hann undirritai varnarsamningNoruratlandshafsbandalagsins Washington ann 4. aprl 1949:

My people are unarmed and have been unarmed since the days of our Viking forefathers. We neither have nor can have an army… But our country is, under certain circumstances, of vital importance for the safety of the North Atlantic area.

etta var lklega alveg rtt hj Bjarna, en ekki er ritstjri Fornleifs viss um a Bjarni fjarfrndi minn hafi veri eins hrddur vi uppivslusemi nasista Norur-Atlantshafi fyrir 1940 eins og hann var vi kommnistana ri 1949. Hann fr m.a. til skaland ri 1939, lkt og margir slendingar, bi adendur 3. rkisins og arir. var hann prfessor lgum, sem maur gat ori mjg auveldlega essum tma, sr lagi ef menn voru vel gefnir en samt prflausir. Bjarni var hugsanlega binn a skrifa mikla lofru um skaland eftir utanlandsferina ri 1939, en hernm Breta hefur rugglega stva ll form Bjarna um birtingu slku efni. talai Bjarni um essa fer sna fundum slandi, en r rur eru lklega horfnar r skjalasafni hans jskjalasafni, sem fkk rosalegt General Motor make-over hr um ri.

Myndir segja vitaskuld margt, en ekki allt. egar Bjarni Benediktsson var utanrkisrherrakomst hann oft aeins opinberar utanlandsferir vegna ess a velunnari slendinga, C.A.C. Brun runeytisstjri Danska utanrkisruneytinu og fyrrum sendirsritari Reykjavk, s til ess a hann gleymdist ekki. etta gerist til dmis ri 1948 janar rstefnu norrnna utanrkisrherra. Brun reit dagbk sna:

"Vi tog imod paa Bristol. Dagen igennem ordinrt nordisk Udenrigsministermde, Island inkluderet. Bjarni Benediktsson spiller, imidlertid som sdvanlig, en aldeles ynkelig Rolle..."

C.A.C. Brun bjst vi einhverju? meiru af embttismnnum unga lveldisins, sem hann hafi stutt manna mest fingarhrunum. Hann var hins vegar strhrifinn af Thor Thors.

Vitaskuld er ekki hgt a bast vi v a ungt lveldi ltillar jar hefi jlfaa embttismenn og runeyti eins og Danir hfu ra. En a samt mjg athyglisvert til ess a hugsa a bensndlumaur r Skagafiri sem leggur fyrir sigbktal og tilfallandi dra- og mubluhlj, telja sig enn gjaldgengan fulltra lveldisins erlendum vettvangi. egar kona me BA prf og pstburarreynslu Kaupmannahfn getur sest stu embtti me cum laude vottor fr fyrirmennum slandi upp vasann - eftir a hn reyndi treka a komast ryggisr S me hjlp Assads og pnnukkubaksturs New York - , er slenska rki enn hlfgert bleyjubarn.

En samanburi vi manninn sem lt dluna ganga Klaustri og vinkonu Assads, var Bjarni Ben bara nokku klr plitkus. Blessu s minning hans.


Af DNA-vintrum og rangfrslum Gsla Plssonar

Bk GP 2
ri 2014 kom t bk Gsla Plssonar fyrrverandi prfessors vi H, sem ber heiti Hans Jnatan, maurinn sem stal sjlfum sr. San hefur bkin veri gefin t ensku, dnsku og sast frnsku, enda er efni vitaskuld hugavert.

egar bkin kom t slensku, reyndi g egar a vera mr t um eintak, ar sem g hef lengi haft huga sgu svartra manna slandi (i finni lesefni um a hr vinstri spssu Fornleifs).

ar fyrir utan hef g rnt skrif Gsla san hann vann me prfessor Paul Durrenberger, bandarskum flagsmannfringi sem var fyrst og fremst srfringur Tlandi og Melanesu.Durrenberger las eitt sinni kilju me slendingasgu flugvl og sneri sr a mannfrirannsknum slandi kjlfari – en me afar misjfnum rangri. Eftir a Gsli fr t fyrir sitt svi og gerist mikill hugamaur um DNA-rannsknir hef g lka fylgst me r fjarska. g hef hr ur Fornleifi lst gagnrni minni vinnubrg Gsla sastnefndu sviinu (sj hr).

egar vinur minn Reykjavk heyri af essum brennandi huga mnum bkinni, keypti hann hana egar sta og gaf mr nokkrum dgum sar er hann heimstti mig Danmrku. g hnaut egar um msar villur bkinni og undraist sar a r hefu ekki veri leirttar egar bkin var gefin t rum tungumlum.

FyrirlesturGsla Plssonar Kaupmannahfn 2015

ar sem sgusvi bkarinnar um HansJnatan er m.a. Kaupmannahfn, hlt Gsli Plsson erindi um innihald bkarinnar Kaupmannahfn janar 2015 mlstefnu tengslum vi gtasningu sem ar var haldin um efni sem g hef san einnig skrifa vibtur um atrii sem sninguna og sningarskr vantai (sj hr).

Erindi sitt janar 2015 kallari Gsli Plsson "Homo Islandicus: Black and white”. a var flutt hsakynnum Nordatlantens Brygge Kristjnshfn Kaupmannahfn. g fr til a hlusta, en endai me v a gagnrna Gsla fyrir villur og rangfrslur sem fram kom sningatexta sningarinnar sem hann fjallai um a hluta til.

v miur komst g ekki a til a ra nju bkina um Hans Jnatan vi Gsla. Ung dnsk kona sem stri mlinginu, og sem g tel nsta ruggt a hafi einhverju sinni veri nemandi Gsla slandi, reyndi eftir bestu getu a agga niur mr. Gagnrni var ekki vel s eim dagskrrli sem kllu var umra.a var v dulti slenskur fribragur yfir pakkhsinu Christianshavn ann daginn.

Fyrirlestur Gsla Reykjavk

Gagnrnivar greinilega heldur ekki vel s, egar Gsli Plsson (GP)hlt erindi um bk sna um Hans Jnatan strborginni Reykjavk. Eftir fyrirlesturinn reis upp prfessor Gsli Gunnarsson (GG) sagnfringur, og benti villur bk Gsla Plssonar um Hans Jnatan.

GP vitnar t.d. bls. 190-91 bkina ttir Austfiringa, egar hann birtir lsingu sonarsyni Hans Jnatans, Lvk Lvkssyni Karlstum Berufjararstrnd. r sal benti GG GP stareynd, a tilvsunin vri rng hj nafna snum; GG greindi fr v a lsinguna Lvk vri alls ekki a finna verkinu ttir Austfiringa og a GP hefi stt tilvitnunina um Lvk ttarvef afkomenda Hans Jnatans. a ttarvefnum sti skrum stfum: "Hfundur essarar lsingar er Gsli Sigursson, bndi og kennari a Krossgeri, Berufjararstrnd" hlirai GP af einhverjum stum stareyndum og sagi a lsingin Lvk vri komin r verki ar sem hana er ekki a finna. a eru vgast sagt furuleg vinnubrg bk sem ekki telur fleiri en 292 tilvitnanir 267 blasna bk.

GG er reyndar dttursonur Gsla Sigurssonar, og lt GG ttarvefnum upplsinguna sem GP misnotai t.

Gsli Gunnarsson tti einnig stkustu erfileikum me a rekja garnirnar r Gsla fundinum, v nokkrir r klapplii nemanda GP og arir vildarmenn hfu frammi hvr mtmli vi llum efasemdum sem fram komu sambandivi bkina. GP st pontu fastur eim sannindum a frsgnin vri komin r ttum Austfiringa. GG geri hins vegar sar grein fyrir essi villurfi GP tmaritinu SGU 2015:2. Orrtt segir ar:

" aaltexta er sagt a tiltekin ummli ( bls. 190-191 bkinni su fengin r bkinni TTIR AUSTFIRINGA. etta tti mr undarlegt og leit v tilvsanaskr bkarinnar. ar er sagt a ummlin su af TTARVEF HANS JNATANS...ar, ( ttarvefnum) stendur skrum stfum: "Frsgn essi er eftir Gsla Sigursson, bnda og kennara Krossgeri. Hn fkkst fr dttursyni hans, Gsla Gunnarssyni"".


Nlega hlt GP vsmeykur fram Facebook GG, a GG vildi kvei hafa Lilju sem hann sjlfur orti me tgfu bkarinnar um Hans Jnatan. Gaf GP skyn a GG vri a fundast t verk sitt. etta voru heldur kln vibrg vi gangrni sem GG hafi hreyft aftur vi tilefni a sningu leikinnar heimildarmyndar um HansJnatan Sjnvarpinu (RV).

g er persnulega viss um a GG hefi, sem byrgur og virtur sagnfringur, gert hluta af v efni sem bkin inniheldur betur skil en GP geri. bk GP eru einfaldlega of margar villur til a taka verki alvarlega. N vera sumar eirra tlistaar:

Getur GP lesi frumheimildir?

kirkebogen Christiansted VOV Ljsm. V..Vilhjlmsson

bk sinni Hans Jnatan: Maurinn sem stal sjlfum sr, er GP me mynd af v sem hann kallar skrnarvottor Hans Jonathans.a er rangt; Um er a ra kirkjubk Lterska safnaarins Christiansted Sanct Croix 1780-1794, sem varveittar eru Rkisskjalasafninu (Rigsarkivet) Kaupmannahfn, sem GP kallar ranglega "jskjalasafn".

greinileg svarthvt mynd ltilli str bls. 31 bk Gsla er vitaskuld ekki skrnarvottor, heldur mynd af blasu kirkjubk. Rtt heiti kirkjubkarinnar sem ber a vitna er: Den Evangeliske Menighed p Sankt Croix: Enesteministerialbog for evangelisk menighed p Skt. Croix. GP kann v greinilega ekki listina a vitna rtt heimildir. arrir mjg verk hans.

Ekki er ng me a rangt s vitna kirkjubkina, GP les einnig textann ranglega og frir stlinn. ljsri ljsmynd sem hann birtir bls. 31, ir hann ori Faddere sem Votta. a er frekar nkvm ing. Fadder er skrnarvottur. SkrnarvottarHans Jnatans voru Herra og fr Testmann og Hr. Delgart, sem Gsli les sem Delpach.

Hva prfessor sem ekki getur lesi frumheimildir sr til gagns a vera a vasast ritheimildum fr 18. ld? Aldrei voru til neinir Delpach Sankt Croix, fingaeyju Hans Jnatans, en Delgart voru melimir safnaarins. kirkjubkinni stendur greinilega Delgart. texti kirkjubkarinnar s a mestu rtt tlkaur vandari bk blaamannsins Alex Frank Larsens, Slavernes Slgt (2008), tekst GP ekki a nta sr a, s bk hafi veri honum kunnug.

Hfundur essa pistils tk sr sjlfur fer fyrirhendur til a lesa frumskjali sem varveitt er Rkisskjalasafninu Kaupmannahfn og tk af v ljsmyndir til a f betri sn blasuna kirkjubkinni.

GP heldur v fram, a a "skrnarvottorinu" sem hann hefur greinilega ekki haft milli handanna s hgt a lesaeftirfarandi (g hef leyft mr a setja inn raua bkstafi egar GP fer me fleipur):

"Hinn 20. jn, annan mnudag eftir trinitatis. Skrt hr kirkjunni 1 skilgeti mlattabarn, nefnt Hans Jnatan, mirin [hans] er negrakonan Regna sem tilheyrir General Major Schimmelmann. [og] Fur ekki geti skriflega en hermt er a hann s ritarinn."

Ef Gsli Plsson hefi geta lesi skjl essa tma sr til gagns, hefi hann lklega frekar lesi etta:

Den 20de Juni2den Sndag efter Trin. dbt her i Kirken -/ et ugte mulatte-Barn, kald.. Hans Jonathan. Hans Moder var Negerinden Regina, tilhrer Gen: Major Schimmelmann, og Fader blev ingenskriftlig ud[lagt?], men erindrer mundtlig sagt at vre Secretairen.

ingin slensku tti vfrekar a hlja annig:

Hinn 20. jn., annan sunnudag eftir Trin[itatis]. Skrt hr i kirkjunni - / skilgeti Mlattabarn, kalla Hans Jonathan. Mir hans var negrakonan Regina, sem tilheyrir Generalmajor Schimmelmann, og fair var enginn til [greindur??] skriflega, en [mig] minnir a a hafi veri sagt munnlega a vri ritarinn.

grundvelli essarar frekar ljsu og bjguu dnsku kirkjubkarfrslunni, m ef til vill lykta a ritarinn vri upphaflega skumlandi.

GP hafi ekki geta nttsr frumheimildir til hltar, tlar GP, lti fr rithendur 18. aldar, a leita a afkomanda ritarans sem Gsli frir rk fyrir a hafi veri maur a nafni Hans Gram. a ekki a gerast me heimildaleit, heldur me asto beinagrindar Hans Benjamin Burch Grams, sonar Hans ritara, sem GP telur a hgt s a finna kirkjugari einum Brooklyn New York.

Nsta vintri Gsla Plssonar: Leitin af Hans Benjamin Burch Gram kirkjugarinum

bifandi ofurtr GP DNA-greiningum n a leysa spurninguna um faerni Hans Jnatans, rlsins sem fli r murlegri vist Kaupmannahfn og settist a slandi ri 1802.

ur var Hans Jnatan talinn vera sonur Schimmelmanns, eiganda sns, en GP er eiginlega binn a afskrifa generamajorinn, v "alhvtir" afkomendur Schimmelmanns Danmrku, vilja ekki gefa Gsla sni r sr svo hgt veri a rannsakaskyldleikann me v a bera nijar Schimmelmanns saman vi genamengi afkomenda Hans Jnatans slandi. rija ttin, Moltke,sem gti ef til vill fera Hans Jnatan, er af einhverjum skrum stum ekki svo miki til umru lengur, v GP hefurfengi flugu hfui a enginn annar en ritarinn, sem tilgreindur er beint ofangreindri kirkjubk, komi til greina.

Vi lesturfrttar mbl.is sem og frttar dnskusjnvarpsstinni TV2 s g a bandarsk kona, Kirsten Pflomm a nafni, sem telur sig vera afkomanda Hans Jnatans, vilji lta grafa upp bein Hans Benjamin BurchGrams upp kirkjugari Brooklyn.

En a list n a manni s grunur a Eirkur prfastur og magister Helgi su lka farnir a astoa prfessor Gsla. Pflomm, sem yngri rum starfai fyrir Bill Clinton og Pentagon, en br n og vinnur Kaupmannahfn, tlar me Gsla a freista ess a n beinum Hans Benjamns r fjldagrf Brooklyn.

Hans Burch Gram (1786-1840) var sonur Hans Grams ritara organista og tnsklds, sem GP telur a s s ritari sem gefi er skyn a hafi veri fairinn kirkjubkinni. Eftir rin Christiansted settist Hans Gram a Boston.ar er sonur hans, Hans Burch Gram, sem GP langar a grafa upp. Sonurinn er talinn vera fyrsti hompatinn Bandarkjunum. Hann lst ri 1840 mikilli ftkt.

g rannsaka mli betur bandarskum ggnum og get hr upplst a Hans Burch Gram var ekki upphaflega borinn til grafar Greenwood-kirkjugari Brooklyn (sj t.d. hr).

etta kemur einnig vel fram bls. 180-81 bk GG, ar sem Gsli vitnar ekki fyllilega heimild sna og er mest upptekinn af huga manna hauskpu Hans Burch Gram, er meint bein hans voru flutt. Hann var upphaflega greftraur St. Marks Burial Ground, milli 11. og 12. strtis New York City.

Hinn 4. september 1862, ea 22 rum eftir daua Hans Burch Grams lt vinur hans og nemandi John Franklin Gray grafa upp jarneskar leifar Hans, sem lgu undir minnismerki ea grafsteini (sj lsingu bk Thomas Lindsey Bradfords um bandarska hmpata, hr bls, 295). Leifarnar voru fluttar grafreit Gray ttarinnar Green-Wood Cemetery Brooklyn n steins.Reyndar voru allar arar grafir St. Marks Burial Ground fluttar til The Evergreens Cemetery ri 1864, sem er rum sta Brooklyn, 8 km austur af Green-Wood kirkjugari. Miklu sar en 1862 var svo settur nr steinn ofan hi nja leii Hans Burch Gram. ar undir vill Gsli samkvmt frttamilum leita hlfbrur Hans Jnatans. Er Bein hans voru flutt fr Manhattan lyktuu menn a hr hans grfinni vru svart. a hafi ekki veri svart lifanda lfi heldur rauleitt.

st-marks-dripps-1852Kort fr 1852 sem snir stasegningu St. Marks Cemetery Manhattan. ar var hugsanlegur hlfbrir Hans Jnatans borinn til grafar. 1862 voru bein hans flutt.

Hans Burch

Teikningar af Hans Burch Gram lifanda lfi. Hann var me kastanurautt hr upplsa heimildir, en var orin svarthrur grfinni. Var etta maurinn me svarta hri sem grafinn var upp St. Marks kirkjugari Manhattan? Svart hr getur ori rauleitt eftir dauan, en ekki fugt.

Hvaa ryggi er fyrir v a rtt bein hafi veri tekin Manhattan og a grafsteinn hafi veri lagur rtt leii? v m GP gjarnan svara vi tkifri, v lklega vill hann ekki gera a opinberum fundum.

ll essi fyrirhugaa og umfangsmikla lkleit er vitaskuld ekki s sennilegasta til a gera sr vonir um "match", sem snt gti skyldleika. Eying erfaefnis getur veri umtalsver vi beinaflutninga. Svo er s spurning opin, hvort grafin hafi veri upp rtt bein Marks Burial Ground ea legsteinninn settur sar yfir rtt leii Green-Wood. Stundum frast legsteinar lka til skum rasks vi arar greftranir. Me svo miklu vissu tlar bandarks kona bsett Kaupmannahfn a hjlpa srfringnum autra slandi a finna hlfbrur Hans Jnatans, rlsins sem settist a slandi. Velkominn heystakkinn sagi nlin.

En ef GP langar lkkrukk New York me meintum afkomanda Hans Jonathans, byggir a enn einni veilu GP vi a kynna sr ekki ngu vel heimildir og fara ekkifyllilega rtt me. v felst kannski aferafri flagsmannfringa? Af hverju greini Gsli ekki fr v bk sinni a svarthrur maur grf hafi veri rauhrur lifanda lfi. g kann ekki a meta slk vinnubrg.

Er Gsli Plsson upphafsmaur tilgtunnar um a Hans Gram s fair Hans Jnatans?

Samkvmt bk Gsla er etta alfari hans hugmynd. En er a n rtt? Alex Frank Larsen sem skrifai bkina Slavernes Slgt (2008) um danska rla, m.a. um Hans Jnatan, og geri san fjra mjg ga samnefnda sjnvarpstti, segir mr allt ara sgu.

Hann upplsir, a Svend E. Holsoe mannfriprfessor Bandarkjunum (1939-2017) hafi veri fyrstur til a stinga upp Hans Gram og segja GP fr essari skoun sinni fundi Bandarkjunum ar sem vistdd var kollega GP sem Rannveig heitir. Larsen er fullviss um a a var Svend E. Holsoe sem tti hugmyndina. GP gerir v miur ekki grein fr essu og gerir hugmyndina a sinni. Maur sem tla a leita a beinum kirkjugari Brooklyn og sem ekki veit a au hafa ur veri greftru Manhattan vlir greinilega engu fyrir sr.

GP vitnar einum sta bk sinni Holsoe, eftir esum orum: ”tt kirkjubkur fari ekki alltaf me rtt ml og margar stur geti veri fyrir v a skrsetjarinn beini sjnum manna anna, geta lka veri gildar stur fyrir v a taka eigi fullyringar eirra bkstaflega”. etta kemur fram tlvupsti fr Holsoe til Gsla dags. 22. gst 2013. Kannski skrir essi pstur Holsoe forsgu mlsins.

Hins vegar er a n svo, og stareynd, a eim tmum sem um er a ra voru um 8-10% allra manna rangferair, sama hva stendur kirkjubkum.

Fyrri vintri Gsla Plssonar me DNA og upprunaleit

GP hefur sari rum ori eins konar tortet svii DNA- rannskna, tt ljst s vi lestur a ekking hans v efni s harla ltil og mestmegnis komin fr samstarfsmnnum hans hj slenskri Erfagreiningu.

Ekki er a svo, a Gsli Plsson hafi vallt veri eins glaur yfir niurstum r DNA ragreiningum og hann er n ori.

Eitt sinn geri hann t tilgtur Vilhjlms Stefnssonar landknnuar og tlai sr a sanna r me DNA greiningum. Fkk hann til ess flgur r opinberum sjum og notai spart af snum akademska tma mli - sem var ekkert anna en della runnin undan grillufangaratilgtum Vilhjlms Stefnssonar og dansks samtmamanns hans.

Vilhjlmur Stefnsson greindi um 1922 fr intum me ljst hr meal intaVirginu-eyju nyrst Kanada.Lti var um snnunarggn. Vilhjlmur ljsmyndai ekki alltaf til a fra uppgtvunum snum fyllilegar sannanir. Vilhjlmur taldi essi einkenniintanna ljsu vru til komin vegna blndunar vi Evrpumenn, sr lagi vi norrna menn fr Grnlandi.

Gsli Plsson gekk li me nemanda snum r flagsmannfri, Agnary Helgasyni, sem farinn var a stundaDNA rannsknir fyrir slenska Erfagreiningu, eftir a hann hafi ur gagnrnt deCode/E harlega. tlun GP var a sannreyna tiltu Vilhjlms, en vintri a endai me v aintar eyjunni voru rskurair hreinirintar og blandair. annig fr um DNA show-fer , sem var vitaskuld skemmtun frekar en fri.

ess m svo geta, svo a menn haldi ekki a GP s einn um a tra kjafti, a a var ekki Vilhjlmur Stefnsson sem fyrstur velti fyrir srljshrum ea koparhrumintum (skv. skilgreiningu Vilhjlms) slum. Hugmyndina fkk Vilhjlmur fr dnskum hvalfangara og vintramanni sem Christian Klengenberg ht.

egar Gsli kynnti niurstur ragreiningarinnar intunum, var ekkert minnst upphaflegan tilgang me rannskninni. En egar upp var stai og engin gen Grnlendinga fundust flki Virginu-eyju,hlt GP v fram a Vilhjlmur hefi vntanlega bi til sguna til a n styrki.

Fyrrverandi nemandi Gsla, Agnar Helgason hj E, lt a hins vegar flakka blaamannafundi egar niursturnar voru kynntar, a framhaldandi samanburarrannsknir intum Grnlandi og Virginu-eyju "could reveal a new chapters in the history of humanity". - Ekki meira n minna.

Hinn merka kafla sgu mannkyns, sem boaur var, hef g enn ekki s.

Er ekki lngu kominn tmi fyrir Agnar a segja okkur fr essum frbru niurstum sem hann vnti ri 2003, ea var etta kannski bara beita fyrir umskn sem hann hafi bger til a hala nokkrum milljnum inn me?

g b enn, v etta verur a tskra betur …


Uppruni forfera Hans Jnatans

Samkvmt nlegri grein hinu virtatmariti Nature eftir hp erfafringa mt starfsmenn slenskrar Erfagreiningar, sem rannsaka hafa afrskan uppruna afkomenda Hans Jnatans, me v a ragreina slenska afkomendur hans, er v slegi fstu a eir su upprunnir Benin, Ngeru ea Kamern.

Reyndar kemur s fjltti uppruni rlti vart, v nokku vel var vita, hvaan Danir sttu rla sna, sem eir fluttu til Vesturindu.a vill svo til a allar rlaslustvar Dana eru ekktar og aulrannsakaar. Allar voru verslunarstvar og rlamistvar Dana nverandi Ghana. Brinn Kumais Norurhluta Ghana var hins vegar mist rlaverslunarinnar. Ashanti-flki sem ar ri rkum hneppti ngranna sna nau, stundum samfloti vi arabska rlasala. Fr Kumais voru rlar seldir til verslunarstva vi strndina. En ekki voru rlar mrkuum Ghana sttir til Benin,Ngeru ea Kamern.

afkomendur Hans Jnatans

Afkomendur Hans Jnatans. Myndin fengin a lni ttarvef Hans Jnatans.

A uppruni a HansJnatans s n heimfrur upp nnur landssvi fjarri Ghana, sem sum eru sunda klmetra fjarlg fr Ghana, snir nokku vel a DNA-rannsknir eru enn unglingablustiginu, ar sem getgtur ra ferinni. a brennur einnig vi a eir sem stunda essa etnogenetsku rannsknir me DNA ntmamanna, skauti hratt yfir sagnfrilegar stareyndir og almenna vitneskju.

ar a auki upplsir greinin Nature, a engir Afrkumenn ea afkomendur eirra hafi skila sr inn erfamengi slendinga fyrir komu Hans Jnatans og telur hpurinn a smuleiis vst a afrskt genamengi eirra 182 einstaklinga sem deCode hefur greint, og semsem fddir voru 1880-1930 og sem komnir eru af Hans Jnatan eigi ekkert skylt vi 320 einstaklinga sem deCode hefur gert ragreiningar , sem fddir eru eftir 1930 og eru einnig me "afrskar" genotpur. Sari hpurinn er vntanlega helst kominn t af flki sem eru afkomendur flks fr Norur-Afrku, bandarskra hermanna og hugsanlega einhverra sem ekki hafa hugmynd um "afrskan" uppruna sinn fyrr en eir f a vita a haplotpa (setr ea einlitna arfger) eirra s venjuleg fyrir slendinga. etta sastnefnda er vissulega hugavert, en kemur ekki vart.

Aeins ein grafskei

1_grafskei.jpg

N er ekki anna a gera en a ba olinmur eftir v a GP og Kirsten Pflomm grafi upp tvgrafin bein Hans Burch Grams Brooklyn. anga til f g mr rlegur marga kaffibolla, sem vi getum lka akka henni Afrku lkt og gtt genamengi Hans Jnatans. g akka tryggum hangendum Fornleifs fyrir lesturinn a sinni, ef einhver hefur n alla lei hinga. a er sjlfu sr afrek. Kannski tti maur a ragreina slkt afreksflk.

Ritstjrn Fornleifs gefur vallt bkum sem rnt er stafrnar grafskeiar. g er hrddur um a aeins ein slitin grafskei s vi hfi fyrir bkina Hans Jnatan, Maurinn sem stal sjlfum sr. Grafskei verur rugglega ekki hgt a nota til a grafa upp Hans Burch Gram.

* Vibt 25.1.2019: Ritdm prfessors Ulrik Langens bk GP Weekendavisen,7. aprl 2017, er hgt a sj hr


Fullveldisldin stendur hlsinum RV og frimnnum

Veit ekkiFullveldisldin heitir ttar tu hlutum sem n er snd Rkissjnvarpinu. Mr var heldur brugi eftir rj fyrstu ttina. Fyrsta ttinum var hleypt af stokkunum me mynd af Kristjni IX, sem ulan kallai Kristjn X. Vinur minn einn sagi mr fr essu og tti ekki miki til koma. Ekki uppgtvaist essi vitleysa fyrir sningu ttanna.

Varla Fullveldi

Mynd fr 1908 sem notu er fyrst tti "Fullveldisaldar" vi frsgn af hrslu slendinga vi a skipakomur yru far sem engar vegna strstaka ri 1917.

Fyrst hlt g, lkt og vinur minn sem sagi mr fr ruglinu Kristjnunum, a a vri lklega einsdmi og ergileg byrjunarmistk. En egar g hlustai og horfi fyrstu rj ttina fannst mr slysin harla mrg.

Myndir pssuu t.d. ekki allar vi tmann sem tala var um. frsgn um herna Evrpu og tta slendinga vi a eir fengu ekkingilegar nausynjar til landsins ri 1917 vegna kafbtahernaar, er birt mynd (3 mntur og 7 sekndur inni fyrsta ttinum). Myndin er hins vegar ekki fr 1917, heldur er hn tekin af mannfjlda fundi um sambandslg vi Mibjarsklann 2. jn ri 1908. Myndin snir undrandi og jafnvel hyggjufullan mann. En maurinn myndinni var vitaskuld ekkert a hugsa um str ea skipakomur ri 1908. Slk handvmm mefer heimilda er kannski heldur ekki neitt strml, en a versta er a alls kyns meinloka og kredda list inn annan hvern kaptula, egar menn reyna a lkja fullveldisferlinu vi ntmann frekar billegan htt sta ess a lsa honum t fr eim tma sem samningurinn var til . Ef a hefi veri gert hefi kannski ekki urft nema rj ea fjra tti til a gera "Fullveldisldinni" skil.

Gumundur Hlfdnarson sagnfringur tekur fram rija tti, a slendingar hafi lengi liti sgu sna sem umstur erlendra manna. etta er vitaskuld rtt lyktun, en ekki er alveg sama hvernig maur notar a mat. Hann hafi vart sleppt orinu fyrr en ttagerarmenn geru etta a samlkingu vi nokku margt, enginn skyldleiki vri. Sar ttinum var hoppa fram ntmann og v haldi fram a slk hrsla, nnar tilteki tlendingahrsla og jerniskennd vri skoun sem rkti meal eirra sem andsnnir eru ESB. essir ttir eru eins og gott sklabkadmi um a sem ensku er kalla "the blaming game", sem er olandi fyrirbri a Vestan (en jafnvel einnig alslenskt). a trllrur mrgum frigreinum ntmanum en ekki bara brjlaa forsetanum BNA.

g man n ekki betur en a tilraunir til a lta alla slendinga borga fyrir afhro einstaklinga, glpamanna bankaleik, hafi sr lagi ori til ess a slendingar uru frhverfir ESB. ESB-sinnar slandi var a finna mrgum flokkum, en huginn meal flestra flokka nema Samfylkingarinnar minnkai egar slendingum var ljst me hvaa htti ESB tlai sr a ra okkur til bls. Ef sland hefi egar veri komi essi samtk fyrir hrun, hefu landi ekki fari eins vel t r hruninu og a geri raun, t.d. me hjlp Aljarbankans og sumra ngrannaja okkar, sem sumum slendingum tti algjrlega andsnir okkar j - v er haldi fram ttinum a svo hafi veri. Atburarrsin var vitaskuld ekki svo svart-hvt. 10 rum tkst mnnum a mistlka hruni. v er kannski ekki mjg einkennilegt a Fullveldi standi mnnum. En urftu urftu starfsmenn RV a blanda hruninu ri 2008 vi Fullveldi ri 1918?

Leitt er a sj slk vinnubrg, og sagnfringar su innan handa fyrir sem ba essa ttar til, er greinilegt a eim hefur ekki tekist a bjarga ttarhfundum fr httuna af a nota kjnalegar samlkingar (anolgur) milli alls og jafnvel einskis, v flestum tilfellum eiga r samlkingar sem g hef s ttunum engan rtt sr. r eru rugl vegna ess a menn eru me of ykk samtmagleraugu nefinu.

Vitaskuld hafa margar httur gna slendingum sustu 100 rum fullveldisins, en flestar hafa r n veri a vldum slendinga sjlfra. Hruni var algjrlega slenskt, mennirnir sem ollu v vkingar, konurnar eirra star og vatni trt. essum "fra hpi" hafi tekist a fullvissa sig um a hann hefi hlutverk meal janna og vri fremstu r. Menn keppast enn vi a setja hruni samhengi vi erlenda atburi og einstaka menn, jafnvel gyinga sr lagi, ef einhverjum skal kennt um.

Blessu nttran og nttran

egar er bi a gera miki r gn nttrunnar ttarinni, en hn hefur n sannast sagna veri minnsta vandaml slendinga sl. 100 r. Ltilfjrleikiaulindanna og ltill stugleiki eirra vegna missa tta hafa veri helstu rlagavaldar slendinga,

slendingar hafa alla t veri kanti uppgjafar. v kemur ESB-lngun eftir sjlfskaparvti byrjun nverandi aldar ekkert vart. Peningaviti, hin nja atvinnugrein sumra slendinga, reyndist algjrlega hf aulind og ljs kom a eir sem unnu vi hana voru alls ekki eir snillingar sem flestir virtust halda og eir hlutu a lokum jafnmrg r steininum, og fullveldi sem eir settu nstum sjlfheldu, hefur vara.

eim harindum sem "hruni" var, var gmlu flki ekki skipa a ganga fyrir bjrg (en nstum) eins og fyrr ldum, heldur l lausnin einhverri myndari tpusn sem sumir hafa ESB, n ess a nokku s hft draumnum. Enn sr maur essa skhyggju hj flki sem sjlft segist verafrhverft kaptalisma og jerniskennd. En hvar eru nasistaflokkarnir sem vi sjum alls staar ESB-Evrpu og jernisflokkarnir - slandi? eirra er ekki rf. Smvsir a eim hefur reyndar myndast kjlfar hrunsins me herslu tlendingahrslu, sem er raun ekkert minni meal eirra sem vilja lmir ganga ESB um lei og eir thrpa annan hvern mann sem rasista ef eir eru ekki sammla.

Fullveldi og innilokunarstefna

icelandic_stone_age_1248936.jpg
j sem sem fkk fullveldi eftir stuttan krfukafla sem var hafna ri 1908, lt utanrkisml sn a mestu liggja hndum Dana ar til 1940. a var fyrst og fremst mlamilun.

steytingarsteina eins og fnann og hlutleysi slendinga stri fengu slendingar 1918 me v a fallast a a Danir fru me utanrkismlin umboi slendinga. En smu menn, msum flokkum , sem lentu samningnum, settu samt fram tillgur um a Danir skyldu ekki hafa smu rttindi landinu og slendingar, t.d. til veia, nema ef eir hefu fasta bsetu landinu. Smuleiis settu smu stjrnmlamennirnir sem fengu fullveldi innflutningsbann til a styrkja krnuna ri 1924. Gengi krnunnar var lka hkka. etta var ri 1924. Umheimurinn stari hi fullvalda land sem furufyrirbri og tldu a slendingar skuu sr a fara aftur steinaldarstig me einangrunartilburum snum. Betri kunntta heimsins andarpollinum slandi, hefi leitt hins vegar leitt alheim skilning um, a me tollalgum og verslunarhindrunum voru "sannir slendingar" a reyna a gera t af vi tlendinga sem stunduu verslun og viskipti slandi. eim var a mestu bola r landi me steinaldaraferum.

San hafa slkar hundaknstir slenskri plitk oft veri stundaar me msum tilbrigum. En vallt egar mnnum ykir allt fara rskeiis er a allt saman rum a kenna, meira segja eim sem tldu s manns i a vaa inn hi helsjka ESB til a bta fyrir afleiingar hrunsins, sem a hluta til var tta aan samkvmt sama flki sem svo fjlglega vildi ganga sambandi. J, a hefur margt furulegt gerst slandi sl. 100 r. Mtsagnirnar voru margar.

sannleika sagt, hafa slendingar aldrei haft srlega mikinn ea djpan huga v sem gerist ri 1918 og ess vegna er a kannski svo erfitt fyrir sagnfringa ntmans a gera sig skiljanlega ttar RV og sr lagi egar ttageramennirnir eru uppteknir af ruglingslegum og tilgangslausum samlkingum milli byrjunar 20. aldar og eirrar 21.

1. desember hvarf fljtlega skuggann 17. jn eftir lveldisstofnun, enda kalt og leiinlegt a fara skrgngur um mijan vetur. Krakkar fengu fr sklum, og maur gat Mogganum lesi sama vitali vi smu konurnar me 5 ra millibili, ar sem r voru spurar um hvernig eim tti a vera fddar 1.desember ri 1918. a var n ll minningin. Upp r 1980 fru reyndar a birtast betri greinar um sambandsslitin fyrir almenning.

Hva hugaleysi sambandsslitasamningnum og fullveldinu varar, var svo komi 9. ratug sustu aldar, a samningurinn gi fr 1918 hafi tnst Dmsmlaruneytinu. Daualeit var sett a sta og fannst samningurinn loks frumritinu. A v tilefni sagi Jn Helgason, dmsmlarherra vi htlega athfn ri 1984: „a ykir ekki hla a skjl essi sem svo mikla sgulega ingu hafa fyrir slensku jina su geymd me rum almennum skjlum, og geti annig horfi og gleymst skjalamerg ratuga skjalavrslu.“ En aldrei birtist v skring af hverju samningurinn fr vergang. a heyrist s Grusaga a embttismaur runeytinu hefi lti setja samninginn gullramma og hafi fari me hann heim til sn. Ef rtt er, er a ekki sland hnotskurn?

Af hverju var Scavenius ekki nefndur?

Kannski er a eftir a koma fram ttarinni a Erik Scavenius var utanrkisrherra Danmrku ri 1918. Scavenius, melimur stjrnmlaflokksins Radikale Venstre, var mun um a ljka samningum vi slendinga ri 1918 einfaldlega vegna ess a hann ttaist a landi fri undir yfirr Breta fyrri heimsstyrjld, en einnig er mgulegt a hann hafi haft hlisjn af framt Slesvkur/Suur-Jtlands Danska konungsrkinu. Um a var fyrst kosi ri 1920, svo maur getur veri vafa um hvort Scavenius hafi nokku veri a velta Wilsonianisma (sj hr) og Suur-Jtlandi fyrir sr sambandi vi sland.

Scavenius-Best-300x296

J, sama ltilfjrlega kenndin sem fr menn til setja samlkingar milli hrunsins ri 2008 og sambandslaganna var einnig til staar hj Dnum. Scavenius var sar mest ekktur fyrir samvinnuplitk (sem sumir kalla svo fnt "forhandlingspolitik" , kollaboration s efa eina, rtta ori) sna vi nasista sara stri.

Viti menn: Til eru sagnfringar Danmrku dag, sem telja samvinnu vi nasista a besta sem komi gat fyrir Dani sara stri. Vegna ess a Danir grddu og jverjar voru blari vi . neitanlega var Scavenius hrifnari af jverjum en Bretum, bum strum. Smu dnsku sagnfringar nefna hins vegar ekki bkum snum a essi samvinnuplitk Scaveniusar leiddi til ess a Danir vsuu gyingum og ru flttaflki r landi runum 1940-43, ska setulii fru flestum tilvikum ekki fram slkt. ar a auki veita eir essum manni ogplitk hans heiurinn af v a a tkst a bjarga flestum dnskum gyinga til Svjar. En a er reyndar ekkert anna en tlsn sem bin hefur veri til sari rum.

7557545-saxo-photo

Var essi maur, Erik Skavenius, sem hr sst ra vinarlega vi Hitler, rlagavaldur sambandsslitinna, ea var almenn tortryggni hans gar Breta strsta hyggjuefni hans ri 1918?

tilefni 100 ra afmlis Fullveldisins verur haldin riggja tma rstefna morgun lagadeild Hafnarhskla. ar vera msir merkismenn fr slandi me allt of stuttan tma fyrir framsgn ensku en einnig kemur einnessara dnsku sagnfringa, Jes Fabricius Mller, sem heira mun Scavenius og flokkinn Radikale Venstre. N tengslum vi Sambandsslitin. Fabricius Mller er einn eirra dnsku sagnfringa sem gjarnan thrpar ara sagnfringa sem leyfa sr a minnast gyinga sem frna var altari hinnar frbrlega gu dansk-sku samvinnu eim rum a Danmrk var hersetin. Hann kallar "mralista" (vandltara) n ess a undirbyggja a.

Hann byrjai v jn 2005, egar sagfringur sem skrifai ritdma fyrir Politiken hrkk upp af ann 19. aprl 2005 er hann las njar uppgtvanir sem sndu a dnsk yfirvld hfuvsa saklausu flki r landi hendur nasista. Fabricius Mller var fenginn til a taka vi keflinu og eftir a allir fjlmilar hfu keppst vi a lofa verki sem sndi fram essa slagsu danskrar sgu, hljp Fabricius Mller fram og skeit bkina t n nokkurra raka og hlt v fram a bkin vri skrifu af manni sem vri a leita a skudlgum og sekt. a fjallai bkin sem hann hataist t alls ekki um, heldur um lf einstakra frnarlambaessara algjrlega tilhfulausu brottvsanna sem er lst smatrium. Fabricius Mller hafi greinilega alls ekki lesi bkina ur en hann dmdi hana. Hann er einn af essum Dnum sem kippir sr ekki upp vi gyingar hafi veri sendir fr Danmrku dauann. a veldur engum rispum vellakkari sgu dansk-skra samskipta sari heimsstyrjld. En brottvsun gyinga og annarra til skalands nasismans var frn sem algjrlega var byrg danskra stjrnvalda sjlfra. sgu vilja Danir helst ekki heyra og gleyma henni sfellt.

Stundum vri skandi a menn eins og Jes Fabricius Mller, en srstaklega essu tilfelli slenskir sagnfringar, sem rita bkur um Fullveldi, sambandsslit og fnamli, noti meiri tma dnskum skjalasfnum en a ta dogmur og kreddur upp eftir hvorum rum.

Mr snist a a s frekar sjaldgft a slenskir sagnfringar sem vinni me 20. ldina geri sr fer til Danmerkur. Gaman vri a menn kynntu sr hva menn Utanrkisruneytinu danska voru a hugsa Danmrku egar eir skutluust til slands jl 1918; Ea hva Scavenius hugsai, ef hann hugsai yfirleitt nokku anna en a blka jverja sem hann, lkt og str elta Danmrku, hafi trllatr . N er hgt a komast mikinn hluta nefndarskjala Utanrkisnefndar danska ingsins sem stofna var ri 1923. Sjaldan sr maur slenska sagnfringa nta sr upplsingar um "murlandi" sem a lt stjrna utanrkismlum snum fram til 1940. Menn virast halda a allan sannleikann um framhald Fullveldisaldarinnar fram til 1944, s a finna Reykjavk ea jafnvel Bandarkjunum. eir gleyma v a Danir voru aal mtleikarinn.

Rkisskjalasafni danska er opi alla daga nema sunnudaga og mnudaga, en reyndar er loka laugardgum yfir sumartmann. Sjn er stundum sgu rkari.


slendingar hjarta rija rkisins

Berln
Fyrir sara heimsstr, og fram til 1940, fylgdist danska utanrkisjnustan grannt me flki fr slandi, sem nasistar hfu boi til mis konar mannfagnaa
skalandi nasismans. Hr skal ekki rita um lympuleikana ri 1936 sem er kaptuli t af fyrir sig, heldur um slendinga sem dust af rija rkinu, og smuleiis sem boi var anga til a umgangast httsetta nasista. slendingar ltu nota sig, eins og svo oft ur, en margir eirra voru einnig rtttrair nasistar, sem heilluust a Hitler og nasismanum.

essum pistli, sem er lengri kantinum, leyfi mr hr a nefna nokkur dmi um hve vel hyggjur dnsku utanrkisjnustunnar sjst skjlum fr essum tma. essar hyggjur komu til vegna mjg ninna samskipta sumra slendinga vi rija rki, sem og umfjllun nasskra fjlmila um sland og slendinga.

Gunnar Gunnarsson
͠frslunni hr undan Fornleifi, kom gltillega inn hinn gra ktt meal slendinga sem sttu Berln og skaland nasismans heim. a var vitaskuld Gunnar Gunnarsson skld. ann 21. jl 1936 hafi danska sendiri Berln t.d. samband vi utanrkisruneyti Kaupmannahfn og lsir ferum Gunnars Gunnarssonar vegum nasistaflagsins Die Nordische Gesellschaft. v var m.a. strt af nokkrum af smu einstaklingum sem einnig thugsuu gyingaofsknir nasista.

Gunnar Knigsberg 1940

Gunnar Kngigsberg (Kaliningrad) ri 1940.

Fyrir essa heimskn Gunnars ri 1936 var bi a veita honum frekar innihaldslausa nasistaprfgru og Gunnar gat n titla sig Dr.phil. h(onoris).c(ausa), .e heiursdoktor, Heidelberg, ar sem nasistar ru n lgum og lofum hsklanum. Sporin eftir Gunnar eru mrg essum slum, og furu stir a Gunnarsstofnun Skriuklaustri s beinlnis iin vi a fjarlgja alla vitneskju um samskipti Gunnars vi httsetta nasista skalandi. Slkt er ekkert anna en grf sguflsun og vgast sagt nokku furuleg hegun okkar tmum.

Sguflsun Gunnarsstofnunar
Gunnar var og enn miki skld margra augum, og sumir mynda sr ofanlag, a hann hefi tt Nbelsverlaunin skilin - Gunnarsstofnun Hrai hefur meira a segja klnt mynd af Nbelsmedalu na vefsu sna (sjhr og smuleiis smlki ar um sk samskipti hans). v sambandi m kannski nefna a stofnun Knut Hamsuns Noregi leynir v ekkert, a Hamsun hafi veri hinn argasti gyingahatari, egar um slkt hefur veri rtt. Heimalningarnir Skriuklausti eiga margt enn lrt.

Sigurbjrn Gslason og dttir hans


Nokkru eftir a Gunnar geri hosur snar grnar Berln, ea 28. jl 1936, ritai sendiherra Dana, Herluf Zahle til runeytis sns Kaupmannahfn og segir fr ferum Sigurbjrns Gslasonar cand. theol., sem stofnai elliheimili Grund. Sigurbjrn var me dttur sinni Berln, ar sem au voru m.a. gestir des Deutschen Frauenwerks (NS-Frauenwerks) Berln, ar sem au hittu "Helgu allra Helgna". Hn ht Gertrud Scholtz-Klink, og var eftir str yfirlst glpakvendi og fr huldu hfi og kallai sig Maru Stuckebrock.

Gertrud Scholtz-Klink

slenskur gufringur og dttir hans hittu essa konu sem framleiddi sex brn fyrir ska Rki. Hn ht Gertrud Scholtz-Klink, sem var helsta talskona ess a skar konur fddu sem flest brn eim tilgangi a fjlga jverjum og hinum "arska stofni", og auka ar me yfirr jverja. Slk kynni eru lka smn og egar ntmaflk slandi mrir og skir heim hryjuverkasamtk sem hefur smu skoun hlutverki kvenna sem framleisludr fallbyssufur. rtt fyrir ungan fangelsisdm var Scholtz-Klink vallt nasisti mean hn hafi rnu til.

ri 1938 frst kona Sigurbjrns, Gurn Lrusdttir, alingismaur fyrir Sjlfstisflokkinn, og tvr dtur eirra me henni, r Sigrn Kristn og Gurn Valgerur sviplegu dauaslysi, ar sem bll sra Sigurbjrns hentist bremsulaus Tungufljt. Sigurbjrn var sem kunnugt er fair Gsla Sigurbjrnssonar, sem sar var forstjri Grundar en einnig landsekktur nasisti og oft uppnefndur Gitler.

Eiur Kvaran

Kvaran, sem var berklasjkur nasisti (sjhr), var einnig undir smsjdanska sendirsins Kaupmannahfn, og t.d. upplsir sendiri runeyti Kaupmannahfn um a t s komin ritger eftir Ei tmaritinu RASSE, sem bar titilinn Die rassischen Bestandteil des islndischen Volkes.

---

hugi Herluf Zahles

Herluf Zahle sendiherra Dana Berln var me runum Berln sfellt betur ljst, a nasisminn var miki mein. Hann ritai einnig runeyti snu brf varandi heimskn ska konslsins Timmermanns Hamborg, ar sem Gnther Timmermann rismaur jverjar Reykjavk sat fyrir svrum nasistablelum sem birtu vital vi hann undir fyrirsgninni "Draumar og Veruleiki". Timmermann sem var ekki harlnunasisti var giftur slenskri konur. Hann var fuglafringur a mennt. Timmermann sagi fr v sem fyrir bar slandi, jafnvel hreinskilningslegar en slendingar sjlfir, og Zahle lsti skou sinni vitalinu vi Timmermann eftirfarandi htt:

Drmmen var det nordgermanske Svrmeri, Virkeligheden en "Venstre-Instilling", som endogsaa har kommunistiske Reklameplakater mod Tyskland at opvise. Saavel herimod som mod Gstevvenskabet misbrugende tyske Eventyrer, paakalder Konsul Timmermann den gode Vilje, den taktfulde gensidige Anerkendelse af hinandens srlige Ejendommeligheder.

Vart er hgt a skrifa etta betur eim tma er slendingar flykktust til skaland Nasismans, og hldu var vatni yfir gti hans og Foringjans. Og leiinni baunuu eir Danmrku vi hvert tkifri sem eim gafst. Fyrir sumt flk var nasisminn vel egi "vopn" frelsisbarttunni - en jverjar hlustuu ltt slkt, v eir vissu hvaa rki sland tilheyri essum tma.

msar arar heimssknir slendinga voru til athugunar sendiri Dana, allt fr mnnum sem sttu nmskei leirkerasmi til karlakra. Yfirgengilegur stll Jn Leifs fr einnig fyrir brjsti Dnum, eins og ur hefur veri sagt fr ru bloggi mnu sjhr).

Allt etta og meira er hgt a lesa um ggnum Rkisskjalasafninu Kaupmannahfn, sem slenskir sagnfringar, sem rannsaka slandi sari stri, hafa alls ekki ntt sr sem skyldi - ea yfirleitt komi anga, nema kannski eina dagsstund. ess vegna "myrti" t.d. slenskur sagnfringur ungan skan gying sem vsa var r landi slandi. Samkvmt bkum og greinum slensk sagnfrings frst maurinn helfrinni, maurinn hefi di r krabbameini bnum Horsens eftir str.

Sumum slenskum sagfringum var reyndar meira annt um a halda eim stjrnmlasamtkum sem eir tilheyru flekklausum, en a skrifa sguna sem sannasta. a hefur reyndar lengi veri vandi sagnfringa jafnt til vinstri og hgri slandi - me nokkrum undantekningum .

Hr skulu til tekin nokkur dmi um slendinga sem Danir fylgdust me skalandi nasismans, sem g hef ekki rita um ur Fornleifi:

Mara Markan


Mara MarkanMara hlt sinn fyrsta konsert Berln laugardaginn 16 desember. Hn var rmu mjg Vlkischer Beobachter, og margir nasistar komu til a hlusta slenska sngfuglinn. Fyrir konsertinn hafi Markan mtt danska sendiri me slenska rismanninum Jhanni . Jsefssyni rismanni jverja slandi. Zahle skrifai yfirbourum snum utanrkisruneytinu Kaupmannahfn a hann hafi Frk. Markan mismundandi r og boi henni nausynlega hjlp a sendirsins hlfu.

Hann btti san vi:

"Derefter har Gesandskabet overhovedet ikke hrt nogetsomhelst til hende, hvilket er saa meget mrkeligere, som to af dettes Medarbejdere turde vre kendt som Islandsinteresserede."

Vart hefur Zahle gefi Markan rleggingar varandi sng og svisframkomu. g vnti ess a rleggingar hans hafi gegni t umgengni vi nasista, sem ung kona gti misskili. etta var skmmu ur en Mara Einarsdttir Markan var rin a Schiller-perunni Hamborg. Nasistum lkai hn og sngur hennar.

Karlakr Reykjavkur

Krinn og kom til Berlnar nvember 1937, og hlt . 12. ess mnaar konsert mjg fmennum Bach-salnum Ltzowstraβe 7 (ur kallaur Blthner-salurinn), undir stjrn Sigurar rarsonar eneinsngvari me krnum var Stefn slandi. Zahle var mttur tnleikana me dttur sinni og nokkrum rum starfsmnnum sendirsins og skrifai skrslu til Utanrkisruneytisins. Zahle upplsir a krinn hafi einvrungu sungi ska "jernisslma" fyrir hl, tt stai hafi sngskrnni a einungis slenskir sngvar yru sungnir utan tveir; Annar eftir F.A. Reissiger sem telst vera norskt tnskld hann hafi fst skalandi og hinn eftir prins Gustaf Oscar af Svj og Noregi (1827-52). Zahle og og arir krfust r salnum slenskra sngva. Zahle var einstaklega hrifinn af Ave Mariu eftir Sigvalda Kaldalns, og a var dacapo.

brallijverjar (ea huganlega Gubrandur Jnsson) hafa greinilega breytt dagsskrnni og sett ska jernissngva (nasistamsk) dagsskrna.

Tvennt fr mest fyrir brjsti Zahle varandi krinn, en var a alls ekki sngurinn sem hann rmai mjg lngu brfi snu til Kaupmannahafnar: Annars vegar var a hi algjra skipulagsleysi ferarinnar. Krinn kom of seint til lofas sngs og hann hafi ekki haft samband vi t.d. sendiri um asto. Fmenni Bach-salnum m fyrst og fremst skrifa fararstjri ferarinnar, sem var anna aalvandamli samkvmt Zahle. a var enginn annar en Gubrandur Jnsson (sem kallaur var prfessor um tma). Zahle lsir honum annig brfi snu til yfirboaranna Kaupmannahfn:

".... Gubrandur Jonsson, som under Koncerten gjorde mig sin opvartning, kjolekldt og medalje-dekoreret, men hvis Egnethed til Hvervet dog vistnok turde vre Tvivl underkastet."

Karlakrinn hlt framfrgarfr sinni til Prag og sar til Vnarborgar, Leipzig, aftur til Berlnar - og loks til Hamborgar, en egar danska sendirinu Berln barst frsgn af konsert karlakrsins Hamborg sem birtist Hamburger Tageblatt, hnaut Zahle ekki um sngdminn sem var gtur, heldur um frsgn af titlum eim sem Gubrandur "vitlausi" veifai um sig. Hann var orinn slenskur Archaeologe, Professor und Doktor og ofan kaupi Protockolchef Islands.

Ekki m heldur gleyma skalandsfer aluflokksmannsins!! Gubrands Jnssonar til Berlnar og skalands ri 1936, ar sem hann talai rgang tvarp. jverjar buu gerviprfessornum me sr til fangabanna Dachau Bjaralandi (vegna ska fr Gubrandi sjlfum), sem hann lt vst vel af.Strfurulegt er hvernig a slenskur "krati" og kalikki hafi ngju af a umgangast nasista og sj skoanabrur sna fangabum fyrir skoanir snar. r Whitehead sagir fr v skalandsvintri Himmlers (2. tg. 1998). Sjlfur tk Gubrandur, sem sumir menn uppnefndu sar sem Bralla, fram, a hann vri ssaldemkrati. ri 1938 ritai hann er hann fann fyrir ngju flokksflaga sinna Aluflokknum:

g tla hr a taka fram ... a g er aluflokksmaur, og a g er v andvgur stjrnmlastefnu Natnalscalista ea Nazista, eins og eir eru nefndir daglegu tali. a m v enginn tla a g ahyllist r skoanir, o a mr ykir jverjar gtir menn, og skylt, a andstingar stefnunnar beitist gegn henni me eim rkum sem eir ra yfir. (Sja bk Gubrands: jir sem g kynntist : minningar um menn og httu, Reykjavk: Bkaverzlun Gum. Gamalelssonar, 1938).

Sar skrifai slenskur sjlfstismauretta til bresks nnasista og helfararafneitara. Lausar skrfur? Kannski eru menn bara svona slandi. Lgmaurinn og sjlfstismaurinn semritai breska helfararafneitaranum btti vi: I am not saying, that I always agree with you, Dear Sir, but I like your books very much.

Lkt og ur fyrr eru nasistar ntmans fljtir a taka hndina, egar litli fingurinn er rttur t. Lgmaurinn bjst lklegast ekki vi v a helfararafneitarinn Irving myndi birta brf sitt.

Kratinn, kalikkinn og nasistaadandinn Gubrandur Jnsson, tk sar beinan tt ritun texta sem notaur var vi brottvsun gyinga fr slandi.

Hrm lesa um annan krata sem margan htt var skoanabrir Gubrands.



Heimsknir rektora Hskla slands til Berln

Alexander JhannessonNasistum tti allra vnst um a f slenska menntamenn heimsknir til Berlnar. ar vantai heldur ekki viljuga mereiarsveina. Meal eirra var prfessor Alexeander Jhannesson sem var rektor Hskla slands runum 1939 til 1942.

Nordisches Gesellschaft og SA (Sturmabteilung, sem var msan htt forveri SS) hlt honum kvldver til heiurs Htel Adlon, ar sem mttir voru glpamenn eins og Diedrich von Jagow. ur hafi Alexander Jhannesson haldi fyrirlestur vi hsklann Greifswald. Viti menn, Danir voru fljtir a senda upplsingar um a til Utanrkisruneytisins Kaupmannahfn ( brfi dagsettu 7. Febrar 1939). Vegna frni sinnar sku, ar sem Alexander hafi menntast Leipzig og Halle, sagi hann margt og sumt sem betur hefi veri sagt. Meira um a sar.

Sar var Alexander lklega frgari sem frmerki ar sem minnst var hlutverki hans flugsgu slands; Menn sem urftu miki a skreppa til Berlnar voru vitaskuld miklir hugamenn um flug:

Alexander Jhannesson frmerki

Nels P. Dungal prfessor lknisfri, var fer Berln ri ur, nnar tilteki mamnui 1938. a r var hann rektor Hskla slands. Mnudaginn 30.ma hlt hann fyrirlestur me skyggnum um sland 20. ld (Island im 20. Jahrhundert) sem var haldinn Htel Adlon fyrir samansafn httsettra nasista. Friedrich Wilhems Universitt zu Berlin hafi boi Dungal a halda fyrirlesturinn.

Nels Dungal

Professor Dr. Niels Dungal

Dungal var hins vegar egar janar sama r mttur Berln, og tlai sr a tala vi engan annan en Alfre Rosenberg, sem starfai einni af deildum ska utanrkisruneytisins, Ausvrtiges Amt. Rosenberg var einnig helsti hugmyndafringur skra nasista um gyinga og sar strsglpamaur, og var tekinn af lfi fyrir strfellt hlutverk sitt helfrinni gegn gyingum. Hans mlefni voru tmabili sr deild runeytinu, Aussenpolitische Amt der NSDAP (sem stytt var APA) sem daglegu tali var einnig kllu Amt Rosenberg. Fkk hn sar heiti Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg. APA hafi lengi til hsa hliarbyggingu vihi margfrga og glsilega htel Adlon, sem nasistar geru fljtlega a snu hteli og ballsal SS.

Alfred Rosenberg stjrnai einnig Die Nordische Gesellschaft, andlegri taug Gunnars Gunnarssonar skalandi, sem sumir sgulausir menn slandi hafa leyft sr a kalla Norrna Flagi ingum.

Rosenberg fangi

Fanginn Alfred Rosenberg bur dms

Die Nordische Gesellschaft bau Dungal hdegisver hinu dra Adlon-htelinu Berln og anga mtti Zahle sendiherra Dana, en ekki mjg fjlgur. Fyrir utan a Zahle segi yfirbourum snum Kaupmannahfn fr essum hdegisveri sem Dungal varheiursgestur , var sagt fr honum einu helsta blai nasista Vlkischer Beobacther ann 23. janar 1939. annig notuu nasistar slendinga, og eir voru greinilega upp me sr rektorarnir af essum tengslum snum.

Fljtlega rann upp fyrir Zahle s stareynd a Nels Dungal hefi me kynnum eirra fyrst og fremst huga a tala mli fganasistans Friedrich Walterscheids, sem stunda hafi nm vi Hskla slands. Stdentinn Walterscheid, tti rismaur jverja Reykjavk, Gnther Timmermann, ekki standa sig ngu vel stykkinu og rst v lkamlega Timmermann fundi sem haldinn var Germanu,vinaflagi skalands og . Walterscheidslands taldi a Timmermann hefi ekki kynnt ngilega vel eli rlkunarba nasista sem eir klluu "egnskylduvinnubir".Nasistar vldu alltaf vel nfn sktverk sn. Waltersceid geri sr lti fyrir og sl Timmermann. essu flmenni, sem hafi numi vi H, var vsa til skalands fyrir bragi eftir a Timmermann kriathfi hans til sendiherra Dana Kaupmannahfn.

Zahle upplsir 24. janar 1938, a hannteldi a Dungal vri n binn a gefa au form sn upp btinn a astoa Walterscheid. En aldeilis ekki - Dungal rektor ritar Zahle aftur fr Reykjavk 10. febrar 1938 v brfi kemur ljs a Dungal er einn eirra slendinga sem hve mest vilja losna vi hinn "gagnrna Timmermann". Reyndar voru a flestir flagsmenn flaginu Germanu, sem krfust ess. Dungal skrifar m.a. stuttu brfi snu til Dungals:

"Vi har stadig noget vrvl med vor tyske Konsul som vi alle gerne vil vere fri for og forhaabentlig ogsaa snart bliver, men den sag skal jeg ikke yderligere betynge dem med."

En ur en Zahle fkk etta brf fr Dungal, sem kenndi brjsti um fgapiltinn sem sl Timmermann utan undir, og sem hafi gefi Walterscheid sn bestu memli, ritai Zahle utanrkisruneytinu Kaupmannahfn brf, ar sem hann skri hvernig hann hafi rlagi Dungal a lta mli kyrrt liggja.

En hafi Dungal samband vi Auswertiges Amt, ea arir slenskir skalandsvinir? a er mjg lklegt. lklegt er a Dungal segi satt fr brfi snu til Zahle. Mjg lklega hefur hann einnig velt essu mli vi ara valdamenn Berln en Alfred Rosenberg, v skmmu sar var Timmermann hrakinn r embtti snu slandi og kallaur heim og var a ola erfi r herjnustu strsrunum. En til slands erkinasisti, SS-maurinn Gerlach, sem ltt var rmaur, og ekki syrgur egar Bretar tku hann til fanga ri 1940.

Svo vinsll var Dungal Berln, a hann var aftur kominn til borgarinnar mamnui 1938, eins og ur greinir, og hlt n skyggnuljsmyndasningu um sland 20. ld. Herluf Zahle sendiherra fann sr gilda stu til a fara ekki fyrirlesturinn og sendi Helga P. Briem, slenska sendirunaut (verslunarfulltra) sinn sta.

Dungal fr svo heim til slands og hlt fram snu daglega amstri vi Hskla slands og frtmum snum rktai hann brnugrs (orkdeur).

skandi vri a Hskli leirtti fullngjandi visgur fyrrverandi rektora hsklans. En af ekkingu minni af eirri stofnun, hef g samt tilfinningunni a seint muni svo fara. Feluleikurinn kringum hinn Nbelsrna verlaunagrip Gunnar Skriuklaustri er nefnilega nokku algengt fyrirbri slensku jflagi eins og flestum er n kunnugt um.

*tarefni um slenska nasista; Sj dlkinn til vinstri.

*hugver lesning fyrir sem hafa huga slenskum nasistum: Rannskum nasistana Sjlfstisflokknum!


Besti dll slendinga fyrr og sar

Lehmann & Thors c Fornleifur copyright

ri 2007 kom t ndvegisverki Silfur Hafsins - Gull slands remur strum bindum og meal margra hfunda ess var enginn annar en nverandi forseti slands hr. Guni Th. Jhannesson.

Verki var m.a. kynnt og selt me essum orum: „Sldin hefur snert lf nr allra slendinga linum ldum, me einum ea rum htti, ess vegna kemur saga sldarinnar okkur llum vi“.

etta er vitaskuld hverju ori sannara, og auurinn sem fylgdi sldinni var hlutfallslega mestur mia vi nnur aufi sem staldra hafa vi slandi, ea r ru arbru framtaki en fiskveium og tger. Sldin var a sem menn auguust mest au nr 1150 r sem eir hafa rauka essari merkilegu eyju okkar.

Hitt er svo anna ml a fstir slendingar eru miklir sldarunnendur og matreia hana helst me v a drekkja henni sykurleju og ediki.

Thor Thors seldi alla slensku sldina ri 1944 - 250.000 dalir uru a 962.500 dlum

Besta sldarsala slendinga fyrr ea sar er nokku frbruginn hefbundnu sldasluferli eins og vi ekkjum a best fr sldarrunum fyrir str, ea sar egar sldin kom aftur eftir 1955 eftir stutta, ca. 10 ra fjarvist.

S sala kom til kk s viskiptakunnttu og tsjnarsemi eins merkasta sonar Thors Jensens athafnamanns. Eftir a sland lsti yfir sjlfsti snu ri 1944 var Thor Thors rismaur New York tnefndur sendiherra slands Washington. Sldarsalan hfst raun, egar hann sem sendiherra greiddi 250.000 Bandarkjadali til UNRRA sem var hjlparstofnun Sameinuu janna sem var tla a astoa strshrja eftir sari heimsstyrjld.

Akomu Thor Thors a essari frbru sldarslu er v miur ekki a finna stakt or um bkinni Silfur Hafsins og stir a furu ljsi ess a slensk dagbl greindu nokku fr slunni (sj heimildir nest).

strverkinu Silfur Hafsins segir svo bls. 22 2. bindi fr sldarslunni ri 1944:

„ri 1944 flutti Sldartvegsnefnd enga sld t en samlag saltenda sem hafi ri 84% sldarinnar fkk lggildingu til tflutnings og sar fkk Samvinnuflag sfiringa einnig slka lggildingu. Aeins voru saltaar rmlega 33 sund tunnur noranlands og 1800 tunnur syra. ll sldin var seld Hjlparstofnun Sameinuu janna sem tk til starfa 1943 tt samtkin sjlf vru ekki stofnu fyrr en tveim rum sar.“

Einnig er 2. bindi Silfurs Hafsins, kafla eftir Hrein Ragnarsson og Hjrt Gslason, reki hvernig sldarsltun drst saman mean sari heimsstyrjld st, skum ess a ekki var unnt a koma sldinni framfri helstu markaslndum vegna friarins. Var t.d. allnokku af saltsld sem tti a fara marka Svj innlyksa slandi og var hn a endingu notu skepnufur.

Af eim skum m telja a mjg frki afrek Thor Thors a selja sld sem var veidd vi sland ri 1944 og 1945. Gmennska Thors vi heiminn hjlpai ar mjg til.

Frsgn af essari slu sldar til UNRRA er einnig heldur endasleppt hinu mikla riggja binda verki um slandssldina. Um lei og Thor Thors greiddi 250.000 dali tveimur fngum til UNRRA, fyrst 50.000 og sar, ea ann 13. oktber 1944, ekki meira n minna en 200.000 dali, geri hann kaup vi yfirmann UNRRA New York Herbert H. Lehman. UNRRA baust til a kaupa sld af slendingum og var a a einhverju leyti vegna ess a hi litla land Norri sndi svo gan lit og greiddi fyrst allra gjld sn til UNRRA. Til gamans m geta ess a Kanada greiddi 77.000.000 dala til hjlparstarfs UNRRA ri 1944, en greiddu uppha smbitum.

Sannleikann um a sem gerist essu sldarslumli er kannski nrtkast a finna Morgunblainu grein eftir skar Halldrsson tgerarmann Siglufiri, sem var fyrirmynd Laxness a slands-Bersa. stuttu mli skri lafur slumlin ri 1944 annig:

Margir sldarverkendur voru ngir me strf rkisrekinnar Sldartvegsnefndar, sem eim tti ekki standa sig stykkinu vi a finna og tryggja markai erlendis - miju strinu. Stofnuu essir ngu framleiundur, sem ru 86 prsentum af sldarmagninu sem var landa, flag vori 1944, sem bar heiti Slusamlag sldarframleienda. Settu eir Sldartvegsnefnd nrri v t ekju. Flagi nja, sem tti lgheimili Siglufiri, opnai skrifstofu og hugist ganga strri, sem rkisbkni og skrifstofublkur ess gtu ekki leyst. tlai flagi a senda mann til Amerku til a freista ess a selja slenska sld en var of seint fyrir og ba v umbosmenn Samband slenskra samvinnuflaga (SS) Bandarkjunum um a sj um slu sldarinnar Amerku fyrir sig. a reyndist hins vegar harla erfitt og greindu menn fljtt a eir gtu lti betur gert en Sldartvegsnefndin.

ur en reyndi alvarlega slumennsku SS sld Bandarkjunum ri 1944, tkst Thor Thors, mestmegnis a eigin frumkvi, en a nafninu til umboi samningarnefndar utanrkisviskipta, a koma allri saltsld veiddri ri 1944 ver.

a er vitaskuld athyglisvert, a athafnamenn slandi hugsuu um peninga mean flk Evrpu hugsai lkast til allflest um a halda lfi. En a var n einu sinni heppni slendinga a vera ngilega langt fr darraardansinum og vera ess anjtandi a Bretar sttu okkur heim ri 1940 sta jverja og voru leystir af hlmi af Bandarkjamnnum.

launai siggreiavirknin vi greislu gjalda til UNRRA og UNRRA keypti slensku sldina sama veri og hn hafi veri seld hstbjanda ri 1943.

Venjul. saltsld US $ 22.50 tunnan

Cutsld.......... — 25.00 —

Sykursld........ — 27.50 —

Matjessld ....... — 27.50 —

Kryddsld ........ — 31.00 —

UNRRA sendi t frttatilkynningu oktber 1944 um greislu slendinga til UNRRA, en ekki fylgdi sgunni a sldarkaup UNRRA hefu fylgt kjlfari. a frttu slendingar aftur mti fr Thor Thors. r frttir birtust sar rinu er Morgunblai og jviljinn greindu fr v, mean a bl eins og Verkamaurinn og Mjlnir Siglufiri skru kaup UNRRA nokku furulegan htt og vildu eigna ssalistum og kommnistum hugmyndina ua kaupum UNRRA slenskri sld. a er algjr fjarsta enda Verkamaurinn og Mjlnir ekki vlesnir blelar New York og frttir af fyrirspurnartmum Alingi ekki agengilegir BNA. Menn voru skp einfaldlega spldir yfir v a Thorsari bjargai jarbinu ri 1947.

Ef a er rtt, sem haldi er fram Silfri Hafsins ri 2007, a seldar hafi veri um a bil 35.000 tunnur af saltsld til UNRRA og a mealver hinna mismunandi tegunda, 27,50 dollarar fyrir tunnuna, s nota sem samnefnari, tkst Thors a selja nr seljanlega slenska sld fyrir 962.500 dali til UNRRA fyrir a vera svo skilvirkur vi greislur til UNRRA. Skilvirkni og hugi borgar sig nefnilega vallt.

Thor s sr leik bori fyrir sland a na hjlparstarfi til naustaddra. a er ekkert ntt og er ekkt r tal samhengjum san. Um langt skei hafa Danir vart snt gmennsku a neinu tagi nema ef eir hafa af v verulegan ga.Verra var a sara stri egar Danir hfu nna samvinnu vi jverja og ll strsrin voru eitt strt slupart hj frndum okkar. Danskar matvrur voru iulega borum moringjanna sem myrtu 6 milljnir gyinga strinu.

En slenskur fiskur, fullur af D-vtamni og hollri fitu, sem og corned beef (nautakjtskfa) fr Suuramerku, var aftur mti a sem margir fangar nasista fengu a bora egar eir hfu n sr eftir frelsunina ri 1945. Margir gyingar sem lifu af trmingarbir og fangabir nasista hugsuu oft me lotningu til slensku sldarinnar og nautaspasins sem eir fengu me frelsinu. Maur einn srael sagi mr eitt sinn fr essu fi snu um tma af mikilli ngju.

Buchenwald_Children_90250

Ungur gyingadrengur sem bjarga var af bandamnnum. S litli nautvafalaust gs af slenskri sld ogargentnskri nautakfu egar hann losnai t r Buchenwald-bunum.

ur ekkt ljsmynd kemur leitirnar

Myndin efst snir er lveldi sland fri sna fyrstu "frn" til aljasamflagsins nau. Myndin, sem er blaaljsmynd, en virist samkvmt Newspapers.com aldrei hafa birst nokkru blai Bandarkjunum.

Fornleifur keypti nlega frummyndina Bandarkjunum. Hn er tekin ann 13. oktber 1944 er Thor Thors sendiherra slands Washington fri framkvmdastjra UNRRA vsun upp 200.000 Bandarkjadali til starfsemi UNRRA. Mefylgjandi texti fylgdi myndinni:

W 739870........................ NEW YORK BUREAU

NEW REPUBLIC FIRST TO PAY UNRRA EXPENSES WASHINGTON, D.C. -- THE MINISTER FORM ICELANDS FIRST REPUBLIC, MR: THOR THORS (RIGHT), PRESENTS A CHECK FOR $200,000 TO DIRECTOR GENERAL HERBERT H. LEHMAN COMPLETING ICELANDS OPERATING CONTRIBUTION TO UNRRA. THIS NEW REPUBLIC WAS THE FIRST MEMBER COUNTRY OF THE UNITED NATIONS TO MAKE A PAYMENT TO UNRRA. ON JANUARY 14, THE GOVENMENT OF ICELAND PRESENTED UNRRA WITH A CHECK OF $50,000 TOWARDS OPERATING EXPENCES AND SUBSEQUENTLY MADE PAYMENT IN FULL FOR ITS SHARE OF ADMINISTRATIVE EXPENSES.

BU MGS LON CAN

CREDIT LINE. (ACME.) 10/13/44 (RM)

Back Lehman & Thors b

ankar um sld handa hrjum jum

S saga sem hr hefur veri sg af slu sldar til neyarhjlparstarfs ri 1943 er nokku frbrugin v hjlparstarfi sem fram fer sums staar heiminum dag, tt enn gri margir eymd annarra.

UNRRA var skammlft framtak og ar sligai spilling , einkum eirri deild sem s um starfi Asu, sem og stjrnleysi lkt og hj mrgum stofnunum S, enda greinilega ekki eins mikill hugi a hjlpa gyingum og rum flttamnnum Evrpu sama htt og s hjlp sem n hefur veri veitt Palestnuarbum tpa 7 ratugi gegnum UNRWA, en a er allt nnur saga og fjallar hn ekki um a augast eymd annarra, heldur hvernig hjlparstarf getur ori a inai me spillingu og hryjuverkamennsku ofanlag.

Ef markair Gaza, sem eru sttfullir af vrum keyptum fyrir styrktar- og gjafaf, eru rannsakair, finnur maur endanleg mikinn mat, en ef til vill vekur a ekki furu egar haft er huga a a Plestnumenn eru helsta gluverkefni S. blmlegum mrkuum Gasa finnur maur ekki saltsld fr slandi ea corned beef, og 80 % allra sem ar ba eru me sykurski alvarlegu stigi. Hjlp til naustaddra getur v miur fari r bndunum egar kveinn hpur er umbunaur kostna allra annarra sem krydda er me hatri gar annars rkis. UNRWA hefur n starfa 68 r n ess a nokkur helfr hafi tt sr sta. UNRRA starfai hins vegar aeins nokkur r og tti a hjlpa llum hrjum, hmt gyingum, en var formlega loka ri 1949. Erum vi a horfa misjafnar herslur, ea er hatur margra "sameinara ja" gar gyinga einfaldlega endalaust?

slandi er a hatur mjg rammt hj mrgum, en helst meal barna og barnabarna slenskra nasista og vel efnara sveitamanna sem heilluust a skri menningu. Kannski erfist etta einkennilega hatur? Hflausar greislur til UNRWA, ea t.d. hi glpsamlega milljarafli til S sem m.a. endai vsum hryjuverkasamtaka egar Ingibjrg Slrn Gsladttir var a reyna a koma slandi ryggisr S til ess eins a taka tt einhljma haturskrnum gagnvart srael. Slk fjrlt leia ekki tilviskiptabitlinga fyrir sland, heldur aeins til fljtari astoar vi hryjuverkasamtk og sklmld heiminum.

Ekki er g a mla me v a hjlparstarf s h viskiptahagsmunum sem skapast geta er styrjldum lkur. En er elilegt a ltil j sem vart hefur ara aulind en fiskinn umhverfis landi eirra, og hefur ekki r almennilegu heilbrigiskerfi ogjnustu vi aldraa s a greia strf til Palestnuaraba, sem virast augast langum meira en slendingar v a heyja str? Menn geta svara v fyrir sjlfa sig. Fornleifur skar sannast sagna ekki eftir v a f heimsknir fgakenndra barna og barnabarna slenskra nasista, og aan af sur ruglara ssalista sem telja stuning vi rsir vestrn jflg og lri vera sniuga lausn vanda heimsins.

Gyingar Austur-Evrpu og var hafa vallt lifa saltsld, sem var dr matur fyrir ftklinga Evrpu. Enn kaupa gyingar sld fr slandi, kannski me a huga a slensk sld bjargai mrgum eirra sem lifu af helfrina.

Myndin hr nest er r verkinu Silfur Hafsins - Gull slands fr 2007 og snir heittraan gying fr Bandarkjunum a blessa sld plasttunnum Neskaupssta. Kona hans horfir . g get mlt me blessari sld fr slandi, sem g hef bora miki af srael og eitt sinn var me boi drindis, slenska orskhnakka mtuneyti Bar Ilanhsklans utan vi Tel Aviv. egar g spuri kokkana hvaan fiskurinn vri upprunninn sndu eir mr pakkningarnar. ar var kominn slenskur fiskur umbum fyrir Bandarkjamarka.

Blessaa sldin srael er ekki eyilg af sykri eins og pkilsldin og gaffalbitarnir sem seldir eru slandi. Hr um ri var framleislan slenskum gaffalbitunum til Rssa svo lleg, a sldin gerjaist of miklum sykri og leystist hreinlega upp llegriolu sem notu var til a hella dsirnar. Rssarnir fundu lti anna en lsi oghreistur dsunum og kvrtuu sran. Sldin eirra var vitaskuld ekki blessu bak og fyrir.

Kannski vri r fyrir slendinga a minnka sykurmagni krydd- og lauksld sinni og blessa hana til reynslu. egar meiri sykur er kryddsld en gosdrykkjum er vitaskuldeitthva miki a eim sem boraslka sykursld og allir kostirsldarinnar foknir t veur og vind allri sykurejunni.

Síld002

Ljsm. gst Blndal Bjrnsson.

msar hugaverar heimildir um sldarsluna til UNRRA:

Morgunblailaugardaginn 4.11. 1944

jviljinnrijudaginn 7. 11. 1944

Mjlnir Siglufiri mivikudaginn 11.11.1944

Verkamaurinnlaugardaginn 18.11.1944

Morgunblaisunnudaginn 31.12.1944


Er hormottan undir nefi Hitlers enn helg slandi?

johannes_zoega_

Orkuveita Reykjavkur (OR) hyggst minnast aldarafmlis Jhannesar Zoga fyrrv. hitaveitustjra nstkomandi fimmtudag, 9. nvember. verur haldi mling um Jhannes eftir hdegi. Er a vart frsgur frandi, nema fyrir a a n hefur maur ti b, sem leyfi sr a hafa skoun einu atrii viferli Jhannesar upplifa a skoanir hans hafi veri fjarlgar af FB Orkuveitunnar. etta vakti furu mna.

Orkuveitan tilkynnti FB um mlingi, sem er vntanlega opi llum mean hsrm leyfir eins og sagt er. En a nokkur umra FB OR eftir a maur a nafni Steinr Bjarni Grmsson leyfi sr a minnast tengsl Jhannesar Zogaheitins vi skaland Hitlers, ar sem Jhannes stundai framhaldsnm. ttingjar Jhannesar og arir sttu sig greinilega ekki vi r skoanir sem Steinr hefur

En viti menn. Hefur n heila ritsennan fr v gr veri fjarlg og n mynd sett sta eirrar sem var FB-frslunni gr. brott eru bi skoanir Steinrs, sem og svr missa hans gar, t.d. afkomanda Jhannesar Zoga. N morgun er bara ein athugasemd sem hljar svo: essu vil g helst ekki missa af. Hlakka miki til og takk fyrir allir sem a essu koma. etta verur meira en eitthva. San hafa komi nokkrar athugasemdir manna sem spyrjast fyrir um hva hafi gerst, en byrgarmaur Facebkar Orkuveitunnar veitir greinilega ekki svr vi essari furulegu ritskoun sem tti sr sta gr

Af hverju lta menn svona, sa sig t af engu og fremja ritskoun ... spla allt burtu me sjandi heitu vatninu? Ltum rk:

Jhannes Zoga valdi a stunda nm skalandi Hitlers tma, er mnnum var ljst a mannrttindi voru ar ftum troin.

Jhannes Zoga valdi a yfirgefa ekki skaland, egar a st til boa byrjun strsins.

Jhannes Zoga valdi a vinna fyrir fyrirtki BMW, sem notai rla verksmijum snum.

Jhannes Zoga valdi a fara t a bora upphaldsveitingasta Hitlers Mnchen, Osteria Bavaria, egar hann fagnai prfum snum ri 1941. Lti hann sjlfan segja ykkur makalausa sguna me hjlp sonar sns (lesi hr).

Hitler and Unity

unitymitfordwithhitler

Jhannes Zoga, ftkur stdent fr slandi, t Osteria Bavaria og s ar Unity Valkyrie Mitford me Hitler. Unity var systir Dinu Mitford sem gift var Mosely leitoga breskra nasista. essi mynd er einmitt af eim Adi (Adolf) og UnityValkyrju Osteria Bavaria, en hvort hn er tekin sama dag og Jhannes fagnai prfum snum, veit g ekki. Myndin hr fyrir nean er litmynd af v er egar Hitler kemur veitingastainn ri 1941.

image-1110220-galleryV9-wuwl-1110220
Maur sem valdi a leggja braut sna eins og Jhannes Zoga geri, getur ekki hafa veri anna en nasisti og adandi Hitlers kvenum tma vi sinnar. Af hverju er svo erfitt a horfast augu vi a?

Enn einu sinni leyfi g mr a minna menn , a menn gtu veri svsnir nasistar, eir klddust ekki einkennisbningiHitlersveldisins ea tkju ekki tt hernai rija rkisins.

BMW

Jhannes Zoga starfai hj BMW sem verkfringur. BMW stundai eingngu framleislu hergagna, sem uru sundum manna a bana. "Vinna a smi flugvlahreyfla hj BMW" er a sama og vinna vi daua saklauss flks fyrir BMW. BMW hefur loks fyrra beist afskun tttku fyrirtkisins morum, hryjuverkum og strsglpum. Jhannes vann hj einni deild BMW og var v tttakandi. Hann taldi sig hafa fengi vinnu hj BMW, ar sem Gestapo hefi horn su sinni (sj hr). Stjrnendur BMW hldu rla og hj BMW var augljslega ekkert ml fyrir vel menntaan slending a f vinnu sem vel launaur verkfringur.

bmw_werk_muenchen_02-sm

rlar BMW verksmiju ri 1943. eir boruu ekki Osteria Bavaria, svo miki er vst.

Ef Jhannes vissi ekki af rlkun verksmijum BMW, hefur hann veri mjg athugull maur, jafnvel siblindur, og verur maur alvarlega a draga visgu annig manns mjg efa. Mean Jhannes var hj BMW hafi eigandi BMW, Gnther Quandt, og sonur hans Herbert skilyrislausa samvinnu vi sk stjrnvld og notuust eir fegar vi 50,000 rla hergagnaverksmijum snum. Um 80 rlar ltust mnui hverjum vegna llegs abnaar verksmijubum BMW og fjldi flks var tekinn ar af lfi. Hrhttps://bmwslave.wordpress.com/ m frast betur um BMW strsrunum.

Ef ekki m ra um fort Jhannesar Zoga mlingi um Jhannes Zoga og vi hans, eru slendingar ef til vill enn ekki reiubnir a heyra allan sannleikann um sjlfa sig og sr lagi slendinga sem vejuu Hitler? Gangsttt v sem gerist Evrpu var slkum mnnum hyglt slandi og eir fengu margir gtis embtti (Lesi meira hr).

mlinginu fimmtudaginn 9. nvember mun Stefn Plsson sagnfringur segja sgu Jhannesar erindi sem ber heiti vi og strf Jhannesar.

flokksskrteininu rassvasa Stefns stendur mjg greinilega VG. VG er einn eirra stjrnmlaflokka sem telja sig srleyfishafa rttar hugsanir, sannar skoanir og tum hinn heilaga sannleika. Flagarnir VG eru, eins og allt heilvita flk veit, andsnnir rlahaldi og fjldamorum. Vart er v vi ru a bast en a Stefn segi alla sgu Jhannesar hj glpafyrirtkinu BMW og Tknihsklanum Mnchen. Ea eigum vi frekar a bast vi einhverju snggu Hitler-Staln samkomulagi hfi Stefns og a ritskoun veri fullu hj honum lkt og fsbk OR?

Kannski tlar Stefn Plsson sr ekkert a fjalla um strsrin lfi sguhetjunnar sem hyllt verur nk fimmtudag. En fjallar Stefn Plsson (VG) um hvernig Jhannes fkk stuna sem hitaveitustjri, algjrlega n ess a staan vri auglst, og var settur embtti af mgi snum, eftir a Jhannes var binn a gera Landssmijuna a einkafyrirtki? Ea er Stefn launum vi a skrifa um OR eins og plitskir vindar jta? vitum vi nttrulega hvar Dav keypti li.


Zweig og tveir slenskir skallar

120827_r22467_g2048

Um sustu helgi dreif g mig tvb Grand Teater Kaupmannahfn til a horfa kvikmyndina Farewell to Europe. Myndin er afar litrk og heimildatr innsn sustu r rithfundarins Stefans Zweigs. Grand Teater er lka gtt b. ar m t.d. ekki ta popcorn.

Bi er hins vegar jafnan sttfullt af gmlum hommum, sem og ekkjum og ekklum leit a sbnum tang - ea sjlfum sr. En einhvers staar vera vondir a vera. g var n bara b me konunni minni og er enn ekki kominn me Alzheimer. Lei eins og unglingi mynd bannari brnum.

San g tk alla mgulega og mgulega fanga sku MH, sustu ld, hef g tt auvelt me a lesa sku, jafnvel flkna lagatexta. g hef seti skjalasfnum Berln, mr til mikillar ngju. En rtt fyrir "afburarskilning" minn sku, hefur mr alltaf tt erfitt a lta Zweig sem hetju og mikilmenni sem arir sj honum. Lka egar g les Verld sem var slensku. eir sem lta a Zweig hafi veri "Europeanisti" og "Internationalisti" leggja lka allt annan skilning au or en Zweig geri sjlfur, ef hann hefur yfirleitt velt eim fyrir sr. g leyfir mr a a essi orskrpi ekki yfir slensku til a valda ekki nausynlegum misskilningi.

Mr fannst kvikmyndin Evrpa kvdd (stafesta essa skoun mna, sem er lklega aeins stafesting v a g hafi aldrei skili ennan mikla rithfund eins vel og allir arir. Konan mn sem lklega hefur lesi meira en g eftir Zweig, en dnsku, ekkti ekki endalok hans fyrr en hn s kvikmyndina en taldi myndina sna einlgan, ltilltan og frnfsan mann Zweig. g nenni ekki lengur a rfast um slkt, enda kona mn miklu betur og meira lesinn en g heimsbkmenntunum.

Myndirnar efst af Zweig segja heldur ekki allt, en g valdi r til a leggja herslu mna skoun Zweig sem veikgeja speregista, sem var knunargjarn vi rkjandi stefnur. a kemur svo vel fram kvikmyndinni, ar sem hann segir tttakendum PEN-rstefnunni Buenos Aires a hann telji ekki hlutverk sitt a gagnrna skaland nasismans.

En, g hef aldrei tali flk sem fremur sjlfsmor egar ekki er brn nausyn til ess, ltilltt. Rannsknir sna a flk sem hafur gaman a v a taka sjlfsmyndir og selfies s hneigara til sjlfsmora en arir sem minna gera a slku. g tri v n mtulega, en yfirgengileg naflaskoun er aldrei holl.

Markviss Tmas

slenskir skallar smstjrnur gri kvikmynd

Mr ykir eins og gum slendingum smir merkilegra a tveir slenskir skallaleikarar eru me hlutverk kvikmyndinni, eir Benedikt Erlingsson og Tmas Lemarquis. Tmas hinn Markvissi er skilgreindur meal aalstjarna myndarinnar, enda fyrir lngu orinn heimsekktur kvikmyndaskrkur. Hann leikur franskan blaamann, Lefevre, sem ekki skilur or sku, og fer ltt me a. Tmas er sannfrandi rtt fyrir slensk hfulag sitt og augu. Hrgreislan er afinnanleg a vanda.

Benedikt leikur rlti hlutverk, lkast til afgu okkar slendinga, sjlfastan Laxness. Hann er nttrulega tweedftum PEN rstefnunni Buenos Aires ri 1936, og rkur fyrstur upp til a samykkja tillgur rstefnunnar til stunings heimilislausu flki eins og Stefan Zweig.

slenskir leikarar eru eins og svartir sandar sunnan jkla. eir taka allt einu upp v a blmstra og vera ur en varir ornir a miklu skglendi, sem skagar upp Svartaskg og Skraskg. eir su kollttir.

Benedikt Erlingsson

Benedikt Erlingsson lengst til vinstri me Laxness-tilburi, stendur upp fyrstur til a sna stuning sinn eim sem hafa veri neyddir tleg. En studdi Laxness ofstt flk? Hva me Veru Hertzsch og Slveigu Erlu dttur hennar? St hann upp fyrir gyingum og rum ofsttum lympuleikunum Berln 1936? (sj hr). Ekki er g n viss um a.

Hva er svo hgt a lra?

Benedikt og Tmas f gullplma Fornleifs og skllttu Berlnarbolluna fyrir leik sinn Evrpa kvdd sem er hin gtasta mynd sem fr rugglega flk til a hugsa.

Kvikmyndin sem eir leika sannfrir mig um um a maur megi ekki gefa helstu mlefni sn og hugsjnir upp btinn, ea segja sem minnst lkt og Zweig geri, til a mga ekki eltuna plitskum skrpaleik Evrpu 4. ratug sustu aldar. ess vegna ks g ekki Katrnu Jakobsdttur (sem g kaus sast og a tti a vera ng) v hn hefur opinberlega stutt fl sem myrir sama flki og Hitler tlai sr a trma um lei og hn tnefnir sjlfa sig sem srleyfishafa rttar skoanir og hreinar.

Er hn nokku betri en allir hinir, t.d. eir sem eiga pabba sem vilja hjlpa flki sem hefur ori lfinu? Kannski ks g ekki neitt, leggst rmi og drep mig. i nei, til ess er g of sjlfselskur og svo er svo lti hfi. Allir slenskir plitkusar eru eins, fullir af lygi og yfirborsmennsku. Engin sta er fyrir einn ea neinn a ttast. sland slefast fram eins og ur, rtt fyrir allt. g hef engar hyggjur af slendingum. eir er lkir eim sem eir kjsa yfir sig.


Si fabula vera est

Nazi Boston

Fyrir ekki allmrgum dgum flutti Vera Illugadttirgtan pistil um nasista og nasisma Bandarkjunum. v miur gleymdi Vera umfjllun sinni um hinn skttaa lassarna Fritz Kuhn og fylgismenn hans mjg mikilvgu atrii mlflutningi snum. Hn Vera gleymdi Kalsku Kirkjunni og sannarlegaeinnig rum kirkjudeildum Bandarkjunum. Gyingahatur og nasismi grasserai einnig meal eirra og einna helst hinni merku borg Boston. rsk og skoskttair kalikkar Boston ahylltust margir fgafullan nasisma, sem gekk helst t a ofskja gyinga og berja brn gyinga.

a er sama hva i heyri fgagufringinn Jn Val Jensson halda fram, er kristni (nstum v sama hvaa deild sem vi tlum um) rt gyingahaturs Evrpu - sem a lokum fddi af sr kynttahatur 19. aldar og nasisma og fasisma kalskum lndum (og einnig rum) 20. ld. a ir ekkert a benda ara skudlga, til a mynda mslma ea fljgandi furuhluti. Kirkjan var skudlgur og a var syndga!

Skmmu eftir a Vera flutti langan og gan pistil sinn, ar sem hn gleymdi hatri meintra frnda slendinga, ranna (s ttfrsla er a mnu mati tlfrileg skekkja starfsmanna slenskrar Erfagreiningar), birtist Times of Israel grein um hinn svsna nasisma Boston fyrir og eftir Sari heimsstyrjld. Gyingahatri var miki eirri borg og stu kalskir prestar og leikmenn, sem bru nfn eins og Couchlin, Tobin og Moran gjarnan fremstir flokki.

Lesigreinina Times of Israel sem vibt vi pistil Veru Illuga, og muni a gyingahatur hefur aldrei eingngu veri bundi vi nasisma. Verstu gyingahatarar sem g hef fyrir hitt voru einmitt sannkristnir, kalikkar, mslmar ea vinstrimenn. g hef vitaskuld ekki ekkt svo marga nasista.

Icelandic Nazis marching

Fahnen Hoch in Island. slenzkir nasistar ramma skjli Landakots. Finni frndur ykkar!

En ur en menn fara stfana og brenna presta og nunnur Landakoti bli, n snnunargagna eins og hefur n brunni vi, langar mig a minna a flestir slenskir nasistar voru upphaflega litlir fermingardrengir og lklega flestir KFUM ur en eir fru a ramma fyrir Hitler; T.d. Dav lafsson, uppeldisafi Egils Helgasonar sem laug til um prf hagfri sem hann sagist hafa fengi skalandi nasismans. v er enn haldi fram vef Alingis. Nasistinn Dav lafsson komst einnig hi h ing. t lygar snar um nm hj Hitler fkk hann embtti Selabankastjra.

KFUM var fnahylling a htti nasista stundu um langt skei eftir Sari heimsstyrjld. Hin stjarfa hnd fnastandinu var skr me v a etta vri rmversk kveja. v fer n alls fjarri. etta var aeins nasistakveja og kristi starf slandi var greinilega smita af einstaklingum sem rifust gyingahatri og lka fgum. Kannski er gt sta til rannsaka etta fyrir ungan og efnilega sagnfring.

heil_fani.jpg

Heil ea Saluto Romano, sem er seinni alda tilbningur og ekkert skylt vi Rmverja. Myndin er tekin Kaldrseli og birtist Barnablainu ri 1987. Hver ekkir sjlfan sig?

Einhvers staar hef g heyrt ltinn fugl tsta a Vera Illuga hafi veri nas... kalikki einhverju stigi unga aldri. Si fabula vera est. Kannski ttu menn a lta eigin barm, ur en alhft er RV, sem margir kalla, og a a snnu, Lygaveitu Rkisins. g held a vandaml RV s fyrst og fremst vankunntta starfsmannanna, en stundum spila fgar ntmans verulega inn .


Ritter Rottberger

felix_og_heidi_rottberger_1292834.jpg

grkveldi sat g eftirminnilega afmlisveislu Felix Rottbergers Freiburg am Breisgau Suur-skalandi, er hann hlt upp 80 ra afmli sitt. Reyndar var afmlisdagurinn ann 16. sl. en veislan var haldin gr samkomuhsi austurhluta Freiburg ekki allfjarri heimili Felix, en hann br hsi eigu gyingasafnaarins Freiburg sem stendur vi grafreit gyinga, ar sem hann starfai lngum sem umsjnar og gslumaur.

Sj nlega frslu um Felix hr

v miur gat g ekki frt honum gjf fr slandi, nema gott bo fr forseta slands, Guna Th. Jhannessyni sem er reiubinn a opna dyr snar og bja til veislu til heiurs Felix Bessastum. a er gott til ess a vita a flttamenn su einnig velkomnir ar b. a ttu slendingar a muna sem hatast t flttamenn ntmans og muna a eir heyrast i oft fara me smu hatursyrin um flttamenn okkar tma og au fkyri sem fllu um gyinga slandi 4. ratug 20. aldar.

v miur gatslenska rkisstjrnin ekki boi Felix nema a stinga upp v a a yri gert tengslum vi Hskla slands, sem er vitaskuld fjrsvelti og hefur engin tk a bja mnnum nema afyrirvari s gur. Utanrkisruneyti stakk upp rstefnu. Um hva, mtti maur spyrja? Kannski um hverjir voru meiri nasistar Framsknarflokkurinn ea Sjlfstisflokkur 4. ratug sust aldar. a er rf spurning. Svari er einfalt og arfnast ekki rstefnu. Gyingahatarar voru til bum flokkum og jafnvel einnig Aluflokknum. Kannski vilja menn nota tkifri til a ra Palestnu yfir hausmtunum gyingi sem var vsa r landi slandi fyrir 78 rum san? Hva var um slenska gestrisni.

Rottberger sjlfur hefur mestan huga a heimskja grafir mmu sinnar, Helene Mann, og murbrur sns, Hans Mann.

img_3805.jpg

Felix samt tveimur barnabarna sinna veislunni gr.

img_3743b.jpgur en gengi var veislusal Freiburg gr kom hn "Ilse", og sng vsur og eina mjg blauta, enda Ilse httunum eftir hvaa karli sem er og tilkynnti a allan mgulegan og mgulegan htt. Vakti etta neitanlega mikla ktnu gesta. Einstaklega gott uppistand hj Frulein Ilse. Hn hefi rugglega ekkert mti v a f bo til slands, ar sem hn gti n sr sveitamann (Framsknargaur) og tugta hann aeins til og tt me honum brn og buru egar hn vri ekki a vo ryki og ml steinana mefram vegunum hvta.

Vona g a slensk stjrnvld endurskoi kvrun sna, ea einhver nnur stofnun, t.d. slenska jkirkjan sem a mestu agi unnu hlji sta ess a hjlpa gyingum, og bji Felix Rottberger og konu hans til slands, til a sna a hann s velkominn til ess litla lands sem sem svo ltilmtlega vsai honum og fjlskyldu hans r landi fyrir 78 rum san.

a er ekkert a ttast hann er ekki terroristi frekar en 99,99999 prsent allra flttamanna. eir sem hatast t tlendinga nau eru hinir snnu hryjuverkamenn.

Felix Rottberger er n riddari

218px-ger_bundesverdienstkreuz_2_bvk_svg.png

tilefni af afmli Felix Rottberger var honum veitt riddaratign skalandi. Ekki vri dnalegt ef Guni Th. Jhannesson forseti slands gti s til ess a einn ltill flki flygi brjsti Felix egar hann loks kemur til landsins - ar sem hann fddist - en ar sem mtti ekki eiga heima.

skaland, ska rki, hefur n veitt honumVerdienstkreuz am Bande og v fylgir riddaratign - og mun hann taka vi nafnbtinni vi athfn Berln nstunni. Hr m lesa rkin fyrir essum heiri og ar er slands vitaskuld geti - n ess aningsverk stjrnvalda s nefnt. slensk yfirvld ltu au dnsku vita, a ef Danir vildu ekki skjta skjlshsi yfir fjlskylduna, borgai sland fyrir brottvsun eirra fr Danmrku til skalands. J, voru menn svo sannarlega tilbnir a borga.

g ska Felix innilega tilhamingju me riddaratignina, og ef sland getur ekki boi riddurum fddum slandi til landsins, er g hrddur um a sland s andlegu fliskeri statt. Hugsi um a essum sunnudegi.

Felix Rottberger, Freiburg im Breisgau
Verdienstkreuz am Bande

Der ehemalige Mitarbeiter der jdischen Gemeinde in Freiburg hat sich als Zeitzeuge bei der Erinnerungsarbeit groe Verdienste erworben. 1935 flohen seine Eltern vor dem NS-Regime zuerst nach Island, wo er geboren wurde, 1938 mit ihm weiter nach Dnemark. Dort musste er sich getrennt von seinen Eltern verstecken und lebte in stndiger Angst, entdeckt zu werden. Um die Auswirkungen von Rassismus und Nationalismus zu verdeutlichen, geht Felix Rottberger seit langem in Schulen und Begegnungssttten, diskutiert mit jungen Menschen ber die Zeit des Nationalsozialismus und schildert eindringlich das Verfolgungsschicksal seiner Familie. Zudem bietet er fr Schulklassen und Gruppen immer wieder Fhrungen in der Synagoge und auf dem jdischen Friedhof in Freiburg an, bei denen er auch anschaulich jdische Sitten und Gebruche vermittelt. Mit seinem groen persnlichen Einsatz hat Felix Rottberger in Freiburg eine besondere "Kultur des Miteinander" geprgt.

img_3806_1292835.jpgHeidi Rottberger, eiginkona Felix Rottberger, tilkynnir gestum, me trin augunum, a eiginmaur hennar hafi hloti Verdienstkreuz skalands og hann akkai henni og sagist aldrei hafa geta ori a n hennar, enda er Heidi hans hans stra hjlparhella og hefur bori 5 brn eirra hjnanna. Myndina efst tk g byrjun mnaarins, er Felix var fer Danmrku og hlt fyrirlestur eyjunni Mn. Ljsm. Vilhjlmur rn Vilhjlmsson


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband