Fćrsluflokkur: Gamlar myndir og fróđleikur

Meira um garđahúfuna

DMR-160996

Hér á Fornleifi hefur áđur veriđ skrifađ um garđahúfuna (sem einnig var kölluđ kjólhúfa og tyrknesk húfa). Ţađ var gert út frá myndskyggnu frá lokum 18. aldar í safni hans sem sýnir slíka húfu borna af Reykjavíkurmeyju.

Ţetta höfuđfat fćr ekki náđ fyrir tískudrósunum í Ţjóđbúningaráđi, sem er vitaskuld mjög mikilvćgt fyrirbćri í landi ţar sem fólk segist ekki vera ţjóđernissinnađ.

Í byrjun ţessa árs uppgötvađi ég fleiri heimildir um garđahúfuna, sem aldrei fékk náđ fyrir sjónum ţjóđbúningasérfrćđinga á Íslandi.

Danski liđsforinginn, landkönnuđurinn, fornfrćđingurinn og Íslandsáhugamađurinn Daniel Bruun sýndi ţessari húfu nokkurn áhuga og teiknađi hana í ţrígang. Teikningar hans eru varđveittar í Danska Ţjóđminjasafninu. Ég birti ţessar myndir hér í von um ađ einhverjar ţjóđernissinnađar konur geri ţessu pottloki hćrra undir höfđi, ţví ţađ getur allt eins veriđ eldri hefđ fyrir en t.d. skúfhúfunni. Garđahúfan gćti jafnvel haft miđaldarćtur (sjá hér).

Fornleifur er á ţví ađ menn hafi hugsanlega fariđ ađ kalla húfu ţessa garđahúfu, eftir garderhue, dönskum hermannahúfum í lífvarđaliđi konungs.

GardereBjarnarskinnshúfur voru ekki einu höfuđföt lífvarđar konungs. Teikningin er frá 1886.

DMR-161026 b

DMR-161021 b


Déjŕ vu

1957 lćkjatorg 2

Eftirfarandi myndatexta mátti lesa á baksíđu Alţýđublađsins sáluga sunnudaginn 13. júní 1965.

Gamli símklefinn á torginu horfinn

ÓĐUM er miđborgin ađ breyta um svip, gömul og virđuleg verzlunarhús úr timbri eru rifin og í ţeirra stađ rísa himinháir bankar og skrifstofubyggingar úr stáli og gleri. Og nú er gamli símaklefinn á Lćkjartorgi horfinn, hann hefur stađiđ ţarna í nokkra áratugi, en til hvers vita líklega fćrri, ţví síminn ţarna hefur yfirleitt ekki veriđ í sambandi, en ţađ er sama,turninn setti sinn svip á bćinn og er ekki laust viđ ađ Lćkjartorg sé heldur sviplausara eftir ađ hann hvarf.

Ritstjóri Fornleifs var tćpra 5 vetra ţegar ţessi hrćđilegi atburđur átti sér stađ. Hann man ţví lítiđ eftir ţessum merka símklefa og ţurfti sjaldan ađ hringja. Er ekki eins símóđur og margir landar hans.

Ţó hitnađi honum um hjartarćtur ţegar hann uppgötvađi ađ Hollendingurinn fljúgandi, sem kom til Íslands áriđ 1957, og sem greint var frá í fćrslunni í gćr og fyrr, hafđi tekiđ mynd af ţessum merka klefa. Fornleifur, sem er eldri sál en ritstjórinn, telur víst ađ klefinn sé ćttađur frá Svíţjóđ. Hann hefur séđ slíka klefa ţar og hélt ađ ţeir vćru hernađarmannvirki, til taks ef Rússarnir kćmu einn daginn.

1957 lćkjatorg

1957 lćkjatorg 3Síminn á Lćkjartorgi virtist ţó ekki vera bilađur áriđ 1957 og stelpurnar í klefanum sýnast mér vera ađ hringja, eđa voru ţćr bara flissandi í ţykjustunnileik fyrir Hollendinginn, sem ţeim ţótti greinilega sćtur.

Ţrátt fyrir spár Alţýđublađsins gćti ţessi frétt hafa birtist nýlega, ţví enn er veriđ ađ reisa himinháa banka, skrifstofubyggingar og hótel úr stáli og gleri. Og samt er Lćkjartorg enn líkt Lćkjartorgi, og ungt fólk sem ţar bíđur verđur enn ástfangiđ, ţangađ til ţađ hverfur í hverfin sín međ strćtisvögnum Reykjavíkur sem nú heita bara ţví ómerkilega nafni Strćtó.

Reykjavík var ţarna á vordegi, eins og undarleg blanda af Múrmansk og New York. Blanda af draumum, hryllingi og norđanátt. Takiđ eftir sveitamanninum sem situr á bekknum til hćgri. Ţađ er eins og hann hafi brugđiđ búi í gćr, eđa sé ađ bíđa eftir vagninum ađ Kleppi. Sá hann hvert stefndi?

Ljóshćrđi strákurinn glápir á undarlega útlendingin og grettir sig. Ţađ gerir Fornleifur líka. Reykjavík er sem betur fer enn lítil, ţrátt fyrir gler og stál. Gleđjumst yfir ţví, í stađ ţess ađ farast í grćđgiskasti tengdu hinni eilífu, íslensku minnimáttarkennd.

Reykjavík er bara helvíti fín, gott fólk og spilltir stjórnmálamenn, eins og alltaf. Reyndar er búiđ ađ gera bankann í bakgrunninum ađ dómshúsi. Ţangađ mćtti hífa borgarstjóra inn viđ tćkifćri til ađ staga í götin í vösum ţeirra. Ţví fylgir ábyrgđ ađ stjórna borg, ţar sem enginn símklefi er. En ef trúđi og íhaldi tekst ţađ, ćtti mórauđum borgarstjóra međ ólívukrullur ađ takast ţađ líka. Ţađ er nefnilega aldrei neitt eftirlit. Enn virkar síminn ekki og borgastjórinn verđur upptekinn út kjörtímabiliđ. Hringiđ bara, ekkert svar...


Braggadrengirnir og Halli-stćl

Iđnskólinn Braggar 2

Áriđ 1957 kom ónafngreindur Hollendingur, fljúgandi alla leiđ til Íslands. Hann var liđtćkur ljósmyndari, líklega fagmađur. Bölvanlegt ađ vita engin deili á honum. Hér er mynd sem hann tók á Skólavörđuholtinu. Iđnskólinn hafđi veriđ reistur, en braggar voru enn á holtinu. Í ţeim bjó fátćkt fólk, og nú voru útlendingar meira ađ segja farnir ađ hafa áhuga á ţeim.

Tveir strákanna á myndinni eru enn í fótbolta, í strigaskóm og gallabuxum, alveg eins og vćru ţeir klipptir út úr mynd frá yfirgefnum kolabć í Bandaríkjunum. Hinir eru í pásu ađ skođa leikara,ađ tyggja tyggjó og stćla um hvort ţeir séu indíánar eđa kábojar. Kannski bjuggu ţeir í bröggunum, eđa í nágrenninu?

Ţjóđviljinn kallađi fólk sem ţarna bjó "ţetta fólk" áriđ 1946, ţegar fyrst kom til tals ađ flytja íbúana í ađra bragga í Fossvogi til ađ reisa minningarkirkjuna um Hallgrím gyđingahatara. Samkvćmt öđlingnum "Bćjargesti", sem skrifađi Bćjarpósti Ţjóđviljans línu, ţví merka alţýđuvinablađi, ţá "forpestađi" fólkiđ í bröggunum andrúmsloftiđ í Reykjavík međ útikömrum. Áriđ 1957 var "ţetta fólk" greinilega enn ţarna, góđvinum öreiganna á Ţjóđviljanum til lítillar gleđi.

Jónasistar í Framsóknarflokknum voru hins vegar fremri Ţjóđviljamönnum í hatri sínu á bröggum og fólkinu sem í ţeim ţurfti ađ húka. Forfeđur fátćklinganna hafđi veriđ barđir í sveitum landsins og nú átti "ţetta fólk" ekki ađ vera fyrir kirkju heilags Hallgríms gyđingahatara. Braggar fóru alla tíđ mjög í taugarnar á ţeim sem voru svo vel í álnum ađ ţeir ţurftu ekki ađ búa í ţeim sjálfir.

Halli StyleAllt í einu stekkur einhver spjátrungur í nýjustu, ammrísku rokktískunni inn í myndina. Viđ skulum kalla hann Halla. Hann hafđi greinilega stúderađ myndir međ James Dean og Elvis. Hann er í hvítum sokkum, mokkasínum, vel straujuđum sjínóbuxum og college-jakka, líkt og hann hafđi labbađ inn í settiđ viđ skólavörđuna, beint frá Sunset Búlevard međ smástoppi í Vinnufatabúđinni.

Ísland var á góđri leiđ međ ađ verđa 51. ríki Bandaríkjanna. Halli hafđi greinilega uppgötvađ ađ útlendingur var ađ taka af honum myndir ţar sem hann var ađ leika sér viđ yngri drengi. Ţađ mátti Halli ekki.

Ef einhver kannast viđ söfnuđinn ţarna viđ klappirnar efst á holtinu, ţćtti ritstjórn Fornleifs kćrt ađ fá upplýsingar. Ef Halli er á lífi, er hann kominn vel yfir áttrćtt. Ţetta eru nćstum ţví fornleifar.

Eitthvađ held ég ţessi braggar myndu kosta í endurgerđ í dag, en ţarna hefđi ef til vill veriđ tilvaliđ ađ hafa Hallgrímsbar. 700 milljónir, án samninga á Dags gengi.


Á Hudson fljóti, eđa ...

Untitled-TrueColor-05

Ljósmynd ţessi virđist í fljótu bragđi sýna verksmiđjur í forljótu iđnađarhverfi viđ Hudson fljótiđ í New York á fallegum sumardegi. Flotaforingi í bandarísku strandgćslunni siglir framhjá međ háttsettum borgarstarfsmanni á Manhattan, eđa kannski mafíuforingja. Leyfisveiting fyrir neđansjávarkirkjugarđi er kannski í bígerđ.

En skođiđ myndina betur. Húsin eru viđ enda eyju, ţar sem forfađir minn einn bjó, og skálinn til vinstri er löngu horfinn, og ţar var önnur bygging í tóttinni til skamms tíma, sem var einnig algjörlega horfin síđast ţegar ég sigldi ţarna hjá. Í húsinu til hćgri á myndinni er enn veitt Marshall-hjálp. Reyndar í fljótandi formi.

Myndin var tekin áriđ 1957 af hollenskum ljósmyndara, líklega Hollendingnum fljúgandi.

Ég held ađ ţađ sé fokinn einhver Jónas-K í mig; Textinn er orđinn svo stuttur, hálfgert rapp.

Manhattan 2


Pakkamyndir fortíđar 1. hluti

IMG_0006 b

Í dag ferđast fólk um heiminn sem aldrei fyrr, eins og ţađ hafi étiđ óđs manns skít. Mengunin sem ţví fylgir er gríđarleg. Ţeir sem ferđast einna mest syngja í helgikórnum Heimsendi, sem einatt kyrjar söngva um heimshitnun og náttúruhamfarir af mannsins völdum, en sem allir ađrir en ţeir sjálfir eiga sök á. "Er ađ fara til Víetnam á morgun - nenni ekki ađ ansaessu rugli", svo dćmi sé tekiđ um svör viđ ásökunum um ađild ađ heimshitnun.

Dóttir ritstjóra Fornleifs, sem stundar nám á ţriđja ári í sálfrćđi, sem er tilvalin grein ţegar mađur á föđur eins og hún, hefur ţegar veriđ í Víetnam og kennt ţar unglingum sem vart voru eldri en hún sjálf. Ekki langar mig ţangađ í mergđ af mýflugum og illfygli, en kannski pínu-ponsu. En dóttir mín er vitaskuld mjög međvituđ um mengun og hamfarir ađ völdum minnar og eldri kynslóđa. Viđ vorum algjör svín ađ hennar mati, ţó viđ eigum enga hlutdeild í glćpum verstu grćđgiskynslóđar allra tíma - hinni baneitruđu 68-kynslóđ. Ţađ var bansettur ruslalýđur.

Sú var tíđin ađ almenningur ţurfti ađ lesa sér til um suđrćn lönd og komust menn ađeins ţannig til fjarlćgra stranda. Einnig gátu menn gerst sjómenn eđa trúbođar til ađ finna fjarlćgar og framandi ţjóđir. Ađrir, eins og margir frönskumćlandi menn og Hollendingar, létu sér nćgja ađ dreyma um pálmalundi eđa spúandi eldfjöll međ ţví ađ kaupa sér kakó eđa súkkulađipakka. Í pökkum međ ýmsu nautnaefni og annarri vöru fylgdu einatt pakkamerki međ ýmsum fróđleik. 

Fornleifssafn hefur í nokkur ár sankađ ađ sér súkkulađikortum og pakkamerkjum, sem og öđrum kortum sem fylgdu ýmsum vörum ţar sem draumamyndum var stungiđ í pakkann. T.d. voru slík kort mjög algeng međ súpukrafti í nokkrum löndum Vestur-Evrópu fyrir rúmlega 100 árum síđan.  Ţađ eru fyrst og fremst myndir sem varđa Ísland sem Fornleifur eltir uppi á forn og skransölum. Flest ţessara korta hafa međ tímanum fariđ forgörđum og einstaka eru afar sjaldséđ. Allir sem komnir eru á aldur muna eftir "leikurunum" sem krakkar söfnuđu. Fótboltakortin í dag eru líklega angi af ţeirri menningu. En ţađ er ekkert barnalegt viđ ţađ ađ láta sig dreyma í stađ ţess ađ hrifsa, taka og rćna, eins og svo margt gengur út á í dag.

Mórallinn međ frćđslu og skemmtikortum í pakkavöru var ađ upplýsa almenning, sem hafđi ráđ á súkkulađimolum eđa vöru sem var stungiđ mynd. Ţeir sem ekki höfđu ţađ og ţar sem sígarettur voru keyptar í stađ ţess ađ fá kolvetni fyrir heilann, gátu líka fundiđ miđa, fána og og fróđleik um lönd í tóbakspökkum. Nú eru tímarnir breyttir og myndin er af illkynjuđu krabbameini. Allur ţessi áróđur í nautnavöru bar ađ lokum árangur. Kirkjan tók meira ađ segja upp á ţví ađ gefa myndir. Sumir prestar tóku of mikiđ fyrir eins og nú er orđiđ kunnugt.

Í dag ferđumst viđ eins og zombíar, hvert á land sem er, án ţess ađ hugsa nokkuđ út í afleiđingarnar en brjálumst ţegar eldgos, ţ.e. algjörlega náttúruleg mengun, uppi á Íslandi stöđvar ţessa sjúklegu ferđaáráttu okkar.

Svo ađ efninu

Eftir ţennan langa formálsvafning, sem ađ lokum mun líklega eyđa ósónlaginu, mun Fornleifur í dag og á nćstunni opna nokkra forna súkkulađipakka og borđa innihaldiđ međ góđu kaffi og halda nokkrar sýningar á Íslandskortum sínum úr kaffi-, súkkulađi-, sígarettupökkum og skókössum - svo eitthvađ sé nefnt.

Sumir safna hringum af vindlum, (vindlamerkjum) og eitt sinn sá ég dágott safn af vindlamerkjum međ íslenskum ţemum.  Ţađ er örugglega hćgt ađ komast á flug međ ţeim líka. Ég vonast til ađ geta sett safniđ mitt smátt og smátt til sýnis hér á blogginu, áđur en flćđir yfir danska láglendiđ vegna hitnunarinnar af allri ferđamennsku nútímans.

IMG_0003 b


Í dag skal byrjađ í Frakklandi, sem vafalaust var Mekka pakkamerkjanna. Ţar í landi gleymdu menn svo sannarlega ekki Íslandi - frekar en flestum öđrum ţjóđum. Frakkar kunnu eitt sinn ađ láta sig dreyma. Nú hafa ţeir orđiđ allt til alls, óánćgja innflytjendur, nćrri fullkomna bíla en sumir hanga ţó enn í sér eldri konum. Ţađ er vitaskuld líka áhugaverđur forngripaáhugi, en verđur seint ađ söfnunaráráttu.

Nýlega eignađist Fornleifur tvö súkkulađikort frá verđlaunađri súkkulađiverslun, Guérin-Bouteron sem eitt sinn um aldamótin 1900 lá á Boulevard Poissonniere (Fisksalabreiđstrćti) nr. 29 í París og sem framleiddi gćđasúkkulađi í eigin verksmiđju á Rue du Maroc númer 23 og 25.  Verđlaunađir á öllum sýningum, ađ eigin sögn, og međ súkkulađi í hágćđaflokki. Ţetta var tilkynnt kaupandanum aftan á kortum sem voru af ýmsum gerđum og sýndu myndir frá mismunandi löndum heims en einnig kyndir međ öđru efni en landafrćđi fyrir alţýđuna. 

Fyrirtćkiđ Courbe-Rouzet í Dole í Júrafjöllum og í París á Rue d´Haueville prentuđu myndirnar fyrir fyrrgreinda súkkulađiverslun á Boulevard Possonnierre sem og margar ađrar verslanir.

Efst sjáiđ ţiđ kort sem sýnir smalastúlku gćta lamba, međan ađ Hekla lćtur ađeins á sér krćla.

Flest litprentskortin frá ţessum tíma, um og rétt eftir aldamótin 1900, voru notuđ af fjölda verslana. Auglýsingin á bakhliđinni gat veriđ mismunandi. Til ađ mynda á Fornleifssafn kortiđ međ smalastúlkunni viđ Heklu međ auglýsingu fyrir framleiđanda skótaus "fyrir ríka sem fátćka" og íţróttaskćđis, Huet, á Rue de Rivoli og Rue de Roule í Paris.

IMG_0011 b

Kortiđ hér fyrir neđan sýnir tvo ferđalanga međ íslenskum leiđsögumanni, dást ađ himinmigunni í Haukadal sem nú er vart lengur hćgt ađ skođa fyrir útgeldingum sem ferđast um heiminn eins og heimsendir sé í nánd. IMG_0002 b

Kortin tvö eru 6,3 x 10,5 sm stór. Fáiđ ykkur nú suđusúkkulađi og njótiđ nćgjuseminnar fyrir rúmum 100 árum síđan. Ţiđ fáiđ aldrei svona kort í Costco. Ađeins á Fornleifi.

  • chokoblog_fornleifur_thumb_1296161Leyfi mér ađ lokum ađ minna lesendur á plakatiđ međ Súkkulađi-Siggu, sem er mynd af korti sem stungiđ var í súkkulađipakka í Frakklandi. Plakatiđ er enn fáanlegt (sjá hér). 

Myndarlegir menn - töffarar fyrir sinn tíma

Ţorvaldur og Vilhelm Copyright Kaldal--Fornleifur

Um ţessa menn hef ég skrifađ áđur hér á blogginu og bendi fólki á ađ lesa ţađ (sjá hér). Afi minn, Vilhelm [Árni Ingimar] Kristinsson, er ţarna á myndinni. Hann er ungi mađurinn til hćgri. Hávaxnari vinur hans og félagi til sjós hét Ţorvaldur Ögmundsson. Hann tók út af skipi viđ austurströnd Bandaríkjanna og drukknađi fáeinum árum eftir ađ myndin var tekin.

Ţrátt fyrir ađ ég hafi skrifađ um myndina sem ţjóđminjasafniđ á og sent safninu upplýsingar um hana áriđ 2016, hafa menn ţađ enn ekki fćrt upplýsingar mínar inn í skráningarkerfiđ á sarpur.is. Ţar er enn lítiđ ađ finna um upplýsingar um myndina.

Ég fékk eiginlega helst á tilfinninguna ađ safniđ tryđi ekki upplýsingum mínum um ađ afi minn vćri á myndinni; vegna ţess ađ hún var tekin í Flensborgarskóla, ţar sem afi minn stundađi ekki nám eins og ég upplýsti safniđ skilmerkileg um. Hins vegar var skólameistarinn í Flensborg fađir Ţorvalds vinar afa. Ţorvaldur trassađi óskir föđur síns, Ögmundar Sigurđssonar, um ađ hann fćri menntaveginn. Ţorvaldur fór í stađinn á sjóinn, sem var sá vegur sem hélt lífi í íslensku ţjóđinni, sem ekki voru óđalsbćndur.

Hann nýtti sér ţann möguleika ađ fá teknar myndir af sér ásamt vini sínum ţegar Kaldal kom og tók ljósmyndir af nemendum Flensborgarskóla, ţar sem hvorugur ţeirra stundađi nám. Vonandi skilur Ţjóđminjasafniđ ţetta. Afi var eins og svo margir ađrir einfaldlega of fátćkur til ađ geta lagt stund á nám, ţó hann hefđi gjarnan viljađ ţađ. Slíkt skilur sjálftökufólkiđ ekki í dag.

Ţorvaldur og Vilhelm 2 Copyright Kaldal--Fornleifur

Síđastliđiđ haust, ţegar ég leit eina kvöldstund í fjölmörg myndaalbúm móđur minnar rakst ég á tvćr ađrar myndir frá sömu upptökunni af Vilhelm afa og Ţorvaldi í Flensborgarskóla, ţar sem afi minn stundađi reyndar ekki nám, en ţar sem myndin var nú samt tekin. Ég ljósmyndađi myndirnar sem móđir mín varđveitir. Myndir Ţjóđminjasafnsins getiđ ţiđ séđ hér og hér.

Ţjóđminjasafninu er ţví nú orđiđ alveg óhćtt ađ bćta viđ og vitna í upplýsingar á Fornleifi á Sarpi og nefna afa minn,  en ekki ađeins skrifa um skólastjórasoninn í Flensborgarskóla sem Jón Kaldal tók mynd af - međ afa mínum. Afi minn var sonur verkamanns sem bar kolasekki viđ Reykjavíkurhöfn og varđ loks undir einum slíkum sem féll niđur á hann úr miklum stakki sem hrundi. Hann hálsbrotnađi. Enn er ekki finna nafn afa míns á Sarpi viđ ţessa mynd, tveimur árum eftir ađ Ţjóđminjasafniđ fékk ţćr upplýsingar ađ hann vćri á henni. Kannski hafa menn ţar á bć ekki áhuga á öđrum en heldri manna piltum.

Ég geri mér vitaskuld grein fyrir ţví ađ ţađ vinnu orđiđ svo fátt, sérmenntađ starfsfólk á Ţjóđminjasafninu. Ţar vinna flestir nú orđiđ viđ einhvern krambúđarkassa, viđ gćslu, í fatahengi og kaffistofu (sjá hér), međan ađ yfirmađurinn gerir sér enn drauma um ađ verđa prófessor án ţess ađ hafa nokkuđ fyrir ţví, annađ en ađ vinna fyrir hiđ pólitíska viđundur Sigmund Davíđ sem og í ígripavinnu viđ ađ reka fólk á öđrum stofnunum. Myndir segja svo margt (sjá hér), en ţegar ljósmyndadeild Ţjóđminjasafns Íslands er fyrirmunađ ađ skrá upplýsingar um myndir sínar, ţegar enn er til fólk sem getur sagt söguna, ţá er illt í efni. Reyndar á ţetta líka viđ um ađra muni en ljósmyndir. Ţjóđminjasafniđ er sannast sagna ekki orđiđ annađ en frekar ţreyttar sýningar sem engum breytingum taka og sem veitir fjöldann allan af röngum upplýsingum.

Mig langar til gamans ađ upplýsa, ađ afi minn var međ Ţorvaldi á nokkru vertíđum á bátum og togurum frá Siglufirđi. Afi ţótti listakokkur og sinnti ţví starfi lengst af ţegar hann var sjónum.


Fríđa Sveins, ţröstur minn góđur!, ţađ var stúlkan hans Xaviers

BR 3

MalfridurŢessi franska litógrafía er varđveitt í geymslum Fornleifssafns  sem er ađeins opiđ almenning á Fornleifsbloggi ţegar Fornleifaverđi hentar. Myndin er einstaklega áhugaverđ. Líklegast hefđi einhver Íslendingur mótmćlt henni, ef hún hefđi komiđ fyrir sjónir ţeirra.  Af einhverjum ástćđum sem ekki koma fram í textanum hafa höfundarnir valiđ ađ setja Ísland međ í kaflann um Svíţjóđ sem han kallađi Suede, Islande et Laponie: Costumes et usage populaires.

Íslenska konan á myndinni  hefur lent í bás međ frumbyggjum og fólki sem á 19. öld var stundum taliđ frumstćđra en ađrir Evrópumenn, ţegar lćrđir menn fóru ađ draga menn í dilka á síđari hluta aldarinnar út frá líkamsbyggingu og höfuđlagi og jafnvel neflagi.  Myndin er úr heftaröđ um búninga og siđi manna í Evrópu  sem gefiđ var út í  París á tímabilinu 1877 - 1888 . Verk ţetta var eftir M. A.  Racinet og birtist ţessi mynd í 6. hefti ritrađarinnar,  sem bar heitiđ  "Le Costume historiqueLe costume historique : cinq cents planches, trois cents en couleurs, or et argent, deux cent en camaieu, types principaux du vętement et de la parure, rapprochés de ceux de l´intérieur de l´habitation dans tous les temps et chez tous les peuples.... VI. Planches et notices 401 ŕ 500  .  etc. etc.

Málfríđur Sveinsdóttir hét fyrirsćtan

Malfridur hans XaviersSteinprent eftir teikningu Mayers

Hiđ undurfagra fljóđ á myndinni efst, lengst til hćgri, er vitaskuld unnin á grundvelli teikningar Auguste Mayers, samferđamanns Paul Gaimards á Ísland, af prúđbúinni konu međ spađafald. Konan á myndin er Máfríđur Sveinsdóttir í Reykjavík, sem fćddist áriđ 1815. Hún var jafnan kölluđ Fríđa Sveins. Fríđa var dóttir Sveins Ólafssonar á Arnarhóli. Hún sleit barnsskónum í mikilli fátćkt í Arnarhólsbćnum. Kotiđ var rifiđ áriđ 1828. Fríđa var framreiđslustúlka á klúbbnum ţegar Gaimards-leiđangurinn var í Reykjavík og virđist svo sem ţeim Frökkunum hafi litist nokkuđ vel á hana.

Ekki veit ég hvort Fríđa hafi veriđ sleip í frönsku, en ţađ hindrađi ekki náin kynni hennar viđ einn Fransmanninn. 26 ára franskur stúdent, Xavier Marmier ađ nafni, sem međ var í föruneyti Gaimards, eignađist barn međ Fríđu. Ávöxtur ţess sambands kom í heiminn áriđ 1837 og var ţađ drengur sem kallađur var Sveinn Xavier. — Ţegar Sveinn Ólafsson, fađir Fríđu, varđ ađ flytja frá Arnarhóli, reisti hann sér bć, er hann kallađi Ţingvöll, ţar sem nú er Skólastrćti.

Afdrif Fríđu voru ţau ađ hún fluttist til Danmerkur, ţar sem hún giftist skósmiđ. Fornleifur hefur grafiđ ţađ upp ađ hann hét Peter Adolph Jensen (f. 1818). Hann er skráđur áriđ 1845 sem skomagersvend til heimilis ađ Ny Kongensgade 233, sem er Ny Kongensgade númer 7 í dag. Jensen deyr og giftist ţá Málfríđur aftur áriđ 1853, ţá 38 ára gömul, Carl Johan Fagerstrřm skósmiđ sem var 31 árs. Líklegast er hćgt ađ finna meira um örlög Málfríđar, en til ţess hef ég ekki tíma eins og er.

Ny-Kongensgade-7-5

Í ţessu húsi, á jarđhćđ, bjó Málfríđur međ fyrri dönskum manni sínum, Peter Adolph Jensen.

Pétur Pétursson ţulur taldi ađ sonur Málfríđar, Sveinn Xavier, hafi ekki orđiđ gamall. Um Xavier Marmier, stúdentinn sem elskađi Fríđu, hefur Elín Pálmadóttir síđan skrifađ frábćra grein um í Morgunblađiđ áriđ 1993 og um ástarćvintýri Marmiers (ţau voru fleiri en eitt) unga  í Reykjavík, sem ég hvet menn til ađ lesa (sjá hér) Ţar fór Elín Pálma á flug međ hjálp hjónanna Giselle Jonsson og Sigurđar Jónssonar. Í greininni kemur fram hvađa litir hafa veriđ í búningi ţeim sem ungfrú Málfríđur var í ţegar hún var teiknuđ í Reykjavík. Malfríđur var Belle de Reykjavík, ađalskvísan í bćnum.

Marmier var sćmilega frćgt skáld, rithöfundur og prófessor í Rennes. Hann var sömuleiđis međlimur í Académie française. Jónas Hallgrímsson gerđi lítiđ úr Xavier í skrifum sínum líkt og kemur fram í grein Elínar. Blái frakkinn og gullknapparnir hans Jónasar hafa vćntanlega ekki gengiđ eins í augun á Fríđu, eins og ekta Fransmađur sem hvíslađi hlý orđ af ástríđu í eyru ungmeyja í Reykjavík. 

Marmier,_Xavier,_par_Truchelut,_BNF_Gallica

Mađurinn sem elskađi Fríđu Sveins í Reykjavík - um stund - en einnig margar ađrar meyjar. Xavier Marmier (1788-1892) var ţađ sem í dag kallast einarđur rađflagari. Hann hćtti fyrst ţeirri iđju sinni frekar seint á ćvinni, eđa er hann missti son sinn og eiginkonu međ stuttu millibili.

Kannski var hún Fríđa Sveins sett á myndina efst međ fjarskyldum ćttingjum sínum, Sömunum, af hreinni tilviljun. Til dćmis er menn uppgötvuđu á síđustu stundu fyrir útgáfu, ađ ţeir vćru búnir ađ gleyma Íslandi. En ástćđan gćti ţó veriđ önnur. Nokkrir ferđalangar sem til Íslands komu líktu litarhafti Íslendinga viđ litarhaft Sama. Ţóttu sumum ferđalöngum báđar ţjóđirnar eitthvađ grámyglulegar og líkar í fasi. Sólarleysi gćti veriđ skýringin, en einnig erfđir. Ţćr hafa hafa leikiđ suma Íslendinga grátt, en Málfríđur gerđi sitt besta til ađ bćta úr. Já kvennasagan er mjög vanrćkt grein.


Síđustu hreindýrin á Suđvesturlandi

Auguste Mayer 1838 c
Man einhver lesenda Fornleifs eftir ţví ađ hafa heyrt ćttingja sína segja frá hreindýrum ţeim sem kúrđu á Hengilssvćđinu fram til 1930? Kannski vill svo vel til ađ
einhver eigi í fórum sínum ljósmyndir af síđustu dýrunum, eđa t.d. málverk.

Síđast hreindýriđ Suđvestanlands var fangađ skömmu fyrir 1930 á Bolavöllum sunnan viđ Húsmúlarétt, nćrri Kolviđarhól.

Myndin, steinprentiđ, hér af ofan af hreindýrum sem urđu á leiđ leiđangursmanna Gaimards milli Reykjavíkur og Ţingvalla er ađ finna í stór verki Paul Gaimards um Ísland frá 1838. Ég man ekki eftir ţví ađ nokkur hafi notađ ţessa mynd í bćkur eđa greinar um íslensk hreindýr. En ţarna eru ţau nú blessuđ, svört á hvítu.

Hvar eru hreindýrin nákvćmlega stödd á myndinni í verki Gaimards? Kannast einhver viđ kennileiti á steinprenti Jolys og Bayots eftir teikningu meistara Auguste Mayers?


Ísland til sýnis í Tívolí áriđ 1905

DNT-119096 2
Myndin hér ađ ofan ekki frá alţjóđaţingi baráttukvenna áriđ 1905. Hún er frá sýningu í Tívoli sumariđ 1905 og snemma hausts ţađ ár, sýningu sem fór fyrir brjóstiđ á sumum Íslendingum sem kölluđu hana skrćlingjasýninguna.

Á sýningunni var ćtlunin ađ sýna skemmtanaglöđum Dönum hvađ var ađ gerast í nýlendum ţeirra, sem og í Fćreyjum og á Íslandi. Fullt nafn sýningarinnar var Dansk Koloniudstilling samt Udstilling fra Fćrřerne og Island.

DNT-119096


Ţó svo ađ sumir Íslendingar hafi á síđari árum veriđ ađ halda ţví fram á heimavettvangi sem og erlendis, en vegna algjörrar vanţekkingar eđa vegna misskilning, ađ litiđ hafi veriđ á Ísland sem nýlendu (koloni) á ţeim tíma sem sýningin var haldin, ţá fer ţví víđs fjarri. Einnig hafa einstaka furđufuglar í stétt danskra sagnfrćđinga, ţ.m.t. Bo Lideggaard sem keppist viđ ađ skrifa sögu Danmörku ađ smekk og ađallega smekkleysu ákveđins flokks í Danmörku, veriđ ađ halda ţví fram ađ Grćnland hefđi aldrei veriđ nýlenda. Ţađ er álíka mikil fjarstćđa. Ţetta eru skilningsslys, sem sýna vanţekkingu á sögu landanna og jafnvel erfiđleika viđ lestur.

DNT-120272
Sýningin í Tívolí var ekkert freakshow, og ţađ ađ setja Íslendinga og "kóloníurnar" saman var ekki gert međ illum ásetningi. Ţađ var fyrst og fremst viđleitni til menningarauka í skemmtigarđinum. En sýningin, og sér í lagiđ spyrđing Íslands viđ nýlendur fór fyrir brjóstiđ á mörgum og kallađi félagsskapur ungra Íslendinga í Kaupmannahöfn sýninguna eins og fyrr segir. Skrćlingjasýninguna. 

Sá titill kom nú helst til af af fordómum Íslendinga, sem litu međ fordómafullum augum samtímans á Grćnlendinga sem undirmálsfólk eđa og  vildu ekki vera undir sama ţaki og ţeir og negrar afkomendur ţrćla í Vestur-Indíaeyjum Dana. Íslendingar voru vitaskuld betri, ađ eigin sögn, og ţeir meintu ţađ.

Sýningin varđ til ađ frumkvćđi hinar margfrćgu konu Emmu Gad sem lét margt til sín taka.  Hún reyndi ađ komast til móts viđ óskir Íslendinga fyrir ţessa sýningu,  ţegar hún sá ađ Íslendingar í Kaupmannahöfn móđguđust, og t.d. fengu Íslendingar ađ lokum sérskála vegna "sérstöđu" sinnar og nafn sýningarinnar sýnir ljóslega vandann viđ ađ setja Íslendinga međ Grćnlendingum og negrum á sýningu.  Slíkt gerir mađur bara ekki, án ţess ađ móđga hreinustu og bestu ţjóđ í heimi.

Myndin efst sýnir íslenska konu í peysufötum á sýningunni, ásamt fćreyskri konu. Međ ţeim er frú Jensen, sem upphaflega var frá St Croix eyju, en sem hafđi búiđ í Kaupmannahöfn og var gift Dana. Vel virđist fara á međ ţeim kynsystrum og vonandi hafa ţćr getađ skeggrćtt um allt á milli himins og jarđar án ţess ađ láta lithaft og uppruna hafa áhrif á kynnin. Í sýningarbćklingum kveđur viđ annan tón um konuna frá Vestur-indíum og hún er ekki kölluđ frú Jensens heldur negerinden:

forlang af Negerinden en Cocktail, Icecream soda eller anden let Forfriskning og de vil da, medens Solen spiller paa Golfens blaa Havflade og St. Thomas’ Tage drřmme dem langt over Oceanet til de Smaařer, der forhaabentlig en Gang igen skal kunne benćvnes Vestindiens Perler.” 

Vart hefur veriđ hćgt ađ krefjast slíks af íslensku sýningarkonunni, nema ađ ţađ hafi veriđ til siđs ađ krefjast

"mysa, skyrhrćringur og eyjabakstur i regnen i Reykjavík ved peysufatakćllingen fra Hafnarstrćti."

En ţannig var nú ekki talađ um íslenskar konur, enda var Ísland aldrei nýlenda, líkt og sumir halda ţó enn á Íslandi.

Mér sýnist einna helst ađ konurnar séu ađ hlćja ađ látunum í fylliröftunum í Skrćlingafélaginu.

Ef menn vilja lesa sér meira til um ţessa sérstćđu sýningu og um skođanir íslenskra eilífđarstúdenta sem drukku ótćpt Bakkusi til samlćtis, og sjálfsagt til ađ deyfa sćrđar og smánađar ţjóđernistilfinningar sínar, er ágćtt efni um hana hér í vefsíđu um Emmu Gad eđa í góđri grein um Skrćlingjafélagiđ eftir Margréti Jónasdóttur sagnfrćđing í Lesbók MorgunblađsinsHér má síđan lesa sýningarskrána fyrir sýninguna í Tívoli áriđ 1905.

div_ad_hoc_jan_001


Íslenskar konur međ hlutverk á međal ţjóđanna

IMG_0002 c
Ţađ var snemma tekiđ eftir ţví ađ íslenskar konur teldu sig eiga ađ gegna hlutverki á međal ţjóđanna, ţótt öryggisráđ SŢ kćmi ekki til tals fyrr en í síđustu kreppu.

Glöggt er gests augađ ađ vanda. Franskir listamenn sáu fljótlega ţennan stórfenglega eiginskap íslenskra kvenna og stungu upp á alls kyns samstillingum viđ ađrar ţjóđir sem Frökkum ţóttu einkennilegar, dularfullar og framandi.

Ţessi mynd, sem Fornleifur keypti nýlega á fornsölu í Frakklandi, sýnir íslenska konu í faldbúningi á ţingi sameinuđu ţjóđa rómantíkurinnar. Ţví miđur gat skransalinn franski ekki sagt Fornleifi úr hvađa bók myndin er, en hugsanlega er hún úr einhverju riti um ţjóđbúninga og frá ţví um 1850-1870.  Ég er samt helst á ţví ađ ţetta hafi veriđ lausblöđungur, og flestir hallast ađ ţví ađ hann hafi veriđ prentađur 1859. Fólk gat keypt sér slíkar myndir viđ Signubakka á sunnudegi. Slíkar skildingsmyndir hafđi einhver hafđi leikiđ sér viđ ađ handlita. Ţađ mun bara koma í ljós hvers kyns er.

Ţarna má fyrir utan tvćr íslenskar heimasćtur, lengst til hćgri, sjá vel dúđađa ungmeyju frá Kiev, rússneskan bónda, norskan bóndason sem snýr óćđri endanum ađ lesandanum og rauđhćrđan Skota međ sporran-tösku sem virđist líkust dauđum ref. Ţetta sýnir ađ sá sem setti ţennan skoplega fund saman hafđi misskiliđ eldri myndir sem hann notađist viđ. Svo er ţetta samansull kallađ EUROPE og sennilegt ţykir mér einnig ađ ESB fantasíufólk hefur líklega haft svona draumsýn endrum og eins, enda misskilur ţađ svo margt.

Myndin var prentuđ af Dufour, Mulat og Boulanger í París

IMG_0001 b


Nćsta síđa »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband