FŠrsluflokkur: Gamlar myndir og frˇ­leikur

Nesti, te og nřir skˇr

Nř mynd ˙r lei­angri Burnetts og Trevelyans lille

Ljˇsmyndafornleifarannsˇknir eru ÷rugglega me­al hreinlegri fornleifarannsˇkna sem ■ekkjast. HÚr skal sagt frß nřjustu uppg÷tvun Fornleifssafns Ý ■eirri grein.

═ safnauka Fornleifssafns ß pestarßrinu 2020 er ■essi ljˇsmynd frß 1883 (e­a 1886).áForst÷­uma­ur ljˇsmyndadeildar safnsins ■iggur allar haldgˇ­ar upplřsingar um hvar mennirnir sitja og snŠ­a nesti­ sitt. Ůa­ ver­ur vÝst a­eins rß­i­ af fjallinu Ý bakgrunninum.

nŠrmynd a

Myndin var tekin Ý einum af vei­ifer­um Maitland James Burnetts (1844-1918) og Walter H. Trevelyans (1840-1884) til ═sland. LÝklegast mß telja a­ myndin sÚ tekin Ý lei­angri austur fyrir fjall sem hˇfst 31. j˙lÝ 1883.

═slandsfer­um Burnetts og Trevelyans hafa veri­ ger­ gˇ­ skil Ý frßbŠrri bˇk Frank heitins Ponzis, ═sland fyrir aldamˇtin (1993) Ponzi var mikill gr˙skari og safna­i řmsu. ┴ri­ 1987 komst hann yfir ˇvenju merkilegt myndaalb˙m ß fornbˇkas÷lu Ý London. Hann leita­i svo uppi dagbˇk Burnetts Ý einkasafni og bygg­i bˇk sÝna ß ljˇsmyndunum og dagbˇkinni. Og ˙r var­ sagnfrŠ­ileg perla BandarÝkjamanns sem settist a­ ß ═slandi - ■vÝ gl÷ggt er gests auga­ eins og allir vita nema heimalingarnir sem vita allt.

nŠrmynd b

Fimm ger­ir af h÷ttum

Fornleifur ß a­rar myndir sem tengjast lei­÷ngrum Burnetts og Trevelyans, sem bent gŠtu til ■ess a­ sumar myndanna Ý alb˙minu sem Frank Ponzi haf­i upp ß hafi veri­ teknar af Sigf˙si Eymundssyni. HŠgt er a­ lesa um ■a­áhÚr Ý fyrstu ˙ttekt Fornleifs ß Laterna Magica skyggnum sÝnum sem sřna ═sland.

N˙, skemmst er frß ■vÝ a­ segja a­ ljˇsmyndin hÚr efst er ekki me­ Ý bˇk Ponzis. Ůa­ ˙tilokar ■ˇ ekki a­ h˙n sÚ ekki me­ Ý alb˙minu sem hann fann. ╔g er b˙inn a­ senda skilabo­ til Tˇmasar Ponzi tˇmataplantekrueiganda, geirlauksbˇnda og kaffilistamanns m.m. Ý MosfellsbŠ, en er ekki b˙inn a­ fß svar. LÝklegt ■ykir mÚr ■ˇ a­ ljˇsmyndin Ý Fornleifssafni sÚ ekki Ý alb˙mi Br˙armanna ß Tˇmatab˙gar­inum Ý MosfellsbŠ.

┴ pappagrunn sem mynd Fornleifssafns er lÝmd ß hefur veri­ rita­ Our Encampment for Lunch. Iceland. Ůa­ er ekki rith÷nd Burnetts sem vi­ ■ekkjum ˙r dagbˇkinni sem Frank Ponzi haf­i upp ß. Sß sem skrifar var hins vegar ÷rugglega me­ ß myndinni, sem Burnett tˇk.

┌t frß rannsˇknum Frank heitins Ponzi, getum vi­ upplřst lesendur ÷rlÝti­ um kallpeninginn ß myndinni. ═slenskir lˇ­sar ˙tlendinganna sitja alveg sÚr til vinstri. Ůa­ eru ■eir ١r­ur og Einar ZoŰga og einnig ma­ur sem nefndur er til s÷gunnar Ý bˇk Ponzis sem Jˇhannes. Ůeir eru allir frekar ˇskřrir ß mynd Burnetts og hafa lÝklega allir veri­ ß i­i vegna ljˇsmyndat÷kunnar.

Skotarnir og Bretarnir sitja hins vegar Ý andakt kringum tinkassa sem ß stendur RAMMAYAN TEA MANCHESTER. Ůessi forlßta tekassi lei­angursmanna sÚst einnig ß mynd 37 Ý alb˙minu sem Ponzi fann (sjß hÚr a­ ne­an), ■ar sem vei­imennirnir eru lÝka a­ fß sÚr Ý gogginn. Allt eru ■etta s÷mu mennirnir Ý s÷mu f÷tunum. Ponzi taldi hugsanlegt a­ skeggja­i ma­urinn sem horfir undan vi­ myndat÷kuna gŠti hafa veri­ William Gilbert Spence Paterson (1854-1898) breski rŠ­isma­urinn ß ═slandi. Sami ma­ur horfir ni­ur Ý tebollann e­a samloku sÝna ß mynd Fornleifssafns, svo ekki ver­a ■Šr rß­gßtur, hvor ■etta sÚ hann e­a a­ myndin sÚ frß 1883 e­a 1886, leystar Ý ■essu sinni, a­ ■vÝ er forst÷­uma­ur ljˇsmynddeildar Fornleifssafns telur.

Tea for Three

Tea for three, and some milk for the Icelanders, please!á

Ůar sem fyrrgreind mynd, n˙mer 37 (sjß hÚr fyrir ne­an), er s÷g­ tekin ß fyrsta ßningarsta­ hˇpsins ß lei­ hans frß ReykjavÝk til Ůingvalla, er mynd Fornleifssafns sennilega ˙r einhverjum sÝ­ari hßdegisver­ nŠr Ůingv÷llum. Ůa­ gŠti hjßlpa­ sta­kunnugum vi­ a­ sta­setja myndina fyrir Ljˇsmyndadeild Fornleifssafns - me­ fyrirfram ■÷kkum.

Mynd 37 Ponzi


K°bmagergade ßri­ 1894

K°bmagergade 1895

Safnstjˇri Fornleifssafns taldi ßstŠ­u til a­ gle­ja Kaupmannahafnarb˙a sem elska borgina sÝna, ■ˇ h˙n sÚ sˇ­aleg og a­eins falleg ß k÷flum. Hann efast um a­ h˙n hafi veri­ miki­ betri ßri­ 1894. En ■a­ ßr var myndin hÚr fyrir ofan tekin. Ůetta er handlitu­ laterna magica skyggna.

Svo vildi til a­ ma­ur nokkur sem er me­limur ß FB-sÝ­u sem kallast Gamle K°benhavn, birti gamla mynd frß K°bmagergade, sem hann haf­i fundi­ einhvers sta­ar ß vefnum. Taldi hann a­ myndin vŠri frß ■vÝ um aldamˇtin 1900 (sjß ne­st). Ljˇsmyndadeild Fornleifssafns vissi betur, en deildin ß ljˇsmynd sem tekin vara af sama ljˇsmyndara og ß sama sta­ og myndin hÚr fyrir ne­an. Ůi­ sjßi­ mynd Fornleifssafns efst.

IMG_2022 b

┴ámyndinni sÚst fj÷rugt mannlÝf ß einni helstu verslunarg÷tu Kaupmannahafnar. SÚrstakan ßhuga hafa Hafnarb˙ar, sem elska borgina sÝna, sřnt hinu vÝgalegu pˇlitÝi fremst Ý myndinni, enda bera Danir mikla vir­ingu fyrir slÝkum embŠttism÷nnum - eins og vera ber. ┴­ur en langt um lÝ­ur ver­ur ßhugasamur skarinn ß FB-Gamle K°benhavn b˙inn a­ hafa upp ß ■vÝ hver hann var. Brennandi ßhuginn gefur oftast bestu athuganirnar.

118569341_3541102272589761_2372991939679753709_o


Konum stillt upp vi­ vegg

IMG_9086 c

■essum sÝ­ustu og verstu veirutÝmum, ■egar fj÷l■jˇ­akenndin rřrnar ˇneitanlega heldur geyst eftir ˇyfirvegu­ skÝtafer­al÷g lÝtilla mannvitsbrekka, er um a­ gera a­ fara Ý br÷ttustu brekkuna og hefja ˇbeisla­ mansal og annan ˇsˇma sem hŠgt er a­ hella yfir ■jˇ­ina hÚr ß Moggablogginu. Vi­ ver­umá nefnilega a­ vera samstÝga um "fordervelsi" heimsins.

Fornleifur hefur n˙ fengi­ veirurnar margar og er n˙ lÝka kominn me­ slŠma bakterÝu fyrir grŠnlenskum konum og st˙lkum. ┴­ur en Fornleifur ver­ur grřttur og settur Ý gapastokk tel Úg rÚttara a­ afhj˙pa a­ veikleiki Fornleifs er einv÷r­ungu fyrir grŠnlenskum konum sem hann kaupir, og helst fyrir slikk, ■ar hann nŠr Ý ■Šr, stundum ß netinu en annars ß m÷rku­um heimsins. Ůegar hann dregur ■Šr Ý h˙s kastar hann ■eim upp ß vegg og dßist a­ fegur­ ■eirra og glŠsileika vi­ ■ß me­fer­.5 groenlandske piger ved en vŠg b copyright FornleifurLjˇsmyndin var seld sem Laterna Magica skyggna hjß fyrirtŠkinu Newton og Co. Ltd. Ý Covent Garden Ý Lund˙num. FyrirtŠki­ var ■ar til h˙sa ßátÝmabilinu 1912-25. Myndin er lÝklega frß ■vÝ fyrir 1920. Frˇtt fˇlk ßáGrŠnlandi og Ý Danm÷rku vinnur n˙ a­ ■vÝ fyrir Fornleif a­ fß ˙r ■vÝ skori­ hvar myndin var tekin, en ■a­ var vafalaust ß Vestur-GrŠnlandi. ŮvÝ mi­ur hefur hvorki var­veist heiláserÝa me­ myndum frß GrŠnlandi frß Newton & Co Ltd., nÚ skrß yfir slÝkar myndir.

VÝst mß n˙ telja, a­ rennusteinsdˇmarar Raufarhafnar dŠmi Fornleif sem VÝnsteinsdˇna og setji hann Ý g÷ngugrind. ŮvÝ langar mig a­ taka ■a­ greinilega fram a­ a­eins er um kaup ß ljˇsmyndum a­ rŠ­a af grŠnlenskum konum, Ý alls konar stellingum, en kappklŠddar. Eins og allir vita er Fornleifur me­ sterk s÷fnunargen, en aftur ß mˇti veika litninga gagnvart fegur­ kvenna hvers konar. ١ safnar karlinn myndum af Ýslenskum karlm÷nnum frß 19. ÷ld. Ůa­ ver­ur a­ vera smß ljˇtleiki Ý veruleikanum.

Fornleifur hefur ß­ur greint frß grŠnlenskum kvenpeningi Ý geymslum hans, sem eru Ý miklu uppßhaldi hjß honum. Sjß t.d. myndina og s÷guna af Sofie litlu Ý Upernavik hÚr.

IMG_6429 detail

N˙ Ý mi­ri veiruplßgu ■eirri sem Drottinn hefur lagt ß her­ar ■jˇ­anna, leyf­i Fornleifur sÚr a­ vera gˇ­ur vi­ sjßlfan sig og kaupa smß gott handa sjßlfum sÚr ß laugardegi. Hann keypti fimm grŠnlenskar st˙lkur ß fŠti. Ůurfti ekki einu sinn a­ sˇtthreinsa ■Šr. Hann kenndi svo Ý brjˇsti um ■Šr ■ar sem ■Šr h÷f­u or­i­ ˇmˇ­ins og afvegalag­ar einhvers sta­ar ß Englandi ß fyrri hluta 20. aldar, jafnvel rÚtt eftir spŠnsku veikina. N˙ eru ■essar fimm konur komnar Ý bßs hjß Fornleifi. Hann strřkur ■eim mj÷g en kastar ■eim anna­ slagi­ ß vegginn.

En ■ar sem karlinn er dˇni eins og allir kallar - og dˇnar eiga ■a­ til a­ vilja deila gle­i sinni me­ ÷­rum, ßkva­ Fornleifur, eftir m÷rg varna­aror­ og fj÷lm÷rgáammen frß mÚr ritstjˇranum, a­ breg­a konunum fimm upp ß vegginn hÚr Ý von um a­ ■a­ veitti gle­i Ý mi­ju kˇrˇnafaraldrinu. Lekur n˙ neftˇbaki­ ˙r n÷sum sumra smekkmanna, Štla Úg.


Kaupmannahafnarmyndir Fornleifs

IMG_2198 b

Kaupmannahafnarb˙ar elska hina skÝtugu og subbulegu h÷fu­borg sÝna sem algj÷rlega hŠfileikalausir arkitektar n˙tÝmans vinna skipulega vi­ ey­ileggingu ß.

┴ fÚsbˇkinni Gamle K°benhavn, ■ar sem hŠgt er a­ frŠ­ast miki­ um Kaupmannah÷fn li­inna tÝma, setti Úg um daginn enn eina ljˇsmynd af borginni. Myndin er var­veitt Ý ljˇsmyndasafni Fornleifs. Myndin hefur vaki­ mikla hrifningu og hefur hafa n˙ 600 manns "lŠka­" myndina. H˙n sřnir rß­h˙si­ Ý Kaupmannah÷fn Ý byrjun sÝ­ustu aldar.á

Myndin af rß­h˙sinu fŠr menn sig til a­ dreyma um betri tÝma, me­ farsˇttum, barnavinnu og ßn votts af velfer­ar■jˇ­fÚlagi.

IMG_2205c

Myndin er var­veitt ß laterna magica skyggnumynd, sem tilheyr­i safni skordřrafrŠ­ingsins Levi Walter Mengel (1864-1941), BandarÝkjamanns sem var me­ Ý lei­angri Robert Edwin Pearys ßri­ 1891. Mengel var einnig Ý lei­angri til a­ leita a­ Peary ßri­ 1992. Mengel skaust nefnilega "a­eins heim" Ý millitÝ­inni.

220px-LeviWMengel

Levi Walter Mengel

Fyrir fßum ßrum fˇr safn eitt Ý BandarÝkjunum, sem Mengel bygg­i upp, Ý algj÷ru menningarleysi a­ selja skyggnusafn Mengels ß uppbo­i. Safnstjˇranum ■ˇtti greinilega ekkert vari­ Ý ljˇsmyndasafn Mengels og Ý BandarÝkjunum tÝ­kast ■a­ a­ selja ÷mmur sÝnar eins og vi­ vitum. HrŠ­ilega vont fˇlk (bad people).

Fornleifur nß­i ■vÝ mi­ur a­eins Ý nokkrar myndir frß Danm÷rku og GrŠnlandi ˙r ■essu merka safni, myndir sem sumar eiga sÚr ekki hli­stŠ­ur. Myndina efst tˇk Mengel ekki sjßlfur. H˙n var gefin ˙t af fyrirtŠkinu Underwood & Underwood Ý New York 1909 e­a -10.

Ůi­ getir sÚ­ fleiri Kaupmannahafnarmyndir Fornleifs me­ ■vÝ a­ fara ßá■ennan hlekk og klikka ß hausmyndina af safnver­i Fornleifs me­ pÝpuna. LÝklega ■arf ma­ur a­ gerast fÚlagi Ý Gamle K°benhavn til a­ sjß myndirnar. Ůa­ er vÝst frekar au­fengi­, og nokkrir ═slendingar eru ■arna ■egar eins og grßir og svarthvÝtir kettir.


VeftÝmariti­ Her­ubrei­ stelur ljˇsmynd

eimskip_1930

Vi­bˇt 6.3.2019 - Her­ubrei­ hefur n˙ birt nafn h÷fundar ljˇsmyndarinnar

31. jan˙ar 2019 birtist smßklausa ß TÝmaritinu Her­ubrei­ sem Karl Th. Birgisson er Ý forsvari fyrir. Klausan ber fyrirs÷gnina Einn Ý ßh÷fn og er eftir ┌lfar Ůormˇ­sson. H˙n fjallar um ■au ÷rl÷g sem kapÝtalisminn hefur skapa­, og sem veldur ■vÝ a­ a­eins einn ═slendingur er Ý ßh÷fn ß Ýslensku skipi. NŠrvera ═slendings varnar ■vÝ greinilega ekki a­ skip fßi ß sig brotsjˇ.

Til a­ myndskreyta klausuna gripu menn Ý Her­ubrei­arlindum til vafasams myndastulds Ý anda verstu kapÝtalista. Ůeirátˇku hluta af ljˇsmynd sem Úg hef teki­ Ý Kaupmannah÷fn og hef birt ß tveimur blogga minna hÚr og hÚr ß Fornleifi. Her­ubrei­armenn birtu hana ßn ■ess a­ nefna h÷fund ljˇsmyndarinnar.

Her­ubrei­

Skjßmynd afávefritinu Her­ubrei­

╔g haf­i samband vi­ Her­ubrei­ og fÚkk tv÷ sv÷r, nafnlaus:

"SŠll og og forlßttu sÝ­b˙i­ svar. N˙ leggjumst vi­ Ý rannsˇknir. Vitum ekki hvernig myndin komst Ý myndabankann okkar, en takk fyrir a­ lßta vita." Og sÝ­ar: "SŠll Vilhjßlmur. Me­ fullri vir­ingu fyrir frŠ­ist÷rfum ■Ýnum, ■ß getum vi­ ekki fallist ß a­ myndin sÚ eftir ■ig, ■ar sem h˙n er hluti af auglřsingu frß EimskipafÚlagi ═slands, eftir ■vÝ sem vi­ komumst nŠst. Endilega lßttu vita ef vi­ f÷rum vill vegar."

Ůar sem Úg taldi mig hafa skřrt mßli­ ˙t fyrir Her­ubrei­arritstjˇranum, e­a rÚttara sagt ■eim huldumanni sem svara­i mÚr, a­ ■eir mŠttu nota ljˇsmynd mÝna ef ■eir birtu nafn mitt og greindu frß ■vÝ hvar myndin sem ■eir skßruábirtist skrifa­i Úg fyrr Ý dag til "Her­ubrei­ar÷rŠfa":

SŠl "Her­ubrei­"

╔g tˇk ljˇsmyndina af auglřsingu Ý 80 ßra dagbla­i sem var­veitt er Ý RÝkisskjalasafninu Ý Kaupmannah÷fn. ╔g birti myndina ß bloggum mÝnu Ý lßgri upplausn, en h˙n haf­i ekki veri­ uppi ß bor­um ═slendinga fyrr en a­ Úg ger­i henni skil.

Ůar sem engin undirritar skilabo­ "TÝmaritsins Her­ubrei­ar" til mÝn undir nafni, get Úg ekki teki­ ■essi sv÷r ykkar alvarlega. En mÚr er full alvara og hinn nafnlausi ma­ur sem svarar fyrir Her­ubrei­ er a­ mÝnu mati ˇvenjulega kokhraustur ■egar hann ver ■jˇfna­ ß myndverki mÝnu.

Ljˇsmyndin, sama hve lÚleg h˙n er,á er verk mitt. ╔g mi­la­i ■essari 80 ßra auglřsingu Ý morgunbla­inu Politiken til ═slendinga ß bloggum mÝnum.á┴­ur en ■a­ ger­ist var auglřsingin ekki ■ekkt ß ═slandi og var t.d. ekki me­ Ý bˇk um s÷gu EimskipafÚlagsins. VeftÝmariti­ Her­ubrei­ tekur svo myndina og sker hana Ý b˙ta og birtir einn b˙tinn ßn ■ess a­ minnast ß h÷fund. H÷fundar myndverka hafa rÚtt og Úg er h÷fundurinn.

Vinsamlegast geti­ h÷fundar ljˇsmyndarinnar sem ■i­ hafi­ nota­. Nafn hans stendur fyrir ne­an ■essi sv÷r.

Vir­ingarfyllst,

Vilhjßlmur Írn Vilhjßlmsson

á

Vi­bˇt 6.3.2019 kl. 01.35áHERđUBREIđ hefur fyrir 10 mÝn˙tum sÝ­an vinsamlegast fallist ß ˇsk mÝna og merkt mynd mÝna mÚr (reyndar sÚst myndin ekki lengur, en ■a­ er tŠknilegt atri­i sem Her­ubrei­armenn ver­a a­ leysa). Myndin mun a­ s÷gn hafa veri­ notu­ ß­ur ß Her­ubrei­. ╔g ■akka fyrir hei­arleg vi­br÷g­ Her­ubrei­ar og ver­ a­ fara a­ vara mig ß ■vÝ a­ "stela" myndum frß ÷­rum. Vi­ ver­um ÷ll a­ passa okkur og athuga hva­ ma­ur er a­ taka. ╔g var ekki ß h÷ttunum eftir grei­slu, en stundum er ■a­ vÝst tilgangur manna.


“A short stocky man with white hair and a bulldog-like appearance”

Thors Bjarni Fornleifur

Ůannig lřsti New York Times Bjarna Benediktssyni forsŠtisrß­herra er hann kom til BandarÝkjanna ■. 13. mars 1949. Engu er lÝkara en a­ veri­ sÚ a­ lřsa Al Capone. Bjarni var a­eins 41 ßrs ■egar myndin hÚr a­ ofan er tekin og var greinilega ß engan hßtt samkeppnisfŠr vi­ nafna sinn Ýán˙tÝmastjˇrnmßlum hva­ var­ar sex-appeal, enda ekki me­ internet. ┌tlit er ekki allt. Bjarni var annßla­ur gßfuma­ur og ■a­ trekkir konur meira en of lÝtil jakkasett, get Úg upplřst af eigin reynslu.

Ůessi ljˇsmynd er n˙ til Ýá Fornleifssafni sem vex fiskur um hrygg. Halda mŠtti a­ Thor Thors sÚ a­ spyrja Bjarna, hvort bj˙gun og smÚri­ sÚ or­i­ ˇdřrara ß ═slandi en ß­ur var. Bjarni svarar Ý hugsunum mÝnum. "╔ttann sjßlfur".

Bjarni sag­i hins vegar sannarlega eftirfarandi Ý rŠ­u er hann undirrita­i varnarsamningáNor­uratlandshafsbandalagsins Ý Washington ■ann 4. aprÝl 1949:

My people are unarmed and have been unarmed since the days of our Viking forefathers. We neither have nor can have an army… But our country is, under certain circumstances, of vital importance for the safety of the North Atlantic area.

Ůetta var lÝklega alveg rÚtt hjß Bjarna, en ekki er ritstjˇri Fornleifs viss um a­ Bjarni fjarfrŠndi minn hafi veri­ eins hrŠddur vi­ uppiv÷­slusemi nasista Ý Nor­ur-Atlantshafi fyrir 1940 eins og hann var vi­ komm˙nistana ßri­ 1949.á Hann fˇr m.a. til Ůřskaland ßri­ 1939, lÝkt og margir ═slendingar, bŠ­i a­dßendur 3. rÝkisins og a­rir. Ůß var hann prˇfessor Ý l÷gum, sem ma­ur gat or­i­ mj÷g au­veldlega ß ■essum tÝma, sÚr Ý lagi ef menn voru vel gefnir en samt prˇflausir.á Bjarni var hugsanlega b˙inn a­ skrifa mikla lofrŠ­u um Ůřskaland eftir utanlandsfer­ina ßri­ 1939, en hernßm Breta hefur ÷rugglega st÷­va­ ÷ll ßform Bjarna um birtingu ß slÝku efni. ١ tala­i Bjarni um ■essa fer­ sÝna ß fundum ß ═slandi, en ■Šr rŠ­ur eru lÝklega horfnar ˙r skjalasafni hans Ý Ůjˇ­skjalasafni, sem fÚkk rosalegt General Motor make-over hÚr um ßri­.

Myndir segja vitaskuld margt, en ■ˇ ekki allt. Ůegar Bjarni Benediktsson var utanrÝkisrß­herraákomst hann oft a­eins Ý opinberar utanlandsfer­ir vegna ■ess a­ velunnari ═slendinga, C.A.C. Brun rß­uneytisstjˇri Ý Danska utanrÝkisrß­uneytinu og fyrrum sendirß­sritari Ý ReykjavÝk, sß til ■ess a­ hann gleymdist ekki. Ůetta ger­ist til dŠmis ßri­ 1948 Ý jan˙ar ß rß­stefnu norrŠnna utanrÝkisrß­herra. Brun reit Ý dagbˇk sÝna:

"Vi tog imod paa Bristol. Dagen igennem ordinŠrt nordisk Udenrigsministerm°de, Island inkluderet. Bjarni Benediktsson spiller, imidlertid som sŠdvanlig, en aldeles ynkelig Rolle..."

C.A.C. Brun bjˇst vi­ einhverju? meiru af embŠttism÷nnum unga lř­veldisins, sem hann haf­i stutt manna mest Ý fŠ­ingarhrÝ­unum. Hann var hins vegar stˇrhrifinn af Thor Thors.

Vitaskuld er ekki hŠgt a­ b˙ast vi­ ■vÝ a­ ungt lř­veldi lÝtillar ■jˇ­ar hef­i ■jßlfa­a embŠttismenn og rß­uneyti eins og Danir h÷f­u ■rˇa­. En ■a­ samt mj÷g athyglisvert til ■ess a­ hugsa a­ bensÝndŠluma­ur ˙r Skagafir­i sem leggur fyrir sigáb˙ktal og tilfallandi dřra- og mubluhljˇ­, telja sig enn gjaldgengan fulltr˙a lř­veldisins ß erlendum vettvangi. Ůegar kona me­ BA prˇf og pˇstbur­arreynslu Ý Kaupmannah÷fn getur sest Ý Š­stu embŠtti me­ cum laude vottor­ frß fyrirmennum ß ═slandi upp ß vasann - eftir a­ h˙n reyndi Ýtreka­ a­ komast Ý Íryggisrß­ SŮ me­ hjßlp Assads og p÷nnuk÷kubaksturs Ý New York - , er Ýslenska rÝki­ enn hßlfgert bleyjubarn.

En Ý samanbur­i vi­ manninn sem lÚt dŠluna ganga ß Klaustri og vinkonu Assads, var Bjarni Ben bara nokku­ klßr pˇlitÝkus. Blessu­ sÚ minning hans.


A­sto­arma­ur Hundadagakonungs

Jˇn og S˙sanna

Nřlega sřndi ritstjˇrinn ß Fornleifi ■rjßr fßgŠtar og gamlar ljˇsmyndir, laterna magica skyggnur, teknar af bandarÝskum ljˇsmyndara. ŮŠr eru hluti af litlu safni Kaupmannahafnarljˇsmynda sem er n˙ var­veitt Ý ljˇsmyndasafni Fornleifs. Myndir ■essar sřndi ritstjˇrinn ß FB Gamle K°benhavn. Myndirnar eru frß řmsum st÷­um Ý Kaupmannah÷fn. ŮŠr eru frß lokum 19. aldar og eru ekki ■ekktar Ý s÷fnum Ý Danm÷rku. Fornleifur nß­i Ý ■Šr ß uppbo­i Ý BandarÝkjunum.

Einn af ■eim sem ger­i athugasemdir vi­ ljˇsmyndirnar var ma­ur sem bar hi­ kunnuglega Šttarnafn Effers°e, Henrik Effers°e. ╔g vissi strax a­ ■arna vŠri kominn fjarskyldur Šttingi ˙r FŠreyjum. Ůegar Úg sřndi Kaupmannahafnarb˙um me­ ßhuga ß g÷mlum ljˇsmyndum, mynd af ungum manni sem gondˇla­i ß fur­ulegri uppfinningu sinni ß Slotsholmskanalen fyrir framan Christiansborgarh÷ll sem ■ß voru r˙stir einar) rÚtt fyrir aldamˇtin 1900.

Stakk Úg upp ß ■vÝ vi­ Effers°e a­ ma­urinn ß myndinni vŠri ef til vill einhver Effer°e┤ren, og kannski frŠndi okkar. Ůß kom Ý ljˇs a­ Henrik Effers°e var ekki Ýslenskum Šttum fyrir ekki neitt. Hann haf­i gÝfurlegan ßhuga ß ŠttfrŠ­i, sem Úg hef hins vegar ekki. ╔g gat ■ˇ lßti­ honum Ý tÚ betri upplřsingar um forfe­ur okkar ß ═slandi, en hann haf­i ß­ur haft, bŠ­i af Islendingabˇk.is, en einnig ˙r handrita­ri Šttarbˇk sem ŠttfrŠ­ingur einni reit fyrir mˇ­urafa minn Vilhelm Kristinsson (sjß hÚrhÚr og hÚr) um 1920.

Greinilegt er a­ Engeyjarangi Šttarinnar (svo k÷llu­ EngeyjarŠtt), sem kominn er ˙t af PÚtri Gu­mundssyni (1786-1852) einum af yngri brŠ­rum Jˇns (forf÷­ur mÝns), hefur eigna­ sÚr Šttartengslin vi­ Jˇn greifa og Effers°e-Šttina Ý FŠreyjum. Ůa­ er frekar fyndi­, ■vÝ altala­ var Ý fj÷lskyldunni Ý gamla daga a­ PÚtur litli vŠri lÝkast til lausaleiksbarn; Ůa­ skřrir kannski ßgŠta hŠfileika hans til a­ safna au­Šfum, sem ekki var ÷­rum gefi­ Ý systkinahˇpnum sem taldi Ý allt 12 b÷rn.

Svo greinir ■essi fjarfrŠndi minn sem Štta­ur er ˙r FŠreyjum, en břr eins og fj÷lskylda hans hefur gert sÝ­an um 1930 ß Sjßlandi, frß ■vÝ a­ hann eigi ljˇsmynd af Jˇni Gu­mundssyni (sjß efst) sem var brˇ­ir langalangalangalangafa mÝns GÝsla Gu­mundssonar (1787-1866). Ůetta ■ˇttu mÚr tÝ­indi Ý lagi. Jˇn er langalanglangafi Henrik Effers°e.

FrŠndi minn - Jˇn greifi

Jˇn Gu­mundsson (1774-1866) var enginn annar en Jˇn greifi, a­sto­arma­ur J÷rundar Hundadagakonungs JŘrgen JŘrgensens/J°rgen J°rgensens), sem allir ═slendingar ■ekkja, en vita fŠstir a­ hann ßtti Šttir a­ rekja til Sviss (sjß hÚr).

Jˇn fÚkk ekki greifatitilinn af J÷rundi. Nafnbˇtin kom til af ■vÝ a­ Jˇn var ritari hjß Frederik Christofer Trampe greifa (1779-1832) og sinna­ist ■eim. Trampe rak Jˇn umsvifalaust ˙r ■jˇnustu sinni. Eftir ■a­ gßfu spÚfuglarnir Ý h÷fu­sta­num Jˇni greifatitilinn. Tali­ er a­ Jˇn hafi ßtt mikilla harma a­ hefna, ■egar hann gekk Ý li­ me­ J÷rundi og setti Trampe stiftamtmann af.

Er skammlÝft veldi J÷rundar hrundi ger­i Jˇn sÚr grein fyrir ■vÝ a­ hann yr­i a­ koma sÚr af landi brott. Hann lenti Ý FŠreyjum 1816 og ger­ist ■ar gˇ­ur borgari, kennari og řmislegt anna­. 1817 tˇk hann upp Šttarnafni­ Effers°e (oft kalla­ Effers÷ ß ═slandi) sem er eins og menn vita "ford÷nskun" af hinni Ý eina tÝ­ f÷gru undurf÷gru eyju Írfirisey, sem var Ý eigu f÷­ur hans Gu­mundar Jˇnssonar (1757-1826) og konu hans Gu­rÝ­ar Ottadˇttur (1756-1826). Ůau hjˇnin eignu­ust 12 b÷rn, en fj÷gur dˇu barnung e­a Ý Šsku.

Myndin af a­sto­armanni J÷rundar er lÝklega frß ■vÝ um 1865. Hann situr ■arna settlegur ÷ldungurinn ßsamt fŠreyskri konu sinni, S˙s÷nnu Olesdatter (f. 1797) frß Vestmanna (Vestmannahavn) ß Straumey.

Ekki veit Úg til ■ess a­ a­ ljˇsmynd af Jˇni Gu­mundssyni hafiá birst ß ═slandi fyrr en n˙. Ůa­ kann a­ vera, en ef svo er ekki, er einu sinni allt fyrst. Vart er hŠgt a­ komast nŠrri Hundadagakonungi en ■a­. Ljˇsmyndir af honum eru ekki til og mßlverk og h÷ggmynd ß br˙ vir­ast ekki me­ vissu sřna sama manninn. á

Einnig er til mynd af ■eim hjˇnum hverju fyrir sig. HÚr er ein ■eirra af Jˇni.

Jon-Gudmundsson-Effersoee-f-14-08-1784-d-02-02-1866Fornleifur lřsir hÚr me­ eftir mßlverki af lÝfver­i J÷rundar Ý blßum treyjum sÝnum me­ kor­a og mikla rei­kßpur yfir her­ar, ■ar sem ■eir fara rÝ­andi um hÚru­ ßástertsstřf­um hrossum. Ůanga­ til ■a­ ver­ur grafi­ upp, er hÚr mynd J÷rundar sjßlfs af dansiballi Ý ReykjavÝk. Ătli Jˇn Gu­mundsson hafi veri­ gˇ­ur lancier-dansari vi­ undirleik fi­lara og trymbils? Hva­ kunnu ekki menn sem ˇlust upp ÝáÍrfirisey og Skildinganesi? Er ■etta ekki hann vi­ hŠgri gluggann a­ bjˇ­a fr˙entimmeri upp Ý polka? J÷rundur

Ůakkir

Mig langar a­ ■akka Henrik Effers°e fyrir a­ leyfa mÚr a­ sřna myndina af forf÷­ur sÝnum hÚr ß Fornleifi. MÚr er s÷nn ßnŠgja af ■vÝ, sÚr Ý lagi ■egar Úg hugsa til ■ess a­ ekki er einu sinni vÝst, hvort til er mynd af langafa mÝnum Kristni Egilssyni, sem kominn var af GÝsla Gu­mundssyni, brˇ­ur Jˇns greifa.á Svo vita­ sÚ til eru engar eldri myndir til af fˇlki Ý minni grein Šttarinnar undan Gu­mundi Jˇnssyni, a­rar en af tveimur b÷rnum Kristins heitins.


Meira um gar­ah˙funa

DMR-160996

HÚr ß Fornleifi hefur ß­ur veri­ skrifa­ um gar­ah˙funa (sem einnig var k÷llu­ kjˇlh˙fa og tyrknesk h˙fa). Ůa­ var gert ˙t frß myndskyggnu frß lokum 18. aldar Ý safni hans sem sřnir slÝka h˙fu borna af ReykjavÝkurmeyju.

Ůetta h÷fu­fat fŠr ekki nß­ fyrir tÝskudrˇsunum Ý Ůjˇ­b˙ningarß­i, sem er vitaskuld mj÷g mikilvŠgt fyrirbŠri Ý landi ■ar sem fˇlk segist ekki vera ■jˇ­ernissinna­.

═ byrjun ■essa ßrs uppg÷tva­i Úg fleiri heimildir um gar­ah˙funa, sem aldrei fÚkk nß­ fyrir sjˇnum ■jˇ­b˙ningasÚrfrŠ­inga ß ═slandi.

Danski li­sforinginn, landk÷nnu­urinn, fornfrŠ­ingurinn og ═slandsßhugama­urinn Daniel Bruun sřndi ■essari h˙fu nokkurn ßhuga og teikna­i hana Ý ■rÝgang. Teikningar hans eru var­veittar Ý Danska Ůjˇ­minjasafninu. ╔g birti ■essar myndir hÚr Ý von um a­ einhverjar ■jˇ­ernissinna­ar konur geri ■essu pottloki hŠrra undir h÷f­i, ■vÝ ■a­ getur allt eins veri­ eldri hef­ fyrir en t.d. sk˙fh˙funni. Gar­ah˙fan gŠti jafnvel haft mi­aldarŠtur (sjß hÚr).

Fornleifur er ß ■vÝ a­ menn hafi hugsanlega fari­ a­ kalla h˙fu ■essa gar­ah˙fu,áeftir garderhue, d÷nskum hermannah˙fum Ý lÝfvar­ali­i konungs.

GardereBjarnarskinnsh˙fur voru ekki einu h÷fu­f÷t lÝfvar­ar konungs. Teikningin er frß 1886.

DMR-161026 b

DMR-161021 b


DÚjÓ vu

1957 lŠkjatorg 2

Eftirfarandi myndatexta mßtti lesa ß baksÝ­uáAl■ř­ubla­sins sßluga sunnudaginn 13. j˙nÝ 1965.

Gamli sÝmklefinn ß torginu horfinn

ËđUM er mi­borgin a­ breyta um svip, g÷mul og vir­uleg verzlunarh˙s ˙r timbri eru rifin og Ý ■eirra sta­ rÝsa himinhßir bankar og skrifstofubyggingar ˙r stßli og gleri. Og n˙ er gamli sÝmaklefinn ß LŠkjartorgi horfinn, hann hefur sta­i­ ■arna Ý nokkra ßratugi, en til hvers vita lÝklega fŠrri, ■vÝ sÝminn ■arna hefur yfirleitt ekki veri­ Ý sambandi, en ■a­ er sama,turninn setti sinn svip ß bŠinn og er ekki laust vi­ a­ LŠkjartorg sÚ heldur sviplausara eftir a­ hann hvarf.

Ritstjˇri Fornleifs var tŠpra 5 vetra ■egar ■essi hrŠ­ilegi atbur­ur ßtti sÚr sta­. Hann man ■vÝ lÝti­ eftir ■essum merka sÝmklefa og ■urfti sjaldan a­ hringja. Er ekki eins sÝmˇ­ur og margir landar hans.

١ hitna­i honum um hjartarŠtur ■egar hann uppg÷tva­i a­ Hollendingurinn flj˙gandi, sem kom til ═slands ßri­ 1957, og sem greint var frß Ý fŠrslunni Ý gŠr og fyrr, haf­i teki­ mynd af ■essum merka klefa. Fornleifur, sem er eldri sßl en ritstjˇrinn, telur vÝst a­ klefinn sÚ Štta­ur frß SvÝ■jˇ­. Hann hefur sÚ­ slÝka klefa ■ar og hÚlt a­ ■eir vŠru herna­armannvirki, til taks ef R˙ssarnir kŠmu einn daginn.

1957 lŠkjatorg

1957 lŠkjatorg 3SÝminn ß LŠkjartorgi virtist ■ˇ ekki vera bila­ur ßri­ 1957 og stelpurnar Ý klefanum sřnast mÚr vera a­ hringja, e­a voru ■Šr bara flissandi Ý ■ykjustunnileik fyrir Hollendinginn, sem ■eim ■ˇtti greinilega sŠtur.

Ůrßtt fyrir spßráAl■ř­ubla­sins gŠti ■essi frÚtt hafaábirtist nřlega, ■vÝ enn er veri­ a­ reisa himinhßa banka, skrifstofubyggingar og hˇtel ˙r stßli og gleri. Og samt eráLŠkjartorg enn lÝkt LŠkjartorgi, og ungt fˇlk sem ■ar bÝ­ur ver­ur enn ßstfangi­, ■anga­ til ■a­ hverfur Ý hverfin sÝn me­ strŠtisv÷gnumáReykjavÝkur sem n˙ heita bara ■vÝ ˇmerkilega nafni StrŠtˇ.

ReykjavÝk var ■arna ß vordegi, eins og undarleg blanda af M˙rmansk og New York. Blanda af draumum, hryllingi og nor­anßtt. Taki­ eftir sveitamanninum sem situr ß bekknum til hŠgri. Ůa­ er eins og hann hafiábrug­i­ b˙i Ý gŠr, e­a sÚ a­ bÝ­a eftir vagninum a­ Kleppi. Sß hann hvert stefndi?

LjˇshŠr­i strßkurinn glßpir ß undarlega ˙tlendingin og grettir sig. Ůa­ gerir Fornleifur lÝka. ReykjavÝk er sem betur fer enn lÝtil, ■rßtt fyrir gler og stßl. Gle­jumst yfir ■vÝ, Ý sta­ ■ess a­ farast Ý grŠ­giskasti tengdu hinni eilÝfu, Ýslensku minnimßttarkennd.

ReykjavÝkáer bara helvÝti fÝn, gott fˇlk og spilltir stjˇrnmßlamenn, eins og alltaf. Reyndar er b˙i­ a­ gera bankann Ý bakgrunninum a­ dˇmsh˙si. Ůanga­ mŠtti hÝfa borgarstjˇra inn vi­ tŠkifŠri til a­ staga Ý g÷tin Ý v÷sum ■eirra. ŮvÝ fylgir ßbyrg­ a­ stjˇrna borg, ■ar sem enginn sÝmklefi er. En ef tr˙­i og Ýhaldi tekst ■a­, Štti mˇrau­um borgarstjˇra me­áˇlÝvukrullur a­ takast ■a­ lÝka. Ůa­ er nefnilega aldrei neitt eftirlit. Enn virkar sÝminn ekki og borgastjˇrinn ver­ur upptekinn ˙t kj÷rtÝmabili­. Hringi­ bara, ekkert svar...


Braggadrengirnir og Halli-stŠl

I­nskˇlinn Braggar 2

┴ri­ 1957 kom ˇnafngreindur Hollendingur, flj˙gandi alla lei­ til ═slands. Hann var li­tŠkur ljˇsmyndari, lÝklega fagma­ur. B÷lvanlegt a­ vita engin deili ß honum. HÚr er mynd sem hann tˇk ß Skˇlav÷r­uholtinu. I­nskˇlinn haf­i veri­ reistur, en braggar voru enn ß holtinu. ═ ■eim bjˇ fßtŠkt fˇlk, og n˙ voru ˙tlendingar meira a­ segja farnir a­ hafa ßhuga ß ■eim.

Tveir strßkanna ß myndinni eru enn Ý fˇtbolta, Ý strigaskˇm og gallabuxum, alveg eins og vŠru ■eir klipptir ˙t ˙r mynd frß yfirgefnum kolabŠ Ý BandarÝkjunum. Hinir eru Ý pßsu a­ sko­a leikara,a­ tyggja tyggjˇ og stŠla um hvort ■eir sÚuáindÝßnar e­a kßbojar. Kannski bjuggu ■eir Ý br÷ggunum, e­a Ý nßgrenninu?

Ůjˇ­viljinn kalla­i fˇlk sem ■arna bjˇ "■etta fˇlk" ßri­ 1946, ■egar fyrst kom til tals a­ flytja Ýb˙ana Ý a­ra bragga Ý Fossvogi til a­ reisa minningarkirkjuna um HallgrÝm gy­ingahatara.áSamkvŠmt ÷­lingnum "BŠjargesti", sem skrifa­i BŠjarpˇsti Ůjˇ­viljans lÝnu, ■vÝ merka al■ř­uvinabla­i, ■ß "forpesta­i" fˇlki­ Ý br÷ggunum andr˙mslofti­ Ý ReykjavÝk me­ ˙tik÷mrum. ┴ri­ 1957 var "■etta fˇlk" greinilega enn ■arna, gˇ­vinum ÷reiganna ß Ůjˇ­viljanum til lÝtillar gle­i.

Jˇnasistar Ý Framsˇknarflokknum voru hins vegar fremri Ůjˇ­viljam÷nnumáÝ hatri sÝnu ß br÷ggum og fˇlkinu sem Ý ■eim ■urfti a­ h˙ka. Forfe­ur fßtŠklinganna haf­i veri­ bar­ir Ý sveitum landsins og n˙ ßtti "■etta fˇlk" ekki a­ vera fyrir kirkju heilags HallgrÝms gy­ingahatara. Braggar fˇru alla tÝ­ mj÷g Ý taugarnar ßá■eim sem voru svo vel Ý ßlnum a­ ■eir ■urftuáekki a­ b˙a Ý ■eim sjßlfir.

Halli StyleAllt Ý einu stekkur einhver spjßtrungur Ý nřjustu, ammrÝsku rokktÝskunni inn Ý myndina. Vi­ skulum kalla hann Halla. Hann haf­i greinilega st˙dera­ myndir me­ James Dean og Elvis. Hann er Ý hvÝtum sokkum, mokkasÝnum, velástrauju­um sjÝnˇbuxum og college-jakka, lÝkt og hann haf­i labba­ inn Ý setti­ vi­ skˇlav÷r­una, beint frß Sunset B˙levard me­ smßstoppi Ý Vinnufatab˙­inni.

═sland var ß gˇ­ri lei­ me­ a­ ver­a 51. rÝki BandarÝkjanna. Halli haf­i greinilega uppg÷tva­ a­ ˙tlendingur var a­ taka af honum myndir ■ar sem hann var a­ leika sÚr vi­ yngri drengi. Ůa­ mßtti Halli ekki.

Ef einhver kannast vi­ s÷fnu­inn ■arna vi­ klappirnar efst ß holtinu, ■Štti ritstjˇrn Fornleifs kŠrt a­ fß upplřsingar. Ef Halli er ß lÝfi, er hann kominn vel yfir ßttrŠtt. Ůetta eru nŠstum ■vÝ fornleifar.

Eitthva­ held Úg ■essi braggar myndu kosta Ý endurger­ Ý dag, en ■arna hef­i ef til vill veri­ tilvali­ a­ hafa HallgrÝmsbar. 700 milljˇnir, ßn samninga ß Dags gengi.


NŠsta sÝ­a

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband