Skildir ═slands og GrŠnlands ß mi­÷ldum

le_roi_dillande_grande.jpg┴ri­ 1971 birtist Ý ┴rbˇk hin Ýslenska fornleifafÚlags grein ß d÷nsku eftir danska embŠttismann, Paul Victor Warming a­ nafni. Hann kynnti fyrir ═slendingum ■ß vitneskju a­ Ý fr÷nsku handriti, nßnar tilteki­ skjaldamerkjabˇk, sem talin er hafa veri­ ritu­ ß tÝmabilinu 1265-1275 og sem kennd er vi­ hollenskan eiganda hennar ß 19. ÷ld, Wijnbergen, mŠtti finna skjaldamerki "konungs ═slands" ß mi­÷ldum (sjß mynd af merkinu ˙r handritinu hÚr til vinstri).

═ Wijnbergen-bˇkinni er skildinum lřst sem skildi le Roi dIllande. Ůrßtt fyrir a­ norskur sÚrfrŠ­ingur, Hallvard TrŠtteberg, hef­i lagt lÝtinn tr˙na­ ß a­ ■essi skj÷ldur hef­i veri­ til Ý raun og veru, var grein Warmings ß d÷nsku Ý Ýslensku riti hugsu­ sem svargrein til TrŠtteberg. Greinin var­ hins vegar a­ frekar krampakenndri tilraun Warmings, sem ekki fÚkk greinina birta annars sta­ar en Ý ┴rbˇkinni, til a­ sannfŠra menn um a­ skj÷ldur ■essi hef­i ekki veri­ uppspuni einn lÝkt og TrŠtteberg haf­i haldi­ fram.gissur_jarl_1275658.jpg

Grein Warmings Ý ┴rbˇkáFornleifafÚlagsins er ÷ll full af fremur langsˇttum skřringum, en ■ˇ hann fari ˙t og su­ur Ý r÷ksemdafŠrslum sÝnum ■ß hvet Úg menn til a­ lesa greinina, ef danskan leggst vel Ý ■ß.

Warming taldi enn fremur vÝst a­ skj÷ldur sß sem Gissuri Ůorvaldssyni var afhentur Ý Noregi ßri­ 1258 me­ jarlstign sinni, lÝkt og greint er frß Ý Sturlunga s÷gu, hafi veri­ eins og skj÷ldurinn hÚr til hŠgri. Ůa­ eru 12 ■verbjßlkar, sex blßir og sex silfra­i til skiptis. Warming taldi a­ skj÷ldur Gissurar hef­i or­i­ a­ hluta skjaldamerkis Noregskonungs ß ═slandi eins og ■vÝ merki er lřst Ý Wijnbergen bˇkinni.

═ Sturlungu er grein ■annig frß jarlstign Gissurar:

Ok ■at sumar, er n˙ var frß sagt (■. e. 1258), gaf Hßkon konungr Gizuri jarls nafn ok skipa­i honum allan Sunnlendingafjˇr­ung ok Nor­lendingafjˇr­ung ok allan Borgarfj÷r­. Hßkon konungr gaf Gizuri jarli stˇrgjafir, ß­r hann fˇr ˙t um sumarit. Hßkon konungr fekk Gizuri jarli merki ok l˙­r ok setti hann Ý hßsŠtihjß sÚr ok lÚt skutilsveina sÝna skenkja honum sem sjßlfum sÚr. Gizurr jarl var mj÷k heitbundinn vi­ Hßkon konung, at skattr skyldi vi­ gangast ß ═slandi. ═ Bj÷rgyn var Gizuri jarlsjafn gefit ß fyrsta ßri ins fimmta tigar konungdˇms Hßkonar. Ůß skorti Gizur jarl vetr ß fimmtugan. En ■ß skorti hann vetr ß fertugan, er hann gekk su­r, vetr ß ■rÝtugan, er Írlygssta­afundr var, vetr ß tvÝtugan, er hann ger­ist skutilsveinn.

Enginn getur veri­ viss um, hvort a­ ■essi skj÷ldur konungs ═slands hafi nokkurn tÝma veri­ nota­ur ß ═slandi, og ■a­an a­ sÝ­ur veri­ ■ekktur ■ar fyrr en Paul Warming skrifa­i um hann ß d÷nsku og ger­i frˇ­a menn ß ═slandi vi­vart um handriti­ sem skj÷ldinn er a­ finna Ý.

═ dag er ekki lengur hlaupi­ a­ ■vÝ a­ fß upplřsingar um, hvar Weijnberger-bˇkin er ni­ur komin. Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht - en Wapenkunde (Hi­ konunglega hollensk fÚlag fyrir Štt- og skjaldamerkjafrŠ­i), ■ar sem handriti­ var Ý geymslu um tÝma ß 20. ÷ld, hefur ■urft a­ skila bˇkinni til eigandans, sem ekki vilja lengur sřna bˇkina nokkrum manni og leyfir ekki a­ nafn eiganda sÚ upp gefi­ fremur en heimilisfang. SlÝk sÚrviska er afar fur­uleg ß okkar upplřstu tÝmum. Mig grunar a­ eigandinn hafi anna­ hvort hellt kaffi e­a rau­vÝni ß bˇkina, og sennilega skammast sÝn svo Šrlega a­ hann hefur lßti­ sig hverfa me­ bˇkina. En vart gefur a­gangur a­ handritinu, sem hefur veri­ lřst nokku­ vel af frŠ­im÷nnum ß­ur en ■a­ var fali­, frekari upplřsingar um skj÷ld ═slands, sem Ý henni er a­ finna.

Var skj÷ldur ═slands tilb˙ningur?

Persˇnulega hallast Úg a­áskřringum Hallvards TrŠttebergs og tel Úg afar ˇsennilegt, en ■ˇ ekki alveg ˇhugsandi a­ Noregskonungur hafi ßtt ═slandsskj÷ld, og enn sÝ­ur a­ ═slendingar hafi ■ekkt ■ann skj÷ld sem teikna­ur er Ý fr÷nsku skjaldamerkjabˇkinni sem kennd er vi­ Wijnbergen. Sennilegt ■ykir mÚr a­ einhver spjßtrungur og merkikerti Ý Frakklandi sem sß um skjaldamerkjamßl hir­ar einhvers konungsins ■ar Ý landi hafi hugsa­ me­ sÚr: "Hvernig Štli skjaldamerki ═slands lÝti ˙t?". Hann hefur ugglaust haft ˇljˇslegar spurnir af einhverju ═slandi (Illande) og ■ekkt skj÷ld norska konungsins. SÝ­an hefur hann skßlda­ er hann teikna­i skj÷ld fyrir konungsrÝki­ Illande (e­a Islande, sem erásennilegra a­ standi Ý handritinu) eins og honum hefur ■ˇtt hann Štti a­ vera.á

Ef slÝkur skj÷ldur hef­i Ý raun veri­ til og veri­ nota­ur hÚr af erindrekum konungs e­a skˇsveinum hans Ýslenskum og skutilsveinum, tel Úg nokku­ ÷ruggt a­ vi­ ■ekktum hann ˙r Ýslenskum heimildum e­a ˙r fj÷ldaáannarra svipa­ra skjalamerkjaverka sem var­veist hafa frß mi­÷ldum. Skj÷ldur ═slandskonungs Ý Wijnbergenbˇkinni er hins vegar einstakur Ý sinni r÷­ og ■vÝ ˇlÝklegt a­ skj÷ldurinn sÚ anna­ en tilb˙ningur.

Vi­ megum ■ˇ ekki ˙tiloka, a­ einhvern daginn finni einhverjar fornleifafrŠ­ingaˇmyndir mynd "Ýslenska konungsskjaldarins", skj÷ld Gissurar og allra helst vel fŠg­an l˙­ur hans undir stˇrum steini. Ůanga­ til er vÝst best a­ slß alla varnagla frekar fast.

Skjaldarmerki "GrŠnlandskonungs"

LÝkt vandamßl og me­ Ýslenska skjaldamerki­ gŠti veri­ upp ß teningnum me­ skj÷ld "GrŠnlandskonungs", sem teikna­ur var Ý tv÷ skjaldmerkjahandrit ß Englandi. Ůau sřna hvÝtabj÷rn og ■rjß hvÝta fßlka ß grŠnum fleti.

Ef menn ■ekktu til GrŠnlands ß anna­ bor­, vissu menn ugglaust a­ ■ar vŠru birnir hvÝtir. H÷f­u konungar ß Bretlandseyjum fengi­ hvÝtabirni a­ gj÷f frß norskum starfsbrŠ­rum sÝnum (sjßáhÚr og hÚr). ═ mi­aldaheimildum var i­ulega minnst ß hvÝtabirni Ý tengslum vi­ GrŠnland.áVei­ifßlkar voru sÚrlega eftirsˇknarver­i­ me­al konunga og greifa og bar hinn hvÝti GrŠnlandsfßlki ■ar af. Hva­ var ■vÝ meira upplagtáen a­ setja ■essi dřr ß grŠnan skj÷ld? Landi­ hÚt ■rßtt fyrir allt GrŠnland.

En voru ■essi skyldir til Ý raun og veru til og t.d. uppi vi­ Ý kirkjum e­a hÝbřlum GrŠnlendinga. E­a voru ■eir einungis hugsmÝ­ ß bˇkfelli ß Englandi og Ý Danm÷rku?

Nřlega nefndi Gu­mundur Magn˙sson sagnfrŠ­ingur, bla­ama­ur og um tÝma settur ■jˇ­minjav÷r­ur me­ meiru, ■etta grŠnlenska skjaldamerki. Gu­mundur hefur um margra ßra skei­ veri­ mikill ßhugama­ur um hugsanlegt skjaldamerki ═slands sem finna mß Ý Wijnbergen-bˇkinni. ┴ fasbˇk sinni nefndi Gu­mundur handrit Ý Lund˙num sem sřna m.a. skjaldamerki GrŠnlandskonungs "Roy de Groyenlande", og vitna­i hann Ý mßlgagn sau­kindarinnar og basl- og bi­ra­aflokksins, TÝmans sßluga, Ý grein sem birtist ßri­ 1977 (sjßáhÚr).

Handritin ensku eru tv÷ a­ t÷lu. ═ greininni Ý TÝmanum var sagt frß athugunum fyrrnefnds Paul Victor Warmings, sem ■ßágegndi st÷­u skjaldamerkjarß­s d÷nsku drottningarinnar. ┴­ur haf­i Warming unni­ sem dˇmarafulltr˙i og sÝ­ar sem ritari, fulltr˙i og deildarstjˇri Ý rß­uneytinu fyrir opinberar framkvŠmdir (Ministeriet for offentlige arbejder) sem lagt var ni­ur ßri­ 1987 og ■ß lagtáundir samg÷ngurß­uneyti­.

═ grein Warmings, sem var endurs÷gn ˙r grein sem ß­ur haf­i birst Ý danska dagbla­inu Berlingske Tidende, voru hins vegar margar villur og meinlokur. Ekki voru ■ˇ neinar ■ř­ingavillur e­a misskilningur ß fer­inni hjß starfsm÷nnum TÝmans. Warming var hins vegar eins og margir hir­menn konunga fyrr og sÝ­ar, enginn sÚrstakur bˇgur Ý sinni ■jˇnustugrein fyrir sinn h÷f­ingja. Betra vŠri a­ skilgreina hann sem dugmikinn amat÷r. Fur­ulegustu menn og uppskafningar hafa sumir hafa teki­ sÚr a­ kostna­arlausu, helst til ■ess a­ geta talist til hir­arinnar og til a­ fß or­ur og nafnbŠtur. Slefandi snobbi­ ■rÝfst vi­ hir­ir n˙tÝmans, lÝkt og svo oft ß­ur. T.d. var einn af silfurgŠslum÷nnum hir­arinnar ß strÝ­sßrunum lÝtilmˇtlegur nasisti, Dall a­ nafni, en l÷ngu sÝ­ar tˇk vi­ ■vÝ starfi kennari nokkur sem engar forsendur haf­i til ■ess anna­ en l÷ngun til a­ vera Ý sambandi vi­ "hßa­alsbori­ og konunglegt" fˇlk.

═ greininni Ý Berlingske Tidende upplřsti Paul Warming, a­ hann teldi a­ til hef­i veri­ skjaldamerki konungs GrŠnlands allt a­ tveimur ÷ldum ß­ur en elsta ■ekkta skjaldamerki GrŠnlands (hvÝtabj÷rn ß blßum fleti) ■ekkist Ý Danm÷rku, anna­ hvort h÷ggvi­ Ý stein e­a mßla­.á

╔g haf­i samband vi­ British Library og Society of Atniquaries of London ß sÝ­asta ßri til a­ ganga ˙r skugga um aldur ■eirra handrita sem bera skj÷ld "GrŠnlandskonungs" og til a­ ˙tvega mynd af skyldi ■eim sem ekki var birt mynd af Ý TÝmanum ßri­ 1979. HÚr skal sagt ■a­ sem rÚtt er um ■essa tvo skildi og ■au handrit sem ■au er a­ finna Ý:

greenland_london_roll_1470.jpg

London Roll

Skj÷ld "GrŠnlandskonungs" sem sjß hÚr a­ ofan mß finna Ý svo kalla­ri London Roll. London Roll er ekkert anna­ en tŠknilegt heiti ß seinni tÝma vi­bˇt vi­ rullu (roll) sem kallst The Third Calais Roll. RitunartÝmi The Third Calais Roll er tÝmasettur nokku­ nßkvŠmlega til ßrsins 1354. Handriti­ er var­veitt ß British Museum Ý London. London Roll erá hins vegar safn fremur illa teikna­ra skjaldmerkja aftan ß The Third Calais Roll og hefur ■essi vi­bˇt veri­ fŠr­ inn (ritu­ og skreytt) um 1470 e­a nokkru sÝ­ar. Teikningin af hvÝtabirninum og fßlkunum ■remur Ý ■essi handriti er ■vÝ Ý mesta lagi 160-170 ßrum eldra en elsta ■ekkta birtingarmynd grŠnlenska Ýsbjarnarins ß blßum fleti Ý Danm÷rku.

roskilde_dom_innen_orgel_2.jpgWarming taldi a­ elsta ■ekkta ger­ skjaldamerkis GrŠnlands Ý Danm÷rku vŠri a­ a­ finna ß skreyti, ■.e. ˙tskornum skj÷ldum ß elsta orgeli Hrˇarskeldudˇmkirkju. Skreytingin er tÝmasett til 1654, en kjarni orgelsins, er svokalla­ RaphaŰlisorgel frß 1554-55, byggt af hollendingnum Herman RaphaŰlis Rodensteen. Hugsast getur a­ hlutar af skreytinu, t.d. skildirnir, sÚu eldri en breytingin ß orgelinu sem ger­ var ßri­ 1654. ŮvÝ getur skj÷ldurinn ß orgelinu Ý Hrˇarskeldu, sem sřnir skj÷ld GrŠnlandskonungs me­ hvÝtabirni ß blßum fleti, frŠ­ilega sÚ­ veri­ mun eldri en frß 1654, ■ˇtt ßletrun ß orgelinu upplřsi a­ ■a­ sÚ frß 1654.

Ůa­ var Paul Warming sem fyrstur manna uppg÷tva­i skjaldamerki GrŠnlands ß orgelinu Ý Hrˇarskeldukirkju, en ß­ur en hann ger­i ■a­ t÷ldu menn a­ elsta skjaldamerki GrŠnlands vŠri a­ finna ß gullspesÝu frß 1666, sem Kristjßn 4. lÚt slß me­ mynd af sjßlfum sÚr og skjaldamerki rÝkis sÝns ß bakhli­inni (sjß mynd X). Svo vir­ist sem uppg÷tvun Warmings hafi ekki slegi­ Ý gegn e­a komist til skila Ý frŠ­in, ■vÝ enn eru menn a­ vitna Ý spesÝu Fri­riks 3. frß 1666 (sumir segja hvÝtabjarnarskj÷ldurinn hafi ■egar veri­ ß spesÝudal Fri­riks ßri­ 1665 sjß hÚr) sem elstu heimild um hvÝtabjarnarskj÷ld GrŠnlands.

christian_1666.jpg

Ekki vissi Warming allt, ■vÝ reyndar ■ekkist hvÝtabj÷rn ß grŠnum fleti einnig af einu stˇrfenglegu safnskjaldamerki danska konungsrÝkisins frß 1654. Ůa­ var a­ finna ß gafla skrautskips Kristjßns 4. SophÝu Amalie, en smÝ­i ■ess lauk ßri­ 1650. Til allrar hamingju eru til tv÷ samtÝmalÝk÷n af skipinu - eitt Ý Kaupmannah÷fn og hitt Ý Oslˇ og sÚst ■ar Ýsbjarnarskj÷ldur me­ grŠnum bakgrunni undir skjaldamerki ═slands, tveimur skrei­um krřndum ß rau­um fleti) og yfir fŠreyska lambinu ß blßum fleti.

Til upplřsingar ■eim sem stunda­ hafa opinbera skjaldmerkjafrŠ­i ß ═slandi og skrifa­ um ■Šr af miklum vanefnum ß heimasÝ­u ForsŠtisrß­uneytisins, er ■vÝ hÚr me­ komi­ ß fram a­ tvŠr krřndar skrei­ar voru einnig nota­ar sem skreyti ß skildi ═slands ß 17. ÷ld.á

sophia_amalia_islandgr_nlandfaer_erne.jpg

sophia_amalia_traedaekker.jpg.

Sir William Neve┤s Book

soc_ant_order_36.jpg

Ůennan grŠnlenska skj÷ld Le Roy de Grenelond, dßlÝti­ frßbrug­inn ■eim sem er teikna­ur Ý London Roll, er a­ finna Ý svokalla­ri Sir William Neve┤s Book (SAL MS 665/5), sem var­veitt er Ý Society of Atniquaries of London Ý Burlington House, Piccadilly Ý Lund˙num. ═ Catalogue of English mediaeval Rolls of Arms (1950) eftir Anthony Wagner, sem var einn fremsti sÚrfrŠ­ingur Breta um skjaldamerkjafrŠ­i ß 20. ÷ld, er upplřst a­ ■essi rulla sÚ 156 bla­sÝ­ur ˙r bˇk sem ekki er lengur til sem og a­ ß bl÷­um ■essum sÚ a­ finna lřsingar ß 936 skj÷ldum. Taldi Anthony Wagner a­ brˇ­urparturá bˇkarinnar hafi veri­ frß ■vÝ um 1500, en bŠtir ■vÝ vi­ Ý lřsingu a­áhandriti­ vŠri frß 16. ÷ld, en a­ eldra efni hafi veri­ bŠtt inn Ý ■a­. ŮvÝ er hŠgt a­ fullyr­a a­ margt sÚ enn ß huldu um aldur ■essa handrits.

═ Sir William Neve┤s Book er hvÝtabj÷rninn teikna­ur standandi (e­a gangandi eins og ■a­ heitir ß mßli skjaldamerkjafrŠ­inga). Eigandi ■essara bˇkaleifa var Sir William le Neve af Clarenceux, sem mun hafa eignast bˇkina um 1640. William le Neve var uppi 1600-1661 og var skjaldamerkjarß­, safnari og greinilega hinn mesti fur­ufugl. Hann missti nafnbˇt sÝna ßri­ 1646 og var sÝ­ar lřst sem "lunatic" ßri­ 1658 og sem "insane" ßri­ 1661. Ekki fˇr ■vÝ vel fyrir ■eim skjaldaver­i.

hugoderoselbyleneve.jpgSir William le Neve Ý einhvers konar fornmannab˙ningi sem hann hanna­i sjßlfur og gekk Ý ■egar hann tj˙lla­ist. Kannski var hann bara ß undan sinni tÝ­, eins konar einhvers konar Sigur­ur mßlari ■eirra Englendinga e­a nafni hans Vigf˙sson.

Ůa­ voru ■vÝ vÝst řkjur hjß Paul Warming, a­ halda ■vÝ fram a­ skildir "GrŠnlands- konungs" Ý enskum handritum vŠri allt a­ tveimur ÷ldum eldri en hvÝtibj÷rninn ß blßum fleti sem ■ekktur er Ý Danm÷rku ß 17. ÷ld. Eins og fyrr segir, var einnig til skj÷ldur me­ grŠnlenskumáhvÝtabirni ß grŠnum fleti ß vi­hafnarskipi Kristjßns 4. sem var fullsmÝ­a­ ßri­ 1650. En hvort hvÝtabj÷rninn sem ■ekkist Ý enskum handritum hafi nokkru sinni veri­ nota­ur ß GrŠnlandi af norrŠnum m÷nnum er hins vegar ˙tiloka­ a­ segja neitt um ˙t frß ■eim brotakenndu heimildum sem til eru.

Silfurskj÷ldurinn frß r˙st V 54 Ý Niaqussat

skjold_fra_hikuin_1980_lille.jpg

Ůa­ er ekki svo me­ sagt a­ Úg telji a­ norrŠnir menn ß GrŠnlandi hafi veri­ algj÷rlega menningarsnau­ir og allslausir Ý hinni miklu einangrun sinni e­a me­ minni a­gang a­ stˇrmenningu en t.d. frŠndur ■eirra ═slendingar.

Vel getur veri­ ßhugi ß skjaldamerkjum hafi veri­ mikill ß GrŠnlandi. Ůa­ vir­ist sem a­ einhverjir hafi jafnvel gengi­ me­ litla Šttarskildi ˙r silfri ß klŠ­um sÝnum ß GrŠnlandi. ═ kotlegri r˙st Ý Vestribygg­áß hjara veraldar fannst vi­ fornleifarannsˇkn ß 8. ßratug 20. aldar ÷rlÝtill skj÷ldur ˙r silfri. Hann er a­eins 1,8 sm. a­ lengd og 1, 2 sm. a­ breidd, e­a eins og ■umalsn÷gl a­ stŠr­. Ekki nˇg me­ ■a­: ═ r˙stinni Ý Niaquassat Ý Vestribygg­, sem ber heiti­ V 54, hafa einnig veri­ h÷ggnir ˙t skildir ßn skjaldarmyndar Ý tßlgusteinsgrřtur. M÷gulega hafa Ýb˙ar ß V 54-st÷­um Ý Niaqussatfir­i veri­ af fÝnum Šttum og ■vÝ ■ˇtt brß­nau­synlegt a­ skreyta sig me­ skjaldamerkjum Šttarinnar sem nß­ haf­i lengra til vesturs en a­rir Evrˇpumenn.

SkjaldamerkjafrŠ­ingur einn danskur, sem tjß­i sig um skj÷ldinn ß V 54-st÷­um er hann fannst, hefur me­ mj÷g hŠpnum r÷kum tali­ silfurskj÷ldinn Ý V 54 vera frß 13. ÷ld og bent ß a­ hann eigi sÚr engar hli­stŠ­ur ß Nor­url÷ndum. S÷mulei­is benti hann ß a­ skj÷ldur skosku Campbell-Šttarinnar bŠri svipa­ merki og skj÷ldurinn sem fannst Ý V 54. Athyglisvert er ■etta ef satt vŠri. Bjuggu kannski Skotar, fjarskyldir frŠndur Campbell-klansins, ß GrŠnlandi ß 13. ÷ld? Sko­um mßli­ a­eins betur:

Ef rřnt er Ý fornleifarnar sem fundust vi­ rannsˇkn ß V 54, undir stjˇrn danska fornleifafrŠ­ingsins Claus Andreasen, kemur fljˇtt Ý ljˇs a­ ■a­ kann sjaldan gˇ­ri lukku a­ střra, a­ fornleifafrŠ­ingur sem lagt hefur stund ß fors÷gulega fornleifafrŠ­i fer a­ fßst vi­ mi­aldafrŠ­i ß GrŠnlandiá - e­a annars sta­ar. Claus Andreasen (sjß grein Andreasen hÚr) velur a­ fylgja hef­bundinni, og frekar kreddukenndri aldursgreiningu ß endalokum bygg­ar Ý Vestribygg­, sem menn hafa ßlykta­ a­ hafi or­i­ um mi­bik 14. ÷ld. A­rar fornleifar frß V 54, svo sem gott safn horn- og beinkamba og kirkjubj÷llubrot, sem einnig hafa fundist hafa annars sta­ar Ý Niaqussatfir­i, benda til ■ess a­ b˙seta hafi a­ minnsta kosti haldist fram undir 1400.

Mj÷g gˇ­aráhef­bundnar kolefnisgreiningar ß efni frß V 54 voru ger­ar Ý Kaupmannah÷fn, og gefa ■Šr einnig til kynna a­ b˙seta ß V 54 bŠnum hafi geta haldist allt fram ß 15. ÷ld og ef til vill lengur. En Andreasen vÝsa­i kolefnisaldursgreiningum hins vegar alfari­ frß Ý grein sinni. Hann upplřsti lesendur sÝna a­ ■ar sem ein hef­bundin aldursgreining endaloka bygg­ar Ý Vestribygg­ hafi veri­ tÝmasett til 1350 ■ß hlyti kolefnisaldursgreiningin a­ vera r÷ng, ■vÝ samkvŠmt r÷kum Andreasen:

"Denne officielle dato vil jeg holde mig til her, da der ikke er 100% sikkerhed for, hvad der egentlig er dateret med sidstnŠvnte datering."

SÝ­anáAndreasen skrifa­i ■etta hafa menn breytt sko­un sinni og tala­ er um endalok bygg­ar ß seinni hluta 14. aldar.

╔g leyf­i mÚr s÷mulei­is a­ rannsaka, hvers kyns sřni­ var sem greint var og haf­i samband vi­ Ůjˇ­minjasafn Dana sem sendi mÚr strax ni­urst÷­ur kolefnisaldursgreininganna sem Claus Andreasen birti ekki sem skyldi ß sÝnum tÝma (sjß hÚr). Ůß kom Ý ljˇs, a­ Andreasen hefur ekki a­eins hafna­ ni­urst÷­um fyrir gamla og forstokka­a kreddu sÝna, heldur einnig rugla­ kolefnisgreiningunum sem ger­ar voru ß efnivi­i frß V 54 saman innbyr­is. Sřni­ K-3060 sem Andreasen segir sřna of ungan aldur til a­ hann geti nota­ ■a­ gerir ■a­ alls ekki. Hins vegar sřndu sřnin K-3061 og K-3062 yngri aldur en hef­bundna lokaaldursgreiningu bygg­ar Ý Vestribygg­. En ber a­ hafna ■eim ni­urst÷­um vegna ■ess a­ menn eru ˇ÷ruggir me­ sřni­? Ekkert bendir til ■ess.

Meiri nßkvŠmni fornleifafrŠ­ingsins hef­i veri­ ˇskandi fremur en frekar ■ˇttafull h÷fnun hans ß ni­urst÷­um. Ůetta voru sannast sagna afar lÚleg vinnubr÷g­ fornleifafrŠ­ings. Claus Andreasen haf­u, mÚr sjßanlega, enga haldbŠra ßstŠ­u til a­ hafna kolefnisaldursgreiningum ß sřnunum. Ni­urst÷­urnar gŠtuáeinnig vel stutt ■ann m÷guleika a­ b˙seta hafi haldist lengur Ý Vestribygg­ en menn telja almennt, ßn annars en gamalla tÝmasetninga bygg­a ß eintˇmum alhŠfingum. ╔g endurreikna­i ni­urst÷­ur aldursgreininganna frß V 54, sem mß sjß hÚr.

k-3062_kalibreret.jpg

c-14_dateringer_n_54_vesterbygden.jpg

Ůar fyrir utan mß vera ljˇst, a­ Šttaskj÷ldur Campbell-Šttarinnar ß Skotlandi er frßbrug­inn silfurskildinum sem fannst Ý r˙stunum af "V 54 st÷­um" ß GrŠnlandi. ŮrÝhyrningarnir Ýámynstri skjaldar Gampbell-Šttarinnar sn˙q ekki eins og ■rÝhyrningar skjaldarins sem fannst ß GrŠnlandi.

Port˙galar ß GrŠnlandi?

Ef til vill ber einnig a­ nefna, a­ skj÷ldurinn frß V54st÷­um Ý Vestribygg­ sver sig frekar Ý Štt vi­ merki/fßna Lissabonborgar. Port˙galar lÚtu t÷luvert til sÝn taka Ý Nor­ur-Atlantshafi ß 15. ÷ld.

Menn telja sig vita a­ konungur dansk-norska sambandsrÝkisins, Kristjßn 1., hafi leyft Alfons 5. (Alonso V) konungi Port˙gals a­ senda lei­angra til GrŠnlands til a­ finna nor­urlei­ina til Indlands. Heimildir um ■a­ eru hins vegar af mj÷g skornum skammti og Ý raun ekki eldri en frß seinni hluta 16. aldar. Tengjast ■Šr fer­as÷gur ˇljˇsum s÷gum af fer­um Di­riks PÝnings og Jˇhannesar Pothorsts til GrŠnlands og jafnvel til Vesturßlfu, sem einnig reyndar er afar lÝti­ vita­ um.

Port˙galar eru taldir hafa fundi­ Nřfundnaland ß tÝmum Alfons V, og ß kortum k÷llu­u ■eir eyju sem ekki er til Ý raun og veru Terra do Bacalhau (Ůorskaland), og vilja margir menn meina a­ ■a­ hafi veri­ ■a­ nafn sem Port˙galar gßfu Nřfundnalandi. Vel er ■vÝ hugsanlegt a­ Port˙galar hafi hafi einnig siglt ß GrŠnland e­a komi­ ■ar vi­. Tilgßtur hafa einnig veri­ settar fram um a­ Port˙galar hafi sˇtt sÚr norrŠna menn ß GrŠnlandi ß seinni hluta 15. aldar og nota­ ■ß sem vinnuafl/■rŠla ß KanarÝeyjum og Madeira. Ekki hefur ■ˇtt mikill fˇtur fyrir ■eim tilgßtum, en silfurskj÷ldur sem er me­ sama merki og gamall fßni Lissabonborgar, sem finnst Ý r˙st bŠjar ß afskekktum sta­ ß GrŠnlandi, ■ar sem bygg­ gŠti hafa fari­ sÝ­ar Ýáey­i en menn hafa tali­, gŠti frekar rennt undir ■a­ sto­um en hitt.

Ef til vill ver­um vi­ a­ vera a­eins meira opin fyrir ÷­rum hugmyndum en a­ skj÷ldurinn Ý r˙st V 54 hafi třnst af klŠ­um Skota a­ nafni Campbell. Vi­ ■ekkjum ekkert til fer­a ■eirrar Šttar til GrŠnlands ß 15. ÷ld. Hins vegar er gˇ­um lÝkum hŠgt a­ lei­a a­ ßhuga Port˙gala ß GrŠnlandi.á

Skj÷ldur Hßkons unga, en hvorki ═slands nÚ Port˙gals

warming_portugaler.jpgŮvÝ mß vi­ bŠta Ý lok ■essararáfrekar l÷ngu enn "merki"legu greinar, a­ lřsing skjaldamerkis GrŠnlandskonungs Ý handriti Ý eigu Sir William le Neve, handriti sem tali­ er vera frßá■vÝ um 1470 e­a sÝ­ar, er a­ finna fyrir ne­an skjaldamerki Noregskonungs og meints merki konungs Port˙gals (Le Roy De Portyngale), sem Ý bˇk Sir Williams eru ■rÝr bßtar, ofan ß hverjum ÷­rum. Ůetta merki ■ekkist hins vegar ekki Ý Port˙gal, og gŠti ■vÝ veri­ enn einn uppspuninn og ˇskhyggjan Ý skjaldamerkjafrŠ­unum af ■vÝ tagi sem ß­ur segir frß.

Ůa­ a­ merkin eru sřnd saman Ý bˇkinni ■arf ekki a­ sřna tengsl ß milli Noregs, ═slands og Port˙gals lÝkt og Paul Warming lÚt sÚr detta Ý hug ßri­ 1977 (sjß hÚr). Warming taldi hugsanlegt a­ vegna ■ess a­ skj÷ldur konungs Port˙gals vŠri haf­ur me­ skj÷ldum Noregskonungs og GrŠnlands Ý handritinu, ■ß gŠfi ■a­ til kynna a­ menn ß Bretlandseyjum hafi veri­ kunnugur ßhugi Port˙gala ß GrŠnlandi ß 15. ÷ld. Ůa­ ver­ur n˙ a­ teljast frekar langsˇtt skřring ßhugmannsins vi­ d÷nsku hir­ina.

Ůrj˙ skip ofan ß hverju ÷­ru ß rau­um fleti var nefnilega um tÝma skjaldamerki Noregskonungs. Skj÷ldur me­ ■remur bßtum ß rau­um fleti er ■ekktur ß 13. ÷ld Ý enskum handritum og ■ß nefndur Ý einu handritanna sem skj÷ldur Hßkons unga (1232-1257), sonar Hßkons gamla Hßkonarsonar (hins fimmta) Noregskonungs (1204-1263), sem rÝkti ß tÝmabilinu 1217-1263. Hann var fyrsti konungur yfir ═slandi. Hßkon yngri var eins konar hjßlparkonungur frß barnŠsku um 1240 og fram til 1257 er hann anda­ist.

Skj÷ld Hßkons unga er a­ finna Ý tveimur mi­aldahandritum,sem eru samtÝmaheimildir. Annars vegar Historia Anglorum (Saga Englendinga) sem nŠr yfir tÝmabili­ 1070-1253, og sem er hluti af safnritinu Chronica Majora (British Library; Royal MS 14 C VII (sjß hÚr). BŠ­iáhandritin eru eftir munkinn Matthew Paris (d. 1259). Historia Anglorum er ÷ll skrifu­ af honum sjßlfum ß tÝmabilinu 1250-1255. ═ Historia Anglorum stendur Ý skřringu vi­ merki­ me­ ■remur skipum:

ôScutum regis Norwagiae nuper coronati qui dicitur rex insularumö sem ■ř­a mß: Merki Noregskonungs sem nřlega var krřndur og kalla­ur er konungur eyjanna"

canvas.png

Sumir vafasamir skjaldamerkjafrŠ­ingar ß veraldarvefnum (og nˇg er greinilega til af ■eim) hafa vegna v÷ntunar ß lßgmarkskunnßttu ß latÝnu ■řttátextann me­ "krřndur konungur eyjunnar" og bent ß a­ "eyjan" vŠri ═sland. En n˙ stendur einu sinni rex insularum en ekki rex insulae. Ůannig a­ s˙ kenning, sem er ■vÝ mi­ur farin ß flug me­al rugludalla, er algj÷r fjarstŠ­a. Anna­ er ekkiáhŠgt a­ sta­festa me­ nokkrum hŠtti, enda var ═sland ekki komi­ undir norskan konung ■egar Hßkon inn ungi dˇ ßri­ 1257.

Vilhjßlmur Írn Vilhjßlmsson, Ý jan˙ar 2016.


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband