Skildir Íslands og Grćnlands á miđöldum

le_roi_dillande_grande.jpgÁriđ 1971 birtist í Árbók hin íslenska fornleifafélags grein á dönsku eftir danska embćttismann, Paul Victor Warming ađ nafni. Hann kynnti fyrir Íslendingum ţá vitneskju ađ í frönsku handriti, nánar tiltekiđ skjaldamerkjabók, sem talin er hafa veriđ rituđ á tímabilinu 1265-1275 og sem kennd er viđ hollenskan eiganda hennar á 19. öld, Wijnbergen, mćtti finna skjaldamerki "konungs Íslands" á miđöldum (sjá mynd af merkinu úr handritinu hér til vinstri).

Í Wijnbergen-bókinni er skildinum lýst sem skildi le Roi dIllande. Ţrátt fyrir ađ norskur sérfrćđingur, Hallvard Trćtteberg, hefđi lagt lítinn trúnađ á ađ ţessi skjöldur hefđi veriđ til í raun og veru, var grein Warmings á dönsku í íslensku riti hugsuđ sem svargrein til Trćtteberg. Greinin varđ hins vegar ađ frekar krampakenndri tilraun Warmings, sem ekki fékk greinina birta annars stađar en í Árbókinni, til ađ sannfćra menn um ađ skjöldur ţessi hefđi ekki veriđ uppspuni einn líkt og Trćtteberg hafđi haldiđ fram.gissur_jarl_1275658.jpg

Grein Warmings í Árbók Fornleifafélagsins er öll full af fremur langsóttum skýringum, en ţó hann fari út og suđur í röksemdafćrslum sínum ţá hvet ég menn til ađ lesa greinina, ef danskan leggst vel í ţá.

Warming taldi enn fremur víst ađ skjöldur sá sem Gissuri Ţorvaldssyni var afhentur í Noregi áriđ 1258 međ jarlstign sinni, líkt og greint er frá í Sturlunga sögu, hafi veriđ eins og skjöldurinn hér til hćgri. Ţađ eru 12 ţverbjálkar, sex bláir og sex silfrađi til skiptis. Warming taldi ađ skjöldur Gissurar hefđi orđiđ ađ hluta skjaldamerkis Noregskonungs á Íslandi eins og ţví merki er lýst í Wijnbergen bókinni.

Í Sturlungu er grein ţannig frá jarlstign Gissurar:

Ok ţat sumar, er nú var frá sagt (ţ. e. 1258), gaf Hákon konungr Gizuri jarls nafn ok skipađi honum allan Sunnlendingafjórđung ok Norđlendingafjórđung ok allan Borgarfjörđ. Hákon konungr gaf Gizuri jarli stórgjafir, áđr hann fór út um sumarit. Hákon konungr fekk Gizuri jarli merki ok lúđr ok setti hann í hásćtihjá sér ok lét skutilsveina sína skenkja honum sem sjálfum sér. Gizurr jarl var mjök heitbundinn viđ Hákon konung, at skattr skyldi viđ gangast á Íslandi. Í Björgyn var Gizuri jarlsjafn gefit á fyrsta ári ins fimmta tigar konungdóms Hákonar. Ţá skorti Gizur jarl vetr á fimmtugan. En ţá skorti hann vetr á fertugan, er hann gekk suđr, vetr á ţrítugan, er Örlygsstađafundr var, vetr á tvítugan, er hann gerđist skutilsveinn.

Enginn getur veriđ viss um, hvort ađ ţessi skjöldur konungs Íslands hafi nokkurn tíma veriđ notađur á Íslandi, og ţađan ađ síđur veriđ ţekktur ţar fyrr en Paul Warming skrifađi um hann á dönsku og gerđi fróđa menn á Íslandi viđvart um handritiđ sem skjöldinn er ađ finna í.

Í dag er ekki lengur hlaupiđ ađ ţví ađ fá upplýsingar um, hvar Weijnberger-bókin er niđur komin. Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht - en Wapenkunde (Hiđ konunglega hollensk félag fyrir ćtt- og skjaldamerkjafrćđi), ţar sem handritiđ var í geymslu um tíma á 20. öld, hefur ţurft ađ skila bókinni til eigandans, sem ekki vilja lengur sýna bókina nokkrum manni og leyfir ekki ađ nafn eiganda sé upp gefiđ fremur en heimilisfang. Slík sérviska er afar furđuleg á okkar upplýstu tímum. Mig grunar ađ eigandinn hafi annađ hvort hellt kaffi eđa rauđvíni á bókina, og sennilega skammast sín svo ćrlega ađ hann hefur látiđ sig hverfa međ bókina. En vart gefur ađgangur ađ handritinu, sem hefur veriđ lýst nokkuđ vel af frćđimönnum áđur en ţađ var faliđ, frekari upplýsingar um skjöld Íslands, sem í henni er ađ finna.

Var skjöldur Íslands tilbúningur?

Persónulega hallast ég ađ skýringum Hallvards Trćttebergs og tel ég afar ósennilegt, en ţó ekki alveg óhugsandi ađ Noregskonungur hafi átt Íslandsskjöld, og enn síđur ađ Íslendingar hafi ţekkt ţann skjöld sem teiknađur er í frönsku skjaldamerkjabókinni sem kennd er viđ Wijnbergen. Sennilegt ţykir mér ađ einhver spjátrungur og merkikerti í Frakklandi sem sá um skjaldamerkjamál hirđar einhvers konungsins ţar í landi hafi hugsađ međ sér: "Hvernig ćtli skjaldamerki Íslands líti út?". Hann hefur ugglaust haft óljóslegar spurnir af einhverju Íslandi (Illande) og ţekkt skjöld norska konungsins. Síđan hefur hann skáldađ er hann teiknađi skjöld fyrir konungsríkiđ Illande (eđa Islande, sem er sennilegra ađ standi í handritinu) eins og honum hefur ţótt hann ćtti ađ vera. 

Ef slíkur skjöldur hefđi í raun veriđ til og veriđ notađur hér af erindrekum konungs eđa skósveinum hans íslenskum og skutilsveinum, tel ég nokkuđ öruggt ađ viđ ţekktum hann úr íslenskum heimildum eđa úr fjölda annarra svipađra skjalamerkjaverka sem varđveist hafa frá miđöldum. Skjöldur Íslandskonungs í Wijnbergenbókinni er hins vegar einstakur í sinni röđ og ţví ólíklegt ađ skjöldurinn sé annađ en tilbúningur.

Viđ megum ţó ekki útiloka, ađ einhvern daginn finni einhverjar fornleifafrćđingaómyndir mynd "íslenska konungsskjaldarins", skjöld Gissurar og allra helst vel fćgđan lúđur hans undir stórum steini. Ţangađ til er víst best ađ slá alla varnagla frekar fast.

Skjaldarmerki "Grćnlandskonungs"

Líkt vandamál og međ íslenska skjaldamerkiđ gćti veriđ upp á teningnum međ skjöld "Grćnlandskonungs", sem teiknađur var í tvö skjaldmerkjahandrit á Englandi. Ţau sýna hvítabjörn og ţrjá hvíta fálka á grćnum fleti.

Ef menn ţekktu til Grćnlands á annađ borđ, vissu menn ugglaust ađ ţar vćru birnir hvítir. Höfđu konungar á Bretlandseyjum fengiđ hvítabirni ađ gjöf frá norskum starfsbrćđrum sínum (sjá hér og hér). Í miđaldaheimildum var iđulega minnst á hvítabirni í tengslum viđ Grćnland. Veiđifálkar voru sérlega eftirsóknarverđiđ međal konunga og greifa og bar hinn hvíti Grćnlandsfálki ţar af. Hvađ var ţví meira upplagt en ađ setja ţessi dýr á grćnan skjöld? Landiđ hét ţrátt fyrir allt Grćnland.

En voru ţessi skyldir til í raun og veru til og t.d. uppi viđ í kirkjum eđa híbýlum Grćnlendinga. Eđa voru ţeir einungis hugsmíđ á bókfelli á Englandi og í Danmörku?

Nýlega nefndi Guđmundur Magnússon sagnfrćđingur, blađamađur og um tíma settur ţjóđminjavörđur međ meiru, ţetta grćnlenska skjaldamerki. Guđmundur hefur um margra ára skeiđ veriđ mikill áhugamađur um hugsanlegt skjaldamerki Íslands sem finna má í Wijnbergen-bókinni. Á fasbók sinni nefndi Guđmundur handrit í Lundúnum sem sýna m.a. skjaldamerki Grćnlandskonungs "Roy de Groyenlande", og vitnađi hann í málgagn sauđkindarinnar og basl- og biđrađaflokksins, Tímans sáluga, í grein sem birtist áriđ 1977 (sjá hér).

Handritin ensku eru tvö ađ tölu. Í greininni í Tímanum var sagt frá athugunum fyrrnefnds Paul Victor Warmings, sem ţá gegndi stöđu skjaldamerkjaráđs dönsku drottningarinnar. Áđur hafđi Warming unniđ sem dómarafulltrúi og síđar sem ritari, fulltrúi og deildarstjóri í ráđuneytinu fyrir opinberar framkvćmdir (Ministeriet for offentlige arbejder) sem lagt var niđur áriđ 1987 og ţá lagt undir samgönguráđuneytiđ.

Í grein Warmings, sem var endursögn úr grein sem áđur hafđi birst í danska dagblađinu Berlingske Tidende, voru hins vegar margar villur og meinlokur. Ekki voru ţó neinar ţýđingavillur eđa misskilningur á ferđinni hjá starfsmönnum Tímans. Warming var hins vegar eins og margir hirđmenn konunga fyrr og síđar, enginn sérstakur bógur í sinni ţjónustugrein fyrir sinn höfđingja. Betra vćri ađ skilgreina hann sem dugmikinn amatör. Furđulegustu menn og uppskafningar hafa sumir hafa tekiđ sér ađ kostnađarlausu, helst til ţess ađ geta talist til hirđarinnar og til ađ fá orđur og nafnbćtur. Slefandi snobbiđ ţrífst viđ hirđir nútímans, líkt og svo oft áđur. T.d. var einn af silfurgćslumönnum hirđarinnar á stríđsárunum lítilmótlegur nasisti, Dall ađ nafni, en löngu síđar tók viđ ţví starfi kennari nokkur sem engar forsendur hafđi til ţess annađ en löngun til ađ vera í sambandi viđ "háađalsboriđ og konunglegt" fólk.

Í greininni í Berlingske Tidende upplýsti Paul Warming, ađ hann teldi ađ til hefđi veriđ skjaldamerki konungs Grćnlands allt ađ tveimur öldum áđur en elsta ţekkta skjaldamerki Grćnlands (hvítabjörn á bláum fleti) ţekkist í Danmörku, annađ hvort höggviđ í stein eđa málađ. 

Ég hafđi samband viđ British Library og Society of Atniquaries of London á síđasta ári til ađ ganga úr skugga um aldur ţeirra handrita sem bera skjöld "Grćnlandskonungs" og til ađ útvega mynd af skyldi ţeim sem ekki var birt mynd af í Tímanum áriđ 1979. Hér skal sagt ţađ sem rétt er um ţessa tvo skildi og ţau handrit sem ţau er ađ finna í:

greenland_london_roll_1470.jpg

London Roll

Skjöld "Grćnlandskonungs" sem sjá hér ađ ofan má finna í svo kallađri London Roll. London Roll er ekkert annađ en tćknilegt heiti á seinni tíma viđbót viđ rullu (roll) sem kallst The Third Calais Roll. Ritunartími The Third Calais Roll er tímasettur nokkuđ nákvćmlega til ársins 1354. Handritiđ er varđveitt á British Museum í London. London Roll er  hins vegar safn fremur illa teiknađra skjaldmerkja aftan á The Third Calais Roll og hefur ţessi viđbót veriđ fćrđ inn (rituđ og skreytt) um 1470 eđa nokkru síđar. Teikningin af hvítabirninum og fálkunum ţremur í ţessi handriti er ţví í mesta lagi 160-170 árum eldra en elsta ţekkta birtingarmynd grćnlenska ísbjarnarins á bláum fleti í Danmörku.

roskilde_dom_innen_orgel_2.jpgWarming taldi ađ elsta ţekkta gerđ skjaldamerkis Grćnlands í Danmörku vćri ađ ađ finna á skreyti, ţ.e. útskornum skjöldum á elsta orgeli Hróarskeldudómkirkju. Skreytingin er tímasett til 1654, en kjarni orgelsins, er svokallađ Raphaëlisorgel frá 1554-55, byggt af hollendingnum Herman Raphaëlis Rodensteen. Hugsast getur ađ hlutar af skreytinu, t.d. skildirnir, séu eldri en breytingin á orgelinu sem gerđ var áriđ 1654. Ţví getur skjöldurinn á orgelinu í Hróarskeldu, sem sýnir skjöld Grćnlandskonungs međ hvítabirni á bláum fleti, frćđilega séđ veriđ mun eldri en frá 1654, ţótt áletrun á orgelinu upplýsi ađ ţađ sé frá 1654.

Ţađ var Paul Warming sem fyrstur manna uppgötvađi skjaldamerki Grćnlands á orgelinu í Hróarskeldukirkju, en áđur en hann gerđi ţađ töldu menn ađ elsta skjaldamerki Grćnlands vćri ađ finna á gullspesíu frá 1666, sem Kristján 4. lét slá međ mynd af sjálfum sér og skjaldamerki ríkis síns á bakhliđinni (sjá mynd X). Svo virđist sem uppgötvun Warmings hafi ekki slegiđ í gegn eđa komist til skila í frćđin, ţví enn eru menn ađ vitna í spesíu Friđriks 3. frá 1666 (sumir segja hvítabjarnarskjöldurinn hafi ţegar veriđ á spesíudal Friđriks áriđ 1665 sjá hér) sem elstu heimild um hvítabjarnarskjöld Grćnlands.

christian_1666.jpg

Ekki vissi Warming allt, ţví reyndar ţekkist hvítabjörn á grćnum fleti einnig af einu stórfenglegu safnskjaldamerki danska konungsríkisins frá 1654. Ţađ var ađ finna á gafla skrautskips Kristjáns 4. Sophíu Amalie, en smíđi ţess lauk áriđ 1650. Til allrar hamingju eru til tvö samtímalíkön af skipinu - eitt í Kaupmannahöfn og hitt í Osló og sést ţar ísbjarnarskjöldur međ grćnum bakgrunni undir skjaldamerki Íslands, tveimur skreiđum krýndum á rauđum fleti) og yfir fćreyska lambinu á bláum fleti.

Til upplýsingar ţeim sem stundađ hafa opinbera skjaldmerkjafrćđi á Íslandi og skrifađ um ţćr af miklum vanefnum á heimasíđu Forsćtisráđuneytisins, er ţví hér međ komiđ á fram ađ tvćr krýndar skreiđar voru einnig notađar sem skreyti á skildi Íslands á 17. öld. 

sophia_amalia_islandgr_nlandfaer_erne.jpg

sophia_amalia_traedaekker.jpg.

Sir William Neve´s Book

soc_ant_order_36.jpg

Ţennan grćnlenska skjöld Le Roy de Grenelond, dálítiđ frábrugđinn ţeim sem er teiknađur í London Roll, er ađ finna í svokallađri Sir William Neve´s Book (SAL MS 665/5), sem varđveitt er í Society of Atniquaries of London í Burlington House, Piccadilly í Lundúnum. Í Catalogue of English mediaeval Rolls of Arms (1950) eftir Anthony Wagner, sem var einn fremsti sérfrćđingur Breta um skjaldamerkjafrćđi á 20. öld, er upplýst ađ ţessi rulla sé 156 blađsíđur úr bók sem ekki er lengur til sem og ađ á blöđum ţessum sé ađ finna lýsingar á 936 skjöldum. Taldi Anthony Wagner ađ bróđurpartur  bókarinnar hafi veriđ frá ţví um 1500, en bćtir ţví viđ í lýsingu ađ handritiđ vćri frá 16. öld, en ađ eldra efni hafi veriđ bćtt inn í ţađ. Ţví er hćgt ađ fullyrđa ađ margt sé enn á huldu um aldur ţessa handrits.

Í Sir William Neve´s Book er hvítabjörninn teiknađur standandi (eđa gangandi eins og ţađ heitir á máli skjaldamerkjafrćđinga). Eigandi ţessara bókaleifa var Sir William le Neve af Clarenceux, sem mun hafa eignast bókina um 1640. William le Neve var uppi 1600-1661 og var skjaldamerkjaráđ, safnari og greinilega hinn mesti furđufugl. Hann missti nafnbót sína áriđ 1646 og var síđar lýst sem "lunatic" áriđ 1658 og sem "insane" áriđ 1661. Ekki fór ţví vel fyrir ţeim skjaldaverđi.

hugoderoselbyleneve.jpgSir William le Neve í einhvers konar fornmannabúningi sem hann hannađi sjálfur og gekk í ţegar hann tjúllađist. Kannski var hann bara á undan sinni tíđ, eins konar einhvers konar Sigurđur málari ţeirra Englendinga eđa nafni hans Vigfússon.

Ţađ voru ţví víst ýkjur hjá Paul Warming, ađ halda ţví fram ađ skildir "Grćnlands- konungs" í enskum handritum vćri allt ađ tveimur öldum eldri en hvítibjörninn á bláum fleti sem ţekktur er í Danmörku á 17. öld. Eins og fyrr segir, var einnig til skjöldur međ grćnlenskum hvítabirni á grćnum fleti á viđhafnarskipi Kristjáns 4. sem var fullsmíđađ áriđ 1650. En hvort hvítabjörninn sem ţekkist í enskum handritum hafi nokkru sinni veriđ notađur á Grćnlandi af norrćnum mönnum er hins vegar útilokađ ađ segja neitt um út frá ţeim brotakenndu heimildum sem til eru.

Silfurskjöldurinn frá rúst V 54 í Niaqussat

skjold_fra_hikuin_1980_lille.jpg

Ţađ er ekki svo međ sagt ađ ég telji ađ norrćnir menn á Grćnlandi hafi veriđ algjörlega menningarsnauđir og allslausir í hinni miklu einangrun sinni eđa međ minni ađgang ađ stórmenningu en t.d. frćndur ţeirra Íslendingar.

Vel getur veriđ áhugi á skjaldamerkjum hafi veriđ mikill á Grćnlandi. Ţađ virđist sem ađ einhverjir hafi jafnvel gengiđ međ litla ćttarskildi úr silfri á klćđum sínum á Grćnlandi. Í kotlegri rúst í Vestribyggđ á hjara veraldar fannst viđ fornleifarannsókn á 8. áratug 20. aldar örlítill skjöldur úr silfri. Hann er ađeins 1,8 sm. ađ lengd og 1, 2 sm. ađ breidd, eđa eins og ţumalsnögl ađ stćrđ. Ekki nóg međ ţađ: Í rústinni í Niaquassat í Vestribyggđ, sem ber heitiđ V 54, hafa einnig veriđ höggnir út skildir án skjaldarmyndar í tálgusteinsgrýtur. Mögulega hafa íbúar á V 54-stöđum í Niaqussatfirđi veriđ af fínum ćttum og ţví ţótt bráđnauđsynlegt ađ skreyta sig međ skjaldamerkjum ćttarinnar sem náđ hafđi lengra til vesturs en ađrir Evrópumenn.

Skjaldamerkjafrćđingur einn danskur, sem tjáđi sig um skjöldinn á V 54-stöđum er hann fannst, hefur međ mjög hćpnum rökum taliđ silfurskjöldinn í V 54 vera frá 13. öld og bent á ađ hann eigi sér engar hliđstćđur á Norđurlöndum. Sömuleiđis benti hann á ađ skjöldur skosku Campbell-ćttarinnar bćri svipađ merki og skjöldurinn sem fannst í V 54. Athyglisvert er ţetta ef satt vćri. Bjuggu kannski Skotar, fjarskyldir frćndur Campbell-klansins, á Grćnlandi á 13. öld? Skođum máliđ ađeins betur:

Ef rýnt er í fornleifarnar sem fundust viđ rannsókn á V 54, undir stjórn danska fornleifafrćđingsins Claus Andreasen, kemur fljótt í ljós ađ ţađ kann sjaldan góđri lukku ađ stýra, ađ fornleifafrćđingur sem lagt hefur stund á forsögulega fornleifafrćđi fer ađ fást viđ miđaldafrćđi á Grćnlandi  - eđa annars stađar. Claus Andreasen (sjá grein Andreasen hér) velur ađ fylgja hefđbundinni, og frekar kreddukenndri aldursgreiningu á endalokum byggđar í Vestribyggđ, sem menn hafa ályktađ ađ hafi orđiđ um miđbik 14. öld. Ađrar fornleifar frá V 54, svo sem gott safn horn- og beinkamba og kirkjubjöllubrot, sem einnig hafa fundist hafa annars stađar í Niaqussatfirđi, benda til ţess ađ búseta hafi ađ minnsta kosti haldist fram undir 1400.

Mjög góđar hefđbundnar kolefnisgreiningar á efni frá V 54 voru gerđar í Kaupmannahöfn, og gefa ţćr einnig til kynna ađ búseta á V 54 bćnum hafi geta haldist allt fram á 15. öld og ef til vill lengur. En Andreasen vísađi kolefnisaldursgreiningum hins vegar alfariđ frá í grein sinni. Hann upplýsti lesendur sína ađ ţar sem ein hefđbundin aldursgreining endaloka byggđar í Vestribyggđ hafi veriđ tímasett til 1350 ţá hlyti kolefnisaldursgreiningin ađ vera röng, ţví samkvćmt rökum Andreasen:

"Denne officielle dato vil jeg holde mig til her, da der ikke er 100% sikkerhed for, hvad der egentlig er dateret med sidstnćvnte datering."

Síđan Andreasen skrifađi ţetta hafa menn breytt skođun sinni og talađ er um endalok byggđar á seinni hluta 14. aldar.

Ég leyfđi mér sömuleiđis ađ rannsaka, hvers kyns sýniđ var sem greint var og hafđi samband viđ Ţjóđminjasafn Dana sem sendi mér strax niđurstöđur kolefnisaldursgreininganna sem Claus Andreasen birti ekki sem skyldi á sínum tíma (sjá hér). Ţá kom í ljós, ađ Andreasen hefur ekki ađeins hafnađ niđurstöđum fyrir gamla og forstokkađa kreddu sína, heldur einnig ruglađ kolefnisgreiningunum sem gerđar voru á efniviđi frá V 54 saman innbyrđis. Sýniđ K-3060 sem Andreasen segir sýna of ungan aldur til ađ hann geti notađ ţađ gerir ţađ alls ekki. Hins vegar sýndu sýnin K-3061 og K-3062 yngri aldur en hefđbundna lokaaldursgreiningu byggđar í Vestribyggđ. En ber ađ hafna ţeim niđurstöđum vegna ţess ađ menn eru óöruggir međ sýniđ? Ekkert bendir til ţess.

Meiri nákvćmni fornleifafrćđingsins hefđi veriđ óskandi fremur en frekar ţóttafull höfnun hans á niđurstöđum. Ţetta voru sannast sagna afar léleg vinnubrögđ fornleifafrćđings. Claus Andreasen hafđu, mér sjáanlega, enga haldbćra ástćđu til ađ hafna kolefnisaldursgreiningum á sýnunum. Niđurstöđurnar gćtu einnig vel stutt ţann möguleika ađ búseta hafi haldist lengur í Vestribyggđ en menn telja almennt, án annars en gamalla tímasetninga byggđa á eintómum alhćfingum. Ég endurreiknađi niđurstöđur aldursgreininganna frá V 54, sem má sjá hér.

k-3062_kalibreret.jpg

c-14_dateringer_n_54_vesterbygden.jpg

Ţar fyrir utan má vera ljóst, ađ ćttaskjöldur Campbell-ćttarinnar á Skotlandi er frábrugđinn silfurskildinum sem fannst í rústunum af "V 54 stöđum" á Grćnlandi. Ţríhyrningarnir í mynstri skjaldar Gampbell-ćttarinnar snúq ekki eins og ţríhyrningar skjaldarins sem fannst á Grćnlandi.

Portúgalar á Grćnlandi?

Ef til vill ber einnig ađ nefna, ađ skjöldurinn frá V54stöđum í Vestribyggđ sver sig frekar í ćtt viđ merki/fána Lissabonborgar. Portúgalar létu töluvert til sín taka í Norđur-Atlantshafi á 15. öld.

Menn telja sig vita ađ konungur dansk-norska sambandsríkisins, Kristján 1., hafi leyft Alfons 5. (Alonso V) konungi Portúgals ađ senda leiđangra til Grćnlands til ađ finna norđurleiđina til Indlands. Heimildir um ţađ eru hins vegar af mjög skornum skammti og í raun ekki eldri en frá seinni hluta 16. aldar. Tengjast ţćr ferđasögur óljósum sögum af ferđum Diđriks Pínings og Jóhannesar Pothorsts til Grćnlands og jafnvel til Vesturálfu, sem einnig reyndar er afar lítiđ vitađ um.

Portúgalar eru taldir hafa fundiđ Nýfundnaland á tímum Alfons V, og á kortum kölluđu ţeir eyju sem ekki er til í raun og veru Terra do Bacalhau (Ţorskaland), og vilja margir menn meina ađ ţađ hafi veriđ ţađ nafn sem Portúgalar gáfu Nýfundnalandi. Vel er ţví hugsanlegt ađ Portúgalar hafi hafi einnig siglt á Grćnland eđa komiđ ţar viđ. Tilgátur hafa einnig veriđ settar fram um ađ Portúgalar hafi sótt sér norrćna menn á Grćnlandi á seinni hluta 15. aldar og notađ ţá sem vinnuafl/ţrćla á Kanaríeyjum og Madeira. Ekki hefur ţótt mikill fótur fyrir ţeim tilgátum, en silfurskjöldur sem er međ sama merki og gamall fáni Lissabonborgar, sem finnst í rúst bćjar á afskekktum stađ á Grćnlandi, ţar sem byggđ gćti hafa fariđ síđar í eyđi en menn hafa taliđ, gćti frekar rennt undir ţađ stođum en hitt.

Ef til vill verđum viđ ađ vera ađeins meira opin fyrir öđrum hugmyndum en ađ skjöldurinn í rúst V 54 hafi týnst af klćđum Skota ađ nafni Campbell. Viđ ţekkjum ekkert til ferđa ţeirrar ćttar til Grćnlands á 15. öld. Hins vegar er góđum líkum hćgt ađ leiđa ađ áhuga Portúgala á Grćnlandi. 

Skjöldur Hákons unga, en hvorki Íslands né Portúgals

warming_portugaler.jpgŢví má viđ bćta í lok ţessarar frekar löngu enn "merki"legu greinar, ađ lýsing skjaldamerkis Grćnlandskonungs í handriti í eigu Sir William le Neve, handriti sem taliđ er vera frá ţví um 1470 eđa síđar, er ađ finna fyrir neđan skjaldamerki Noregskonungs og meints merki konungs Portúgals (Le Roy De Portyngale), sem í bók Sir Williams eru ţrír bátar, ofan á hverjum öđrum. Ţetta merki ţekkist hins vegar ekki í Portúgal, og gćti ţví veriđ enn einn uppspuninn og óskhyggjan í skjaldamerkjafrćđunum af ţví tagi sem áđur segir frá.

Ţađ ađ merkin eru sýnd saman í bókinni ţarf ekki ađ sýna tengsl á milli Noregs, Íslands og Portúgals líkt og Paul Warming lét sér detta í hug áriđ 1977 (sjá hér). Warming taldi hugsanlegt ađ vegna ţess ađ skjöldur konungs Portúgals vćri hafđur međ skjöldum Noregskonungs og Grćnlands í handritinu, ţá gćfi ţađ til kynna ađ menn á Bretlandseyjum hafi veriđ kunnugur áhugi Portúgala á Grćnlandi á 15. öld. Ţađ verđur nú ađ teljast frekar langsótt skýring áhugmannsins viđ dönsku hirđina.

Ţrjú skip ofan á hverju öđru á rauđum fleti var nefnilega um tíma skjaldamerki Noregskonungs. Skjöldur međ ţremur bátum á rauđum fleti er ţekktur á 13. öld í enskum handritum og ţá nefndur í einu handritanna sem skjöldur Hákons unga (1232-1257), sonar Hákons gamla Hákonarsonar (hins fimmta) Noregskonungs (1204-1263), sem ríkti á tímabilinu 1217-1263. Hann var fyrsti konungur yfir Íslandi. Hákon yngri var eins konar hjálparkonungur frá barnćsku um 1240 og fram til 1257 er hann andađist.

Skjöld Hákons unga er ađ finna í tveimur miđaldahandritum,sem eru samtímaheimildir. Annars vegar Historia Anglorum (Saga Englendinga) sem nćr yfir tímabiliđ 1070-1253, og sem er hluti af safnritinu Chronica Majora (British Library; Royal MS 14 C VII (sjá hér). Bćđi handritin eru eftir munkinn Matthew Paris (d. 1259). Historia Anglorum er öll skrifuđ af honum sjálfum á tímabilinu 1250-1255. Í Historia Anglorum stendur í skýringu viđ merkiđ međ ţremur skipum:

“Scutum regis Norwagiae nuper coronati qui dicitur rex insularum” sem ţýđa má: Merki Noregskonungs sem nýlega var krýndur og kallađur er konungur eyjanna"

canvas.png

Sumir vafasamir skjaldamerkjafrćđingar á veraldarvefnum (og nóg er greinilega til af ţeim) hafa vegna vöntunar á lágmarkskunnáttu á latínu ţýtt textann međ "krýndur konungur eyjunnar" og bent á ađ "eyjan" vćri Ísland. En nú stendur einu sinni rex insularum en ekki rex insulae. Ţannig ađ sú kenning, sem er ţví miđur farin á flug međal rugludalla, er algjör fjarstćđa. Annađ er ekki hćgt ađ stađfesta međ nokkrum hćtti, enda var Ísland ekki komiđ undir norskan konung ţegar Hákon inn ungi dó áriđ 1257.

Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson, í janúar 2016.


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Bćta viđ athugasemd

Ekki er lengur hćgt ađ skrifa athugasemdir viđ fćrsluna, ţar sem tímamörk á athugasemdir eru liđin.

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband