Dýrđ Drottins

Vindskeiđar MúliNú skulu rćddar vindskeiđarnar hér til vinstri sem varđveittar eru á Ţjóđminjasafninu, en ţćr koma af vesturgafli kirkju í Múla í Ađaldal. Kirkja er ekki lengur í Múla, og hefur engin veriđ ţar síđan 1890. Öllum er kannski hundssama um hvađ upp á henni snýr eđa niđur. En sem betur fer ekki alveg öllum.

Múlakirkja var til ađ mynda til tals um daginn hér á Fornleifi, ţegar sagt var frá 13. aldar  Maríumynd sem verđur fram á haust á Spáni er hún snýr aftur til Kaupmannahafnar ţar sem hún á fastan bústađ (sjá hér og hér). Ţá fć ég ađ klappa henni.

Vindskeiđar af kirkjunni ađ Múla í Ađaldal, sem löngu er rifin, hafa veriđ til umtals í verkum fjölmargra manna sem látiđ hafa íslenskan útskurđ fyrr á tímum til sín taka. En enginn ţeirra hefur hins vegar leyst gátu ţá og jafnvel vandamál sem ţeim ţótti myndmáliđ á vindskeiđunum vera.

Ástćđan fyrir ţví ađ merking útskurđarins hefur vafist fyrir sjálfskipuđum sérfrćđingum í íslenskri listfrćđi er vćntanlega sá (ađ mínu mati), ađ menn höfđu ekki ţann skilning á fyrri alda fólki, ađ mikill hluti heimsmyndar ţeirra hafi stýrst af einnig bók allt fram á 18. öld. Sú bók var Biblían. Til ađ skýra alţýđulist verđa menn ađ hafa sćmilega ţekkingu á sögum gamla og nýja testamentisins, eđa vera fćrt um ađ leita uppi atburđi í ţeim bókum. Aldrei hefur ţađ veriđ auđveldara en nú međ veraldarvefinn og skýringar á fjölda tungumála.

Myndmál vindskeiđanna úr Múla er í raun mjög einfalt og vísar í Gamla Testamentiđ sem menn höfđu lesiđ og hötuđust ekki út í eins og margir gera í dag. Í spjaldtexta Ţjóđminjasafnsins eru ţessar  upplýsingar veittar:

Vindskeiđar af torfkirkju í Múla í Ađaldal međ fangamarki séra Gísla Einarssonar sem ţar var prestur 1692–1723. Neđst er engill sem heldur á stöng međ vćngjuđu hjóli, tákni hamingjunnar. Síđan gengur jurtastöngull upp eftir fjölunum, sem upphaflega hafa veriđ nokkru lengri.

Vindskeiđ Múla 1Ţetta og annađ sem skrifađ stendur um hjólin á tveimur af vindskeiđunum frá Múla er flest út í hött. Hugsanlega var listamađurinn Ţórarinn Einarsson sem fyrrum merk samstarfskona mín á Ţjóđminjasafni Ţóra Kristjánsdóttir greinir frá í merku riti sínu Mynd á Ţili (2005). Ţađ er vegna ţess ađ líkindi er međ vindskeiđanna og öđrum ţekktum verkum eftir Ţórarinn. En ţau líkindi eru samt ekki mjög sterk ađ mínu mati og rökstuđningur Ţóru ekki nćgilegur í bókinni (bls. 87 í bók Ţóru). Ţórarinn, eđa sá alţýđulistamađur sem skar út vindskíđin í Múla, var vafalítiđ einnig betur ađ sér í Biblíusögum en starfsmenn Ţjóđminjasafnsins og ađrir sérfrćđingar sem brotiđ hafa heilann yfir hjólunum á fjölunum frá Múla.

 

Hjólin og englarnir á vindskeiđunum frá Múla eru Kerúbar eđa réttara sagt sú gerđ ađ englum gyđinga sem flokkuđust undir ophanim. Í grísku ţýđingunni var englunum breytt í kerúba en eins og fróđir menn vita hafa helgar bćkur gyđinga oft orđiđ illa út út ţýđingum kristinna manna, en ţessi kafli er nokkuđ réttur.  Til ađ skýra myndmáliđ sem vafist hafa fyrir fyrri tíma sérfrćđingum er best er ađ vísa í 10. kafla Esekíels í Gamla testamentinu, ţar sem segir frá heimssókn engla í Musteriđ í Jerúsalem:

Múla Vindskeiđ 2Dýrđ Drottins:

Undir vćngjum kerúbanna sást eitthvađ sem líktist mannshendi. Ég horfđi á og sá fjögur hjól viđ hliđ kerúbanna, eitt hjól  viđ hliđ hvers kerúbs. Hjólin voru á ađ líta eins og ljómandi krýsolítsteinn [kristall]. Öll hjólin litu eins út og virtust ţau vera hvert innan í öđru.  Ţegar ţau hreyfđust gátu ţau snúist í allar fjórar áttir og breyttu ekki um stefnu ţegar ţau hreyfđust. Ţar sem ţau hreyfđust í sömu átt og fremsta hjóliđ stefndi í breyttu ţau ekki um stefnu á ferđ sinni.  Allur líkami ţeirra, bak, hendur, vćngir og öll fjögur hjólin voru alsett augum [í hebresku útgáfunni stendur alsett litum] allt um kring.  Hjólin voru nefnd Galgal í mín eyru.  Hver vera hafđi fjögur andlit. Fyrsta andlitiđ var kerúbsandlit, annađ mannsandlit, ţriđja ljónsandlit og fjórđa arnarandlit.  Og kerúbarnir hófu sig upp. Ţađ voru sömu verur og ég hafđi séđ viđ Kebarfljót.  Ţegar kerúbarnir gengu snerust hjólin viđ hliđ ţeirra og ţegar kerúbarnir lyftu vćngjum sínum til ađ hefja sig upp frá jörđinni sneru hjólin ekki burt frá hliđ ţeirra. Ţegar ţeir námu stađar stađnćmdust hjólin einnig og ţegar kerúbarnir hófu sig upp hófust hjólin međ ţeim ţví ađ andi veranna var í ţeim.  [í upphaflega textanum stendur: vegna ţess ađ vilji lifandi veru var í ţeim].

Ţessi óhemju undur gerđust í draumi Esekíels viđ Chebarflót (Kebar) sem rennur nćrri Nippur í Babýlon. Í dag heitir fljótiđ Chebur og er nćrri Nuffar (Nippur) í Afak hérađi í Írak. Ţessi texti í helgum ritum gyđinga hefur vitaskuld vakiđ ýmsar vangaveltur og jafnvel drauma hjá ţeim sem lesa bókstaflega í drauma Esekíels.

Nú á tímum ganga um fleiri delludólgar en nokkru sinni fyrr. Ef ţeir telja ekki hjól vera lukkuhjól (hamingjukringlur) telja ţeir ţetta lýsingu á geimverum á ferđ í himnavögnum í baráttu sinni viđ hin illu öfl.

Slíkt dómadags rugl verđur auđvitađ ekki flúiđ, međan ađ meirihluti mannkyns er enn á kuklstiginu. Ţórarinn Einarsson, eđa sá sem skar út vindskeiđarnar í Múla, var ađeins ađ lýsa ţví sem hann las í helgri bók kirkju sinnar, sem honum hafđi veriđ kennt ađ trúa á. Hann hafđi enga ţörf á ţví ađ blanda geimverum inn í frásögn sína, sem hentađi á vinskíđi. Frásögnin um Dýrđ Drottins hentađi vel sóknarbörnum sem til kirkju komu í Múla.

Ađrir listamenn en Ţórarinn Einarsson (ef hann á ţá nokkuđ heiđurinn af vindskeiđunum frá Múla) reyndu ađ lýsa ţví sem ţeir lásu á mjög mismunandi hátt: 

Screenshot_2020-05-24 (1) Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

Hugsanlega er draumsýnin lýsing á ţví sem gyđingar sáu í listsköpun máttugra hervelda sem leiddu ţá í ţrćldóm fyrr á öldum.

main-qimg-4eda65f995a6783395670058f86886e8

 

images Margt er hćgt ađ skýra áđur en gullvagninum er ekiđ út úr bílskúrnum hjá menningarsnauđu fólki í Vesturheimi sem sér geimverur í draumsýn Esekíels og jafnvel Elvis á háaloftinu. Og ţegar út í ţađ er fariđ, getur dýrđ Drottins, líkt og henni er lýst i draumi Esekíels, veriđ hreinrćktađ hamingjuhjól eins og Ţjóđminjasafniđ kallar hjólin á vindskeiđunum í dag. Dýrđ og hamingja vanţekkingarinnar er vitaskuld engu lík.

Ljósmyndir af vindskeiđum frá Múla tók meistari Ívar Brynjólfsson, Ţjóđminjasafni.


« Síđasta fćrsla | Nćsta fćrsla »

Athugasemdir

1 Smámynd: Magnús Sigurđsson

Ţú gćtir veriđ búinn ađ leysa gátuna.

Hún verđur samt áfram áleitin spurningin hvort ţjóđminjasafniđ hefur ekki rétt fyrir sér varđandi myndskurđinn á vindskeiđunum frá Múla. Og ţá hvort Ţórarinn Einarsson, eđa sá sem skar ţćr út, hafi ekki hreinlega ruglast inn á gúggúl á tímaflakki? 

Lengi hef ég reikađ ţennan refilstig.

Rökkvar senn og ţreytan er ađ buga mig.

Hvar fć ég ađ halla mínu höfđi nú.

Herra, enginn getur bjargađ nema ţú.

 

Ég biđ ţig, sendu nú vagninn ţinn ađ sćkja mig.

Já, herra, sendu nú gullvagninn ađ sćkja mig.

Gćttu mín, geymdu mig, gefđu mér friđinn.

Langt hef ég fariđ og mig langar heim.

Magnús Sigurđsson, 24.5.2020 kl. 18:51

2 Smámynd: FORNLEIFUR

 Já, ađ hugsa sér: Sannur Samfylkingarmađur, Jón Friđrik Guđnason orti ţennan fallega brag. Ţeir eru oft trúađri en mađur mćtti halda miđađ viđ ţađ sem út úr kjaftinum kemur. Ćtli Jónas hafi haft draumsýn um jeppa eđa apparat líkt og spámađurinn sá í sínum Babýloníudraumi? Kannski var Esekíel berdreyminn og sá bara einn af ţessum gulllituđu jeppum sem íslenskir burgeisar ţjóta um á ţegar ţeir eru búnir ađ fela gulliđ sitt í sandinum. Hann var ađ lýsa fjórhjóladrifi. Og er ţetta ekki í raun Gvöđs útvalda ţjóđ sem lifir á ţangrótseyjunni í Ballarhafi? Ţađ held ég. Hann hélt t.d. yfir ykkur verndarhendi ţótt afvegaleiddir og ragir gemlingar í hinni útvöldu hjörđ hafi látiđ ćttingja Hitlers sprauta beint upp í sig pestinni í ergibar í Austurríki.

FORNLEIFUR, 25.5.2020 kl. 05:10

3 Smámynd: Magnús Sigurđsson

Nú gefst ég alveg upp á ađ leysa Babýlonundrin á vindskeiđunum frá Múla, ţađ var nóg komiđ hjá ţér ţegar ţú komst inn á "Elvis á háaloftinu" ţó ţú sért ekki kominn međ Hitler í gátuna líka.

En ţađ lá nokkuđ ljóst fyrir ađ annađhvort hafđi Ţórarin Einarsson međ einhverum hćtti komist á gúggúl eđa villst inn á langbylgju íslenska ríkisútvarpsins, ef vísbendingar ţínar í upprunalega pistlinum eru skođađar á gúggúl.

Ég lćđist oft upp á háaloft

til ađ hnýsast í gömul blöđ

ţegar sit ég ţar koma upp minningar

og atburđarás verđur hröđ.

Allir strákarnir voru í támjóum skóm

og bstelpur međ túperađ hár.

Já, á sunnudögum var rekstrasjón,

- en síđan eru liđin mörg ár.

Ţeir greiddu í píku,

á ţessum dögum ţeir

greiddu í píku,

undir Presley lögum.

Magnús Sigurđsson, 25.5.2020 kl. 06:23

4 Smámynd: FORNLEIFUR

Já, Forleifur er ekki svona helvíti poppađur. Hvađ kemur nćst, kannski: A skíđum skemmti mér tra lalala?  Vindskíđum.

FORNLEIFUR, 25.5.2020 kl. 17:44

5 Smámynd: FORNLEIFUR

Ţú skrifar svo mikiđ hér á Fornleif (og takk fyrir ţađ), ađ ţađ mćtti halda ađ ţú vćrir áhangandi eđa einhvers konar grúpí.

FORNLEIFUR, 25.5.2020 kl. 17:46

Bćta viđ athugasemd

Hver er summan af tíu og tuttugu?
Nota HTML-ham

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband