Fćrsluflokkur: Gamlar myndir frá Íslandi

Myndarlegir menn - töffarar fyrir sinn tíma

Ţorvaldur og Vilhelm Copyright Kaldal--Fornleifur

Um ţessa menn hef ég skrifađ áđur hér á blogginu og bendi fólki á ađ lesa ţađ (sjá hér). Afi minn, Vilhelm [Árni Ingimar] Kristinsson, er ţarna á myndinni. Hann er ungi mađurinn til hćgri. Hávaxnari vinur hans og félagi til sjós hét Ţorvaldur Ögmundsson. Hann tók út af skipi viđ austurströnd Bandaríkjanna og drukknađi fáeinum árum eftir ađ myndin var tekin.

Ţrátt fyrir ađ ég hafi skrifađ um myndina sem ţjóđminjasafniđ á og sent safninu upplýsingar um hana áriđ 2016, hafa menn ţađ enn ekki fćrt upplýsingar mínar inn í skráningarkerfiđ á sarpur.is. Ţar er enn lítiđ ađ finna um upplýsingar um myndina.

Ég fékk eiginlega helst á tilfinninguna ađ safniđ tryđi ekki upplýsingum mínum um ađ afi minn vćri á myndinni; vegna ţess ađ hún var tekin í Flensborgarskóla, ţar sem afi minn stundađi ekki nám eins og ég upplýsti safniđ skilmerkileg um. Hins vegar var skólameistarinn í Flensborg fađir Ţorvalds vinar afa. Ţorvaldur trassađi óskir föđur síns, Ögmundar Sigurđssonar, um ađ hann fćri menntaveginn. Ţorvaldur fór í stađinn á sjóinn, sem var sá vegur sem hélt lífi í íslensku ţjóđinni, sem ekki voru óđalsbćndur.

Hann nýtti sér ţann möguleika ađ fá teknar myndir af sér ásamt vini sínum ţegar Kaldal kom og tók ljósmyndir af nemendum Flensborgarskóla, ţar sem hvorugur ţeirra stundađi nám. Vonandi skilur Ţjóđminjasafniđ ţetta. Afi var eins og svo margir ađrir einfaldlega of fátćkur til ađ geta lagt stund á nám, ţó hann hefđi gjarnan viljađ ţađ. Slíkt skilur sjálftökufólkiđ ekki í dag.

Ţorvaldur og Vilhelm 2 Copyright Kaldal--Fornleifur

Síđastliđiđ haust, ţegar ég leit eina kvöldstund í fjölmörg myndaalbúm móđur minnar rakst ég á tvćr ađrar myndir frá sömu upptökunni af Vilhelm afa og Ţorvaldi í Flensborgarskóla, ţar sem afi minn stundađi reyndar ekki nám, en ţar sem myndin var nú samt tekin. Ég ljósmyndađi myndirnar sem móđir mín varđveitir. Myndir Ţjóđminjasafnsins getiđ ţiđ séđ hér og hér.

Ţjóđminjasafninu er ţví nú orđiđ alveg óhćtt ađ bćta viđ og vitna í upplýsingar á Fornleifi á Sarpi og nefna afa minn,  en ekki ađeins skrifa um skólastjórasoninn í Flensborgarskóla sem Jón Kaldal tók mynd af - međ afa mínum. Afi minn var sonur verkamanns sem bar kolasekki viđ Reykjavíkurhöfn og varđ loks undir einum slíkum sem féll niđur á hann úr miklum stakki sem hrundi. Hann hálsbrotnađi. Enn er ekki finna nafn afa míns á Sarpi viđ ţessa mynd, tveimur árum eftir ađ Ţjóđminjasafniđ fékk ţćr upplýsingar ađ hann vćri á henni. Kannski hafa menn ţar á bć ekki áhuga á öđrum en heldri manna piltum.

Ég geri mér vitaskuld grein fyrir ţví ađ ţađ vinnu orđiđ svo fátt, sérmenntađ starfsfólk á Ţjóđminjasafninu. Ţar vinna flestir nú orđiđ viđ einhvern krambúđarkassa, viđ gćslu, í fatahengi og kaffistofu (sjá hér), međan ađ yfirmađurinn gerir sér enn drauma um ađ verđa prófessor án ţess ađ hafa nokkuđ fyrir ţví, annađ en ađ vinna fyrir hiđ pólitíska viđundur Sigmund Davíđ sem og í ígripavinnu viđ ađ reka fólk á öđrum stofnunum. Myndir segja svo margt (sjá hér), en ţegar ljósmyndadeild Ţjóđminjasafns Íslands er fyrirmunađ ađ skrá upplýsingar um myndir sínar, ţegar enn er til fólk sem getur sagt söguna, ţá er illt í efni. Reyndar á ţetta líka viđ um ađra muni en ljósmyndir. Ţjóđminjasafniđ er sannast sagna ekki orđiđ annađ en frekar ţreyttar sýningar sem engum breytingum taka og sem veitir fjöldann allan af röngum upplýsingum.

Mig langar til gamans ađ upplýsa, ađ afi minn var međ Ţorvaldi á nokkru vertíđum á bátum og togurum frá Siglufirđi. Afi ţótti listakokkur og sinnti ţví starfi lengst af ţegar hann var sjónum.


Swiss Misses

Kerlingar viđ kirkju small FORNLEIFUR copyright
Fornleifur horfir heldur til mikiđ á konur á netinu. Ţetta tómstundagaman hans hefur fćrst í aukana frekar en hitt. Hans yfirsjón og perversjón eru gamlar boldangskonur, helst kappklćddar og hann kaupir ţćr ef ţćr eru falar.  Íslenskar kerlingar eru í miklu uppáhaldi hjá honum. Í tölvu hans finnst töluvert magn af alls kyns myndum af peysufatakerlingum, upphluts-Unum, faldbúninga-Siggum svo eitthvađ sé taliđ.  Slíkum myndum hefur hann sankađ ađ sér, keypt á netinu og fundiđ hjá skransölum í ţremur heimsálfum.  Hann hefur mikla unum af ţví ađ skođa ţessar konur og sýna öđrum hvađ margar konur eru í haremsfjósi hans. Hann telur ađ ađ íslenskar konur séu allar fćdd módel; Ávallt til í tuskiđ og hafi viljugastar hoppađ í fínu fötin í hvert skipti sem útlendingur birtist međ myndavél eđa bara blýant og blokk.

Stundum finnur hann fegurđardísir sínar og módel á furđulegustu stöđum.  Nú síđast festi hann kaup á tveimur boldangskonum í sunnudagsfötunum, ţar sem ţćr stilla sér upp viđ kirkju undir fjallshlíđ.  Myndin er ađ öllum líkindum frá 3. eđa fjórđa áratug síđust aldar, og er glerskyggna fyrir töfralampa (magica laterna).  Myndin er líklega tekin af ensku ferđalangi, ţó ekki sé hćgt ađ útiloka ađra, en myndin var til fals á Englandi.

Hvort ţessar konur reyndu ađ villa á sér heimildir skal ósagt látiđ, en ţćr voru seldar sem konur frá Swiss á eBay. Ţćr bjuggu hjá skransala í Beccles í Suffolk og fengust fyrir slikk, ţví ađ skransalinn hélt ađ ţćr vćru jóđlandi alparósir, sem auđvitađ er nóg til af og ţćr ţví ekki í háum kúrs á kjötmarkađi fortíđarinnar.

Fornleifur vill komast í nánari kynni viđ ţessar konur og er ólmur eftir ţví ađ vita hvar ţćr bjuggu, hvađ ţćr hétu og hverra manna ţćr voru.  Kirkjan ţeirra er undir hlíđ, kórinn er stór, fjallshlíđin er steind. Svona konur hljóta ađ hafa veriđ vel giftar og átt marga afkomendur sem muna ţćr og hafa margar upplýsingar á takteinum um ţćr. 

Fornleifur bíđur spenntur eftir ţví ađ fá upplýsingar um ţessi ţroskuđu módel.

Fyrir hönd Fornleifs, sem er of upptekinn yfir maddömunum til ađ geta skrifađ nokkur ađ viti.

Vilhjálmur ritstjóri


Fríđa Sveins, ţröstur minn góđur!, ţađ var stúlkan hans Xaviers

BR 3

MalfridurŢessi franska litógrafía er varđveitt í geymslum Fornleifssafns  sem er ađeins opiđ almenning á Fornleifsbloggi ţegar Fornleifaverđi hentar. Myndin er einstaklega áhugaverđ. Líklegast hefđi einhver Íslendingur mótmćlt henni, ef hún hefđi komiđ fyrir sjónir ţeirra.  Af einhverjum ástćđum sem ekki koma fram í textanum hafa höfundarnir valiđ ađ setja Ísland međ í kaflann um Svíţjóđ sem han kallađi Suede, Islande et Laponie: Costumes et usage populaires.

Íslenska konan á myndinni  hefur lent í bás međ frumbyggjum og fólki sem á 19. öld var stundum taliđ frumstćđra en ađrir Evrópumenn, ţegar lćrđir menn fóru ađ draga menn í dilka á síđari hluta aldarinnar út frá líkamsbyggingu og höfuđlagi og jafnvel neflagi.  Myndin er úr heftaröđ um búninga og siđi manna í Evrópu  sem gefiđ var út í  París á tímabilinu 1877 - 1888 . Verk ţetta var eftir M. A.  Racinet og birtist ţessi mynd í 6. hefti ritrađarinnar,  sem bar heitiđ  "Le Costume historiqueLe costume historique : cinq cents planches, trois cents en couleurs, or et argent, deux cent en camaieu, types principaux du vętement et de la parure, rapprochés de ceux de l´intérieur de l´habitation dans tous les temps et chez tous les peuples.... VI. Planches et notices 401 ŕ 500  .  etc. etc.

Málfríđur Sveinsdóttir hét fyrirsćtan

Malfridur hans XaviersSteinprent eftir teikningu Mayers

Hiđ undurfagra fljóđ á myndinni efst, lengst til hćgri, er vitaskuld unnin á grundvelli teikningar Auguste Mayers, samferđamanns Paul Gaimards á Ísland, af prúđbúinni konu međ spađafald. Konan á myndin er Máfríđur Sveinsdóttir í Reykjavík, sem fćddist áriđ 1815. Hún var jafnan kölluđ Fríđa Sveins. Fríđa var dóttir Sveins Ólafssonar á Arnarhóli. Hún sleit barnsskónum í mikilli fátćkt í Arnarhólsbćnum. Kotiđ var rifiđ áriđ 1828. Fríđa var framreiđslustúlka á klúbbnum ţegar Gaimards-leiđangurinn var í Reykjavík og virđist svo sem ţeim Frökkunum hafi litist nokkuđ vel á hana.

Ekki veit ég hvort Fríđa hafi veriđ sleip í frönsku, en ţađ hindrađi ekki náin kynni hennar viđ einn Fransmanninn. 26 ára franskur stúdent, Xavier Marmier ađ nafni, sem međ var í föruneyti Gaimards, eignađist barn međ Fríđu. Ávöxtur ţess sambands kom í heiminn áriđ 1837 og var ţađ drengur sem kallađur var Sveinn Xavier. — Ţegar Sveinn Ólafsson, fađir Fríđu, varđ ađ flytja frá Arnarhóli, reisti hann sér bć, er hann kallađi Ţingvöll, ţar sem nú er Skólastrćti.

Afdrif Fríđu voru ţau ađ hún fluttist til Danmerkur, ţar sem hún giftist skósmiđ. Fornleifur hefur grafiđ ţađ upp ađ hann hét Peter Adolph Jensen (f. 1818). Hann er skráđur áriđ 1845 sem skomagersvend til heimilis ađ Ny Kongensgade 233, sem er Ny Kongensgade númer 7 í dag. Jensen deyr og giftist ţá Málfríđur aftur áriđ 1853, ţá 38 ára gömul, Carl Johan Fagerstrřm skósmiđ sem var 31 árs. Líklegast er hćgt ađ finna meira um örlög Málfríđar, en til ţess hef ég ekki tíma eins og er.

Ny-Kongensgade-7-5

Í ţessu húsi, á jarđhćđ, bjó Málfríđur međ fyrri dönskum manni sínum, Peter Adolph Jensen.

Pétur Pétursson ţulur taldi ađ sonur Málfríđar, Sveinn Xavier, hafi ekki orđiđ gamall. Um Xavier Marmier, stúdentinn sem elskađi Fríđu, hefur Elín Pálmadóttir síđan skrifađ frábćra grein um í Morgunblađiđ áriđ 1993 og um ástarćvintýri Marmiers (ţau voru fleiri en eitt) unga  í Reykjavík, sem ég hvet menn til ađ lesa (sjá hér) Ţar fór Elín Pálma á flug međ hjálp hjónanna Giselle Jonsson og Sigurđar Jónssonar. Í greininni kemur fram hvađa litir hafa veriđ í búningi ţeim sem ungfrú Málfríđur var í ţegar hún var teiknuđ í Reykjavík. Malfríđur var Belle de Reykjavík, ađalskvísan í bćnum.

Marmier var sćmilega frćgt skáld, rithöfundur og prófessor í Rennes. Hann var sömuleiđis međlimur í Académie française. Jónas Hallgrímsson gerđi lítiđ úr Xavier í skrifum sínum líkt og kemur fram í grein Elínar. Blái frakkinn og gullknapparnir hans Jónasar hafa vćntanlega ekki gengiđ eins í augun á Fríđu, eins og ekta Fransmađur sem hvíslađi hlý orđ af ástríđu í eyru ungmeyja í Reykjavík. 

Marmier,_Xavier,_par_Truchelut,_BNF_Gallica

Mađurinn sem elskađi Fríđu Sveins í Reykjavík - um stund - en einnig margar ađrar meyjar. Xavier Marmier (1788-1892) var ţađ sem í dag kallast einarđur rađflagari. Hann hćtti fyrst ţeirri iđju sinni frekar seint á ćvinni, eđa er hann missti son sinn og eiginkonu međ stuttu millibili.

Kannski var hún Fríđa Sveins sett á myndina efst međ fjarskyldum ćttingjum sínum, Sömunum, af hreinni tilviljun. Til dćmis er menn uppgötvuđu á síđustu stundu fyrir útgáfu, ađ ţeir vćru búnir ađ gleyma Íslandi. En ástćđan gćti ţó veriđ önnur. Nokkrir ferđalangar sem til Íslands komu líktu litarhafti Íslendinga viđ litarhaft Sama. Ţóttu sumum ferđalöngum báđar ţjóđirnar eitthvađ grámyglulegar og líkar í fasi. Sólarleysi gćti veriđ skýringin, en einnig erfđir. Ţćr hafa hafa leikiđ suma Íslendinga grátt, en Málfríđur gerđi sitt besta til ađ bćta úr. Já kvennasagan er mjög vanrćkt grein.


Síđustu hreindýrin á Suđvesturlandi

Auguste Mayer 1838 c
Man einhver lesenda Fornleifs eftir ţví ađ hafa heyrt ćttingja sína segja frá hreindýrum ţeim sem kúrđu á Hengilssvćđinu fram til 1930? Kannski vill svo vel til ađ
einhver eigi í fórum sínum ljósmyndir af síđustu dýrunum, eđa t.d. málverk.

Síđast hreindýriđ Suđvestanlands var fangađ skömmu fyrir 1930 á Bolavöllum sunnan viđ Húsmúlarétt, nćrri Kolviđarhól.

Myndin, steinprentiđ, hér af ofan af hreindýrum sem urđu á leiđ leiđangursmanna Gaimards milli Reykjavíkur og Ţingvalla er ađ finna í stór verki Paul Gaimards um Ísland frá 1838. Ég man ekki eftir ţví ađ nokkur hafi notađ ţessa mynd í bćkur eđa greinar um íslensk hreindýr. En ţarna eru ţau nú blessuđ, svört á hvítu.

Hvar eru hreindýrin nákvćmlega stödd á myndinni í verki Gaimards? Kannast einhver viđ kennileiti á steinprenti Jolys og Bayots eftir teikningu meistara Auguste Mayers?


Byltingarbifreiđin Moskvitch

Logo-mzma

Nei, Fornleifur er ekki hrokkinn upp af enn, Gleđilegt ár!

Fyrstu minningar yfirritstjóra Fornleifs af bifreiđum eru annars vegar af bílum afa míns, en hins vegar úr leigubílum Bifreiđastöđvar Steindórs, sem ilmuđu af Wunderbaum-kortum međ myndum af léttklćddum blondínum í strápilsum međ kókoshnetubrjóstahöld. Ég ók af og til í leigubíl međ föđur mínum og móđur áđur en ţau festu kaup á eigin bíl, ţó strćtisvagnar SVR vćru nú lengst af ţarfasti ţjónn fjölskyldunnar.

Fađir minn og móđir tóku ekki ökupróf fyrr en 1968, ţegar foreldrar mínir keypti sér Cortínu. Fađir minn kom frá landi ţar sem bílar ţóttu ekki nauđsynlegir og hjól voru ađalfararskjótinn. Í hollenska hernum hafđi honum ekki tekist betur til í bílprófi sem hann átti ađ taka, ađ hann bakkađi á og braut grindverk og lenti ofan í skurđi, en ţá var hann reyndar ađ taka próf á hertrukk. Ţví tel ég útilokađ ađ hann hafi fengiđ ökuskírteini ţá, og var hann settur í skrifstofustörf međ hann gegndi herskyldu.

Moskvitch

Fyrsti fjölskyldubíllinn sem mér var ekiđ í svo ég viti til, var Moskvitch móđurafa míns, Vilhelms Kristinssonar. Hann átti tvo, Moskvitch M-402, ţriggja gíra, sem hann keypti áriđ 1956 og Moskvitch M-407 (fjögurra gíra) sem hann keypti ca. 1962, ţegar sú gerđ kom fram.

Ţetta voru frekar ódýrir bílar, en óţéttir og harđir, en ţeir voru ágćtir í vetrarhörkum, ţegar annađ á hjólum fraus. Ţá komst ţessi Síberíuchevy leiđar sinnar, hvert sem var. Veit ég lítiđ um viđhaldskostnađ viđ ţessa bíla, en afi hrósađi ţeim miđađ viđ enskar druslur sem hann átti síđar.

2558118556_34c06f5651_b

Moskvitchinn var eitthvađ seldur á Bretlandseyjum og man ég eftir ţví ađ ég rakst á einn gamlan ţegar ég bjó og stundađi nám í Durham 1988-89. Ţess má geta ađ einnig var framleidd gerđ sem kölluđ var M-410 sem var međ drif á öllum hjólum. Var hćgt ađ nota hana sem dráttarvél.

Moskvitchinn var framleiddur af MZMA verksmiđjunni í MoskvuMZMA er skammstöfun fyrir Moskovsky Zavod Malolitrazhnykh Avtomobiley, sem á íslensku útleggst Smábílaverksmiđja Moskvuborgar. Moskvitch ţýđir einfaldlega Moskvubúi.

Afi var enginn efnamađur, og alla tíđ flokksbundinn Krati, sem jafnvel keypti Alţýđublađiđ eftir ađ ţá hvarf. Ţó hann hefđi haft ráđ á dýrari bíl, mátti mađur sem krati ekki berast á og mér er sagt ađ hann hafi átt ţennan bíl međ öđrum um tíma, en ţađ tel ég nú frekar hafa veriđ Austin-bifreiđ sem afi átti fyrr međ fjarskyldum frćnda ömmu minnar. Sá mađur varđ frćgur fyrir ađ koma of seint í 100 metra hlaup í keppni í tugţraut á Ólympíuleikunum áriđ 1936. Hann fékk ađ hlaupa einn, ţrátt fyrir ađ hafa móđgađ foringjann.

Ný gerđ af Moskvitch var til sýnis í KR-heimilinu áriđ 1956

Afi sagđi mér á sínum tíma, ađ hann hefđi fariđ ađ skođa M-420 módeliđ af Moskvitch í KR heimilinu og séđ ţar áróđurskvikmynd um ágćti hans. Nokkrum dögum síđar festi hann kaup á eintaki og ekki sakađi ađ frćndi hans (líklegast of fjarskyldur til ţess ađ ég geti kallađ hann frćnda) átti Bifreiđar og Landbúnađarvélar, sem fluttu inn ţessa eđalkagga, en ţá var B&L á Ćgisgötu 10, ţar sem kollega minn Bjarni F. Einarsson hefur lengi veriđ međ Fornleifastofuna sína.

Moskvitch í Mogganum

Mér ţótti alltaf gott ađ aka međ afa í Moskvitchinum, eđa Mosaskítnum, eins og ég kallađi M-407 módeliđ, ţví ég man nú mest lítiđ eftir M-402 gerđinni. Eitt situr enn eftir í minningunni. En ţađ var sérstök lyktin (en sumir kölluđu ţetta fýlu) í Moskvitch, sem ég hef líka fundiđ í Volgum sem ekki var reykt í og Lödunni minni hér um áriđ, sem afi fjármagnađi ađ einhverju leyti. Hvernig ţessi ilmur var búinn til veit ég ekki, en ég hef síđar kallađ ţetta byltingarilm.

Ég man eftir mörgum ferđum međ afa og samstarfsmanni hans, Ţórđi, er ég fór međ ţeim á 7. áratugnum í skíđagöngur til heilsubótar uppi í Hveradal. Moskvitchinn komst allt (ef logiđ skal eins og Rússi), og man ég eftir ţví ađ afi var ađ draga frjálshyggjubíla í gang á Heiđinni, sem ekkert ţoldu og dóu í vetrarhörkum.

Rauđhólar 1956 Moskwitch

Móđir mín ţykist hér aka í Moskvitch M-402, sem bar númeraplötuna R 385, en ţađ númer fékk hann ţegar á 4. áratugnum er hann keypti sinn fyrsta bíl. Hćgt er ađ stćkka myndina međ ţví ađ klikka á hana međ músinni.

Myndin hér fyrir ofan er tekin stuttu eftir ađ afi keypti fyrsta Moskvitchinn sinn. Fjölskyldan fór í bíltúr upp ađ Rauđhólum og móđir mín fékk allranáđugast ađ prófa bílinn. Hefur líklega ţótt öruggast ađ gera slíkt í Rauđhólum, ţar sem yfirvöld sáu ekki til. Móđir mín situr viđ stýriđ, en amma mín sýnist mér ađ sé hálfsmeyk í farţegasćtinu. Fađir minnt tók myndina í vetrarhörkunni í Rauđhólum: Myndin er ađ mínu mati hálfgert meistarastykki og hefđi sćmt sér vel sem auglýsing fyrir Moskvitch bíla og hefđi vafalítiđ kćtt fólk austan járntjaldsins, nú ţegar ţađ var fariđ ađ venjast ţví ađ vera laust viđ Stalín og framtíđin öll virtist ljósari en fyrr.

Stjarna allra bílanna í fjölskyldunni, og ţar á međal má nefna Austin, Skoda, Mercury Maverick, Wartburg, Honda, Skoda Fabia, Rolls Roys (?), Cortínur, Hyundai og líklega eitthvađ japanskt rusl, er óneitanlega Moskvitcharnir hans afa. Ţađ er einfaldlega ekki hćgt ađ kaupa slíka bíla í dag... Ţeir eru löngu komnir á söfn og ţví alls ekki úr vegi ađ nefna ţá á Fornleifi.

Москвич_407

Sjáiđ línurnar. En allt var ţetta "design" stoliđ. Ljósmynd: Sergey Korovkin
 


Let it slide

23 small Fornleifur ©

Hann er seigur, skyggnumyndabirgir Fornleifs á Englandi. Nú er hann búinn ađ finna enn eina mynd úr röđ Riley brćđra og E.G. Wood. Ađ ţessu sinni er ţađ skyggna númer 23. Myndin er handlituđuđ og framleidd af o merkt fyrirtćkinu E.G. Wood. (Sjá lista yfir myndir skyggnufyrirlestranna um Íslands sem Riley-brćđur seldu fyrst, og síđar E.G. Wood).

Á kant skyggnunnar er límdur lítill miđi sem á stendur 32403 Plain of Thingvellir og međ penna hefur veriđ skrifar OXARA. Skyggnan er merkt međ hringlaga miđa sem á stendur talan 23, en sá miđiđ er á milli glerferninganna lík og miđi sem sýnir ađ skyggnan er úr röđinni England to Iceland og neđst í vinstra horni skyggnunnar er merki E.G. Wood fyrirtćkisins sem var til húsa viđ 1-2 Queen Street viđ Cheapside í Lundúnum.

Myndin er tekin ofan frá Almannagjá og yfir Ţingvallabćinn. Í baksýn má sjá Ármannsfelliđ og ţađ grillir í Lágafell. Ljósmyndarinn hefur  stađiđ upp á vesturbakka Almannagjár.

Eymundsson original

Myndin var tekin af Sigfúsi Eymundssyni og var ein ţeirra mynda sem er ađ finna í varđveittu albúmi sem fyrrum lá frammi á ljósmyndastofu Sigfúsar. Í ţví gátu gestir á stofunni skođađ Íslandsmyndir og pantađ kópíur til minningar um Íslandsdvöl. Svarthvít pósitífa er til af myndinni á Ţjóđminjasafni Íslands (Lpr-1152-11).

Framleiđandi skyggnunnar, E.G. Wood, hefur vegna ţess ađ glerskyggnurnar voru réttur ferningur, í ţessu tilfelli 8,2 x 8,2 sm. ađ stćrđ ekki getađ birt myndir Sigfúsar í heild og hafa ţví valiđ ađ notast viđ hluta myndarinnar

Ljóst er nú orđiđ og fullvíst, ađ Ţorlákur Johnson og Sigfús Eymundsson, sem um tíma var međ Ţorláki í skyggnumyndasýningunum (sjá hér og hér) hafa notast viđ ţessar myndir Sigfúsar ţegar Íslandslýsing Riley brćđra og E.G. Wood voru framleiddar.

23 England to Iceland FORNLEIFUR COPYRIGHT

Myndin af skyggnunni efst sýnir einna helst ţađ sem fólk sá viđ sýningar á henni á 19. öld, en ţessi mynd er tekin međ ljósi úr báđum áttum og sýnir ekki ţann lit sem myndin hafđi uppi á vegg.

Ţessi skyggna ásamt mynd nr. 24 (sjá hér) eru elstu "litljósmyndirnar" frá Ţingvöllum. Reyndar handmálađar. Furđu sćtir hve vel konurnar sem störfuđu viđ ađ mála skyggnur hjá ţessum fyrirtćkjum hafa náđ litunum á Ţingvöllum. Tvennt gćti komiđ til greina. Ţingvellir eru fullir af síbreytilegum, jarđrćnum litum og ţví auđvelt ađ geta sér til um ţá án ţess ađ hafa veriđ á stađnum. En hugsanlega gćti hafa veriđ send handlitiđ kópía međ frá Íslandi til ađ leiđbeina ţeim sem unnu viđ litun ljósmyndanna. En um ţetta vitum viđ ekkert enn sem komiđ er, en hugsast getur ađ ţađ finnist ritađar heimildir sem geti gefiđ frekari upplýsingar.

Til eru ađrar handlitađar litskyggnur á Ţjóđminjasafni frá 1898, sem eru ţó nokkuđ yngri  en myndirnar frá E.G. Wood í London.  Ţćr voru teknar af enskum ljósmyndara T. Throup og hafa veriđ gefnar Ţjóđminjasafni af T. Nokkrum Throup. Hvort ljósmyndarinn er sami mađur og gefandinn gefur Ţjóđminjasafniđ ekki upp. Ţeim ljósmyndum fylgir handrit/skýringar í stílahefti (Sjá hér og hérna) en takmarkađar upplýsingar eru veittar um myndirnar af Ţjóđminjasafn. Ein mynda Throup er sýn frá Almannagjá ađ Ţingvallabćnum og er myndin tekin nokkru norđar en mynd Sigfúsar Eymundssonar.

Hér verđur enn undirstrikađ ađ Íslandsskyggnur Riley brćđra og E.G.Wood eru í dag afar sjaldgćfar. Enn sem komiđ er eru myndirnar í forngripasafni Fornleifs ţćr einu sem ţekktar eru og hjá LUCERNA sem eru samtök háskóla, safna og sérfrćđinga sem rannsaka og safna laterna magica skyggnum, hafa menn enn ekki enn komist yfir myndir úr ţessum röđum sem hćgt var ađ kaupa til sýninga í samkomuhúsum fyrirlestrum í lok 19. aldar og byrjun ţeirra 20.

Međ komu kvikmyndanna hvarf áhugi á skyggnumyndasýningum mjög skyndilega og skyggnumyndirnar lentu svo ađ segja í glatkistunni. Ţađ er fyrst á síđustu 20 árum ađ menn hafa sýnt ţví áhuga ađ safna slíkum myndum og rannsaka sögu framleiđslu ţeirra og sýninga á ţeim.


Ţrjú gos eftir hádegi

bertuch_vol_4_3b.jpg

Á upplýsingaöld og vel fram á 19. öld hungrađi fólk í Evrópu eftir upplýsingum og myndum frá hinu framandi Íslandi. Oft gerđist ţađ, sökum myndaleysis, ađ ţeir sem sögđu frá Íslandi á einn eđa annan hátt, tóku upp á ţví ađ skálda í eyđurnar. Listamenn voru fengnir til ađ búa til myndir frá Íslandi, sem sođnar voru upp úr ţví litla sem menn vissu og ţekktu fyrir. Útkomurnar úr ţví gátu oft veriđ mjög spaugilegar.

bertuch.jpgÁriđ 1795 hófst merkur ţýskur bókaútgefandi í Weimar, Friedrich Johann Berduch ađ nafni (1747-1822, sjá mynd til vinstri), handa viđ ađ gefa út mikla ritröđ sem var ćtlađ heldri manna börnum til frćđslu og uppbyggingar. Verkiđ bar heitiđ Bilderbuch für Kinder: enthaltend eine angenehme Sammlung von Thieren, Pflanzen, Früchten, Mineralien  etc., og kom verkiđ út í 12 bindum frá 1795-1830. Tvö bindanna komu út eftir dauđa hans. Tólf binda frćđandi myndabók. Minna mátti ţađ vitaskuld ekki vera í hinum ţýska heimi.

Ísland, Íslendingar og íslensk náttúra voru tekin fyrir í tveimur bindanna, 4. bindi og (1802) og ţví 9. (1816).

Myndabćkurnar voru mikiđ verk og vandađ fyrir sinn tíma og myndir sumra ţeirra voru handlitađar. En galli var á gjöf Njarđar eins og fyrr segir ţegar fjarlćg lönd voru til međferđar, ţví oft lá ekki fyrir gott myndefni. Ţá tóku frumkvöđlar upplýsingarinnar upp á ţví ađ miđla tilbúningi eins og ţremur gosum.

bertuch_vol_4_5_b.jpg

Ţrjú gos og lautarferđ í Haukadal

Áriđ 1802 í fjórđa bindi verksins birtist vandlega unnin koparstunga sem sýna á landslag á Íslandi. Fremst í myndinni er Geysir samkvćmt textanum og Hekla og annađ eldfjall sést í bakgrunninum.

Skýringartextinn viđ myndina er ekki bara á ţýsku (Der Geyser und Hekla auf Island), heldur einnig frönsku (Le Geyser et le Hecla en Islande), ensku (The Geyser and Heckla in Iceland) og ítölsku (Il Gyser ed il Monte Heckla nell' Islanda), ein blađsíđa fyrir hvert tungumál (sjá hér). Ćtlunin var ađ heldrimannabörnin sem skođuđu hinn framandi heim myndanna lćrđu um leiđ ţrjú erlend tungumál. Jawohl!

bertuch_vol_4_4_b_1298656.jpg

Eru ţetta Íslendingar viđ "Geyser". Svona var ţetta kannski ţegar allir Íslendingar áttu hverinn. Ţrjú gos á sama dagi er reyndar enn blautur draumur ţeirra Íslendinga sem nú mata krókinn ćđi grćđgislega og mergsjúga ferđamennskuna á hinu heillandi Íslandi.

Ađrar myndir frá Íslandi voru í 9. bindi ţessarar frábćru myndabókar fyrir börn í tólf bindum og á fjórum tungumálum. Meira um ţćr í nćstu upplýsingaaldargrein Fornleifs.

Myndin er úr einkasafni yngri og fríđari bróđur Fornleifs.

V.Ö.V. febrúar 2017


Ísland á sýningu í París 1856-1857

1bhbnhi.jpg

Í nóvember 2014 var hér á Fornleifi greint frá sýningunni Musée Islandique, sem haldin var Nordatlantens Brygge í Kaupmannahöfn 15. nóvember 2014 til og međ 18. janúar 2015. Sýningin og öll vinna Ólafar Nordals listamanns viđ hana var međ miklum ágćtum.

Myndlistarverkefniđ Musée Islandique eftir Ólöfu Nordal samanstendur af tveimur ljósmyndaröđum sem bera heitiđ Musée Islandique og Das Experiment Island. Verkin voru sýnd á Listasafni Íslands áriđ 2012, í Maison d'Art Bernard Anthonioz í París áriđ 2013 og í Nordatlantens Brygge, ţar sem allt of fáir sáu ţessa góđu sýningu, ţótt gerđ hennar á Íslandi hafi veriđ vel nokkuđ vel sótt (1).

Líkt og fram kom í sýningarskrá hinnar frábćru konseptsýningar Ólafar Nordals, heillađist Ólöf af mannfrćđiáhuga 19. og 20. aldar eftir ađ hún rakst á gifsafsteypur af 19. aldar Íslendingum sem eru flestar varđveittar í frumgerđ sinni á Musée de l'Homme í París, utan ein, sem er af Birni Gunnlaugssyni. Hún er varđveitt í afsteypu á Kanaríeyjum, nánar tiltekiđ á El Museo Canario í Las Palmas, ţangađ sem myndir var í eina tíđ seld af Musée de l'Homme í París. Á sýningu Ólafar voru ljósmyndir, sem hún lét taka á Las Palmas og í París, af ţeim afsteypum sem gerđar voru af Íslendingum áriđ 1856. Afsteypurnar voru af Íslendingum og Grćnlendingum og gerđar ađ mönnum í för međ franska prinsinum Jerome Napoleons prins (1822-1891)(2) í merkum vísindaleiđangri sem sumariđ 1856 heimsótti međal annarra landa Ísland og Grćnland. Afrakstur ţessa opinbera franska leiđangur var sýndur á opinberri sýningu í París ţegar í árslok 1856. Sýningin fór fram í Palais-Royal í París. Miđađ viđ hver fljótt var miđlađ af söfnun leiđangursins hefđi í ţá daga sannarleg mátt bćta effectivité viđ einkunnarorđin Liberté, égalité, fraternité.

Myndir af sýningu áriđ 1856-57

Fyrir hreina tilviljun fann Fornleifur nýveriđ blađsíđu úr franska tímaritinu L'Illustration, sem mér sýnist ađ hafi ekki komiđ fyrir augu almennings á Íslandi fyrr en nú. Ekki var greint frá ţessari umfjöllun í tengslum viđ sýningar Ólafar Nordal. Ég uppgötvađi síđuna á netinu og keypti hana á stundinni af manni nokkrum í Frakklandi sem selur úrklippur úr gömlum blöđum og gamlar koparristur.

Fyrstu Íslandssýningunni, sem opnuđ var ţann 20. desember 1856 í París, voru gerđ góđ skil ţann 10. janúar tímaritinu L'Illustration (bls. 21-22). Höfundurinn var mađur er hét Laumé. Greinin bar yfirskriftina Expédition scientifique du prince Napoléon dan les mers du nord [Vísindaleiđangur prins Napóleons til norđurhafa]. Teiknađar voru myndir á sýningunni og eftir ţeim voru síđan gerđar koparstungur sem birtust í L'Illustration. Á einni myndanna má glögglega sjá sýningargripina frá Íslandi og Grćnlandi.

Ţessar myndir í L'Illustration, sem vantađi tvímćlalaust á sýningu Ólafar Nordals, er hér međ komiđ á framfćri. Ţađ er aldrei um seinan. Gaman er ađ skođa koparristunar í L'Illustration og bera t.d. saman viđ ţćr afsteypur sem varđveist hafa á Ţjóđminjasafni Kanaríeyja og á Musée de l'Homme.

Íslenskir líkamspartar og bćkur

Hér fyrir neđan má sjá nokkrar nćrmyndir af stćrstu koparristunni í greininni í L'Illustration í samanburđi viđ ţćr afsteypur sem finna má á Kanaríeyjum og í París. Sýningin á gripunum frá Íslandi veturinn 1856-57 telst mér til ađ sé fyrsta sýningin ţar sem Íslandi og Íslendingum voru gerđ skil.

2bepjda.jpg

10349131_610015819105099_6465160320320399606_n.jpg

Ţćr voru ţarna grćnlensku konurnar í París 1856, ţótt af einhverjum ástćđum hafi ekki  ţótt viđ hćfi ađ hafa myndir af ţeim frammi á sýningunni í Reykjavík áriđ 2012.

2cfvhtp.jpg

2dFornleifur.jpg

10295006_584889268284421_8837816064864614898_o.jpg

 

olofnordal-382x270.jpg

1857_and_now_fornleifur.jpg

Sýningin var heima hjá prinsinum

Hćg voru heimantökin fyrir Napóleon prins. Hann bjó sjálfur ásamt fjölskyldu sinni í höllinni ţar sem sýningin á gripum úr leiđangrinum fór fram. Ţá sem ekki ţekkja vel til í París er hćgt ađ upplýsa, ađ höllina Palais-Royal er hćgt ađ finna gegnt Louvre-safninu og hýsir höllin í dag m.a. brot af af ţjóđarbókhlöđu Frakka.

Á sýningunni í Palais Royale í París áriđ 1856-57 voru gripir frá öllum ţeim löndum sem leiđangurinn hafđi heimsótt, ţ.e. Íslandi, Grćnlandi og Svíţjóđ og Fćreyjum, Danmörku og Noregi; Ekki einvörđungu afsteypur af Íslendingum og Grćnlendingum, heldur einnig mikiđ steinasafn og uppstoppuđ dýr.

Nokkur skip sigldu međ leiđangursmenn um Norđurhöfin, en móđurskipin tvö voru La Reine Hortense, sem var gufuskip, og Le Course. Prinsinn heimsótti einig Jan Mayen og Spitzbergen og sömuleiđis var komiđ viđ í Fćreyjum,Noregi, Svíţjóđ og Danmörku. Um ferđalagiđ er hćgt ađ lesa í miklu verki sem fyrst kom út áriđ 1857 og sem bar titilinn: Voyage Dans Les Mers Du Nord A Bord De La Corvette La Reine Hortense. Höfundurinn var einn leiđangursmanna, einn af riturum Napóleons Prins sem kallađi sig Charles Edmond. Upphaflegt nafn hans var Edmund Franciszek Maurycy Chojecki og var hann ćttađur frá Póllandi og talinn einn af fyrstu sósíalistanna í Frakklandi.

3b.jpg

Eins og sjá má hér á einni af koparstungunum sem birtust í L'Illustration ţann 10. janúar áriđ 1857, ţá hafa Napóleon prins og ferđafélagar hans einnig krćkt sér í langspil, ekki ósvipađ ţví hljóđfćri sem varđveitt er á safni í Brussel (sjá hér). Á Íslandi náđu ţeir sér einnig í ask, útskorin tóbaks- og púđurhorn sem og reykjarpípu úr járni. Á annarri mynd má sjá silfurkrús íslenska "fyrir mjólk", grćnlenska fiđlu!! og sćnska könnu sem er fremst á myndinni.

Einnig höfđu leiđangursmenn međ sér margar bćkur og handrit frá Íslandi, sem sjást á koparristunni, ţar sem ţeim var rađađ á borđin fyrir framan gifsafsteypurnar. Í greininni í L'Illustration er tekiđ fram ađ bćkurnar sýni frekar en en glćsileika bókanna, háan aldur ţeirra sem og hvernig Íslendingar héldu andlegu atgervi sínu viđ lestur uppbyggilegra bóka á hjara veraldar, ţar sem allur gróđur visnar en ţar sem mannlegt atgervi hefur haldiđ áfram ađ blómstra og vaxa. Höfundur dáđist ađ ţví ađ í Reykjavík var lćrđur skóli, skóli, bókasafn, ţrjú lćrdómsfélög og prentsmiđja sem gaf út tvö blöđ og prentađi bćkur sem stóđust samanburđ viđ ţađ besta í enskri [sic] prentlist.(4)

5byzntd.jpg

4batpwn.jpgLeiđangursmönnum og prins Jerome Napoleon tókst sýnilega mjög léttilega ađ afklćđa sumar íslenskar konur, ekki ađeins til ađ taka gifsafsteypur af kviđ ţeirra, stinnum eđa lafandi brjóstum, rasskinnum og útstandandi nöflum. Aumingja mennirnir hafa hugsanlega aldrei séđ neitt ţví líkt heima í Frakklandi.

Kannski hafa einhverjar af hinum viljugu, íslensku kvenmódelum ţeirra skipt á spađafaldsbúning ţeim sem síđar var sýndur í París og einhverjum nútímalegri flíkum eftir nýjustu Parísartísku. Ţannig er faldbúningnum lýst í ţýđingu Vieuxsage, en svo er Fornleifur jafnan kallađur á ćruverđugan hátt í París:

Í stuttu yfirliti í einu af síđustu tölublöđum okkar rćddum viđ um framandleika sumra búninga. Á međal slíkra búninga er íslenski kvenbúningurinn, sem settur hefur veriđ á gínu, svo laglega ađ ţar sem hún stendur í anddyri sýningarsalarins, er mađur eđlilega reiđubúinn ađ heilsa henni sem vćri hún lifandi persóna. Ţessi búningur međ sínum gífurlega glćsileika, samanstendur af lítilli húfu sem gerđ er úr löngum vafningi af svörtu silki. Svartur klútur er um hálsinn sem hvílir á kraga úr flaueli sem er ísaumađur međ gullţrćđi; Einnig er slá međ stórum krćkjum úr kopar utan yfir ríkulega ísaumađ vesti. Um mittiđ er beltiđ sem á eru stórir hnappar [stokkar] međ opnu verki og niđur úr beltinu hangir löng keđja sem endar í hjarta [laufi] úr silfri. Ţessi búningur er eina verđmćti fjölskyldunnar og gengur í arf frá móđur til dóttur.(4)

1_c_fornleifur_enginn_annar.jpg

Hér má sjá einhvern nćrsýnan franskan sjarmör heilsa íslensku maddömunni sem reynist ţó vera nćsta ţögul og fýluleg gína sem stóđ rétt innan viđ anddyri sýningarsalsins.

medaille.jpg

Napóleon prins var sjálfur örlátur á gjafir handa Íslendingum eins og má lesa hér í frábćrri grein Kjartans Ólafssonar sagnfrćđings í tímaritinu Sögu áriđ 1986, ţar sem Kjartan kemur inn á ferđ Napóleons og póltíska ţýđingu hennar vegna áhuga Frakka á fiskveiđistöđ á Dýrafirđi og andstöđu Dana viđ ţau áform. Fćrđi Napóleon prins sumum mektarmönnum á Íslandi minningarpening međ mynd af sjálfum sér og međ áletrun sem vísađi í ferđina. Prinsinn skildi einnig eftir sig tvö stór málverk af sér og konu sinni í embćttisbústađ Stiftamtmannsins, og hafa ţau málverk líkast til veriđ tekin traustataki af ţjófóttum dönskum embćttismönnum. Forleifur vćri ţakklátur fyrir upplýsingar um örlög málverkanna, sem upphaflega héngu um borđ á einu skipa leiđangurins.

 

Neđanmálsgreinar og frekari upplýsingar:

(1) Minna ţótti mér aftur á móti koma til greinar Gísla Pálssonar prófessors emeritus í mannfrćđi viđ Háskóla Íslands um Jens Pálsson (1926-2002) líkamsmannfrćđing sem Gísli ritađi í tengslum viđ ţann hluta sýningar Ólafar sem fékk heitiđ Das Experiment Island. Grein hans birtist í sýningaskránni međ sýningunni. Ástćđuna fyrir skođun minni á grein Gísla Pálssonar geta menn lesiđ í langri ádeilu minni hér.

(2) Vegna nokkurs ruglings sem gćtt hefur hjá ýmsum íslenskum höfundum skal tekiđ fram, ađ sá Naflajón sem heimsótti Ísland međ pompi og prakt áriđ 1856 hét fullu nafni Napoléon Joseph Charles Paul Bonaparte. Hann var fćddur í Trieste og bar m.a. titlana Prince Français, Count de Meudon, Count di Moncalieri ad personam og Ţriđji Prince von Montfort. Frá og međ 1848 var hann almennt kallađur Prince Napoléon en einnig Prince Jérôme Napoléon og jafnvel uppnefndur Plon-Plon, en ţannig mun hann hafa boriđ fram ćttarnafn sitt sem barn. Hann var bróđursonur Napóleons keisara. Naflajón Íslandsfari andađist í Rómarborg.

napoleon_joseph_charles_paul_bonaparte_painting_1297276.jpg(3) Ţannig var Prins Napóleón lýst í Ţjóđólfi áriđ 1856 (sjá hér): Prins Napóleon er hár mađur vexti og ţrekinn vel ađ ţví skapi og hinn karlmannlegasti og höfđinglegasti mađur, ljósleitur í andliti en dökkur á hár og dökkeygđur og snareygđur og mjög fagureygđur, enniđ mikiđ og frítt, ţykkleitur nokkuđ hiđ neđra um andlitiđ og mikill um kjálka sem keisarinn mikli var, föđurbróđir hans. Enda er hann ađ ásjónu og andlitslagi mjög líkur Napóleon hinum I. eftir ţví sem meistarinn Davíđ hefur málađ mynd hans, ţá bestu sem til er af honum. Myndin hér til vinstri sýnir málverk ađ fituhlunknum Plon-Plon og ađ hann var ekki "ţykkleitur hiđ neđra um andlitiđ", heldur međ tvćr undirhökur af keisaralegum vellifnađi. 

(4) Parmi les objets rapportés d'Islande, on remarque une magnifique collection de livres, moins remarquables par leur luxe que par leur ancienneté et les idées qu'ils éveeillent Comme le fait remarquer M. Paul de Saint-Victor, l'emotion s'empare de vous a la vue de ces vénérables Bibles qui ont été la force, le vitique, le trésor moral de leur froid désert. A cette extreme limite du mode habitable, la ou la vegétation elle-meme se raréfie et se meurt, l'intelligence humaine n'a pas cessé de murir et de fructifier. Reykjarik, la capital, possede un lycée, des ecoles, une bibliotheque, trois sociétés savantes et lttéretaires, et une imprimerie dont les deux journaux et les publications récentes egalent les plus parfaits produits de la typographie anglaise.

(5) Dans le rapide apercu contenu dans un de nos derniers numéros, nous avans parlé de l'etrangeté de cartains costumes. Parmi ceux-ci se trove l'habillement d'une femme islandaise, monte sur mannequin, et si bien monté que, placé a l'entree de la galerie, on est naturellement porte a le saluer comme une personne animée. Ce costume, a la magnificence massive, se compose d'un petit bonnet de drap noir a longue frange de soie, d'une cravate noire autour du cou, retombant sur une collerette de velours brodé d'or, d'un manteau ourlé de larges agrafes de cuivre, encadrant le corsage richement galonné; la taille est serrée dans une ceinture incrustée de gros boutons ciselés, á laquelle pend une longue chaine terminée pa un caeur d'argent. Cet habit est a lui seul l'écrin de la famille, et il reste comme un héritage la mere leque a la fille.


Hin annálađa íslenska gestrisni áriđ 1909

img_3_1296155.jpg

Um leiđ og ég minni enn einu sinni á hina undurfögru Súkkulađi-Siggu, sem hćgt er ađ kaupa á 50x70 sm stóru plakati af Fornleifi, greinir hér frá öđru en eldra chromo-korti, međ uppfrćđandi efni sem fylgdi matvöru iđnvćđingarţjóđfélagsins í stórborgum Evrópu í byrjun 20. aldar.

Merkiđ hér ađ ofan er 23 vetrum eldra en Súkkulađi-Sigga í pökkunum frá Chokolat Pupier i Saint Etienne. Merkiđ fylgdi pökkum međ súpukrafti frá Liebig áriđ 1909. Eins og áđur hefur veriđ greint frá á Fornleifi (sjá hér), gaf Liebig út tvćr seríur međ Íslandsmyndum sem Fornleifur á einnig á skattkamri sínum. Ofanstćđ mynd, sem Fornleifur eignađist nýlega í Frakklandi, tilheyrir ţó ekki ţeim seríum, heldur litríkri seríu sem kallađist Jours d'été das l'extreme Nord, eđa Sumardagar í hinu háa norđri. Undirtitillinn er La bienvenue aux voyaguers en Islande, sem útleggjast má: Útlendingar bođnir velkomnir á Íslandi.

Greinilegt er ađ franskt útibú Liebig kjötkraftsrisans í Ţýskalandi hefur vantađ upplýsingar frá Íslandi fyrir uppbyggilegt frćđsluefni um Ísland, og listamennirnir hafa ákveđiđ ađ skálda örlítiđ.

Heimasćtan á Draumabakka kemur fćrandi hendi á móts viđ ferđalangana, međ mjólk og brauđ. Hún er einna helst líkust blöndu af barmastórri norskri, hollenskri, rússneskri og svissneskri heimasćtu. Móđir hennar situr viđ mjaltir í túnfćtinum og fjallasýnin er fögur. Ferđalangarnir taka ofan hattinn og háma í sig nýbakađ brauđiđ og drekka volga mjólkina. Á hinum íslenska bóndabć er vitaskuld allt mjög reisulegt og bćrinn hlađinn úr grjóti eins og síđar á nasistahofi Gunnars Gunnarsson ađ Skriđuklaustri. Ekkert torf er sjáanlegt eđa útskeifar og skyldleikarćktađar rollur. Fjallasýnin er glćsileg og vitaskuld er eldfjall og úr ţví rýkur örlítiđ. Ferđamannagos voru greinileg líka eftirsótt vara og ţekkt áriđ 1909.

detail_liebig.jpg

Myndirnar á Liebig-kortunum sumariđ 1909 voru ef til vill ekki mikil listaverk, en töluverđ handavinna.

Myndin á ţessu korti kraftaverkaverksmiđjunnar Leibig er nćsta helst eins og einhver sćtasta draumkunta fyrrverandi fornminjaráđherra á puttlingaferđalagi međ Kim Jong-Un um Ísland. Sigmundur vildi, eins og menn muna, ekki ađeins endurreisa hús í endurreisnarstíl Framsóknarflokksins međ ađstođ Margrétar Hallgrímsdóttur ţjóđminjavarđar, heldur einnig láta byggja almennilegan Selfossbć međ 60 metra langri miđaldastafkirkju og gapastokki. Hann skammađist sín fyrir fortíđina og vildi búa til nýjar fornleifar.

Kannski hefđi SDG veriđ ágćtur draumsýnarmađur í súpukraftsverksmiđju? Hann var ađ minnsta kosti algjörlega misheppnađur sem yfirkokkur í stjórnmálum. Ćtli Maggi eđa Toro hafi ekki lausar stöđur fyrir svo efnilegan súpudraumamann? Mađur verđur ađ vona ţađ. Annars er alltaf hćgt ađ setja upp Potemkin-tjöld í Norđur Kóreu ef enginn áhugi er á Selfossi.


Ísland í töfralampanum: 10. hluti

fornleifur_copyright_england_to_iceland_38.jpg

Jćja ágćtu gestir, nú er komiđ ađ síđasta hluta skuggamyndasýningar Fornleifs. Síđasta myndin af ţeim sem Fornleifur keypti á Cornwall fyrr í ár verđur sýnd og reifuđ í dag.

Viđ vitum hvađa dag hún var tekin, hvar hún var tekin og hverjir tóku ljósmyndina - og viđ vitum sömuleiđis ađ ţeir tóku tvćr myndir af sama atburđinum. Ţar fyrir utan vitum viđ hver framleiddi skuggamyndina. 

En ţađ er líka mikinn annan fróđleik af finna í ţessari mynd. Hún er t.d. merkilegt fyrir mig, sem á ađ hluta til ćttir ađ rekja í Kjósina og sýnir hvernig fólk, sem ég er ekki kominn af, var sumt vel í álnum í Kjósinni á 19. öldunni, og lék sér ţar á eins konar ţjóđbúningatískusýningum međan fátćklingarnir á landinu ţurftu ađ flýja til Reykjavíkur eđa Vesturheims. Myndin sýnir vel eina af dellunum sem Íslendingar fengu á ţeim öldum sem ţeir voru mest hrjáđir. Ţeir fóru ađ hanna sér ţjóđbúninga. Skrýtinn veruleikaflótti ţađ. Körlum ţykir nú alltaf gott ađ konan sé sćt og góđ, ţó svo ađ illa árađi. Mín tilgáta er sú ađ konur gefist einnig síđur upp en menn í hörmungum og harđćri. En venjulega voru ţađ karlar sem stóđu fyrir hönnun á kvenbúningnum.

from_f_ponzi_1995.jpg

Reynivellir í Kjós, 11. júní 1882

Ţann 11. júní 1882 var enn Kristni í landinu og ţví fermt í kirkjunni ađ Reynivöllum í Kjós. Svo vel vildi til ađ tveir erlendir ferđalangar voru bođnir til kirkju. Ţetta voru ţeir Maitland James Burnett og Walter H. Trevelyan, efnamenn sem stunduđu stangaveiđar á Íslandi og ljósmynduđu ţess á milli fólk og fyrirbćri (sjá hér ef ţiđ hafiđ ţegar gleymt, eđa lesiđ hina ágćtu bók Ponzis frá 1995 Ísland fyrir Aldamót).

Skuggamyndin hér ađ ofan var líklega tekin ţegar fólk kom úr kirkju og stillti sér upp vestan og suđvestan viđ kirkjuna til ađ láta útlendingana eilífa sig.

Teknar voru tvćr myndir

udsnit_fra_slide.jpg

Ţegar skuggamynd númer 38 í syrpu Riley Brćđra í Bradford í Jórvíkurskíri var keypt af forngripasala fyrr á ţessu ári, varđ fljótlega ljóst ađ hún hafđi veriđ framleidd af fyrirtćkinu fljótlega eftir ađ hún var tekin áriđ 1882. Í sölulistum Riley Brothers var hún kölluđ Coming from Church. Líklegast er ađ Burnett og Trevelyan hafa útvegađ myndir sínar til ţessarar framleiđslu, eđa ađ Sigfús Eymundsson hafi framkallađ myndir fyrir ţá félaga, en síđan sjálfur séđ um ađ setja mynd ţeirra til framleiđslu í skuggamyndaröđunum sem hann lét útbúa međ Ţorvaldi Ó. Johnson (sjá hér). Enn annar möguleiki er vissulega sá ađ Sigfús hafi tekiđ myndirnar fyrir Burnett og Trevelyan ađ Reynivöllum, en um slíkt samtarf vitum viđ aftur á móti ekkert. 

udsnit_fra_ponzi.jpg

Viđ nánari samanburđ á mynd Burnetts og Trevelyans frá fermingunni viđ mynd 38 í syrpu Riley Brćđra kemur í ljós ađ alls ekki er um sömu mynd ađ rćđa, ţó hún sé tekin af sama ljósmyndara og sama dag.

Ţetta sést á ýmsu, en greinilegast ţegar mađur beinir sjónum ađ konunum fyrir framan kirkjuna viđ heysátuna fremst í myndinni. Ţćr eru allar á iđi. Ţegar myndin, sem birt er í bók Frank Ponzis er tekin stendur ung kona í dyrgćttinni á kirkjunni. Á myndinni sem hefur veriđ notuđ í skyggnu númer 38 er hún horfin úr gáttinni. Ţess vegna má álykta ađ teknar hafi veriđ tvćr glerplötur af fólkinu sem kom frá kirkju ţann 11. júní 1882.

Tískusýning eftir messu

skautkonur.jpg

Konurnar á myndunum frá Reynivöllum eru mesta prýđi myndanna. Flestir karlanna sjást ekki á skuggamyndinni, ţví ţeir standa vestar en myndin nćr, ţar sem hún hefur veriđ klippt skorin til ađ passa á gleriđ í skuggamyndunum sem var 8,2 x 8,2 sm ađ stćrđ međan ađ glerplöturnar voru ferhyrndar og lengri á einn veginn en hinn eins og gjarnt er um ferhyrninga.

konur_me_sjol_from_f_ponzi_1995.jpgÍ frekar svölum júnímánuđi áriđ 1881 sveipuđu konur sig međ innfluttum skoskum teppum eđa stórum sjölum sem Bretar kalla rugs eđa scarves ţegar ţau voru minni, en Danir kalla ţessi teppi plaide eftir mynstrinu sem er áţekkt ţví sem ofiđ tartan-vađmál skotapilsa hefur. Teppi ţessi voru kölluđ sjöl á Íslandi og seldust mikiđ á 9. og 10. áratug 19. aldar.

konur_me_teppi_from_f_ponzi_1995.jpg

spa_afaldur_from_f_ponzi_1995_1284720.jpgMjög athyglisvert er ađ skođa búninga kvennanna sem höfđu veriđ viđ guđsţjónustuna. Ţćr eru flestar klćddar í skautbúninga hannađa af Sigurđi Guđmundssyni málara á árunnum 1858-60. Fjórar kvennanna eru hins vegar í 19. aldar faldbúningi međ spađafald og traf. Enn enn ađrar í upphlut eđa peysufötum. Ein kvennanna í skautbúningi og ber skikkju eđa slá bryddađa međ hvítu skinni. Ađrar frúr bera ofin, köflótt teppi yfir herđarnar, líklega innflutt. Ţađ var mjög kalt í veđri áriđ 1881-1882 samkvćmt heimildum, en ljóst er ađ konur í sveitum áttu enn ekki almennilegar kápur á ţessum tíma líkt og karlar. Tvćr konur eru hins vegar međ međ hekluđ sjöl. Ein kvennanna lítur út fyrir ađ vera í kyrtli viđ skautiđ. Kyrtilinn hannađi Sigurđur málari um 1870. Konan í kirtlinum er hugsanlega dóttir síra Ţorkels Bjarnsonar á Reynivöllum. Hún eđa systir hennar er í ţessum kirtli á annarri ljósmynd ţeirra Burnetts og Trevelyans sem er birt í hinni góđu bók Frank Ponzis Ísland fyrir Aldamót (1995).

Engin kvennanna er sjáanlega međ garđahúfu/kjólhúfu (sjá hér). Slík húfa sést á mynd 13 í myndaröđ Riley Brćđra frá Ísland. Hins vegar var einnig til mynd af konu í hátíđarbúningi, Woman in Holiday Dress, sem líklegast var skautbúningur. Sú mynd var númer 37 samkvćmt auglýsingum Riley Brćđra. Gćti hugsast ađ ţađ hafi veriđ mynd af af prestsfrúnni ađ Reynivöllum, ţar sem hún stóđ ein viđ borđ fyrir utan íbúđarhúsiđ ađ Reynivöllum (sjá mynd 95 í Ísland fyrir Aldamót).

Prestar og karlar

prestar_from_f_ponzi_1995.jpg

Karlarnir virđast miklu fćrri en kvenpeningurinn í kirkju ţennan daginn. Kannski hafa ţeir ekki haft eins mikla ţörf á ţví ađ eilífast á ljósmynd og konurnar, og eigi eru ţeir nú beint glćsilegir, karlarnir í Kjósinni

Mikiđ ber á ađ karlarnir séu međ bowlerhatta sem hafa vćntanlega komiđ í kaupstađ frá Bretlandseyjum međ teppunum sem konurnar keyptu sér sem sjöl. Greinilegt var ađ bresk eđa réttara sagt skosk sveitatíska var ađ ryđja sér til rúms á Íslandi.   

Burnett og Trevelyan komu oft viđ á Reynivöllum og voru vel kunnugir endurreisnarprestinum og Alţingismanninum Ţorkatli Bjarnasyni (1839-1902) sem ţar bjó međ fjölskyldu sinni. Burnett kom einnig sumariđ 1886 ađ Trevelyan látnum og ljósmyndađi fjölskyldu prestsins í bak of fyrir. Prestsfrúin, Sigríđur Ţorkelsdóttir (1835-1912), átti ţessi forláta sólgleraugu sem gjörsamlega skáka augnbúnađi Fornleifs.

Látum ţetta ágćta fólk setja punktinn ađ sinni og ef menn vilja frćđast meira um Reynivelli á 19. öld, ţá er ágćtt ađ horfa á ţessa litlu frćđslumynd og stórmerku um Reynivelli i Kjós byggđa á ljósmynd Sigfúsar Eymundssonar af bćnum. Ţađ er Inga Lára Baldvinsdóttir forstöđumađur myndasafns Ţjóđminjasafns Íslands sem segir frá. Síđan ćttu menn ađ lesa bók Frank Ponzis Ísland fyrir Aldamót (1995). Ţannig geta ţeir fengiđ sér góđa sýnisferđ aftur á 19. öld.

_orvaldur_bjarnason_og_fjolskylda_b.jpg

Myndin er úr bókinni Ísland fyrir Aldamót eftir Frank heitin Ponzi. Ljósmynd Maitland James Burnett 1886.

Ţakkir:

Ţakkir fćri ég vinum mínum sagnfrćđingunum Kristjáni Sveinssyni, mag.art. og Einari Jónssyni úr Skógum, sem einnig er löglćrđur. Ţeir eru báđir fyrrverandi sveitadrengir međ annan fótinn á 19. öldinni. Ég ţakka ţeim viđrćđur og upplýsingar um myndirnar; Sér í lagi Einari Jónssyni fyrir ađ greina mér frá myndum Burnetts og Trevelyans frá Reynivöllum í Kjós í hinni góđu bók Frank Ponzis Ísland fyrir Aldamót. Ţó ađ fađir minn hafi útvegađ eina mynd í bókina entist honum ekki aldur til ađ sjá bókina útgefna, en ég náđi loks í eintak hjá ágćtum fornbókasala á Selfossi sem tók sér ríflega greiđslu fyrir hana, enda bókin orđin afar sjaldséđ. Vonandi vill einhver standa í ţví ađ gefa hana aftur út.

thats_all_folks.gif

Ísland í töfralampanum 1. hluti

Ísland í töfralampanum 2. hluti

Ísland í töfralampanum 3. hluti

Ísland í töfralampanum 4. hluti

Ísland í töfralampanum 5. hluti

Ísland í töfralampanum 6. hluti

Ísland í töfralampanum 7. hluti

Ísland í töfralampanum 8. hluti

Ísland í töfralampanum 9. hluti

Ţú varst ađ enda viđ ađ lesa Ísland í töfralampanum 10. hluta

lucerna_england_to_iceland.jpg

Titlar ljósmynda í syrpu Riley Brćđra frá Íslandi. Myndir međ bláum bakgrunni hafa fundist, hinar ekki.


Nćsta síđa »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband