FŠrsluflokkur: ═slenskir kvenb˙ningar

═slenskar kerlingar og karlar Ý fr÷nskum ritum

grasset_1_1788.jpg

Fornleifur stundar ■a­ sem frÝstundagaman, ßlÝka og lŠknar leika sÚr Ý golfi, a­ safna teikningum og ristum af Ýslenskum kerlingum og k÷rlum frß 18. og 19. ÷ld. ┴ hann or­i­ dßgott safn af ■eim sem fyllt gŠti heilt ˇ­al Ý b˙sŠlli sveit. Vi­ ver­um a­ ■akka Fr÷kkum fyrir a­ eilÝfa ■essa ═slendinga ß seinni hluta 18. aldar, jafnvel ■ˇtt ■eir hafi hugsanlega aldrei sÚ­ ═slendingana sem ■eir teiknu­u.á

ŮŠr myndi sem sřndar ver­a hÚr ˙r safni Fornleifs, og sem ekki byggja ß teikningum Ý bˇk Eggerts Ëlafssonar og Bjarna Pßlssonar, Reise igigennem Island (1772), eru einnig flestar franskar. Ůessar fr÷nsku myndir voru einu ßsjˇnur ═slendingar sem lÝtill hluti af heimsbygg­inni hafi­ sÚ­ sÝ­an a­ Ýslenskar konur sßtu (stˇ­u) fyrir hjß Albrecht DŘrer i Antwerpen ßri­ 1521 (sjßáhÚr). Voru teikningar DŘrers vitaskuld lÝtt til sřnis fyrr en 19. ÷ld ■egar ■Šr komust Ý eigu eins af me­limum Rotschild-Šttarinnar, ■eirrar rÝku.

grasset_2_1788_1300847.jpg

Hvort einhver Frakki teikna­i upphaflega ■essi hjˇn, sem y­ur eru sřnd Ý dag, ß ═slandi, e­a hefur lßti­ a­rar myndir hafa ßhrif ß sig skal ekkert fullyrt um hÚr. MÚr hefur dotti­ Ý hug a­ lei­angrar ■eir sem komu til ═slands ß vegum franska greifans Buffons (sjß hÚr) og sem tˇk me­ sÚr sau­kind og ■rÝhyrndan hr˙t, sem ß­ur hefur veri­ greint frß ß Fornleifi, hafi hugsanlega rissa­ upp mynd af ═slendingum af tegundinni homo sapiens, ßn ■ess a­ vilja taka slÝka vandrŠ­agripi me­ sÚr til Frakklands viljuga e­a nau­uga. Frakkarnir vildu miklu frekar hafa me­ sÚr kind og hr˙t en mannfˇlk, enda voru ■eir dřrafrŠ­ingar. ┴stand ═slensku ■jˇ­arinnar var vissulega slŠmt ß sÝ­ari hluta 18. aldar, en ═slendingar voru hvorki Ý svo mikilli ˙trřmingarhŠttu, nÚ ■a­ hrjß­ir og dřrslegir Ý ˙tliti a­ ˙tlenskir fer­alangar vildu hafa spesÝmen af ■eim me­ sÚr ß fŠti til Frans.

R˙mri hßlfri ÷ld sÝ­ar tˇku a­rir Frakkar afsteypur af ═slendingum og h÷f­u sÝ­ar til sřnis Ý konungsh÷llinni Ý ParÝs (sjß hÚr). Segi­ svo ekki a­ Ýslensku afdalafˇlki hafi ekki veri­ sřndur ßhugi. Vive la France!á

Homme Islandois & Femme Islandois (1788)á

Fyrsta ger­ mynda af Ýslenskum karli og konu (sjß efst) sem birtist ß bˇk Ý Frakklandi eru tvŠr myndir af Homme Islandois og Femme Islandois. Ůau birtust Ý 10. bindi Ý ritr÷­ um b˙ninga ■jˇ­anna eftir Jaques Grasset Saint-Sauveur, sem ber heiti­ Costumes Civils actuels de tous les Peuples connus. Bindi­ sem Ýslensku hjˇnin birtust komu ˙t ßri­ 1788. (Sjß myndirnar efst;áHÚr geta menn flett bˇkinni sem gefin var ˙t af Pavard ˙tgßfunni Ý ParÝs). Myndirnar voru teikna­ar af Felix Mixelle.á

Ma­ur getur leyft sÚr a­ velta ■vÝ fyrir sÚr, hvort Ýslenska konan Ý bˇk Grasset Saint-Sauveur hafi veri­ teiknu­ eftir mannamyndunum ˙ráeinhverjum af ˙tgßfum af bˇk Eggerts Ëlafssonar og Bjarna Pßlssonar, Reise igiennem Island, sem kom fyrst ˙t Ý Sor° ßri­ 1772 (2. bindi, sjß hÚr). Ůa­ tel Úg ■ˇ nŠsta ˇlÝklegt, og karlinn hjß Eggerti og Bjarna skilar sÚr alls ekki ß teikninguna af Ýslenska karlinum hjß Grasset Saint-Sauveur.á

img_6704_fornleifur.jpg

Ůess ber a­ geta a­ ßri­ 1788 komu ˙t a­rar myndir af Ýslenskum hjˇnum Ý nßgrenni Heklu og ÷­rum ═slendingum vi­ so­ningu vi­ Geysi Ý Haukadal. ═ enskri bˇk, nßnar tilteki­ Ý 1. bindiáaf bˇk sÝra John Trusler: The Habitable World Descirbed; Or the Present State of the People in all Parts of the Globe, from North to South: Showing The Situation, Extent, Climate, Productions, Animals, &c. of the different Kingdoms and States; Including all the new Discoveries: etc. & etc.áPart I., London 1788. Leifur ß einnig ■essa bˇk og s÷mulei­is ˙rrifnar myndir ˙r ÷­ru eintaki Ý safni sÝnu. Myndirnar af ═slendingum Ý bˇkinni eru heldur ekkiáfyrirmyndir Ýslensku hjˇnanna Ý fr÷nskum b˙ninga og landfrŠ­iritum.

img_6710_fornleifur_1300846.jpg

Homme de L┤Islande & [Femme de L┤Island] Ý Costumes de DiffÚrent Pays (1797)

img_b_fornleifur.jpg

┴ri­ 1797, tŠpum ßratug eftir a­ Homme og Femme Islandois komu ˙t Ý bˇk Grasset Saint Savieurs um b˙ninga heimsbygg­arinnar, kom ˙t rit me­ endurteiknu­um myndum Grasset Saint-Saveurs sem gefin var ˙t Ý Bordeaux undir ritstjˇrn ˙tgefanda sem hÚt Labrousse. Bˇkin bar heiti­ Dostumes de DiffÚrent Pays.

Fornleifur ß ■vÝ mi­ur a­eins karlinn, sem Úg keypti nřveri­ Ý Frakklandi af fornbˇksala. Einhvern tÝma hefur hann lÝklega veri­ rifinn ˙t bˇkinni, ■vÝ myndirnar gßfu fyrir nokkrum ßrum meira Ý a­ra h÷nd en ef reynt var a­ selja bˇkina. SlÝkt skemmdarstarfsemi hefur lengi tÝ­kast og eru bŠkurnar n˙ or­nar svo sjaldsÚ­ar og svoá dřrar a­ ■essi ljˇti si­ur er sem betur fer sjaldgŠfari en ß­ur. ╔g leita enn a­ konu fyrir karlinn. Ůessi kona hÚr fyrir ne­an ß Úg ekki en h˙n ß heima ßáLACMA listasafninu Ý Los Angeles og ■vÝ ugglaust ekki til fals fyrir piparsveininn ß ˇ­ali mÝnu. Ef Úg nŠ Ý konu fyrir hann, og hann er ekki hommi, bÝ­ Úg Ý br˙kaup Ý beinni ß Fornleifi me­ t÷lvukampavÝni og ˇd÷vrum.

lacma_for_fornleifur_1300841.jpg

Konan Ý Los Angeles

Hjˇn Ý Tableau historique, descriptif et gÚographique de tous les peuples du monde (1821)

1821_b_fornleifur_1300832.jpg

┴ ÷­rum og ■ri­ja ßratug 19. aldar gaf forlagi­ Lecrivain Ý ParÝs ˙t verk Ý litlu broti um landafrŠ­i og menningu fˇlks Ý heiminum. ┴ri­ 1821 var ═slandi ger­ skil. Listama­urinn sem fenginn var til a­ sřna hina hrjß­u Ýb˙a ■essa eldfjallalands tˇk hjˇn Felix Mixelle frß 1788 og p˙ssa­i ■au saman ß eina mynd. Ůetta gera ˙tgefendur vÝst til a­ spara, en samt var einnig plßss fyrir Heklu Ý bakgrunninum. Karlinn er enn me­ sinn svarta ■rÝhyrnuhatt, stafinn ogáskikkjuna gˇ­u. Konan er einnig kopÝpeistu­ ˙r fyrrnefndum fr÷nskum verkum. MÚr lÝkar einstaklega vel vi­ uppgrŠ­slußtaki­ ß ■essari mynd. Svo vir­ist sem listamanninum hafi ■ˇtt vi­ hŠfi a­ setja eina Alaska÷sp e­a ßlÝka stˇrvi­ Ý bakgrunninn. ╔g held miki­ upp ß ■essi menningarhjˇn sem Úg hef leyft mÚr a­ kallaáVigdÝsi og Geirhar­ Ý h÷fu­i­ ß frumkv÷­lum ■eim sem kenndu fr÷nsku ß R┌V Ý ßrdaga.

Costumes Civils Actuels Des tous les Peuples Connus, dessines d┤apres nature, graves et colories (1830)

homme_islandois_2017_fornleifur.jpg

┴ri­ 1830 birtust loks Ýslensk hjˇn, sem skyld voru ■eimáfyrrnefndu Ý fyrsta bindi fj÷gurra binda ritra­ar Silvain Marechals, sem hann kalla­i Costumes Civils Actuels Des tous les Peuples Connus, dessines d┤apres nature, graves et colories, sem ˙t kom Ý ParÝs (HÚr er meira a­ segja hŠgt a­ sko­a bˇkina). Fornleifur ß ■essi hjˇn Ý tveimur eint÷kum og b˙a ein ■eirra ugglaust ß Su­urlandi og hin einhvers sta­ar ß SnŠfellsnesi.

Vona Úg a­ lesendur hafi haft gaman af ■essari myndlistasřningu Fornleifs, sem ver­ur opinn um ˇßkve­inn tÝma. Ůetta er ekki s÷lusřning.

femme_islandois_2017_fornleifur.jpg

V.Í.V. Ý mars 2017


To H.M. Queen Elizabeth II: Please correct the error, your Highness

239941-1325842576.jpg

áá The above painting is by Elisabeth Jerichau-Baumann (1819-81), who was one of the leading female painters in Denmark in the mid and late 19th century. Born in Zoliborz, once a wealthy rural area south of Warsaw, into a German family, Elisabeth became a Danish subject, when she married fellow artist and professor of the Royal Academy in Copenhagen, Jens Adolf Jerichau.á They had met in Rome, whereto they both had travelled to seek inspiration and live the lives of true artists of the period. In Rome Jens Adolf was a student of the Icelandic-Danish sculptor Bertel Thorvaldsen.

After settling down in Copenhagen, Elisabeth lived in the shadow of her husband, as was the custom of those days. From 1847 and onwards, she gave birth to nine children.á Despite this, she managed to work with her art and to present it to a wide public. She found it difficult to get accepted in Denmark being a woman, and later when Denmark and Germany were at war, also because of her German descent. Due to the couples'ş many visits and stays abroad, together and on their own, Elisabeth Jerichau-Baumann received more recognition in England and especially in France. Her art was also more inspired by French and British trends than by the so called Danish Golden Age painters.

2160-1292516304.jpgIn the month of June 1852 the artist couple travelled to London to present Queen Victoria with a portrait of the Queen dowager of Denmark (seeáhere), and to exhibit Elisabeth's works at the gallery at the newly rebuilt Bridgewater House.á A review in the Times, probably referring to the portrait above, reported that 'the lovers of simple natural beauty will not fail to be attracted by the portrait of an Icelandic maiden, in her national Sunday suit, holding her Psalm book in her hand - a picture which for the tenderness and truthfulness of execution seems to us worthy of the highest praise.

During the exhibition, Queen Victoria invited Elisabeth and her husband to a private reception at Buckingham Palace. The painting of the Icelandic girl was bought by Queen Victoria for the amount of 900 Rbd (Rixdollars). The painting now hangs in the drawing room of Osborne House, Isle of Wight.

From an Icelandic girl to a Norwegian widow

At some stage, during the long period of Victoria's own dedicated widowhood, a sign stating that the painting depicted a "Norwegian widow" was fixed to the elaborate frame in 1876. áEver since the owners have been reluctant to correct the error. The title The Norwegian widow is now presented with quotation marks on the website of The Royal Collection Trust in London (see here).

It is highly unlikely that an Icelandic woman living in Copenhagen posed for Elisabeth in Copenhagen. That would definitely have made the 'headlines' in Iceland, which it didn't. A more likely scenario is that Elisabeth used available etchings of Icelandic women, which she found in contemporary travel-books, as a model. She then masked the model with a Hellenistic face and seated her in a slightly Victorian variation of one of the Icelandic church chairs from Grund, which is still kept in the National Museum of Denmark. This 16th century Icelandic chair is one of a pair of chairs (the other one to be found in the National Museum in ReykjavÝk), carpenteredá in the Romanesque style. The sad, but majestic face, as well as the black robe of the 'Icelandic woman' might have led to the assumption that she was a widow.

grund_1.jpg

á

The Grund-chair which Elisabeth Jerichau-Baumann was inspired by

Other Icelandic Women by Jerichau-Baumann

In 1852 Elisabeth completed two variations of the panting of the Icelandic woman; The one she sold Queen Victoria. Another one is now kept at the Hamburger Kunsthalle (Ein islńndisches Mńdchen,áInv.-Nr. HK-3466; seeáhere on the website of Dr. Jerzy Miskowiak, a Polish urologist and a surgeon who has lived in Denmark since 1971. Dr. Miskowiak plans the publication of all known works of Jerichau-Baumann later this year. The model in the arched panting in Hamburg is similar to that of the Icelandic lady in London. However, she sits in a chair, which has no connection to Iceland at all. The London-painting is a much better work of art than the painting in Hamburg. Most likely the painting in Hamburg, also dated to 1852, was first painted for an exhibition in Copenhagen, after which Elisabeth decided to paint a better version for her exhibition in London. The work in Hamburg has the title "Ein Islńndisches Mńdchen" - An Icelandic girl. The Germans possibly have found the woman in the picture too young to be addressed as a 'Frau' or a widow.

2uytus.jpg

In 1862 Elisabeth painted still another Icelandic woman with the áhelp of remedies in the form of Icelandic artefacts kept in the National Museum in Copenhagen.á Now Elisabeth created the 10th Century Saga-figure Hallger­ur, the femme fatale wife of Gunnar from HlÝ­arendi. Gunnar was a good friend and companion of Njßll in Njßls-Saga.á By putting an 18th century Icelandic crucifix around her neck and an Icelandic ornamented belt around her early 19th century hat, Elisabeth tried to revive a major figure of the Icelandic Saga-litterature, the heartless 10th Century proto-feminist Hallger­ur, which the Danes áwrongly renamed Hallgjerde. Despite 400 year of Danish rule at the time the portrait was painted, only a few Danes managed to understand Icelandic, not to mention to speak it.

Elizabeth Jerichau-Baumann┤s 'Hallgjerde' was auctioned off by Bruun & Rasmussen in 2008. Whom the painting was sold to is a secret, but the estimated value was 50.000 DKK or Ç 6700 (link Work 570, page 232). Hallger­ur didn't want to give her husband a few strands of her long hair so he could rewind the broken cord of his bow, when their home was under attack - which resulted in his death. Now she is hanging somewhere to the delight of a passionate collector, who probably doesn't know that Hallgjerde forsaked her husband, because he had slapped her cheak, when he discovered that she had sent her slave to a neighboring farm to steal.á

Iceland rembembers the artist in 1882

Half a year after the death of Elisabeth Jerichau-Baumann, she was remembered in the Icelandic annual magazine,áSkÝrnir. SkÝrnir reported (in my translation):

On the same day (11 June) died Elisabet Jerichau-Baumann, who has become famous for her drawings and colored paintings. She was married to the sculptor Professor Jerichau, whom she had met in Rome. She was born in Poland to German parents, and in the recallection of her childhood, she had vivid memories from the revolution (1829). One of her paintings is called "Finis PoloniŠ" (The termination of Poland). She travelled widely in Europe and was greatly inspired by these travels, áe.g.in áConstantinopel, where she was allowed to get aquainted to the women of the Sultan in the Harem. She often told vivid and interesting stories about her travels in dailies and pamphlets. áTwo of her paintings were inspired by Icelandic themes, one was entitled "An Icelandic woman" [the title IslŠnderinde was printed in Danish in the Icelandic article], and the other symbolized Hellger­ur Langbrˇk. The first painting was bought by Queen Victoria of Britain.

Vilhjßlmur Írn Vilhjßlmsson, March 2017


Mansal

2153595_c.jpg

═slenskar konur hafa heldur miki­ fari­ kaupum og s÷lum ß hinum sÝ­ustu og verstu tÝmum. SÚr Ý lagi undirgefnar konur Ý ■jˇ­b˙ningum Ý upphlut me­ silkisvuntu og sk˙fh˙fu. Ůannig var ■eim pakka­ inn ß­ur en kvenrÚttindi voru vi­urkennd a­ nafninu til. Erlendis lřsa menn ˇlmir eftir Ýslenskum konum af ■essari klassÝsku ger­ og sŠkjast eftir postulÝnsh˙­ ■eirra og brothŠttri sßl og grei­a mŠtavel fyrir.

1qorlj.jpg

Nřveri­ voru tvŠr slÝkar bo­nar upp Ý Danm÷rku og vildu augsřnilega margir eignast ■Šr. ╔g hef­i hugsanlega keypt eina ■eirra, sem meira var Ý vari­, hef­i Úg heyrt tÝmanlega af uppbo­inu. En h˙n hlaut hŠsta bo­ einhvers dansks dˇna, sem mun ■ukla hana og st÷­um sem engan getur dreymt um nema einhverri forsetaefnisˇmynd Ý BandarÝkjunum.

╔g er sÚr Ý lagi a­ tala um konuna sem ber nafnn˙meri­ 12164 undir iljum sÚr, en vi­ gŠtum bara kalla­ hana Gu­rÝ­i. H˙n var upphaflega framleidd Ý Konunglegu PostulÝnsverksmi­junni Ý Kaupmannah÷fn ß fyrsta fjˇr­ungi 20. aldar.

H˙n var hluti af r÷­ ■jˇ­b˙ningastytta sem danski listama­urinn Carl Martin-Hansen (1877-1941) hanna­i fyrir Kgl. PorcelŠn ß ßrunum 1906-1925 og sem bßru heiti­ Danske Nationaldagter. Ůetta voru styttur af fˇlki Ý ■jˇ­b˙ningum dansks KonungsrÝkisins, d÷nskum, fŠreyskum, Ýslenskum og grŠnlenskum. Bjˇ Carl Martin-Hansen til myndir af fullor­nu fˇlki jafnt sem b÷rnum, en ekki er ■ˇ vita­ til ■ess a­ Ýslensk b÷rn e­a karlar hafi fari­ kaupum og s÷lum.á Stytturnar af fullor­na fˇlkinu voru jafnan 30-34 sm hßar og vel ger­ar. Einn hŠngur var ■ˇ ß listaverkum ■essum, sem fˇlki gafst fŠri ß a­ prř­aástßssstofu(r) sÝna me­. Andlitin voru svo a­ásegja ÷ll eins. Stytta af konu frß Amßkri (Amager) var me­ sama andliti­ og konan frß ═slandi og b÷rnin voru ÷ll me­ ■a­ sem Danir kalla ostefjŠs, nema grŠnlensku b÷rnin sem eru i­uleg hringlaga Ý fasi ßn ■ess a­ hŠgt sÚ a­ tengja ■a­ sÚrstaklega osti.

l3gnuqh.jpg

F÷lsk kerling sem seld var ß 10.700 krˇnur ßri­ 2014.

Ef einhver ß svona styttu ß ═slandi,sem er ˇsvikin og ekta (■vÝ heyrt hef Úg a­ ■jˇ­b˙ningastyttur Martin-Hansens sÚ fari­ a­ falsa Ý KÝna), ■ß hafa ■Šr fari­ ß allt a­ 10.700 krˇnur danskar. Ůa­ ger­ist ßri­ 2015 ß Lauritz.com netuppbo­sfyrirtŠkinu danska (sjß hÚr), ■ar sem oft hefur reynst mikill misbrestur ß hei­arleika Ý s÷lumennskunni og kunnßttuástarfsmanna ß ■vÝ sem ■eir reyna a­ selja. Styttan sem seld var af ■essu undarlega fyrirtŠki ß ■essu uppsprengda ver­i haf­i ekki einu sinni nau­synlega stimpla og mßlaramerki konunglegu PostulÝnsverksmi­junnar, mßluninni ß styttunni var s÷mulei­is ßbˇtavant mi­a­ vi­ styttu sem seld var fyrr ß uppbo­i Bruun Rasmussen fyrir miklu lŠgra ver­ en s˙ var me­ alla nau­synlega stimpla og merkingar.

Bi­ Úg lesendur mÝna a­ taka eftir tÝmasetningunum ß bo­unum ogáhvenŠr menn bjˇ­a ß nßkvŠmlega sama tÝma sˇlahrings, og hvernig mˇtframbo­ stangast ß Ý tÝma (sjß hÚr).

Spurningin sem gŠti vakna­ Ý hugum gagnrřninna manna er, hvort menn sem lßta framlei­a eftirlÝkingar Ý KÝna afhendi styttur til s÷lu hjß uppbo­sh˙sum og lßti mismunandi a­ila, ■.e.a.s. vitor­smenn sÝna, bjˇ­a Ý hana til a­ hŠkka ver­i­ og lokki ■annig ginkeypta ═slendinga sem vilja hafa styttu af ÷mmu Šsku sinnar uppi Ýáhillu til a­ kaupa hana ß hlŠgilega uppsprengdu ver­i. ═ Danm÷rku er nefnilega miki­ til af fˇlki sem gjarna selur ÷mmu sÝna. ┴ ═slandi eru aftur ß mˇti til margir sem eiga skÝtnˇg af peningum og vita jafnvel ekki aura sinna rß­.

l2umela.jpg

Lauritz.com stundar ■ß i­ju a­ halda uppbo­ ß netinu og er fyrirtŠki­ misfrŠgt fyrir. VefssÝ­an Kunstnyt.dk hefur vÝgt starfsemi sÝna ■vÝ a­ koma upp um van■ekkingu og hugsanlegaásviksemi uppbo­sfyrirtŠkisins lauritz.com. Af nˇgu er greinilega a­ taka.áHÚr er t.d. dŠmi starfsemi ■eirra og a­sto­armenn vefsÝ­unnar hafa t.d. fundi­ mßlara Ý ParÝs sem framleitt hefur f÷lsu­ mßlverk fyrir uppbo­sfyrirtŠki­. L÷greglan Ý Danm÷rku gerir svo a­ segja ekkert Ý svikamßlum fyrirtŠkisins, enda vinna ■ar fßbjßnar fyrir ■a­ mesta. Danska Dagbla­i­ Berlingske Tidende skrifar gagnrřnar greinar um Lauritz en fˇlk heldur ßfram a­ lßta snu­a sig og a­aleigandi fyrirtŠkisins keypti sÚr nřlega stˇra vÝnh÷ll Ý Frakklandi ß­ur en fyrirtŠki­ sem einnig starfar ß hinum Nor­url÷ndunum og ß Spßni var skrß­ ß ver­brÚfamarka­num Ý Kaupmannah÷fn.

Vari­ ykkur landar sem kaupi­ s÷gu ykkar Ý postulÝni. Konan Ý upphlutnum eftir Carl Martin-Hansen, er ekki ÷ll ■ar sem h˙n er sÚ­. Kaupi­ ■i­ hana ß 10.700 DKK, gŠtu­ ■i­ alveg eins veri­ a­ kaupa kerlingu sem er gul ß h˙­ undir far­anum og postulÝnsbrosinu og sem eldar chop suey Ý sta­ásaltkj÷ts og bauna. Ůa­ ■arf me­al annars a­ lÝta a­eins upp undir pilsfaldinn ß henni til a­ sjß hvers kyns h˙n er. Sk˙furinn kemur einnig upp um ■ß kÝnversku og balderingarnar ß vestinu. E­lilegt ver­ fyrir ekta styttu er 2-2500 DKK. og ekki krˇnu meir.

TvŠr efstu myndirnar eru af ˇfalsa­ri framsˇknarmad÷mmu Konungslegu PostulÝnsverksmi­junnar Ý Kaupmannah÷fn, en hinar eru myndir af svikinni v÷ru.

l3_b.jpg

KÝnverjar ■ekkja ekki balderingarnar ß upphlut ■egar ■eir falsa Ýslenskar hef­arkonur og fß ■eir greinilega lÚlegar ljˇsmyndir frß ■eim sem panta verki­ og sjß ■vÝ ekki smßatri­in.

HÚr mß lesaáfŠrslu Fornleifs um a­ra ÷mmu Šskunnar sem ˇpr˙tti­ fˇlk lÚt b˙a til ˙r stolinni "hugmynd" og var ■a­ meira a­ segja ver­launa­ fyrir. Ůß kom makalaus athugasemd frß G˙stafi NÝelssyni fv. s˙ludanssta­areiganda og Gretti Ýslenskra stjˇrnmßla.

AMMA


═sland Ý t÷fralampanum: 4. hluti

13_miss_kjolhufa_copyright.jpg

Unga konan ß myndinni hÚr fyrir ofan var rangleg talin norsk ■ar til fyrir skemmstu. H˙n, e­a ÷llu rÚttara myndin af henni, var til s÷lu sem hvert anna­ aflˇga rusl ß eBay, og h˙n var Ý s÷luefni dŠmd til a­ veraáNorsari, e­a ■ar til Fornleifur fann hana og ger­i henni hŠrra undir h÷f­i.

N˙ er s÷mulei­is komi­ Ý ljˇs, a­ myndin er mj÷g sjaldgŠf. H˙n er ekki til Ý s÷fnum og ■anga­ til a­ ■etta eintak fannst var myndin af ■essari hßrf÷gru kona a­eins nefnd Ý s÷lulistum fyrir glerskyggnur me­ myndum frß ═slandi frß 19. ÷ld.

Ekki er hŠgt a­ b˙ast vi­ a­ fßfrˇ­ir Bretar viti hva­an hße­alborin Ýslensk kona kemur, ■egar h˙n er nefnd til s÷gunnar sem "Woman wearing Hufa". Ůa­ stendur svart ß hvÝtu ß mjˇum lÝmmi­a ß kantinum ß skyggnumyndinni. Ůa­ var einmitt titill skuggamyndar nr. 13 Ý syrpunni England to Iceland sem upphaflega kom ˙t hjß Riley brŠ­rum Ý Bradford um mi­bik 9.áßratugar 19. aldar.

Fyrir utan h˙funa gˇ­u, ber b˙ningur hennar og skreyti ÷ll einkenni Ýslensk upphlutar. H˙n, blessunin b˙lduleit, er ß sau­skinnsskˇm ■ar sem h˙n rakar ß fullu ß ljˇsmyndastofu Ý ReykjavÝk. Greinilegt er a­ ■etta var hef­arpÝa ˙r bŠnum, ■vÝ svona hÚldu ekta sveitakonur ekki ß hrÝfu, ■ˇ svo a­ rakstur hafi ßvallt tengst rˇmantÝk og lÝr. VŠntanlega hafa ˙tlendingar sem horf­u hugfangnir ß syrpuna England to Iceland haldi­ a­ Ýslenskar konur trÝtlu­u ˙t ß t˙n e­a ˙t Ý mřri Ý sparif÷tunum. Af ■essu mß einnig sjß a­ landkynningarstarfssemi hefur Ý ßrdaga sem sÝ­ar veri­ eintˇm lygi og glansmyndager­, eins og svo oft sÝ­ar. Fyrst komu vitaskuld Landnßma og ═slendingabˇk.

Ůetta eintak af syrpunni England to Iceland af nr. 13. "Woman wearing Hufa" var selt af E.G. Wood Ý Lund˙num, sem ß einhverju stigi keypti rÚttinn til a­ selja ═slandsskuggamyndir Riley BrŠ­ra og kalla­i hana A travel to Iceland. Eins og hŠgt er a­ lesa ß mi­anum Ý efra vinstra horninu var E.G. Wood til h˙sa ß 1 & 2 Queen Street i Cheapside Ý London. Heimilisfangi­ gefur til kynna hvenŠr myndin hafi veri­ framleidd. Ůetta var heimilisfangs E.G.Wood ßrin 1898-1900. Myndatakan, sem eignu­ ver­ur Sigf˙si Eymundssyni fˇr hins vegar fram Ý byrjun 9. ßratugar 19. aldar og jafnvel fyrr.

13_miss_kjolhufa_detail.jpg

Gar­ah˙fa einnig k÷llu­ Kjˇlh˙fa

H˙fan sem konan ber, er heldur ekki hva­a h˙fa sem er. Ůessi h˙fa kallast Gar­ah˙fa en einnig kjˇlh˙fa og eru nokkrar ■eirra til ß Ůjˇ­minjasafni. Ein ■eirra er nau­alÝk h˙funni sem unga konan ß myndinni er me­. Ůetta vissi Fornleifur ekki fyrr en nřlega, ■vÝ greinilega hefur Gar­ah˙funni/kjˇlh˙funni ekki veri­ gert hßtt undir h÷f­i Ý yfirrei­ um s÷gu Ýslenskra Ůjˇ­b˙ninga. Ůetta h÷fu­fat Ýslenskra kvenna ß 19. ÷ld hefur heldur ekki ekki hloti­ nß­ hjß hßvir­ulegri ■jˇ­b˙ninganefnd, en forma­ur nefndarinnar Liljaá┴rnadˇttir safnv÷r­ur ß Ůjˇ­minjasafni ═slands upplřsti Fornleif a­ gar­ah˙fur og kjˇlh˙fub˙ningur sÚu ekki "l÷glegur" ■jˇ­b˙ningur.

Er eitthva­ samsŠri Ý gangi gegn ■essu h÷fu­fati? HÚr me­ stofnar Fornleifur vinafÚlag Gar­ah˙funnar/kjˇlh˙funnar Ý von um a­ ■etta sÚrÝslenska h÷fu­fat, sem nota­ var ß 19. ÷ld, og hugsanlega fyrr, ver­i gert hŠrra undir h÷f­i.

kjolhufa.jpg

Ein af nokkrum Gar­ah˙fum/kjˇlh˙fum ßáŮjˇ­minjasafni ═slands. H˙n var skrß­ og var­veitt Ý Nordiska Museet i Stokkhˇlmi og hefur safnn˙meri­ NMs-38809/2008-5-130, en er n˙ (sÝ­an 2008) Ý varanlegri var­veislu Ůjˇ­minjasafns. H˙funni er lřst sem: "Kvenh˙fa (kjˇlh˙fa). Efni svart flujel. GullvÝrsbor­i, 1,7 a­ br., efst og marglitur, rˇsofinn silkibor­i nŠst, br. 2 cm. Tv÷faldur kross af ■eim ß kolli: (hÚr er teikning). ┴ j÷­rum efst eru bryddingar, me­ rau­u silki innst og sv÷rtu flujeli ytri: Baldřru­ stjarna e­a 5 bla­a blˇm er ß hli­um efst. Silkisk˙far, grŠnir og rau­ir a­ aptan og framan efst. L. 27, samanl., h. 16 Ý mi­ju, 9 vi­ enda, br. um mi­ju 17,5 cm. Gefin af R.A. Fˇ­ru­ me­ hvÝtum striga." ١ ■a­ komi ekki fram Ý skrßningu, held Úg a­ ■etta sÚ lřsing MatthÝasar ١r­arsonar sem skrß­i Ýslenska gripi Ý Nordiska Museet.

Uppruni Gar­ah˙funnar/kjˇlh˙funnar e­a "Tyrknesku h˙funnar"

Uppruni Gar­ah˙funnar er einnig mj÷g ß huldu. ═ grein sem Daniel Bruun skrifa­i Ý Eimrei­ina ßri­ 1905, er ■etta upplřst um Gar­ah˙funa, og ■ar birtist einnig brot af s÷mu myndinni og notu­ var Ý skuggamyndina hÚr a­ ofan:á

SÚrst÷k tegund var ╗gar­ah˙fanź e­a ╗tyrkneska h˙fanź (22. og 23. mynd), sem ˇefa­ er mj÷g g÷mul ß ═slandi. H˙n minnir ß fald ■eirrar konu, er stendur framar ß 1. mynd; en s˙ mynd er frß lokum 16. aldar. Jafnvel br˙­ir hafa bori­ slÝkar h˙fur fram a­ 1868. Yfirleitt vir­ist smekk kvenna a­ hafa veri­ vari­ ß ■ann hßtt: Jafnhli­a eftirsˇkninni eftir hßa faldinum var og eftirsˇkn eftir fallega skreyttum h˙fum.

Hva­an heiti­ tyrkneska h˙fan kemur, skrifar Daniel Bruun ekkert um.

gar_ahufa.jpgEin af gar­ah˙fum ■eim sem Daniel Bruun birtir myndir af Ý grein sinni Ý Eimrei­inni ßri­ 1904.

Gar­ah˙funni/kjˇlh˙funni hefur svo um munar veri­ rutt ˙t af sÝ­um s÷gunnar. Getur hugsast a­ ■essi h˙fa sÚ sÝ­b˙inn Šttingi falda sem voru margs konar ß ═slandi frß ■vÝ ß mi­÷ldum? (Sjß hÚr). Mest af ÷llu lÝkist ■essi h˙fa h÷fu­fati karla Ý SerbÝu, sem kallast sajkaca. Sß hattur var­ sÝ­ar betur ■ekktur Ýáannarri ger­ sem Titovka, og varáslÝk h˙fa notu­ af flokksm÷nnum Josip Broz Titos semáb÷r­ust vasklega gegn nasistum. Vitaskuld eru engin tengsl ■arna ß milli frekar en vi­ svarta kjˇlh˙fu Dorritar Moussaieff sem h˙n bar ■egar h˙n heimsˇtti fyrrverandi pßfa ßsamt eiginmanni sÝnum (sjß hÚr).

Eins er vÝst a­ konan ß myndinni er hßlfger­ huldukona, og ■Š­i Fornleifur allar upplřsingar um hana (■ˇ ekki sÝman˙mer hennar). Er h˙n formˇ­iráeinhvers Ý hinum grÝ­arstˇra lesendaskara Fornleifs, ■ß hafi ■eir vinsamlegast ■egar samband vi­ Fornleif, einn Ý einu. Fornleifur leyfir sÚr ■ˇ a­ detta Ý hug, a­ konan sÚ engin ÷nnur en hin ŠvintřralegaáSigrÝ­ur E. Magn˙sson, kona EirÝks Magn˙ssonar bˇkavar­ar Ý Cambridge (sjß hÚr). Fornleif grunar a­ ne­anstŠ­ mynd Sigf˙sar af konu Ý peysuf÷tum me­ gÝtar sřni s÷mu konu og ■ß sem ber gar­ah˙funa ß skuggamyndinni. Ůß erán˙ ekki langt Ý a­ ma­ur lßti sÚr detta Ý hug a­ h˙fan hafi veri­ ein af m÷rgum h÷nnunarverkum hinnar litrÝku Siggu. Ekkert skal ■ˇ fullyrt, ■vÝ svipa­ar h˙fur ■ekkjast ˙r Flatey, Vopnafir­i, ReykjavÝk og frß. Kannski var ■etta h÷fu­fat algengara en vi­ h÷ldum.

gitar Sigga.jpg

SigrÝ­ur E. Magn˙sson ß yngri ßrum? og ß eldri ßrum.

sigga_rokk_1261148_1282246.jpg

Gar­ah˙fan/Kjˇlh˙fan er frŠgari en menn halda

١ a­ Š­starß­á■jˇ­b˙ninganefndar hafi stungi­ 5 tommu nßlum Ý allar ˇskir um a­ gar­ah˙fan/kjˇlh˙fan sÚ l÷glegur hluti Ýslensks ■jˇ­b˙nings, ■ß var kjˇlh˙fan nokku­ ■ekkt Ý ■eim hluta Evrˇpu ■ar sem menn keyptu og notu­u s˙pukraft Ý matarger­ sÝna. S˙pukraftfyrirtŠki­ Liebig haf­i ■a­ fyrir si­ a­ setja frŠ­sluefni ß lÝtil spj÷ld Ý pakka e­a vi­ dˇsir me­ s˙pukrafti. Oft voru ■etta litrÝkar myndasyrpur um l÷nd og ■jˇ­ir. Ůřskur, sjßlfmennta­ur efnafrŠ­ingur Justus Freiherr von Liebig (1803-1873), hˇf um mi­ja 19. ÷ld a­ framlei­aá■urrka­an kj÷tkraft me­ alls kyns "bŠtiefnum" til a­ bŠta heilsu vina sinna sem hrÝ­drßpust ˙r kˇleru og alls kyns magakvillum (efnaeitrunum og geislun).

Kjohufa Liebig

Fullvinnsla ß dřrahrŠjum fyrir s˙pukraft var fljˇtlega flutt til Uruguay og sÝ­ar til ArgentÝnu, ■ar sem ■řskir innflytjendur og nautgripahjar­ir ■eirra eyddu landgŠ­um me­ ofbeit svo Evrˇpub˙ar gŠtu fengi­ ˇdřrt, ■urrka­ kj÷tso­. En ■rßtt fyrir meira e­a minna ˇme­vita­a landey­ingu var fyrirtŠki Liebigs FrÝherra Ý mun um a­ frŠ­a fˇlki­ sem keypti kraftinn Ý teningum (sem einnig gengu undir heitinu OXO) e­a sem duft Ý dˇs. Ůetta var ■vÝ miklu menningarlegri kraftmi­st÷­ en t.d. Maggi og Knorr sem sÚrhvert mannsbarn ßá═slandi ■ekkir og sem aldrei hefur nokku­ barn frŠtt. Frß og me­ 1875 ogáfram ß 8. ßratug 20. aldar sendi fyrirtŠki­ Liebig/OXO frß sÚr um 11500 myndir ß 15 tungumßlum.

TvŠr serÝur me­ myndum me­ Ýslensku efni voru settar Ý pakka me­ kj÷tkrafti frß Liebig (sjß meira um ■Šr sÝ­ar) og Ý einni ■eirra var mynd sem grafin haf­i veri­ eftir myndinni af konunni me­ kjˇlh˙funa sem upphaflega seld var Ý sem skuggamynd hjß Riley Brothers og E.G. Woods. Konan me­ hrÝfuna og Gar­ah˙funa var ■vÝ me­ ■ekktari Ýslenskum konum ß­ur en Bj÷rk s÷ngla­i sig til frŠg­ar og VigdÝs var­ forseti - og aldrei hafa ■Šr st÷llur sett svo miki­ sem tßna Ý s˙puteningapakka. Liebig syrpan me­ sex myndum sem Kjˇl-/Gar­ah˙fu-konan birtist Ý kalla­ist ß ■řsku Liebig Bilder Serie 846 "Island, das Land der Edda" og var fyrst gefin ˙t ßri­ 1911-1912.á

Manni leyfist lÝklega a­ spyrja: Hvers ß ■essi frŠga gar­ah˙faeiginlega a­ gjalda, ■ß er h˙n ekki mß teljast til b˙na­s Ýslenskra ■jˇ­b˙ninga?

kjolhufa_2.jpg

Fßni Dana, R°dgr°d med fl°de, var enn nota­ur ß ═slandi ■egar Gar­ah˙fan var upp ß sitt besta, en ekki er h˙n Šttu­ ˙r Danaveldi.

H÷fundur myndarinnar og aldur

Myndasmi­urinn sem tˇk myndina af konunni me­ Gar­ah˙fun var vafalaust Sigf˙s Eymundsson. Ůa­ er au­sÚ­ ß handmßla­a tjaldinu ß bak vi­ hana sem einnig ásÚst ß nokkrum pappÝrskˇpÝum eftir Sigf˙s sem var­veittar eru ß Ůjˇ­minjasafni ═sland, sem sjß mß ß Sarpi. (sjß t.d. hÚr, hÚr, hÚrhÚr og hÚr). Sß m÷guleiki er einnig fyrir hendi, a­ einhverjir hafi fengi­ st˙dݡ Sigf˙ss Eymundarsonar a­ lßni, en ■ß mynd nafns sÝns nota­ist hann lengi ß ljˇsmyndir sÝnar.á Ůa­ ver­ur ekki ˙tiloka­ hÚr a­ a­rir hafi fengi­ a­ nota st˙dݡtj÷ld Sigf˙sar - e­a jafnvel a­ Sigf˙s hafi teki­ myndir fyrir Burnett og Trevelyan (sjß 3. hluta).

Myndin hefur a­ ÷llum lÝkindum veri­ tekin Ý byrjun 9. ßratug 19. aldar um 1881-83. Myndin er sk÷mmu sÝ­ar nefnd Ý s÷lulistum Riley BrŠ­ra og sÝ­ar Ý lista E.G. Woods. á

tjaldi_1282235.jpg

Undirskriftas÷fnun til stu­nings Gar­ah˙funni/Kjˇlh˙funni

Ůeir sem vilja hefja Gar­ah˙funa aftur til vegs og vir­ingar, lÝkt og ■egar h˙n var stjarna ß kj÷tkraftsmyndum, mega vinsamlegast setja nafn sitt hÚr Ý athugasemdirnar. Konur og menn og a­rir sem vilja sauma sÚr slÝkar h˙fur geta ugglaust fengi­ frekari upplřsingar ß Ůjˇ­minjasafni ═slands. Skammt er Ý Gle­ig÷ngur og hva­ er meira tilvali­ fyrir mennásem ganga Ý kjˇl en kjˇlh˙fa. Sk˙fh˙fan, skotth˙fan, spa­afaldurinn, sÚr Ý lagi krˇkfaldurinn, skildah˙fan, skar­h˙fan og skauti­ Šttu a­ fara a­ vara sig. Konur eru fyrir l÷ngu farnar a­ a­ kasta sk˙fh˙funni. Ůa­ er or­inn l÷glegur rÚttur heimavinnandi karla a­ ganga me­ ■essa hatta, lÝkt og fyrrverandi borgarstjˇri ReykjavÝkur■orps sřndi okkur, en slÝk appar÷t eru n˙ ef til vill einum of nřmˇ­ins fyrir Fornleif. Setjum ■vÝ br˙naápunktinn hÚr.

30522627.jpg

Auglřsing ßri­ 1919 Ý Ůjˇ­ˇlfi. Aldrei tapa­i neinn Gar­ah˙fu.

Upplřsingar um gar­ah˙fur/kjˇlh˙fur ß Ůjˇ­minjasafni ═slands:

Ůjms.á279á ; K÷llu­ gar­ah˙fa
Ůjms.á2052 ; Gar­ah˙fa frß Hofi Ý Vopnafir­i.
Ůjms. 2457 ; Gar­ah˙fa frß ReykjavÝk.
Ůjms.á4509 ; Gar­ah˙fa frß Reykhˇlum Ý Reykhˇlasveit.
Ůjms. 4642 ; Skrß­ sem kjˇlh˙fa. Frß Heydalsseli Ý Strandasřslu.
Ůjms.á9206 ; Gar­ah˙fa ˙r Flatey ß Brei­afir­i.
(Sjß mynd hÚr fyrir ne­an).

gar_ahufa_2.jpg

Og loks s˙ sem var me­al gripanna sem komu frß Nordiska Museet 2008.
2008-5-130; Skrß­ sem kjˇlah˙fa. Sjß mynd ofar

Ůakkir fŠr Lilja ┴rnadˇttir fyrir a­ veitaáupplřsingar um gar­ah˙fur Ůjˇ­minjasafns. H˙furnar hafa ■vÝ mi­ur ekki allar veri­ ljˇsmynda­ar enn, og ■ess vegna er ekki hŠgt a­ sřna ■Šr hÚr.

Fyrri kaflar

═sland Ý t÷fralampanum 1. hluti

═sland Ý t÷fralampanum 2. hluti

═sland Ý t÷fralampanum 3. hluti


Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband