═sland Ý t÷fralampanum: 4. hluti

13_miss_kjolhufa_copyright.jpg

Unga konan ß myndinni hÚr fyrir ofan var rangleg talin norsk ■ar til fyrir skemmstu. H˙n, e­a ÷llu rÚttara myndin af henni, var til s÷lu sem hvert anna­ aflˇga rusl ß eBay, og h˙n var Ý s÷luefni dŠmd til a­ veraáNorsari, e­a ■ar til Fornleifur fann hana og ger­i henni hŠrra undir h÷f­i.

N˙ er s÷mulei­is komi­ Ý ljˇs, a­ myndin er mj÷g sjaldgŠf. H˙n er ekki til Ý s÷fnum og ■anga­ til a­ ■etta eintak fannst var myndin af ■essari hßrf÷gru kona a­eins nefnd Ý s÷lulistum fyrir glerskyggnur me­ myndum frß ═slandi frß 19. ÷ld.

Ekki er hŠgt a­ b˙ast vi­ a­ fßfrˇ­ir Bretar viti hva­an hße­alborin Ýslensk kona kemur, ■egar h˙n er nefnd til s÷gunnar sem "Woman wearing Hufa". Ůa­ stendur svart ß hvÝtu ß mjˇum lÝmmi­a ß kantinum ß skyggnumyndinni. Ůa­ var einmitt titill skuggamyndar nr. 13 Ý syrpunni England to Iceland sem upphaflega kom ˙t hjß Riley brŠ­rum Ý Bradford um mi­bik 9.áßratugar 19. aldar.

Fyrir utan h˙funa gˇ­u, ber b˙ningur hennar og skreyti ÷ll einkenni Ýslensk upphlutar. H˙n, blessunin b˙lduleit, er ß sau­skinnsskˇm ■ar sem h˙n rakar ß fullu ß ljˇsmyndastofu Ý ReykjavÝk. Greinilegt er a­ ■etta var hef­arpÝa ˙r bŠnum, ■vÝ svona hÚldu ekta sveitakonur ekki ß hrÝfu, ■ˇ svo a­ rakstur hafi ßvallt tengst rˇmantÝk og lÝr. VŠntanlega hafa ˙tlendingar sem horf­u hugfangnir ß syrpuna England to Iceland haldi­ a­ Ýslenskar konur trÝtlu­u ˙t ß t˙n e­a ˙t Ý mřri Ý sparif÷tunum. Af ■essu mß einnig sjß a­ landkynningarstarfssemi hefur Ý ßrdaga sem sÝ­ar veri­ eintˇm lygi og glansmyndager­, eins og svo oft sÝ­ar. Fyrst komu vitaskuld Landnßma og ═slendingabˇk.

Ůetta eintak af syrpunni England to Iceland af nr. 13. "Woman wearing Hufa" var selt af E.G. Wood Ý Lund˙num, sem ß einhverju stigi keypti rÚttinn til a­ selja ═slandsskuggamyndir Riley BrŠ­ra og kalla­i hana A travel to Iceland. Eins og hŠgt er a­ lesa ß mi­anum Ý efra vinstra horninu var E.G. Wood til h˙sa ß 1 & 2 Queen Street i Cheapside Ý London. Heimilisfangi­ gefur til kynna hvenŠr myndin hafi veri­ framleidd. Ůetta var heimilisfangs E.G.Wood ßrin 1898-1900. Myndatakan, sem eignu­ ver­ur Sigf˙si Eymundssyni fˇr hins vegar fram Ý byrjun 9. ßratugar 19. aldar og jafnvel fyrr.

13_miss_kjolhufa_detail.jpg

Gar­ah˙fa einnig k÷llu­ Kjˇlh˙fa

H˙fan sem konan ber, er heldur ekki hva­a h˙fa sem er. Ůessi h˙fa kallast Gar­ah˙fa en einnig kjˇlh˙fa og eru nokkrar ■eirra til ß Ůjˇ­minjasafni. Ein ■eirra er nau­alÝk h˙funni sem unga konan ß myndinni er me­. Ůetta vissi Fornleifur ekki fyrr en nřlega, ■vÝ greinilega hefur Gar­ah˙funni/kjˇlh˙funni ekki veri­ gert hßtt undir h÷f­i Ý yfirrei­ um s÷gu Ýslenskra Ůjˇ­b˙ninga. Ůetta h÷fu­fat Ýslenskra kvenna ß 19. ÷ld hefur heldur ekki ekki hloti­ nß­ hjß hßvir­ulegri ■jˇ­b˙ninganefnd, en forma­ur nefndarinnar Liljaá┴rnadˇttir safnv÷r­ur ß Ůjˇ­minjasafni ═slands upplřsti Fornleif a­ gar­ah˙fur og kjˇlh˙fub˙ningur sÚu ekki "l÷glegur" ■jˇ­b˙ningur.

Er eitthva­ samsŠri Ý gangi gegn ■essu h÷fu­fati? HÚr me­ stofnar Fornleifur vinafÚlag Gar­ah˙funnar/kjˇlh˙funnar Ý von um a­ ■etta sÚrÝslenska h÷fu­fat, sem nota­ var ß 19. ÷ld, og hugsanlega fyrr, ver­i gert hŠrra undir h÷f­i.

kjolhufa.jpg

Ein af nokkrum Gar­ah˙fum/kjˇlh˙fum ßáŮjˇ­minjasafni ═slands. H˙n var skrß­ og var­veitt Ý Nordiska Museet i Stokkhˇlmi og hefur safnn˙meri­ NMs-38809/2008-5-130, en er n˙ (sÝ­an 2008) Ý varanlegri var­veislu Ůjˇ­minjasafns. H˙funni er lřst sem: "Kvenh˙fa (kjˇlh˙fa). Efni svart flujel. GullvÝrsbor­i, 1,7 a­ br., efst og marglitur, rˇsofinn silkibor­i nŠst, br. 2 cm. Tv÷faldur kross af ■eim ß kolli: (hÚr er teikning). ┴ j÷­rum efst eru bryddingar, me­ rau­u silki innst og sv÷rtu flujeli ytri: Baldřru­ stjarna e­a 5 bla­a blˇm er ß hli­um efst. Silkisk˙far, grŠnir og rau­ir a­ aptan og framan efst. L. 27, samanl., h. 16 Ý mi­ju, 9 vi­ enda, br. um mi­ju 17,5 cm. Gefin af R.A. Fˇ­ru­ me­ hvÝtum striga." ١ ■a­ komi ekki fram Ý skrßningu, held Úg a­ ■etta sÚ lřsing MatthÝasar ١r­arsonar sem skrß­i Ýslenska gripi Ý Nordiska Museet.

Uppruni Gar­ah˙funnar/kjˇlh˙funnar e­a "Tyrknesku h˙funnar"

Uppruni Gar­ah˙funnar er einnig mj÷g ß huldu. ═ grein sem Daniel Bruun skrifa­i Ý Eimrei­ina ßri­ 1905, er ■etta upplřst um Gar­ah˙funa, og ■ar birtist einnig brot af s÷mu myndinni og notu­ var Ý skuggamyndina hÚr a­ ofan:á

SÚrst÷k tegund var ╗gar­ah˙fanź e­a ╗tyrkneska h˙fanź (22. og 23. mynd), sem ˇefa­ er mj÷g g÷mul ß ═slandi. H˙n minnir ß fald ■eirrar konu, er stendur framar ß 1. mynd; en s˙ mynd er frß lokum 16. aldar. Jafnvel br˙­ir hafa bori­ slÝkar h˙fur fram a­ 1868. Yfirleitt vir­ist smekk kvenna a­ hafa veri­ vari­ ß ■ann hßtt: Jafnhli­a eftirsˇkninni eftir hßa faldinum var og eftirsˇkn eftir fallega skreyttum h˙fum.

Hva­an heiti­ tyrkneska h˙fan kemur, skrifar Daniel Bruun ekkert um.

gar_ahufa.jpgEin af gar­ah˙fum ■eim sem Daniel Bruun birtir myndir af Ý grein sinni Ý Eimrei­inni ßri­ 1904.

Gar­ah˙funni/kjˇlh˙funni hefur svo um munar veri­ rutt ˙t af sÝ­um s÷gunnar. Getur hugsast a­ ■essi h˙fa sÚ sÝ­b˙inn Šttingi falda sem voru margs konar ß ═slandi frß ■vÝ ß mi­÷ldum? (Sjß hÚr). Mest af ÷llu lÝkist ■essi h˙fa h÷fu­fati karla Ý SerbÝu, sem kallast sajkaca. Sß hattur var­ sÝ­ar betur ■ekktur Ýáannarri ger­ sem Titovka, og varáslÝk h˙fa notu­ af flokksm÷nnum Josip Broz Titos semáb÷r­ust vasklega gegn nasistum. Vitaskuld eru engin tengsl ■arna ß milli frekar en vi­ svarta kjˇlh˙fu Dorritar Moussaieff sem h˙n bar ■egar h˙n heimsˇtti fyrrverandi pßfa ßsamt eiginmanni sÝnum (sjß hÚr).

Eins er vÝst a­ konan ß myndinni er hßlfger­ huldukona, og ■Š­i Fornleifur allar upplřsingar um hana (■ˇ ekki sÝman˙mer hennar). Er h˙n formˇ­iráeinhvers Ý hinum grÝ­arstˇra lesendaskara Fornleifs, ■ß hafi ■eir vinsamlegast ■egar samband vi­ Fornleif, einn Ý einu. Fornleifur leyfir sÚr ■ˇ a­ detta Ý hug, a­ konan sÚ engin ÷nnur en hin ŠvintřralegaáSigrÝ­ur E. Magn˙sson, kona EirÝks Magn˙ssonar bˇkavar­ar Ý Cambridge (sjß hÚr). Fornleif grunar a­ ne­anstŠ­ mynd Sigf˙sar af konu Ý peysuf÷tum me­ gÝtar sřni s÷mu konu og ■ß sem ber gar­ah˙funa ß skuggamyndinni. Ůß erán˙ ekki langt Ý a­ ma­ur lßti sÚr detta Ý hug a­ h˙fan hafi veri­ ein af m÷rgum h÷nnunarverkum hinnar litrÝku Siggu. Ekkert skal ■ˇ fullyrt, ■vÝ svipa­ar h˙fur ■ekkjast ˙r Flatey, Vopnafir­i, ReykjavÝk og frß. Kannski var ■etta h÷fu­fat algengara en vi­ h÷ldum.

gitar Sigga.jpg

SigrÝ­ur E. Magn˙sson ß yngri ßrum? og ß eldri ßrum.

sigga_rokk_1261148_1282246.jpg

Gar­ah˙fan/Kjˇlh˙fan er frŠgari en menn halda

١ a­ Š­starß­á■jˇ­b˙ninganefndar hafi stungi­ 5 tommu nßlum Ý allar ˇskir um a­ gar­ah˙fan/kjˇlh˙fan sÚ l÷glegur hluti Ýslensks ■jˇ­b˙nings, ■ß var kjˇlh˙fan nokku­ ■ekkt Ý ■eim hluta Evrˇpu ■ar sem menn keyptu og notu­u s˙pukraft Ý matarger­ sÝna. S˙pukraftfyrirtŠki­ Liebig haf­i ■a­ fyrir si­ a­ setja frŠ­sluefni ß lÝtil spj÷ld Ý pakka e­a vi­ dˇsir me­ s˙pukrafti. Oft voru ■etta litrÝkar myndasyrpur um l÷nd og ■jˇ­ir. Ůřskur, sjßlfmennta­ur efnafrŠ­ingur Justus Freiherr von Liebig (1803-1873), hˇf um mi­ja 19. ÷ld a­ framlei­aá■urrka­an kj÷tkraft me­ alls kyns "bŠtiefnum" til a­ bŠta heilsu vina sinna sem hrÝ­drßpust ˙r kˇleru og alls kyns magakvillum (efnaeitrunum og geislun).

Kjohufa Liebig

Fullvinnsla ß dřrahrŠjum fyrir s˙pukraft var fljˇtlega flutt til Uruguay og sÝ­ar til ArgentÝnu, ■ar sem ■řskir innflytjendur og nautgripahjar­ir ■eirra eyddu landgŠ­um me­ ofbeit svo Evrˇpub˙ar gŠtu fengi­ ˇdřrt, ■urrka­ kj÷tso­. En ■rßtt fyrir meira e­a minna ˇme­vita­a landey­ingu var fyrirtŠki Liebigs FrÝherra Ý mun um a­ frŠ­a fˇlki­ sem keypti kraftinn Ý teningum (sem einnig gengu undir heitinu OXO) e­a sem duft Ý dˇs. Ůetta var ■vÝ miklu menningarlegri kraftmi­st÷­ en t.d. Maggi og Knorr sem sÚrhvert mannsbarn ßá═slandi ■ekkir og sem aldrei hefur nokku­ barn frŠtt. Frß og me­ 1875 ogáfram ß 8. ßratug 20. aldar sendi fyrirtŠki­ Liebig/OXO frß sÚr um 11500 myndir ß 15 tungumßlum.

TvŠr serÝur me­ myndum me­ Ýslensku efni voru settar Ý pakka me­ kj÷tkrafti frß Liebig (sjß meira um ■Šr sÝ­ar) og Ý einni ■eirra var mynd sem grafin haf­i veri­ eftir myndinni af konunni me­ kjˇlh˙funa sem upphaflega seld var Ý sem skuggamynd hjß Riley Brothers og E.G. Woods. Konan me­ hrÝfuna og Gar­ah˙funa var ■vÝ me­ ■ekktari Ýslenskum konum ß­ur en Bj÷rk s÷ngla­i sig til frŠg­ar og VigdÝs var­ forseti - og aldrei hafa ■Šr st÷llur sett svo miki­ sem tßna Ý s˙puteningapakka. Liebig syrpan me­ sex myndum sem Kjˇl-/Gar­ah˙fu-konan birtist Ý kalla­ist ß ■řsku Liebig Bilder Serie 846 "Island, das Land der Edda" og var fyrst gefin ˙t ßri­ 1911-1912.á

Manni leyfist lÝklega a­ spyrja: Hvers ß ■essi frŠga gar­ah˙faeiginlega a­ gjalda, ■ß er h˙n ekki mß teljast til b˙na­s Ýslenskra ■jˇ­b˙ninga?

kjolhufa_2.jpg

Fßni Dana, R°dgr°d med fl°de, var enn nota­ur ß ═slandi ■egar Gar­ah˙fan var upp ß sitt besta, en ekki er h˙n Šttu­ ˙r Danaveldi.

H÷fundur myndarinnar og aldur

Myndasmi­urinn sem tˇk myndina af konunni me­ Gar­ah˙fun var vafalaust Sigf˙s Eymundsson. Ůa­ er au­sÚ­ ß handmßla­a tjaldinu ß bak vi­ hana sem einnig ásÚst ß nokkrum pappÝrskˇpÝum eftir Sigf˙s sem var­veittar eru ß Ůjˇ­minjasafni ═sland, sem sjß mß ß Sarpi. (sjß t.d. hÚr, hÚr, hÚrhÚr og hÚr). Sß m÷guleiki er einnig fyrir hendi, a­ einhverjir hafi fengi­ st˙dݡ Sigf˙ss Eymundarsonar a­ lßni, en ■ß mynd nafns sÝns nota­ist hann lengi ß ljˇsmyndir sÝnar.á Ůa­ ver­ur ekki ˙tiloka­ hÚr a­ a­rir hafi fengi­ a­ nota st˙dݡtj÷ld Sigf˙sar - e­a jafnvel a­ Sigf˙s hafi teki­ myndir fyrir Burnett og Trevelyan (sjß 3. hluta).

Myndin hefur a­ ÷llum lÝkindum veri­ tekin Ý byrjun 9. ßratug 19. aldar um 1881-83. Myndin er sk÷mmu sÝ­ar nefnd Ý s÷lulistum Riley BrŠ­ra og sÝ­ar Ý lista E.G. Woods. á

tjaldi_1282235.jpg

Undirskriftas÷fnun til stu­nings Gar­ah˙funni/Kjˇlh˙funni

Ůeir sem vilja hefja Gar­ah˙funa aftur til vegs og vir­ingar, lÝkt og ■egar h˙n var stjarna ß kj÷tkraftsmyndum, mega vinsamlegast setja nafn sitt hÚr Ý athugasemdirnar. Konur og menn og a­rir sem vilja sauma sÚr slÝkar h˙fur geta ugglaust fengi­ frekari upplřsingar ß Ůjˇ­minjasafni ═slands. Skammt er Ý Gle­ig÷ngur og hva­ er meira tilvali­ fyrir mennásem ganga Ý kjˇl en kjˇlh˙fa. Sk˙fh˙fan, skotth˙fan, spa­afaldurinn, sÚr Ý lagi krˇkfaldurinn, skildah˙fan, skar­h˙fan og skauti­ Šttu a­ fara a­ vara sig. Konur eru fyrir l÷ngu farnar a­ a­ kasta sk˙fh˙funni. Ůa­ er or­inn l÷glegur rÚttur heimavinnandi karla a­ ganga me­ ■essa hatta, lÝkt og fyrrverandi borgarstjˇri ReykjavÝkur■orps sřndi okkur, en slÝk appar÷t eru n˙ ef til vill einum of nřmˇ­ins fyrir Fornleif. Setjum ■vÝ br˙naápunktinn hÚr.

30522627.jpg

Auglřsing ßri­ 1919 Ý Ůjˇ­ˇlfi. Aldrei tapa­i neinn Gar­ah˙fu.

Upplřsingar um gar­ah˙fur/kjˇlh˙fur ß Ůjˇ­minjasafni ═slands:

Ůjms.á279á ; K÷llu­ gar­ah˙fa
Ůjms.á2052 ; Gar­ah˙fa frß Hofi Ý Vopnafir­i.
Ůjms. 2457 ; Gar­ah˙fa frß ReykjavÝk.
Ůjms.á4509 ; Gar­ah˙fa frß Reykhˇlum Ý Reykhˇlasveit.
Ůjms. 4642 ; Skrß­ sem kjˇlh˙fa. Frß Heydalsseli Ý Strandasřslu.
Ůjms.á9206 ; Gar­ah˙fa ˙r Flatey ß Brei­afir­i.
(Sjß mynd hÚr fyrir ne­an).

gar_ahufa_2.jpg

Og loks s˙ sem var me­al gripanna sem komu frß Nordiska Museet 2008.
2008-5-130; Skrß­ sem kjˇlah˙fa. Sjß mynd ofar

Ůakkir fŠr Lilja ┴rnadˇttir fyrir a­ veitaáupplřsingar um gar­ah˙fur Ůjˇ­minjasafns. H˙furnar hafa ■vÝ mi­ur ekki allar veri­ ljˇsmynda­ar enn, og ■ess vegna er ekki hŠgt a­ sřna ■Šr hÚr.

Fyrri kaflar

═sland Ý t÷fralampanum 1. hluti

═sland Ý t÷fralampanum 2. hluti

═sland Ý t÷fralampanum 3. hluti


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 identicon

JŠja! Hvernig halda ekta sveitakonur ■ß ß hrÝfu? Ůessi kona heldur hßrrÚtt ß hrÝfunni. Varst ■˙ aldrei Ý sveit ß ■Ýnum sokkabandsßrum?

Reyndar held Úg a­ hrÝfan ein sřni a­ konan er Ýslensk (e­a a­ myndin sÚ Ý ■a­ minnsta tekin ß ═slandi).
╔g man ekki til ■ess a­ hafa sÚ­ svona hrÝfuráÝ Noregi og sß Úg ■ˇ forn vinnubr÷g­ eins og a­ hengja hey upp ß snŠri til a­ ■urrka ■a­ (hesjur).

Torfi Stefßnsson (IP-tala skrß­) 26.5.2016 kl. 21:29

2 Smßmynd: FORNLEIFUR

Ůß er ■˙ kemur hÚr vi­ Torfi, er ■a­ i­ulega til a­ tala me­ andagt um eitthva­ anna­ en ■a­ sem skiptir mßli. ╔g me­tek a­ ■˙ sÚrt meiri sÚrfrŠ­ingur Ý Ýslenskum sveitakonum en Úg. En ekta sveitakonur sem elska Gu­ og bi­ja er ekki ÷rvhentar eins og konan ß myndinni, nema a­ allir ß bŠnum sÚu svo skyldleikarŠkta­ir a­ ■eir sÚu ■a­ lÝka. Ekta sveitakona sem b÷lvar gy­ingum fram a­ pßskum gengur ekki me­ fingurgull Ý heyskap eins og ■egar h˙n er a­ plokka Ý gÝtarinn sinn. ═slenskar sveitakonur voru ekkert hjaltalÝn e­a postulÝn, og p÷ssu­u vel sitt pjßtur, silfur og gull og voru ekki me­ ■a­ ß sÚr til a­ aukaásßrsaukann vi­ heyvinnuna. Svona hrÝfur eru til Ý Noregi, en ■a­ kemur ekki mßlinu vi­. Allt nema konan sřnir okkur a­ myndin sÚ frß ═slandi. Gar­ah˙fan (s˙ "tyrkneska), upphluturinn, sau­skinnsskˇrnir sem og tjaldi­ hans Sigf˙sar.

Taktu eftir ■vÝ, hvernig h˙n heldur ß hrÝfunni, Torfi. Eins og jˇmfr˙ um typpi.

Ekta sveitakonur tˇku Ý hrÝfuna eins og ■essi hÚr fyrir ne­an ßámyndinni frß Skagastr÷nd, sem vir­ist ■ar ß auki hafa fari­ Ý s÷mu f÷tin og formŠ­ur hennar ß landnßms÷ld gengu Ý vi­ heyannir. Ůa­ var greinilega mikill munur ß fˇlki ß ═slandi. Hvar varst ■˙ eiginleg Ý sveit, Torfi?

420903818402778_1282276.jpg

FORNLEIFUR, 27.5.2016 kl. 04:20

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband