Fćrsluflokkur: Eyđilegging fornleifa

Safnast ţegar í sarpinn er komiđ

Sarpurinn

Viđ leit á Sarpi (Sarpur.is) uppgötvađi ég fyrr á árinu ađ forngripur, nálhús úr bronsi, sem ég fann á Stöng í Ţjórsárdal áriđ 1983, ţegar ég hóf fornleifarannsóknir ţar, er gert jafn hátt undir höfđi og gömlum sokkabuxum af ţjóđminjaverđi, sem eru frá ţeim tíma er hún vann sérvinnu fyrir Sigmund Davíđ í Stjórnarráđinu (sjá nánar hér).

Ţvílíkur og annar eins heiđur fyrir nálhúsiđ frá Stöng í Ţjórsárdal. Ţađ kemst nú loks međ tćrnar ţar sem hćlar sokkabuxna ţjóđminjavarđar voru. 

Ég leyfir mér ađ kvitta fyrir og upplýsa ađstandendur Sarps, ađ upplýsingum um nálhúsiđ, sem ég fann á Stöng áriđ 1983, er mjög ábótavant á Sarpi, eins og ţví miđur svo mörgu öđru.

Ég hins vegar ekki ánćgđur međ ađ fótanuddtćki Árna Björnssonar ţjóđháttafrćđings hefur einnig komist á forsíđu Sarps. Ţetta tćki er reyndar sögufrćgt, ţó óţjóđlegt sé, en ţađ gerđi Árna ţó kleift ađ rita Sögu Daganna á fimmtíu vikum hér um áriđ í fullu starfi.

Ritstjóra Fornleifs langar ađ taka fram ađ rauđu pílurnar, sem benda á umrćdda gripi, hefur veriđ bćtt inn á skjámyndina af sumarstarfsmanni listasviđs Fornleifs.

Sarpurinn2

Ţjóđháttadeild Ţjóđminjasafnsins óskar nú eftir reynslusögum af fótanuddstćkjum.


Ţegar Stöng komst í íranska annála

Stöng Taharan

Hér um áriđ (2015), ţegar fólkiđ í minjavörslunni á Íslandi var sumt ekki enn búiđ ađ losna undan ţví andlega brjálćđi og mikilmennskubrjálćđi, sem geisađi á Íslandi fyrir hiđ margtalađa hrun, Tilkynntu tilheyrandi yfirvöld ađ ţađ myndi kosta 700.000.000 kall (ţiđ lesiđ víxilinn rétt, sjöhundruđmilljónirkróna -/) ađ gera hinni merku rúst í Ţjórsárdal hćrra undir höfđi en henni hafđi lengi veriđ gert.

Meira ađ segja var efnt til samkeppni um byggingu "skýlis" yfir rústina. Ţá keppni vann ungt, upprennandi arkitektapar frá Íslandi og Íran. Tillaga ţeirra var ţví miđur algjör della, ef notađ skal hlutlaust orđ, sem ekki er hćgt ađ byggja á ţeim náttúrulega hól sem Stangarbćrinn var reistur á. Tillögunni fylgdi teikning sem sýndi hólinn og hugsýn ţeirra, ţar sem sólin skein í heiđi - úr Norđri

Ţessi samkeppni komst meira ađ segja í heimsfréttirnar, ef svo má segja. Í blađi (sjá hér) í Teheran í Íran var sagt frá verđlaununum og ţar birtist heilsíđuljósmynd af íslenska helmingi verkefnisins, en ćttingi hans vann einnig um tíma í Ţjórsárdal á 4. áratug síđust aldar og fyrir ţjóđ sem enn stundar sóđaleg viđskipti viđ Íran.

Í írönsku greininni um Stangarskýliđ var kreddunni um ađ Stöng hefđi fariđ í eyđi áriđ 1104 vissulega haldiđ hátt á lofti. Í Íran Ayatollanna sćtta menn sig ekki viđ neinar breytingar á orđum spámanna og 1104 aldursgreiningin var eins og kunnugt sett fram af margfrćgum íslenskum spámanni.

Síđan glerhúsiđ, sem einna helst líktist auđmannsvillu viđ Miđjarđarhaf, eđa bílskúr olíusheiks viđ Persaflóa, vann verđlaunin - og eftir ađ sólin í Fornleifaráđuneytinu, Sigmundur Davíđ, hćtti ađ skína úr norđri, eru áform um viđgerđir og viđhald á Stöng komnar aftur í meira raunsćtt horf. Ţakiđ á núverandi skála verđur bćtt en ekki stagađ og verkefninu lýkur áriđ 2020 hef ég fengiđ upplýst. Ţađ eru miklu betri skilyrđi en menn höfđu áđur í viđgerđum, ţegar mađur var ađ reyna ađ bjarga ţví sem hćgt var ađ bjarga fyrir lítiđ fé međ meistaralega góđan arkitekt og hleđslumann (sjá hér).

Karl Kvaran TaheranÍranska tímaritiđ hafđi ađeins mynd af unga íslenska arkitektinum, sem sneri á áttirnar fyrir sunnan land. D&G gleraugu voru í tísku ţá. Líklega hefur mynd af betri helmingi hans ţótt í viđ of djörf til prentunar í Íran Ayatollanna. Menn vilja helst ekki nota of mikla prentsvertu í myndum í hönnunartímaritum ţar í landi.

Minjastofnun varđ fljótlega ljóst ađ loftkastalar forstjóra Minjastofnunar eru byggđir á sandi. Ađ lokum hentu menn gaman ađ öllu og í Aprílgabbi stofnunarinnar var greint frá ţví áriđ 2015, ađ sótt hefđi veriđ um ađ flytja skálann á Stöng til Selfoss. Gárungar telja víst ađ ţetta hafi veriđ pilla handa Fornleifaráđherra sem varđ nískur er hann tók núverandi ţjóđminjavörđinn í vinnu sem ráđgjafa um tíma. Ekkert var hins vegar skrifađ um ţađ í írönsk dćgurblöđ, ţótt ţađ vćri hálfgert hređjuverk.

Er ţađ ekki skrýtiđ, og í raun geđveikislega öfugsnúiđ, ađ í öfgaríki eins og Íran, sem í árarađir hefur stađiđ á bak viđ hryđjuverk og morđöldur, og ţar sem prestaveldi hvetur til eyđileggingu ţjóđa og menningar ţeirra, séu menn ađ dást ađ eyđileggingu/varđveislu fornminja á Íslandi.

Fúuuhuhúh, ţađ fer um mann hrollur. Svona lagađ gerir menn bara vođa reiđa. Eitt sinn lagđi ţjóđminjavörđur til ađ vandamálin viđ varđveislu Stangar yrđu leyst međ ţví ađ rústin yrđi grafin aftur niđur. Hann vissi ekki frekar en núverandi Minjavörđur Ríkisins ađ rústirnar eru orđnar ađeins fleiri nú en í hans hugarheimi, t.d. hefur fundist eldri skáli (eđa tveir), kirkja og smiđja undir kirkjunni. Rannsókn ţeirra er alls ekki lokiđ. Suma hluti er ekki hćgt ađ fela, ţótt menn geri sér far um ţađ.

Doddi í Dótasafninu


Forvarsla međ lími

ok---tutankhamun-1.jpg

Kaíró er nú aftur í heimsfréttunum. Nú er ţađ ekki blóđi drifiđ vor og brćđralag friđsamra manna sem angrar ţá, heldur skeggiđ á Tút.

Skeggiđ fléttađa á helgrímu Tutankhamuns féll af viđ hreingerningar og var ţađ límt á aftur. Í stađ fínna ađferđa forvarđa á lokuđu verkstćđi, sóttu menn bifvélavirkjann Abdalla sem er meistari í boddýmeiki. Forvörđur safnsins var nýlega orđinn embćttismađur og mátti ekki veraađessu, ţví hún var ađ vinna ađ áćtlun um ađ byggja yfir pýramídana. Bifvélavirkinn límdi skeggiđ á međ epoxýlími. Dýrt var vitaskuld ađ fá iđnađarmann til ađ redda ţessu, en ţađ heldur.

Svo vel vildi til ađ túrhestur, Jaqueline Rodriques ađ nafni, tók ljósmynd af ţessari björgunarađgerđ á einum frćgasta forngrip Egyptalands. Einnig má nú sjá merki um ţessa forvörslu, ţví límslettur og rispur eru greinilegar.

Ţessi ađgerđ minnir mig á sögu af Listasafni Íslands, sem ratađ hefur í annálana, en ţví miđur eru ekki til myndir af ţeim atburđi:

Sigga gamla sá um hreingerningar á Listasafninu ţegar ţađ var á efstu hćđ Ţjóđminjasafnsins. Eitt sinn sveiflađi hún sópnum svo harkalega ađ hann slóst í typpiđ á styttu Ásmundar Sveinssonar sem kallast Nakinn Mađur. Typpiđ brotnađi af. Sigga varđ miđur sín og nú voru góđ ráđ dýr. Sigga sótti túbu af UHUi og límdi typpiđ aftur á. Daginn eftir kom Kristján Eldjárn til starfa og sá sér til mikillar furđu, ađ eitthvađ var snúiđ á styttunni sem stóđ ekki langt frá dyrum ađ skrifstofu hans. Typpiđ var nú međ reisn en hafđi lafađ ţegar Ásmundur hjó ţađ. Kristján og Selma listasafnsvörđur kölluđu Siggu til sín á fund og spurđu hana, hvort hún kannađist eitthvađ viđ ţetta. Hún viđurkenndi slysiđ og viđgerđina. Ţá spurđu Eldjárn: "En Sigríđur mín, af hverju límdir ţú ţetta svona?" Sigga svarađi: "Hvernig á ţađ ađ vera öđruvísi en svona?Mörg typpi hef ég séđ um ćvina, og ţannig voru ţau öll".

Sigríđur var sómakćr kona, og ţađ eru ţessar nunnur líka:


Fornleifafrćđingar ásakađir um eyđileggingar

amb_snaefellsnes-5.jpg

Haraldur Sigurđsson jarđfrćđingur birtir í dag (23.12. 2014) athyglisverđa og líkast til réttmćta skammarrćđu á vinsćlu bloggi sínu, ţar sem hann segir frá röskun fornleifa ađ Gufuskálum, sem má rekja til slćlegs frágang fornleifafrćđinga á rústum sem ţeir hafa veriđ ađ rannsaka ţar á síđastliđnum árum.

Fornleifur gerđi eftirfarandi athugasemdir viđ blogg Haralds, sem vitnađi í grein í Fréttablađinu 22.12.2013 (bls. 2), en blogg Haralds skýrđi máliđ enn frekar en Fréttablađiđ. Hér er athugasemd mín:

Ekki held ég ađ meginţorri íslenskra fornleifafrćđinga verđskuldi kaldar kveđjur ţínar, Haraldur, hér á Ţorláksmessu.

Rannsóknin ađ Gufuskálum er gerđ af Fornleifastofnun Íslands, sem ţrátt fyrir hiđ fína "opinbera nafn" er sjálfseignarfyrirtćki. Rannsóknin var unnin í samvinnu viđ NABO, sem eru samtök sem stofnuđ voru af bandarískum fornleifafrćđingi, Thomas H. McGovern, sem gengiđ hefur uppi međ ofstopa í öđrum löndum en BNA, til ađ halda uppi deild sinni viđ CUNY. McGovern ţessi skrifađi mér einu sinni og hótađi mér ađ sjá til ţess ađ ég yrđi útilokađur frá íslenskri fornleifafrćđi og ađ allir peningar frá Bandaríkjunum sem hefđu annars fariđ í rannsóknir á Íslandi yrđu sendir "to the Soviets". Ţessi mađur og liđ hans byrjađi eitt sinn rannsóknir á Ströndum, án ţess ađ hafa tilskilin leyfi til ţess. Ţá vann ég međ honum, en ákvađ ţegar ađ hćtta er ég uppgötvađi hvernig hluti rannsóknarliđsins hunsađi íslensk lög. Í kjölfariđ fékk ég bréf, ţar sem mér var hótađ og ţegar ég kom til starfa á Ţjóđminjasafni Íslands áriđ 1993, sendi McGovern bréf til setts Ţjóđminjavarđar Guđmundar Magnússonar, ţar sem ég var illilega rćgđur.

Ţess vegna undrar frágangurinn á rannsökuđum minjum ađ Gufuskálum mig ekki. Ţetta er ekki í fyrsta sinn sem NABO og Fornleifastofnun Íslands skilja minjar eftir sig í lamasessi og óvarđar, eftir ađ ţeir hafa framiđ strandhögg fyrir fornleifa-bissness sinn.

Í skýrslu Fornleifastofnunar yfir skráningar á fornleifum ađ Gufuskálum, er vitaskuld ekki minnst á ţetta rask.

Ljóst er ađ yfirvöld verđa ađ grípa inn og láta ađra rannsaka á Gufuskálum til bjarga ţví sem bjargađ verđur.

Áriđ 2007 skrifađi ég einnig um ađfarir Fornleifastofnunar Íslands ađ fornleifum í Hringsdal viđ Arnarfjörđ áriđ 2007. Lítiđ var gert, en eigendur fyrirtćkisins Fornleifastofnunar Íslands ćstu sig víst mikiđ út af gagnrýninni viđ alla ađra en mig, ţó ég hefđi afhjúpađ slćleg vinnubrögđ ţeirra í grein sem ég kallađi Kumlarask.

Myndin efst er frá heimsókn fyrrverandi sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi, Luis E. Arreaga, hjá fornleifafrćđingum ađ Gufuskálum. Sendiherrann skrifađi ţetta á blog sitt: The archeological dig at Gufuskálar is a great example of the longstanding partnership between American and Icelandic premiere scientific institutions (Sjá hér). Sendiherrann hefur vonandi ekki vitađ af eyđileggingu og lögleysu ţeirri sem á stundum hefur fylgt verkefnum NABO-hópsins og "premier institutions".


Sólin skín úr norđri

Horft til norđurs
 

Kristín Sigurđardóttir forstöđumađur Minjastofnunar Íslands auglýsir enn ruglingsleg áform sín um ađ reisa suđrćna villu ofan á órannsakađar rústir á Stöng í Ţjórsárdal. Nú síđast í fréttum RÚV.

Greinilegt er ađ Kristín, sem allra mest ber ábyrgđ á hinum alrćmda skrípaleik kringum Ţorláksbúđ, er til í enn eina vitleysuna. Síđan Kristín fékk upphaflega hina ćringjalegu hugdettu sína (og annarra) um ađ nota 700.000.000 króna í endurbćtur á Stöng (sjá hér, hér og hér) hefur veriđ haldin hugmyndasamkeppni um skýli yfir rústina. 

Vinningstillagan fyrir nýtt skýli á Stöng er algjörlega út í hött og er miklu verri lausn en ţađ skýli sem nú er yfir Stöng. Vinningstillagan var svo forkastanlega vitlaus, ađ ein tillögumynd ţeirra sem unnu samkeppnina sýnir sýn ađ Stöng, ţar sem sólin skín úr heiđi eins og á póskorti - en úr norđri.

Á engu stigi mála hefur Kristín Sigurđardóttir haft samband viđ mig, en ég hef rannsakađ rústir á Stöng meira en nokkur annar. Ţessi vinnubrögđ hjá forstöđumanni Minjastofnunar eru forkastanleg og sína dómgreindarleysi og einhvern persónulegan brest, jafnvel einhvers persónulegt hatur í minn garđ. Forstöđumađur Minjastofnunar, sem á ađ fylgja lögum um minjavernd, brýtur ţau hér vegna ţess grafhýsis sem hana dreymir um ađ reisa yfir vinnubrögđ sín.

Í fréttinni á RÚV í gćr upplýsir Kristín Sigurđardóttr, ađ rústin ađ Stöng sé ađ eyđileggjast. Hún talar um skýliđ sem nú er yfir Stöng sem ţađ eina sem byggt hefur veriđ. Ţađ er eins og margt annađ í máli Kristínar eintóm ţvćla.

Sjáiđ hins vegar myndirnar međ fréttinni á RÚV. Rústin hefur greinilega aldrei veriđ í betra ásigkomulagi. Ţakka ber ţađ viđgerđum sem gerđar voru á 10. áratug síđustu aldar, sem aldrei var lokiđ almennilega viđ m.a. vegna skussaháttar Kristínar Sigurđardóttur ţegar hún var yfir Fornleifavernd Ríkisins. Nú sé ég hins vegar ađ búiđ er ađ klćđa rústina í framhaldi af ţví sem gert var árin 1994-96, en ekki var ţađ gert í samvinnu viđ ţá sem ţađ verk unnu.

Kristín talar um vandann af hrossum í rústinni. Ţetta er ekki nýtt vandamál og var t.d. greint frá ţví hér, í greinargerđ sem ég sendi Fornleifavernd Ríkisins um áriđ um fyrri viđgerđir á Stöng. Á ţeirri stofnum, sem nú hefur veriđ lögđ niđur, var Kristín yfirmađur, og svarađi ţegar hún stjórnađi ţar aldrei athugasemdum mínum um ruglingsleg áform sín á Stöng, ađ mér forspurđum. Ţurfti ég ađ fá Úrskurđarnefnd um Upplýsingamál til ađ hjálpa henni viđ ađ upplýsa um máliđ  (Sjá hér).

 Pallur hylur rústir kirkju á Stöng

Kristín Sigurđardóttir er mjög hrifin af sólarpöllum og útsýnisţökum. Undir draumasólarpalli hennar, austan skálarústarinnar yngstu, mun kirkjan og kirkjugarđurinn á Stöng hverfa og flata ţakiđ yfir rústinni mun aldrei bera ţann mikla snjóţunga sem í sumum árum getur orđiđ Ţjórsárdal. Hvernig á ađ leiđa vatn frá slíku ţaki,  sem er á stćrđ viđ körfuboltavöll?

Kristín greindi ekki frá ţví í fréttunum í gćr, ađ nýja suđrćna villan og pallarnir, sem alls ekki henta sem vörn fyrir rústina vegna hins mikla, flata ţaks (sem mun ekki ţola snjóţungann og regn, sem arkitektarnir gera augsýnilega ekki ráđ fyrir), mun koma í veg fyrir frekari rannsóknir mín á kirkjurúst, kirkjugarđi og smiđjurúst. Ţessar rústir hef ég haft löngun til ađ ljúka rannsóknum mínum á. Nú kemur Kristín Sigurđardóttir endanlega í veg fyrir ţađ međ áformum um ađ reisa ţetta glaprćđi ofan á rústirnar. Kristín Sigurđardóttir hefur alltaf ćtlađ sér ađ eyđileggja rannsóknaráform mín á Stöng og hefur vísvitandi greint rangt frá rannsóknarniđurstöđum ţar á alls kyns skiltum sem hún hefur komiđ fyrir á Stöng.

Margar tillögur ađ skýlum fyrir Stöng í Ţjórsárdal voru betri en sú sem hreppti 1. verđlaun í samkeppninni (sjá hér). 1. verđlaunin gćtu hentađ vel yfir rústir í S-Evrópu. Best ţótti mér tillaga Arnars Birgis Ólafsson landslagsarkitekts, sem ţví miđur er gerđ mjög slćm skil í greinargerđ samkeppninnar. Lokaverkefni Arnars í námi sem landslagsarkitekt í Kaupmannahöfn var frágangur rústa á Stöng og hönnun skýlis. Hann hafđi fyrir ţví ađ hafa samband viđ ţann ađila sem rannsakađ hefur á Stöng í Ţjórsárdal. Ţađ hefur greinilega veriđ taliđ honum og tillögu hans til lasts. Hinir arkitektarnir sjá vart sólina fyrir sjálfum sér í sínum tillögum, ef hún skín ţá ekki beint úr norđri eins og hjá ţeim sem 1. verđlaun hrepptu. Meirihluti tillagnanna er vart gerlegur líkt og vinningsverkefniđ.

Ćtlar fornleifaráđuneyti Sigmundar Davíđs virkilega ađ setja peninga í óúthugsuđ verkefni, ţar sem lög eru brotin međ ţví ađ byggja nýbyggingu ofan á órannsakađar rústir, og ţar sem nýbyggingin hylur rústir og kemur í veg fyrir rannsóknir?  Á ekki ađ hlusta á ţá sem best ţekkja til ađstćđna á Stöng áđur en lagt er út í slík verkefni?

Ég vona ađ Sigmundur Davíđ setji frekar fjármagn í rannsóknir á Stöng, svo mér takist ađ ljúka ţar rannsóknum áđur en Kristín Kristín Sigurđardóttir eđa eftirmađur hennar fćr svo ađ byggja grafhýsi sitt ofan á friđađar minjar. 

En í landi, ţar sem sólin skín úr norđri, er víst hćgt ađ komast upp međ hvađa vitleysu sem er. Ég er vonlítill um ađ tekiđ verđi tillit til fornleifanna, ţegar ţjónkun viđ ferđamennskuna er talin áhugaverđara viđfangsefni en vitneskja um fornleifarnar. Einssýnt ţykir mér ţví ađ Kristín Sigurđardóttir hafi, međ ţví ađ halda fornleifafrćđingum međ Ţjórsárdal sem sérsviđ fyrir utan áform um úrbćtur á Stöng, sett lokapunktinn yfir rannsóknum á Stöng međ hjálp RÚV. 

Nú vona ég bara ađ Sigmundur Davíđ stöđvi loftkastala Minjastofnunar og kynni sér máliđ, áđur en fé verđur dćlt í hreina vitleysu. Ţađ er of dýrt fyrir Íslendinga.


Skúrinn í Skálholti

Your image is loading...

Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alţingis hefur nú lagt til, ađ leitađ verđi leiđa til ađ fćra furđubyggingu ţá sem reis viđ Skálholtskirkju í fyrra mörgum til ama og landinu til athlćgis. Sömuleiđis hefur leikmannastefna ţjóđkirkjunnar, sem samanstendur af fulltrúum allra safnađa landsins, og er ţví voldugri en allir prestar, Guđ og biskup til samans, samţykkt ályktun um ađ Ţorláksbúđ eigi ađ flytja og ţađ fyrir 50 ára vígsluafmćli steinsteypudómkirkjunnar í Skálholti nú í sumar.

Ţessu ber ađ fagna, ţótt Árni Johnsen líti ekki á kofann sem sögufölsun, heldur sem afkvćmi sitt og jafnvel Guđs verk, nema hvortveggja sé. Telur hann ađ veriđ sé ađ leggja til ađ trođa barninu upp í móđurkviđ á ný. Ég get hugsađ mér önnur göt sem ţessu misfóstri vćri hćgt ađ trođa upp í, en lćt ţađ eiga sig ađ nefna slíkt nú yfir hátíđirnar.

Fleiri holur eru á ţessu ćvintýri en Árni Johnsen en heilög leggöng. Ekki vćri úr vegi ađ fćra um leiđ ţann ráđherra (Katrínu Jakobsdóttur) sem ber ábyrgđ á ţessu slysi og embćttismann hennar (Kristínu H. Sigurđardóttur), fyrrverandi yfirmanns Fornleifaverndar Ríkisins og núverandi yfirmann Minjastofnunar Íslands. Hún braut ţau lög sem hún átti ađ fylgja ţegar hún lagđi blessun sína yfir skemmdaverk á fornleifum. Ţađ er bannađ samkvćmt íslenskum lögum, sem nú heita Lög um menningarminjar, ađ byggja ofan á fornleifar. En Kristín Sigurđardóttir heldur óskundanum áfram, hún stendur nú í stórrćđum, og ćtlar ađ byggja fáránlega suđrćna villu ofan á órannsökuđum rústum Stangar í Ţjórsárdal. Til rannsókna ţar er ekki hćgt ađ fá svo mikiđ sem krónu, en yfirvöld eru greinilega meira en til í ađ hella peningum í ólöglegar framkvćmdir ofan á friđlýstum rústum.

rugl_3

Hvernig má vera ađ svona međgönguslys séu möguleg á 21 öldinni? Ţví er ekki auđsvarađ, en menningar- og minjaverndin er ekki betra en ţađ fólk sem starfar viđ hana. Á Íslandi ríkir einnig víđa menningarlegt smekkleysi og hagsmunarpot stjórnmálahöfđingja rćđur alltof oft ferđinni - ekki Guđs hönd eins og Árni heldur, og alls ekki landsins lög eins og vera ber.

Fćrsla Ţorláksbúđar er hins vegar álíka mikil vitleysa og bygging hennar. Miklu frekar á ađ leyfa mönnum ađ rífa ţađ sem ţeir byggđu í Skálholti og tína úr ţví ţađ efni sem ţeir vilja endurnýta, t.d. ţakpappann, steypuna og plastiđ. Legg ég til vara til ađ kofinn verđi fluttur heim ađ húsi Árna Johnsen á hans kostnađ og ađ hann noti hann sem heimilishof eđa bara sem bílskúr.


Fortíđarsyndir á 150 ára afmćlinu

Týndur hlutur er ekki alltaf glatađur
 

Nýveriđ var hér á blogginu greint frá ţví hvernig Ţjóđminjasafniđ vill koma skikki á varđveislumál sín og afhendingu fornleifa sem finnast viđ fornleifarannsóknir til safnsins (sjá hér og hér). Kannski var líka kominn tími til ţess á 150 ára afmćli safnsins? Sumir telja hins vegar ađ Ţjóđminjasafniđ sé ađ fara inn á starfssviđ nýrrar stofnunar, Minjastofnunar Íslands, en ekki ćtla ég ađ dćma um ţađ.

Í sambandi viđ tillögur ađ drögum ađ nýjum reglum sem Ţjóđminjasafniđ vinnur ađ um afhendingu gripa til safnsins hafđi ég samband viđ Ţjóđminjavörđ međ skođanir mínar. Ţjóđminjasafniđ leitađi til fornleifafrćđinga um tillögur. En um leiđ og ég gaf álit bađ ég einnig um skýringar á ţví hvađ varđ um forngripi úr járni sem fundust viđ rannsóknir á Stöng í Ţjórsárdal sem afhentir voru Ţjóđminjasafni Íslands til forvörslu áriđ 1984. Sjá enn fremur hér.

Ég hef margoft bent á, ađ hvarf gripa og sýna er stađreynd á Ţjóđminjasafni Íslands (sjá t.d. hér), og víst er ađ ţar á bć vilja menn sem minnst rćđa um ţađ mál. Sérstaklega nú á 150 ára afmćlinu. Safn sem glatar og týnir einhverju er vitaskuld ekki gott safn. Söfn eiga ađ varđveita. Ţađ liggur í orđinu. Lilja Árnadóttir safnvörđur, sem týnt hefur sýni sem hún sjálf lét taka viđ mikilvćga rannsókn á varđveisluskilyrđum silfurs á Íslandi, vill ekki einu sinni svara fyrirspurnum um ţađ hvađ varđ um sýniđ. Ţví verđ ég víst ađ biđja Menntamálaráđuneyti um ađ sćkja svör fyrir mig. Hver veit, kannski ţarf rannsóknarlögregluna í máliđ?

Stöng 1984
Frá rannsóknum á Stöng í ágústmánuđi 1984. Ţá var fór fram mjög vönduđ rannsókn fyrir fjárveitingu úr Ţjóđhátíđarsjóđi, en Ţjóđminjasafniđ eyđilagđi rannsóknarniđurstöđur. Safninu var ekki treystandi. Nú vilja menn hvorki rćđa um fyrri tíma vanda né viđurkenna hann.
 

Alls fundust 50 gripir viđ tveggja vikna rannsókn á Stöng í Ţjórsárdal sem fór fram 11. ágúst til  og međ 2. september 1984. 33 gripanna voru úr járni. Áriđ 1993, er ég hóf störf á Ţjóđminjasafni Íslands, uppgötvađi ég mér til mikils hryllings ađ járngripirnir sem fundust á Stöng áriđ 1984 lágu allir undir skemmdum. Ég fann ađeins ryđguđ brot og járnryk í kössunum. Kristín Sigurđardóttir, núverandi yfirmađur Minjastofnunar Íslands (einnig kallađ pólska spilavítiđ), sem ber ábyrgđ á ţví ađ svo kölluđ Ţorláksbúđ hefur veriđ reist í Skálholti og sem ćtlar sér ađ fara ađ reisa suđrćna villu ofan á órannsökuđum rústum á Stöng í Ţjórsárdal, hafđi ekki gert neitt viđ forngripina. Áriđ 1984 var hún forvörđur á Ţjóđminjasafni Íslands og tók ađ sér ađ forverja gripina 50 sem fundust.

40-1984 Stöng

Hnífur ţessi međ leifum af tréskafti fannst ţann 22.8. 1984 í svćđi SC, í torfvegg skálans sem er undir rústinni sem nú liggur undir skemmdum vegna ađgerđaleysis Ţjóđminjasafns, Fornleifaverndar Ríkisins og Minjastofnunar Íslands síđan 1996. Hvernig ćtli  fundur Stöng84:40 líti út í dag? Ljósmynd Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson 1984.

Úr skýrslu 1984

Teikningar af forngripum í rannsóknarskýrslu frá 1984. Teikn. Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson 1984.

Fyrir rannsóknarskýrslu fyrir rannsóknina, sem ég sendi ţjóđminjasafninu, hafđi ég teiknađ og ljósmyndađ suma járngripina og eru ţađ einu heimildirnar, fyrir utan fundarstađ og mćlingu á ţeim og lýsingu, sem til eru í dag um ţá fornmuni sem látnir voru grotna niđur á Ţjóđminjasafni Íslands. Ekki teiknađi ég alla gripi eđa ljósmyndađi. Ţá var mađur ekki međ stafrćnar myndavélar eđa skanna og mađur nýtti tímann frá ţví ađ mađur lauk rannsókninni ţar til mađur fór af landi brott til náms mjög vel og teiknađi ţađ sem mađur gat og ljósmyndađi. Forverđirnir og Ţjóđminjasafniđ stóđu hins vegar ekki viđ skyldur sínar. En rannsóknarleyfiđ fyrir rannsókninni á Stöng hafđi Ţjóđminjavörđur gefiđ og ţar međ skyldađ rannsakendur til ađ afhenda forngripi ađ rannsókn lokinni.(ţetta var fyrir daga fornleifanefndar) og skuldbatt safniđ sig til ađ forverja gripina.

Ég hef beđiđ Ţjóđminjavörđ um skýringar á ţessu, en hún svarar engu um ţetta mál. Hún trúir nefnilega á hugskeyti, ţví ţegar ég minnti hana um daginn á erindiđ, ţá segist hún hafa fengiđ hugskeyti, en hún svarađi samt ekki spurningum. Ég sendi reyndar ekki hugskeyti, mér ađ vitandi, og hef ekki móttakara fyrir slíkar sendingar frá öđrum. Reyniđ ekki einu sinni. Veffangiđ er öruggara vilhjalmur@mailme.dk

Ég hef einnig beđiđ Ţjóđminjavörđ um ađ leita skýringa hjá Kristínu Sigurđardóttur á ţví sem hún var ađ gera áriđ 1984. Skýringar hef ég enn ekki fengiđ. Biđ ég hér međ opinberlega forstöđumanns Minjastofnunar Íslands ađ skýra af hverju hún lét forngripi frá Stöng í Ţjórsárdal grotna niđur og eyđileggjast áriđ 1984. Ćtlar hún ađ sýna ferđamönnum ţetta afrek sitt í 700.000.000 kr. yfirbyggingu á Stöng sem hún ćtlar ađ reisa yfir frekjulega valdníđslu sína án ţess ađ hafa nokkra samvinnu viđ ţann fornleifafrćđing sem rannsakađ hefur á Stöng í Ţjórsárdal? Ţađ held ég. Ţví hann hefur ekkert heyrt.

150 ára
"Týndur hlutur er ekki alltaf glatađur" (Ţór Magnússon 1988)

Syria est perdita

Assad soldiers in Palmyra
 

Ţessa dagana heyrum viđ í fréttum um hörmungar sýrlensku ţjóđarinnar. Sumir Íslendingar virđast ţó ćrast meira af ţví ađ heyra um örlög píkanna í Pussy Riot hjá keisaranum í Pútoníu. Ţađ uppţot getur mađur vonađ, ađ séu byrjunin á lokum KGB-veldisins sem tryggir öfgaíslamisma og einrćđisherrum völd.

Mikill harmur leggst ađ mér ţegar ég sé fornleifum raskađ eđa ţćr eyđilagđar. Ţótt mér sé annt um fornleifar og vilji vernda ţćr og virđa, er mér ţó meira illt ađ verđa vitni af ţeirri eyđingu sem Sýrlendingar ţurfa ađ ganga í gegnum vegna einrćđisherra annars vegar og öfgatrúar hins vegar. Mannslíf verđa ţví aldrei borin saman viđ menningarminjar.

Menningarlaus uppskafningur eins og morđingjasonurinn Bashir al-Assad vílar ekki fyrir sér ađ eyđileggja efniskennda menningu og heimsminjar til ađ halda völdum sínum, ćttarinnar og klíkunnar í kringum hann. Hann er ađ drepa fólk, og nokkrar fornminjar í leiđinni er ekkert mál fyrir hann og ađra stríđsherra.

Mađur ţarf ađ vera mjög auđtrúa einfeldningur eđa illa sér í sögu Miđausturlanda til ađ hafa ekki séđ og vitađ um áratuga morđveldi al Assad fjölskyldunnar og hćttuna sem stafađi af henni fyrir fjölda ţjóđir, heimsfriđinn og menninguna. Muniđ ţiđ fjöldamorđ Hafez al-Assads í Hama áriđ 1982?  

Einstaka rugludallar, eins og fyrrverandi utanríkisráđherra Íslands, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, töldu hins vegar bitastćtt ađ sćkja úrhrak eins og Bashir al-Aassad heim til ađ reyna ađ tryggja vota drauma mikilmennskubrjálćđis sumra Íslendinga um ađ komast í Öryggisráđ Sameinuđu ţjóđanna. Markmiđiđ var ađ gerast samreiđarmenn og stuđningsland hryđjuverkalanda fyrir hégómagirnd sína. Á fund al-Aassads yngra hélt sama konan sem áđur fór offari ţegar fariđ var fram á rannsókn á máli stríđglćpamanns sem bjó á Íslandi, vegna ţess ađ beiđni um ţađ kom frá stofnun í Ísrael.

Nú horfum viđ upp á, hvernig fólk er brytjađ niđur á Sýrlandi og ástandiđ verđur vafalaust enn verra eftir ađ friđargćsluliđar SŢ eru farnir frá Sýrlandi.

Hin merka borg Aleppo er á heimsminjaskrá UNESCO og nú berast fréttir ađ ţví eyđilegging eigi sér stađ á fornminjum í borginni. Hér má sjá hina fornu borg Aleppo fyrir um 100 árum.

Andstćđingar Bashir al-Assads veldisins eyđileggja hér fornminjar

Mikil eyđilegging á menningarminjum hefur ávallt átt sér stađ í tíđ al-Assad fjölskyldunnar, sérstaklega á leifum eftir búsetu gyđinga, en ţeir voru fjölmennir í öllum stórum sýrlenskum borgum, stundum í miklum meirihluta. Hafez al-Assad lét t.d. ryđja burt stćrsta grafreit gyđinga í heiminum ţegar hann lét gera hrađbraut frá Damaskus til nýs flugvallar sem byggđur var á 7. áratug síđustu aldar. Enginn mótmćli heimsins heyrđust ţá. Ţess vegna má furđa ađ uppskafningslegir embćttismenn UNESCO hafi samţykkt ađ ađ setja stađi á Sýrlandi á WH listann(Heimsminjalistann), ţví skjölin sem undirbyggja friđunina eru vćgast sagt illa unnin og ekki samkvćmt ţeim kröfum sem settar hafa veriđ ţjóđum á Vesturlöndum sem vildu koma menningarminjum sínum á WH-listann. Ţađ er greinilega ekki sama hvert landiđ er hjá spjátrungunum í UNESCO, sem ég hef haft örlítil kynni af.

Fyrir utan tíđindi af frumstćđri eyđileggingahvöt Bashir Assads og herja hans í Aleppo, berast fréttir af eyđileggingu á virkjum krossfara, á moskum, á rómverskum minjum, m.a. mósaíkgólfum. Sem dćmi má nefna ađ skemmdir hafa veriđ unnar á miđaldakastalanum frćga, Krak des Chevaliers, sem Saladin náđi aldrei á sitt vald, en fjöldamorđingjanum sem Ingibjörg Sólrún heimsótti og herjum hans hefur nú tekist ađ vinna spjöll á fornri krossfarakapellu sem ţar er.

Krak%20des%20Chevaliers
Krak des Chevaliers
Tell Sheikh Hamad 
Rústasvćđiđ í Tell Sheikh Hamad
 

Fregnir berast frá sýrlenskum fornleifafrćđingum og erlendum sérfrćđingum í fjölbreyttri menningu fyrri alda á Sýrlandi, um ađ leifar assýríska hofsins sem nýlega hefur veriđ rannsakađ í Tell Sheik Hamad hafi veriđ eyđilagđar. Mikill skađi hefur orđi á Al Madiq kastala, sem síđast féll áriđ 1106. Nú skítur svokallađur uppreisnarher á fornminjarnar og hrópar Allauachbar.

Frćg mósaíkgólf í Apamea hafa veriđ mokuđ upp međ jarđýtu og tvćr fornar súlur úr marmara hafa horfiđ ţađan nýlega. Andstćđingar al-Assads, ţar á međal illvirkjar úr röđum verstu helstefnu nútímans, hafa í mörgum tilvikum leitađ vars í fornum rústum, en ţađ hefur ekki komiđ í veg fyrir árásir stjórnarhersins. Kastali Ibn Maans fyrri ofan rómversku rústirnar í Palmyru hafa t.d veriđ notađar sem herstöđ stjórnarhersins og í dal kumlanna vestur af Palmyru hefur stjórnarherinn grafiđ djúpa varnarskurđi á rómverska rústasvćđinu. Fregnir og myndir sýna, ađ herir as Assads hafi rćnt fornum steinlistaverkum í Palmyru. Sjá https://www.facebook.com/Archeologie.syrienne (ţess ber ţó ađ geta ađ ţessari facebooksíđu er greinilega haldiđ úti af andstćđingum Assads.

palmyra-muslim-castle-qala-at-ibn-maan-1280x960

Kastali Ibn Maans, sem hefur veriđ ráđist á í núverandi borgarstyrjöld á Sýrlandi

Fólk sem elst upp í virđingarleysi fyrir öđru fólki, lífi, menningu og trú annarra, ber heldur enga virđingu fyrir menningarminjum. Ţađ er algild regla.


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband