My Daddy was a Soldier Boy

IMG_20210529_0002 b

But only for a very short while. Og eiginlega ţyrfti ţessi saga ekki ađ vera mikiđ lengri. Herskylda föđur míns var afar stutt. Hann sagđi mér ađ hann hefđi óttast mjög ađ vera sendur til Indónesíu. En ţar sem hann var sonur ekkju og hafđi ţolađ ýmislegt óţćgilegt á árunum 1940-45, var hann undanţeginn ţví ađ verđa sendur í stríđ í nýlendum Hollendinga.

IMG_20210529_0007 dFađir minn henti gaman ađ herskyldu sinni. Hann gat, ađ eigin sögn, ekki gengiđ í takt, var einstaklega léleg skytta og tókst ađ laska trukk sem var veriđ ađ reyna ađ kenna honum ađ aka. Hann bakkađi út í skurđ, eyđilagđi skurđinn, trukkinn og sitthvađ fleira. Mannfall varđ sem betur fór ekki. Ţá var hann settur inn á skrifstofu, ţví hann var góđur ađ leggja saman og deila og gat vélritađ eins og hríđskotabyssa. Síđar var hann í lok herskyldunnar sendur til Parísar ţar sem hann var skrifstofublók og frímerkjasleikir hjá hernađarsendifulltrúanum í hollenska sendiráđinu, ţví hann var ađ sögn góđur í frönsku.

Pabbi i Paris b

Afi minn (sjá s.l. hérna), sem meldađi sig í herinn međ metnađi, eftir meira en ţúsund ára hernađarandstöđu í fjölskyldunni, hefđi ekki veriđ stoltur af hermennsku pabba. Ţeir voru afar ólíkir feđgarnir ađ ţví er sagan hermir.

WILLEM FLOKKUR A fćrdigreduceret mindre skćrpet

Litli karlinn međ háa hattinn er afi. Hann stóđ á tánum.

Fornleifur er hins vegar afar herskár og ţađ mun ekkert minnka međ árunum, nema síđur sé. Vopnabúriđ er stórt.

IMG_20210529_0009 f

Hérna er pabbi í friđsamlegri pósisjón, nćrri öndum í díki.


Erlendur aftur genginn

193315880_10225666637510904_1084081600680305205_n

Hulda Björk Guđmundsdóttir fornleifafrćđingur, kennari og hundasérfrćđingur hefur undanfarnar vikur veriđ ađ grafa sig niđur í bćjarhauginn á Árbćjarsafni. Á fasbók sinni sýnir hún fólki myndir af áhugasömu sauđfé, sem horfir furđu lostiđ upp á mannfólkiđ grafa ofan í jörđina í stađ ţess ađ bíta hina safaríku tuggu sem ţarna vex ofan frjósamri torfunni.

Međal glápandi sauđpeningsins er Erlendur afturgenginn, athyglissjúkur ţríhyrndur hrútur međ mórauđan sauđasvip. Ég leyfi mér ađ rupla mynd Huldu af Erlendi.

Hrađskreitt og ólygiđ andaglas Fornleifs, sem eitt sinn átti amma dr. Bjarna F. Einarssonar, segir mér ítrekađ ađ ţarna sé genginn aftur hrúturinn Erlendur sem Fransmenn keyptu og fluttu úr landi á 18. öld ásamt ánni Vigdísi (međ ćrinni fyrirhöfn) og hundinum Snata, sem síđar breytti nafni sínu í Seppý. Erlendur endađi líf sitt í París og lenti í mikilli kássu sem borin var fram í Bastillunni, eftir ađ hann hafđi veriđ frćgur pinup-hrútur í dýrafrćđibókum í Frakklandi. Endalok Vigdísar voru, samkvćmt nýjustu rannsóknum mínum, meira á huldu, enda var hún heldur engin kótiletta lengur, ţegar hún sneri aftur í Sauđlauksdal eilífđarinnar eftir farsćl fyrirsćtustörf í Frans.

Myndin hér fyrir neđan er úr hrútakofa Fornleifssafns, ásamt öđrum fornum dýrafrćđimyndum af Íslendingum og fé ţeirra. Sjá enn fremur hér.

Hruturinn Erlendur b


Tímasetningar "biblíuumslags" og "biblíubréfs"

Biblíufréfiđ

Ţjóđskjalasafniđ gaf í dag frá sér ţessa yfirlýsingu, ţví safniđ hefur nú komist ađ ţeirri niđurstöđu ađ verđmćtt og margumtalađ umslag, sem jafnan er kallađ Biblíubréf, sé ríkiseign. Eiginlega er Biblíubréfiđ umslag, en Ţjóđskjalasafniđ telur sig hafa bréfiđ sem í ţví var undir höndum. Safniđ hefur komist ađ ţeirri niđurstöđu ađ umslagiđ hafi hugsanlega veriđ tekiđ ófrjálsri hendi.

Ţessi skýrsla Ţjóđskjalasafnsins stendur ađeins í hálsinum á mér og sendi ég ţví eftirfarandi fyrirspurn til Ţjóđskjalasafni, nánar tiltekiđ ţeirra starfsmanna sem manni var bent á ađ hafa samband viđ í tilkynningu safnsins.

Sćl veriđ ţiđ Hrefna og Njörđur

Ég var ađ hlusta á fréttir í dag í Útvarpinu og heyrđi frétt um yfirlýsingu Ţjóđskjalasafns varđandi Biblíubréf svokallađa, í framhaldi af ţćtti sem nýlega var sýndur á RÚV - sem ég hef ţví miđur ekki séđ, ţar sem ekki er hćgt ađ horfa á hann erlendis.

Ég las aftur á móti mjög vel ţađ sem Ţjóđskjalasafniđ hafđi til málanna ađ leggja. Mig langar ţess vegna ađ spyrja, hvernig stendur á ţví ađ bréfiđ sem ţiđ teljiđ hafa veriđ inni í Biblíuumslaginu er dags. 30. september 1874, en bréfiđ sem ţiđ viljiđ tengja ţví er er póststimplađ ţann 22. október 1874.

Ef ţiđ skođiđ Alţingisbréfiđ (sjá hjálög mynd) er ljóst ađ frímerkiđ var stimplađ 22. október 1874. Bréfiđ sem sérfrćđingar Ţjóđskjalasafns telja ađ hafi veriđ í ţví umslagi er dagsettu 30. september 1874.

Getiđ ţiđ skýrt ţessa seinkun á sendingu bréfsins sem er undirritađ 30.9. 1874. Beiđ Landsfógeti međ ađ senda 2. sendingu í 22 daga eđa voru stimplar pósthússins í ólagi? Ja, kannski var Óli Peter Finsen póstmeistari á fylleríi.

Međ góđri kveđju,

Dr. Vilhjálmur Örn Vilhjálmsson

Ritstjóri á Fornleifi https://fornleifur.blog.is/blog/fornleifur/

Ég lofa ađ skýra fyrir lesendum Fornleifs, ţađ sem Ţjóđskjalasafniđ skýrir út fyrir mig, um umslag sem er stimplađ 22. október 1874, međan ađ bréfiđ sem Ţjóđskjalasafniđ telur ađ hafi veriđ í umslaginu er frá 30. september 1874.

Kannski hafa lesendur Fornleifs góđar skýringar? Kannski er önnur Pfizer sprautan eitthvađ ađ rugla mig í ríminu? Fjandakorniđ nei, ţađ er meira hálfur mánuđur síđan ađ ég fékk hana og ég hef ekkert fundiđ fyrir heilatöppum.

Viđbót 14.5. 2021

Ţjóđskjalasafniđ hefur vinsamlegast svarađ erindi mínu:

Heill og sćll Vilhjálmur

Til ađ svara fyrirspurn ţinni. Samkvćmt bréfadagbók sýslumannsins í Árnessýslu barst bréfiđ frá landfógeta dags. 30. september 1874 til sýslumannsins 30. október sama ár. Samkvćmt bréfadagbókinni virđast 28 bréf hafa borist ţennan dag til sýslumanns og eru ţau dagsett frá 14. september til 27. október 1874. Ţessi bréf eru skráđ á ţrjár blađsíđur í bréfadagbók sýslumanns. Ég lćt fylgja međ ljósmynd af síđunni sem bréfiđ frá 30. september 1874 er skráđ á (nr. 526) og ađra mynd ţar sem betur má lesa fćrsluna fyrir bréfiđ frá 30. september 1874. Ţú sérđ ađ í dálki lengst til vinstri er móttökudagsetning bréfanna en í dálki lengst til hćgri er dagsetning bréfanna. [Sjá myndir hér og hér]

Rétt er ađ benda á ađ samkvćmt athugun Ţjóđskjalasafns er hiđ svokallađa „Biblíubréf“ ekki umslag heldur er ţađ hluti af bréfi til sýslumannsins í Árnessýslu dags. 30. september 1874 frá landfógeta. Sá hluti sem hefur veriđ nefndur „Biblíubréfiđ“ hefur veriđ klipptur eđa skorinn af bréfi landfógeta. Venjan var ađ bréf voru skrifuđ á sambrotnar arkir ţar sem innihald bréfsins var skrifađ á fremra blađ arkarinnar og utanáskrift bréfsins, ţ.e. nafn móttakanda, aftan á síđari hluta arkarinnar. Síđan var bréfiđ brotiđ saman á tiltekinn hátt, ţađ innsiglađ međ lakki og ţrykkt á ţađ skjaldarmerki embćttisins sem sendi bréfiđ og frímerki síđan límt á ţá hliđ eftir atvikum. Á bréfi landfógeta til sýslumannsins í Árnessýslu dags. 30. september 1874 má enn sjá brot í bréfinu og hvernig ţađ hefur veriđ brotiđ saman. Til samanburđar birti Ţjóđskjalasafn mynd af sambćrilegu bréfi frá landfógeta til sýslumannsins í Árnessýslu dags. 24. október 1874 ţar sem sést vel hvernig sambrot voru á ţessum tíma.

Međ kveđju,

Njörđur Sigurđsson, sviđsstjóri skjala- og upplýsingasviđs

Ţjóđskjalasafn Íslands

Laugavegur 162, 105 Reykjavík

Sími 590 3300 / 590 3322

 


Mont seint á mánudegi

Cover_vind_41_600px 

Ég leysti nýlega ţíđan vind i Hollandi. Ađ ţví tilefni langar mig ađ benda lesendum Fornleifs, sem geta lesiđ hollensku, á tímaritiđ VIND, sem kemur út 4 sinnum á ári hverju.

VIND (sem boriđ er fram Find) er tímarit um listir, sögu og fornleifar og hefur ţađ mikla útbreiđslu og vinsćldir í Hollandi. Greinar í ritinu er jafnt um efni frá Niđurlöndum sem öđrum löndum. 

Ritiđ er í mjög háum gćđum, enda er prentverk í sérflokki í Hollandi eins og margir vita. Ritiđ er heldur ekki dýrt, eđa 12.50 evrur út úr búđ. Fyrir 1893 ISK fćr mađur nú međ VIND 41, 210 blađsíđna rit í hágćđum. Ritiđ er 950 grömm ađ ţyngd. Ţađ er ţví sums stađar orđiđ dýrara ađ senda slíkt rit stakt í pósti á hinum mikla hnignunartíma eđlilegra póstsamgangna en ađ kaupa ţađ. Ţađ eina sem kannski letur Íslendinga til kaupa á ţessu ágćta riti er ađ ţađ er á á hollensku. En sífellt fleiri Íslendingar eru meira en mellufćrir á ţví góđa tungumáli og sagt er ađ Íslendingar séu međ eindćmum listrćnir og góđir tungumálamenn. VIND er tilvaliđ rit fyrir fagurkera, sem nenna ađ hafa fyrir ţví ađ stafa sig fram úr 2-8 blađsíđna greinum á niđurlensku.

Ritstjóri Fornleifs hefur tvisvar skrifađ grein í ritiđ um efni sem tengja Ísland, Norđurlönd og Holland saman. Ţriđja greinin er á leiđinni, fjórđa er í forvinnslu og fimmta greinin er farin ađ gerjast í höfđinu á mér. Svo er einnig í frásögur fćrandi ađ titstjóri Fornleifs var nefndur í ritstjórnargrein ritsins um daginn (sjá hér). 

Ég set hér hlekk á heimasíđu VIND ef einhver ađdáandi lista hefur áhuga á góđu riti og ađ lćra nýtt tungumál, t.d. ef menn stefna ađ ţví međ tíđ og tíma ađ verđa menningarlegir íslenskir embćttismenn í Brussell. Nýjasta grein mína (rétta próförk) í ritinu getiđ ţiđ lesiđ hér, en síđutölin eru röng; í lokaútgáfu ritsins er greinin á blađsíđum 50-57, en annars er greinin á allan hátt sú sama.


Fađirvoriđ á 1. maí

Fađirvoriđ Fornleifur

Ritlingurinn, sem ţiđ sjáiđ hér fyrir ofan, ber titilinn Fađirvoriđ og fleiri Sögur úr "Ţriđja Ríkinu".

Í tilefni dagsins getiđ ţiđ flett honum hér eđa lesiđ, ţví ţetta er nefnilega nokkuđ merkilegur pési.

Ekki er bćklingur ţessi, nú orđiđ, mjög algengur í íslenskum bókasöfnum samkvćmt Gegnir.is. En ţótt furđulegt megi virđast er hann til í erlendum bókasöfnum, t.d. á háskólabókasafninu í Leeds á Englandi ásamt fjölda ritlinga kommúnista á Íslandi. 

Góđur vinur minn sagđi mér frá pésanum nýlega og ég náđi ţegar í eintak hjá bókabjörgunarmanninum Bjarna Harđarsyni á Selfossi.

Ritlingur ţessi var kostađur af Sovétríkjunum til ađ upplýsa fólk um eđli nasismans. Hann var gefinn út á ýmsum tungumálum. Í kverinu er ađ finna 5 örsögur og hlutar úr frásögnum eftir 4 höfunda/frásagnarmenn; ţá Johannes R. Becher, Peter Conrad, G.P. Ulrich og S. Gles.

soviet-flag-11

 

csm_10886x_ba2c5dae26Peter Conrad var betur ţekktur sem Anna Seghers (1900-1983), sem var reyndar einnig dulnefni konu sem upphaflega hét Anna (Netty) Reiling. Hún var af gömlum ţýskum gyđingaćttum frá Mainz í Ţýskalandi. Sjá meira um ţá merku konu hér. Um Johannes R. Becher og S. Gles (Samuel Gleser) getiđ ţiđ lesiđ neđst, en ég verđ ađ viđurkenna ađ ég veit enn ekki hver G. P. Ulrich var, en nafniđ er vafalaust höfundarnafn.

stefan_ogmundssonBćklingurinn var líklega gefinn út áriđ 1935 á Íslandi, en ţađ vantar ártal. Prentsmiđjan Dögun í Reykjavík er sögđ hafa prentađ bókina og útgefandi er Baráttunefndin gegn Fasisma og Stríđi.

Stefán Ögmundsson (1909-1989) prentari stofnađi Prentsmiđjuna Dögun í Reykjavík og rak hana árin 1933-1935. Hann seldi ţá prentsmiđjuna til hlutafélags er hćtti störfum skömmu síđar en Prentsmiđja Jóns Helgasonar keypti vélarnar.

Prentsmiđjan Dögun prentađi ýmsa bćklinga og blöđ fyrir vinstri vćng verkalýđsstéttarinnar á Íslandi,svo sem Rauđa fánann og Sovétvininn. Síđar var Stefán einn af stofnendum Prentsmiđju Ţjóđviljans og vann ţar 1944-1958 og var prentsmiđjustjóri frá 1948. Stefán var formađur Hins íslenska prentarafélags um tíma og varaforseti Alţýđusambands Íslands 1942-1948. Hann var einnig formađur Menningar- og frćđslusambands Alţýđu sem gaf út ýmis merk rit. Sjá nánar um Stefán hér.

EInar OlgeirssonBaráttunefndin gegn Fasisma og Stríđi var líkast til hluti af Kommúnistaflokki Íslands á 4. áratug síđustu aldar. Ţađ upplýsir ađ minnsta kosti háskólabókasafniđ í Leeds á Englandi, sem einhverra hluta vegna er betur búiđ af ritlingum íslenska Kommúnistaflokksins en blessuđ Ţjóđarbókhlađan (sjá hér).

Mig grunar ađ félagi Einar Olgeirsson (hér til vinstri) hafi haft eitthvađ međ ţetta rit ađ gera, en ţigg allar upplýsingar um ţađ, ef svo er ekki.

Hér á baráttudegi okkar alţýđumanna (byltingin er á nćsta leyti) er viđ hćfi ađ minnast tveggja ţeirra höfunda sem rituđu smásögurnar í ritlingi Baráttunefndar gegn fasisma og stríđi:

167096155_855015991714051_4827647388414356739_nS. Gles hét réttu nafni Samuel Glesel (1910-37) og var gyđingur fćddur í Chrzanów syđst í Póllandi, en ólst upp í borginni Gotha í hjarta Ţýskalands. Ungur ađ árum gerđist hann rithöfundur og bjó um tíma í Berlín, en áriđ 1932 flutti hann ásamt sambýliskonu sinni til Sovétríkjanna. Í trú um ađ hann myndi gera heiminn betri ćtlađi hann ađ búa ţar og hjálpa til viđ uppbyggingu landsins. En Adam var ekki lengi í Paradís. Áriđ 1937 féll Glesel í ónáđ í Moskvu. Honum var bannađ ađ vinna og varđ ađ lokum fórnarlamb ţeirra hreinsana Stalíns sem kallađar voru "Ţýska átakiđ" (Deutche Operation). 

Ţann 5. nóvember 1937 var Glesel tekinn af lífi ásamt 98 öđrum kommúnistum ćttuđum frá Ţýskalandi. Flestir ţeirra voru reyndar gyđingar enda Stalín gyđingahatari.

Margir ţeirra voru af gyđingaćttum. Líkum ţeirra var varpađ í fjöldagröf í Lewaschowo í grennd viđ Leningard (Sankti Pétursborg). Fjölskylda Glesels lenti ţrćlavinnubúđum. Sonur hans Alexander ađ nafni, sem lifđi ódćđi Stalíns af, fékk áriđ 1956 skýrslu um dauđa föđur síns í hendur. Ţar hafđi dánarorsökin veriđ fölsuđ. Ţađ var ekki fyrr en 1990 ađ hiđ rétta kom í ljós. Glesel hafđi orđiđ fyrir barđinu á ţeirri byltingu sem hann brann fyrir. En Byltingin étur stundum börnin sín eftir ađ glćpamenn hafa stoliđ byltingunni.

Johannes R BecherJohannes R. Becher (1891-1958) var heppnari en Glesel. Hann slapp lifandi úr hreinsunarćđi Stalíns og félaga. Becher fćddist í München og var sonur dómara.

Becher var vćgast sagt mjög dramatískur ungur mađur. Áriđ 1910 ákvađ hann ađ binda enda á líf sitt međ vinkonu sinni Fanny Fuss, sem hann hafđi kynnst fyrr ţađ ár. Becher skaut hana og sjálfan sig, en hann lifđi skotiđ af. Fađir hans, dómarinn, bjargađi honum frá aftöku međ ţví ađ láta hann lýsa yfir geđveiki. Hann losnađi samt fljótt úr haldi og hóf nám viđ háskólann í Jena í lćknisfrćđi og heimsspeki áriđ 1911. Hann losnađi undan herskyldu vegna heróínfíknar og sálrćnna vandamála, en fór ađ gćla viđ kommúnisma og gerđist félagi í fjölda samtaka, međal annars í flokki Óháđra Sósíaldemókrata. Síđar (1918) varđ hann međlimur Spartakistahreyfingarinnar í Óháđa Sósíaldemókrataflokkun (USPD), en sú hreyfing hvarfađist ađ lokum viđ Kommúnistaflokk Ţýskalands (KPD). Um skeiđ yfirgaf hann flokkinn, óánćgđur međ tök hans á "Ţýsku byltingunni", en meldađi sig svo aftur í KPD áriđ 1923.

Becher var settur á svartan lista eftir Reichstags-brunann áriđ 1933 og yfirgaf Ţýskaland. Hann hélt til Zurich og Parísar og ól manninn í umhverfi byltingarsinnađra listamanna. Áriđ 1935 flutti hann búferlum til Sovétríkjanna eins og margir međlima KPD.

Í Moskvu fékk hann vinnu sem ritstjóri innflytjendablađsins Die Internationale Literatur-Deutcsche Blätter og varđ međlimur í Miđnefnd KPD í útlegđ. En ţađ var ađeins skammlífur vermir, ţví skyndilega varđ hann fyrir barđinu á Stalín og kumpánum hans, sem ásökuđu hann um ađ hafa sambönd viđ engan ófrćgari en Leon Trotsky.

Sumir telja ađ Becher hafi lifađ af "hreinsanir" Stalíns, ţar sem hann hafi gerst uppljóstrari um ađra meinta pólitíska samsćrismenn gegn Stalín. Ég ţekki ekkert sem styđur ţćr skođanir sumra höfunda. Honum var áriđ 1936 bannađ ađ yfirgefa Sovétríkin. Hann lagđist í ţunglyndi og reyndi ađ fyrirfara sér. Hann var sendur í útlegđ til Tashkent áriđ 1940, en var kallađur aftur til Moskvu ţar sem hann varđ einn af stofnendum Landsnefndarinnar fyrir Frjálst Ţýskaland.

Eftir stríđslok hélt hann aftur til Ţýskalands međ stjórn KPD og settist ađ í Berlín. Ţar stundađi hann ritstjórn og útgáfu, en reis samtímis til ćđstu metorđa í ţýska Kommúnistaflokkunum.

Stofnun í bókmenntafrćđum var opnuđ í nafni hans viđ háskólann í Leipzig og hann var settur Menntamálaráđherra Austur-Ţýskalands árin 1954-1956. En sól hans settist skjótt bak viđ rauđu tjöldin í Berlín. Hann var settur af, ţví hann var í ellinni farinn ađ hallmćla blessuđum sósíalismanum. Hann skrifađi handrit ađ bók um ţćr skođanir sínar og reit ţar um sósíalisma sem grundvallarvillu (Grundirrtum meines Lebens) vegar í lífi sínu. Bókin sú var ekki prentuđ fyrr en 1988, 30 árum eftir dauđa hans. Ţannig var nú kommúnisminn í DDR, sem dó hćgum dauđdaga, ţar sem gráđugir kommísarar höguđu sér eins og kommísarar (les: ţjófar) gera alls stađar, líka ţar sem kapítalisminn er viđ völd. Ţađ ţarf ekki nema rotiđ eđli glćpamanna til ađ eyđileggja hina bestu isma... ja bćđi trúarlega og ţá hugsjónarlegu.

Ţannig er ţađ nú.

Baráttukveđjur á degi alţýđu, og ţeir mćttu nú alveg vera fleiri!

thumb_large_79f44771d3f000a7b3d0


Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband