Fćrsluflokkur: Spaugilegt

Orđskrípiđ "útstöđ" er afar ţunnur ţrettándi

Screenshot_2020-05-23 Morgunblađiđ - Minjarnar taldar vera af vinnustađ

Íslenskir fornleifafrćđingar, sumir nćr sprellfrískir af fćribandi HÍ, eru farnir ađ ofnota hiđ leiđigjarna nýyrđi útstöđ.

Útstöđ kom fyrst inn í tungumáliđ svo vitađ sé sem ţýđing á tölvumáli, eđa á ţví sem kallast Thin client

Útstöđin í íslensku fornleifaorđagjálfri (jargoni) er sömuleiđis orđinn frekar ţunnur ţrettándi. Upphafsmađur ţessa orđs í íslenskri fornleifafrćđi er ađ öllum líkindum vinur minn, dr. Bjarni F. Einarsson, sem kallar ađra hverja rúst sem hann grefur upp, algjörlega án haldbćrra sannana, vera útstöđ og ţađ frá "landnáminu" fyrir hefđbundna landnámiđ okkar sem hófst svona cirka 870-80. Frćgust útstöđva útstöđva Bjarna er útstöđin á Stöđvarfirđi. Bjarni telur ađ fiskur hafi veriđ fluttur út til Noregs í miklum mćli frá Stöđvarfirđi og ţađ á tímum ţegar nóg frambođ var á fiski í Noregi.

Nú sjáum viđ ađra afar ţunna notkun á útstöđ; ţađ er á fornleifum sem sumir kalla Bergsstađi í Ţjórsárdal. Ţar er ađ sögn einnig komin útstöđ eđa međ orđum fornleifafrćđingsins sem ţar rannsakar fyrir einkafyrirtćkiđ Fornleifastofnun Íslands:  

»Ekki hafa veriđ nein hús á forn­leif­a­svćđi í Ţjórsár­dal sem kennt er viđ Bergs­stađi. Ragn­heiđur Gló Gylfa­dótt­ir, forn­leifa­frćđing­ur hjá Forn­leif­a­stofn­un Íslands, seg­ir ađ viđ fyrstu sýn virđist ţetta hafa veriđ vinnustađur, svo­kölluđ út­stöđ.«

Fyrirsögn Morgunblađsins er svo glćsileg ađ hún verđur ađ fylgja:

»Minjarnar taldar vera af vinnustađ Fornleifarannsókn í Ţjórsárdal Munir tengjast vinnu á landnámsöld«

Já ţetta er verulega lćrt. Ţađ er samt međ ólíkindum ađ ţví sé haldiđ fram ađ eitthvađ sé útstöđ, ţegar kolefnisaldursgreiningar hafa t.d. ekki einu sinni veriđ gerđar á efniviđ frá stađnum. Á Bergsstöđum hefur reyndar fundist Ţórshamar sem ađ öllum líkindum er frá ţví fyrir 1000 e. Kr. Fundur hans áriđ 2018 hafđi för međ sér yfirlýsingar sem sýndi ađ ţeir sem rannsökuđu á Bergstöđum höfđu afar takmarkađa ţekkingu á fornleifum í Ţjórsárdal, sem og á ţórshömrum á Íslandi yfirleitt, eins og reifađ var á Fornleifi (sjá hér). Námiđ í HÍ var vegiđ og léttvćgt fundiđ.

Thors Hammer Bergsstadir 2018

Ţórshamarinn frá Bergsstöđum, sem hér var settur var í samhengi sem fornleifafrćđingar í HÍ ţekktu alls ekki.

Ljóst er af ţessu, ađ ekki var veriđ ađ flytja út fisk til Noregs frá Bergsstöđum eins og frá Stöđvarfirđi fyrir landnám, en kannski hefur veriđ hörkuofframleiđsla á ţórshömrum úr steini á ţessari "vinnustađar-útstöđ".

Mér sýnist ađ stúdentum í fornleifafrćđi í HÍ sé ekki kennt ađ taka nútímagleraugun af nefinu ţegar ţeir spá í fornleifar. Ţađ er nauđsynlegt til ađ koma í veg fyrir alvarlega sjónskekkju. Lágmarksţekking er einnig nauđsynleg.

Mér sýnist ađ uppgraftarstöđin Fornleifastofnun Íslands (sem er einkafyrirtćki) hafi fundiđ afar ţunnan ţrettánda (thin client) á Bergsstöđum og ađ ţeir séu ađ gefast upp í kulda og vosbúđ, ţar sem ekki kom í ljós stór og mikil langhúsrúst. Ţetta finnst mér furđuleg fornleifafrćđi. Ekki gefast upp gott fólk! Ţiđ hafiđ ađ minnsta kosti fundiđ vinnustađ og útstöđ og jafnvel blómlega Ţórshamraiđju - og undir landnámi er alltaf annađ landnám eins og einn kollega minna segir. Grafiđ dýpra og finniđ fleiri Ţórshamra.

Fréttin segir einnig frá holu međ fuglabeinum. Jú, ţađ stemmir. gćsaveiđar hafa alltaf veriđ blómlegar á ţessum slóđum, löglegar sem ólöglegar. Kannski var reykt gćs flutt út til Noregs.

Fornleifafrćđi á Íslandi er orđin ćvintýri líkust.


Birtingarmynd spillingarinnar

804805_1283475.jpg

Nýlega skrifađi Fornleifur um undarlega hluti sem gerast á efstu hćđum Ţjóđminjasafnsins og hjá spilltum öflum í Háskóla Íslands, sjá  hér, hér, hér.   Ein af hetjunum í ţeim frásögnum sést hér koma í afmćli velunnara síns.

Var ţetta allt skrifađ löngu áđur en forsćtisráđherrann á myndinni hér fyrir ofan sagđi af sér. Ţađ var nú alveg nóg ástćđa fyrir ráđherra ađ gera ţađ í kjölfar greina Fornleifs, frekar en ađ bíđa hópfýluferđarinnar til Panama og ađ lenda í svađinu hjá Süddeutsche Zeitung og víđar.

Myndin var tekin af ljósmyndara Morgunblađsins í afmćlisveislu fyrrverandi forsćtis-ráđherra. Hún segir mikiđ, ef ekki allt. Hvađ ćtli hafi veriđ í rammanum sem ţjóđminjavörđur afhenti Sigmundi Davíđ?

Konan sem varđ á milli ađalleikendanna getur líklegast ekkert gert ađ ţví. C'est la vie!


Mörg ljón verđa á vegi íslensks prófessors

rosenborg.jpg

Prófessor einn viđ Háskóla Íslands hefur leitađ ađ afdrifum íslenskra klausturgripa úr góđmálmi í ţrjú ár. Á ferđ í Kaupmannahöfn á kostnađ ţess sem styđur rannsóknir hennar, "dettur" hún svo loks niđur á heimild sem svarar öllum spurningum hennar. Hún viđurkennir reyndar ađ hún sé ekki fyrst manna til ađ uppgötva sannleikann, ţví sagnfrćđingar hafa meira ađ segja nefnt heimildina fyrir 70-80 árum. Eins og Steinunn Kristjánsdóttir segir sjálf viđ Morgunblađiđ međ mikilli andargift:

„Ég trúi ekki ađ ég hafi fundiđ ţessi skjöl og ađ ţetta hafi veriđ svona. En ţetta stend­ur ţarna svart á hvítu. Og viđ skođun eldri heim­ilda og verka fyrstu sagn­frćđing­ana hér á landi, upp úr 1900, ţá má sjá ađ til dćm­is Páll Eggert Ólason not­ar ţessi skjöl og seg­ir ţetta - ađ á Íslandi hafi allt gjör­sam­lega veriđ hreinsađ í burtu. En síđan virđast frćđimenn hćtta ađ nota ţau og vitna ekk­ert í ţau. Ég var ađ minnsta kosti ekki fyrst til ađ finna ţetta.“

Ljón á vegi klaustursérfrćđingsins

Steinunn er svo sannarlega ekki fyrst til ađ oftúlka ţessar heimildir í ţjóđernisrembingslegu offorsi. Hún lýsir ţví svo, hvernig hún rauk út á Rósenborgarsafn eftir ađ hafa uppgötvađ hinn mikla sannleika, svartan á hvítu. Svo greinir prófessorinn og klausturfrćđingurinn, sem enga menntun hefur í miđaldafornleifafrćđi, frá ţví ađ ljón hafi orđiđ a vegi hennar í höllinni. Nei, látum hana sjálfa segja frá ţví. Ţessu lýsir hún best sjálf:

"Ég rauk svo út í Ró­sen­borg­ar­höll, sem Dana­kon­ung­ur byggđi upp úr 1600, ţví ţar er minja­safn dönsku krún­unn­ar. Ţar er nátt­úru­lega bara allt silfriđ, ţar á međal ţrjú ljón í fullri stćrđ, sem sögđ eru hafa veriđ steypt úr inn­fluttu silfri í kring­um 1600".

Viđ Morgunblađiđ heldur Steinunn ţví fram ađ ţar sé allt silfriđ frá Íslandi niđur komiđ, međal annars ljónin í fullri stćrđ, sem prófessorinn heldur fram ađ hafi veriđ steypt úr innfluttu silfri í kringum 1600. 

Ég biđ lesendur mína afsökunar á ţví ađ ţetta er fariđ ađ hljóma dálítiđ ad hominem, en ţađ er ţađ alls ekki. Ţiđ getiđ lesiđ margar greinar hér á Fornleifi um skissur og mistök Steinunnar, sem sýna ađ hún hefur stundum ekkert vit á ţví sem hún skrifar um. Ţađ er ekki bara ég sem er á ţeirri skođun. Menn geta lesiđ ritdóm Guđrúnar Ásu Grímsdóttur á bók Steinunnar um Skriđuklausturrannsóknir sem birtist í Árbók hins íslenzka fornleifafélags áriđ 2012. Ég er sjálfur farinn ađ hafa áhyggjur. Steinunn Kristjánsdóttir heldur ţví fram viđ einn ađal fjölmiđilinn á Íslandi (Morgunblađiđ) ţann 3. apríl 2015 (tveimur dögum eftir 1. apríl) ađ ljón Danakonunga í Rósenborgarhöll séu úr innfluttu silfri kringum 1600 og gefur í skyn ađ silfriđ sé m.a. komiđ frá Íslandi (sjá hér).

209551.jpg

Alvarlegur ţekkingarbrestur prófessors á sögu landsins

Ljónin ţrjú í Rósenborgarhöll voru gerđ af ţýskćttađa listamanninum Ferdinand Kübich í Kaupmannahöfn á árunum 1665-1670, nćr 7 áratugum síđar en Steinunn heldur fram. Ekki 1 gramm af silfri í ljónunum eru ćttađ ofan af Íslandi, enda allur málmur úr íslenskum klaustrum, sem alls ekki urđu eins illa út úr klausturhreinsunum og klaustur í Danmörku og Noregi, löngu farinn í kostnađ viđ hallir og hernađ, kúlur og krúdt. Nákvćmar heimildir og rentubókafćrslur eru til fyrir gerđ ljónanna. Legg ég til ađ prófessorinn yfirlýsingaglađi kynni sér ţćr áđur en hún gerir sig frekar ađ athlćgi í fjölmiđlum.

Kann prófessorinn frá Íslandi ekki ađ lesa heimildir sér til gagns? Ég efa stórlega ađ ljón Friđriks ţriđja frá 1665-70 séu nokkur stađar eignuđ Kristjáni 4., nema af Steinunni Kristjánsdóttur. Ţessi furđulega endurritun sögunnar, sem Steinunn er á kafi í, er einstök í sinni röđ. Frćđilegt er ţađ ekki, en ţađ hljómar óneitanlega vel í fjölmiđlum og ćsir einn og annan eins og athugasemd Jóns Vals Jenssonar viđ greinina um fund Steinunnar ber ágćtt vitni um.

Hér má lesa ađra grein um frćđistörf prófessorsins.


mbl.is Dýrgripir Íslands brćddir í Danmörku
Tilkynna um óviđeigandi tengingu viđ frétt

Starf án vinnu. Hvađ er nú ţađ??

peysufatakerlingin_1277780.jpg

Fyrir um rúmum 20 árum síđan brostu margir íslenskir fornleifafrćđingar ţegar einn starfbrćđra ţeirra var á erlendri grund titlađur Reichsarchäologe. Ţótti ţetta nokkuđ fyrirferđarmikill titill miđađ viđ störf mannsins og minna örlítiđ á 3. Ríkiđ sáluga.

Reichs-fornleifafrćđinginum ţótti ţetta hins vegar alls ekki fyndiđ sjálfum, ţví hann varđi ţetta međ ţví ađ segja ađ titill hans vćri State Archaeologist á ensku. Ţađ var reyndar titill sem prófessor einn í New York hafđi gefiđ honum. Síđar kom í ljós ađ mađurinn sem bar ţennan nćsta fasíska titil, "Fornleifavörđur Ríkisins", var ekki međ neina gráđu í fornleifafrćđi og fékk hann hana löngu síđar međ ţví ađ afhenda skráningarskýrslu međ botninn í Borgarfirđi, svo lögleg fil.kand. gráđa frá Svíţjóđ vćri í höfn međ milligöngu fyrrverandi ţjóđminjavarđar.

Ríkisfornleifafrćđingurinn, sem hafđi mjög mikiđ á sinni könnu,starfađi á Ţjóđminjasafni Íslands og er ţar reyndar innanstokksmunur enn, ţó styttist í ellilífeyrinn. Hann starfađi reyndar einn međ öll minja-, fornleifa- og skráningarmál sem nú á ađ sameina undir einhvers konar "Stór-Ţjóđminjasafn" viđ fyrirhugađa sameiningu Ţjóđminjasafns og Minjastofnunar. Hann var ţví ef til vill vel ađ titli sínum kominn og ţurfti ađ vinna.

En nú fáum viđ Prófessor Ţjóđminjavörđ án kennsluskyldu

En grćđgi fólks í titla og nafnbćtur á Ţjóđminjasafni Íslands hefur ţó ekkert minnkađ, enda eru fćstir starfsmenn ţar mikil "akademískir pappírar". Ritađur hefur veriđ nýr samningur (í janúarlok 2016) milli Ţjóđminjasafns og Háskóla Íslands, sem Fornleifur hefur fengiđ sendan frá ónafngreindum ađila úti í bć á Íslandi. Samningurinn bíđur ţess ađ verđa undirritađur, en fréttir herma ađ ţađ verđi á nćstu dögum. Svo viđ getum hćglega óskađ Ţjóđminjaverđi Ríkisins til hamingju međ prófessorsnafnbótina án vinnuskyldu.

Í samningi ţeim sem Fornleifur fékk sendan og sem stendur til ađ undirrita segir greinilega í 9. kafla:

  1. Starfstengsl – starfsmannamál

Ţjóđminjavörđur gegnir akademísku gestastarfi viđ háskóladeild án kennsluskyldu í samrćmi viđ hćfnismat, sbr. verklagsreglur um akademísk gestastörf viđ Háskóla Íslands.

Ţetta ţýđir ađ Ţjóđminjavörđur getur veriđ t.d. prófessor án ţess ađ kenna og gera nokkurn skapađan hlut annađ en ađ stjórna öllum ţjóđminjamálum á Íslandi á sínum fasta vinnustađ. Ţannig getur ţađ gengiđ í hćsta lagi 5 ár í senn, en hún getur ţá eins og ekkert sé sótt um titilinn aftur.

Ţađ er nú ekki dónalegt: "Gestastarf" án ţess ađ starfa. Um Reglur um gestastörf viđ HÍ má lesa hér. Ţetta eru greinilega mjög teygjanlegar. Ég hef aldrei séđ neitt slíkt í öđrum löndum.

Hvers konar spilling er í gangi? Ef menn hafa lesiđ Fornleif um daginn (hér og hér), ţá sjá ţeir hve karlinn getur veriđ sannspár um hina votu drauma ţjóđminjavarđar. Fornleifafrćđi gćti hćglega orđiđ heiđursdoktor, jafnvel gestaprófessor, í femínistískri sálarfrćđi viđ HÍ.

Ekki dreymdi Fornleif ţó fyrir ţví ađ svo mikil andúđ vćri gegn ţessari sameiningu og samningi, ađ fólk fćri ađ senda honum samninginn óundirritađan. Kollegar mínir á Íslandi eru í losti. Ţađ fylgdi sendingunni sú upplýsing, ađ samningurinn yrđi undirritađur nćstkomandi mánudag, 29. febrúar 2016. 2016 er svo sannarlega ár Stórţjóđminjavarđar.

Núverandi ţjóđminjavörđur hefur greinilega haft prófessor í maganum mjög lengi. Ef Ísland vćri eđlilegt land, vćru ţessi áform dauđfćtt barn hennar. En eins og innviđir stjórnsýslu á Íslandi eru, verđur ţetta örugglega ađ veruleika.

Fólk međ skitin kandídatspróf frá HÍ geta orđiđ prófessorar án ţess ađ kenna, međan hinn siđmenntađi heimur krefst sem lágmarks doktorsprófs ţegar fólki eru veittar prófessorstöđur. En hver sagđi ađ Ísland vćri í hinum siđmenntađa heimi? Ekki var ţađ Fornleifur.

Hvađ finnst ykkur? Ćtliđ ţiđ ekki ađ fá ykkur gestastarf án ţess ađ gera nokkuđ? Algjör lúxus, en jafnframt tćr spilling!

Mynd efst: Hér dreymir Margréti Hallgrímsdóttur ef til vill um prófessorstitil, sem hćgt er ađ skreyta sig međ, líkt og Idi Amin sagđist vera Englandsdrottning. Lög og reglugerđir í Úganda voru útbúin ţannig ađ Idi Amin gćti orđiđ drottning. Ekki ósvipađ ţví ţegar fólk getur kallađ sig prófessor, án ţess ađ hafa akademíska burđi til ţess og vinna ekki fyrir titlinum. Ég skil ekkert í Margréti ađ stefna ekki bara beint á Bessastađi.


Hús íslenskra frćđa?

bensin_1262989.png

Ţađ er áhugavert ađ sjá, hvernig handritin sjást gegnum gluggann og ađ embćttisbíll Nordals sé ekki af stćrri gerđinni. Einkennisbúningar handritafrćđinganna međ belti og ţessu flotta kaskeiti koma í stađ eđlilegrar launahćkkunar. Nú verđur frćđunum dćlt í fólkiđ, t.d. úr Laxdćlu...


Alveg eins og í henni Evrópu

drive_inn_stafkirkja.jpg

Ţjóđmenningarráđherra íslensku ţjóđarinnar leggur nú blessun sína yfir leikmyndaţorp á Selfossi. Nú á nefnilega ađ búa til ekta "ţjóđmenningu", ţegar sumir ađilar hafa reynt ađ eyđa henni eftir bestu getu alla 20. öldina. Nú fćr Selfoss Drive-Inn miđaldakirkju og sýnishornaţorp. Einmitt ţađ sem menn vilja sjá.

Ráđherrann sagđi ţetta í viđtali viđ RÚV:

Mér finnst ţetta alveg frábćrt, menn hafa séđ svipađar framkvćmdir í Evrópu á undanförnum árum, sem hafa heppnast gríđarlega vel, ţar sem menn hafa jafnvel veriđ ađ endurbyggja heilu miđborgirnar, og ţetta mun verđa ađ veruleika sem ég vona ađ ţađ verđi eh, koma Selfossi og Árborg rćkilega á kortiđ...

Hugmyndasmiđurinn ađ ţessu fyrirhugađa svari viđ Evrópu er víst ađ einhverju leyti ţjóđmenningarráđherra sjálfur, og er ljóst ađ hann munn koma sérvisku sinni og undarlegum skođunum rćkilega á kortiđ. Svo voru menn ađ tala um Gnarr.

Evrópusýn ráđherrans er jafnan mjög óljós, en gaman vćri ađ vita hvar menn hafi endurbyggt heilu miđborgirnar í Evrópu. Er Sigmundur ađ hugsa um endurgerđu Nikolaiviertel og Cölln hverfin í Berlin eđa bćinn Stralsund, sem DDR lét endurgera á rústum styrjaldar. Hvar féllu sprengjur á Selfossi, áđur en ţessi hugmynd kom upp? Er DDR-sjónarspil og Hollywood-leikmyndir ţađ sem á ađ fá ferđamenn til ađ stoppa á Selfossi?

bjorr_fifla.jpg

Bjórr fífla og Lođmundur Lírukassi spilar undir

lo_mundur_lirukassi_1256725.jpg

Ég býst alveg eins viđ ţví, ţegar ásatrúarmenn spila á lírukassa og drekka dósabjórr úr afrískum hobbýhornum, ţegar Day care borgarstóri tekur fyrstu rekustunguna ađ hofi ţeirra á rústum kamars viđ Kanabragga í Öskjuhlíđinni. Ţór og Óđinn geta greinilega ekki hjálpađ Selfossi úr ţessu.

Gervimenning hentar líklegast best á Íslandi. Íslendingar skammast sín greinilega enn fyrir ţađ sem ţeir hafa. Ágćtt er ađ sýna útlendingum enn einu sinni ađ Íslendingar eru snćlduvitlausir og eru ađ drepast úr minnimáttarótta. Selfoss er akkúrat stađurinn. Ţar munu héđan í frá búa sýnishornaţorparar mjög svo gervilegir. Ég mun keyra norđur heiđar nćst ţegar ég ćtla á Vík í Mýrdal til ađ lenda ekki í Bluff Town i Árnesţingi.

Hćgt er ađ heyra og sjá meira um ţessa vitleysur í fréttatíma RÚV, og ţađ var ekki kominn 1. apríl. Ef annar fréttamiđill hefđi veriđ međ ţetta, ţá hefđi ég hugsanlega trúađ ţessu.


Tóti Royal

kattarsogur_1249730.jpg

Ţórarinn Eldjárn Hallmćlisskáld hefur nú flutt drápur góđar í höllum Möggu, Halla og Kalla. Hvenćr fćr Óli Íslandskóngur drápu frá Hallarmćri ţessum? Óska ég útgáfu Íslendingasagnanna velgengi, ţótt ýmislegt mćtti setja út á í ţýđingunum.

En ósköp er ţađ neyđarlegt, ađ ţessum útgáfum sé pakkađ inn í kassa međ mynd af kattarhaus úr norskri konungagröf, sem var tekin löngu áđur en Ísland var numiđ áriđ 872 give and take. Var virkilega ekki hćgt ađ fá ódýra mynd á Ţjóđminja- safninu til ađ prýđa ţessa norrćnu útgáfu? Ţórarinn Royal hefđi nú getađ reddađ ţví for old time's sake.

Ítarefni:

Fyrra níđ mitt um dönsku drápuna til Möggu Tótu og kattarfjandann úr Osebergskipinu.


Ađeins meira af ropvatni

1899947_10204725576603009_7247314184298357617_n.jpg

Egill Helgason, stćrsti bloggari landsins, segir stundum sögur af sér og syni sínum, sem er eins og snýttur út úr nefi föđur síns. Nýlega sagđi gossérfrćđingurinn Egill hjartnćma sögu um sykurlausa gosiđ Valash sem blandađ var í verksmiđju Sana á Akureyri um tíma. Egill skrifađi í inngangi "Ég var um daginn ađ segja Kára frá ţví ađ til hefđi veriđ drykkur sem kallađist sykurlaust Valash. Hann trúđi mér eiginlega ekki." 

Fćrt í búninginn

Sama dag og Egill birti Valashssögu sína á Eyjunni tók Egill ţátt í umsögn viđ fćrslu á skemmtilegri smettiskruddu sem ber heitiđ Gamlar Ljósmyndir, ţar sem Ţorvaldur Gunnarsson minnti á drykkinn Valash snemma morguns ţann 11. október og ţar sem Egill gerđi athugasemd síđar um daginn: "Fyrsti íslenski sykurlausi drykkurinn, ekki satt?".  Tveimur klukkustundum áđur en Egill skrifađi ţá athugasemd, hafđi hann á Silfrinu ritađ um gosdrykkjafrćđslu sína gagnvart Kára litla. Gaman ađ sjá hvernig Egill fćrir hugdettur "sínar" í búninginn.

egill_valash.jpg
 

Ritskođun á Eyjunni

Ég veit ýmislegt um Valash, sem upphafalega var danskt ropvatn sem framleitt var viđ Limafjörđ, svo ég fór ađ skrifa athugasemd viđ Silfur Egils. Ći, ég gleymdi ađ ég er ritskođađur á Eyjunni. Ţar get ég hvorki gert athugasemdir undir eigin nafni, né af fasbók Fornleifs. Fornleifur reyndi ađ senda Agli eftirfarandi línur honum og öđrum til frćđslu, en ţar sem Eyjan situr mig og ađra? í bann birtist ekkert. Ég hef haft samband viđ Eyjuna fyrir nokkrum vikum síđan vegna ţessarar ritskođunar, en ţeir svara ekki. Ég hef enga skýringu fengiđ á útilokuninni. Ţetta var ţađ sem ég vildi upplýsa Egil um. Ţađ er svo hćttulegt, ađ ţađ er ritskođađ. Hér fćr hann ţađ sykurlaust.

"Drykkurinn varđ til á fjórđa áratug síđustu aldar í gosdrykkjarverksmiđju A. Bach & Sřn í Nřrresundby, sem er nćsti bćr viđ Álaborg. Verksmiđjur voru síđar í Gentofte og Skovlunde viđ Kaupmannahöfn og í Árósum. Gosiđ ver selt Brugghúsinu í Faxe áriđ 1969 og fékk Faxe Bryggeri Pepsi og 7Up međ í kaupunum. Hinn ţekkti auglýsingateiknari Ib Antonis hannađi merki Valash. Íranskir konungar klćddust forđum appelsínugulum klćđum. Ţađan er nafniđ líklega til komiđ. Ég hef drukkiđ sykurlaust Valash á Íslandi. Ţađ var sakkarín í og bragđiđ ţví svo sem svo. Má mađur kannski bjóđa Agli Pepsi Anno 1943: http://www.fornleifur.blog.is/blog/fornleifur/entry/1462137/"

Ţegar Egill er međ svona tilburđi tel ég víst ađ hann hafi líka mikla ţekkingu á gosdrykkjum í DDR eins og Club Cola.


To-Ya and his Ice Family

Eismenschen 3

In the fall of 1936 a young Icelandic physician, Eyţór Gunnarsson, was studying and working at the ear-clinic of the University Hospital in Munich, Germany. One afternoon, when he was enjoying himself with friends at the Oktoberfest, he came across an interesting show in a small circus tent. The act was called Eismenschen, or Ice People, and the artists claimed they originated from Iceland in the far north. They were albinos and their show was called Sun-Play (Sonnenspiele; "original isländische Volksspiele").  

Doctor Gunnarsson bought a ticket to watch the show and he was not amused to say the least. The actors, some of which were not albinos, pretending to be Icelanders, presented an sketch which was supposed to be a depiction of a Reykjavík garden in bloom. Flowers and trees of paper sprung out while the fake "Icelanders" entertained with singing and tricks from the far north. Possibly, some fish-beating was going on too.

The patriotism of doctor Gunnarsson took some severe blows at the Oktoberfest in Munich, when he witnessed albinos with bushy hair, reddish eyes and pretending to be Icelanders in a rather primitive manner. He immediately contacted the Danish consulate in Munich to file a complaint against these imposters, which he mistakenly called Eismänschen or ice midgets. He attached his complaint with the above picture of the troupe of albinos. 

The Danish Consulate immediately contacted to the German police, who investigated the act, but found no reason to intervene. The leader of the troupe argued that his parents were Icelandic. But under the notorious interrogating methods of the German Police he eventually admitted that this was not an ethnological act, that it had very little to do with Iceland and was first and foremost an artistic presentation and expression.  

The leader of the circus-troupe Eismenschen finally admitted he was Austrian by birth and had no ties to Iceland whatsoever. The complaint of the Icelandic doctor was then forwarded with a short report to the Foreign Ministry in Copenhagen, where the officiasl found the whole matter rather amusing. The ministry notified the Chargé d'Affaires in Munich that no further actions would be taken against the Ice People.

To-Ya and his Ice family and Tom Jack (Karl Breu)

TEY0010003053

The Eismenschen troupe, which was not to the liking of doctor Gunnarsson in 1936, was the remnants of a quite famous circus troupe called To-Ya und die Eismenschen, which travelled widely around Europe in the 1920 and 30ies. In Great Britain the troupe was called To-Ya and his Ice Family. The troupe was founded by an albino artist by the name of Karl Breu. Breu was born in the Moravian town of Dubnany (now the Czech Republic) in 1884 (or 1876 according to other sources). Dubnany was then a part of the Austro-Hungarian Empire. Karl Breu's parents, who worked in the glass and crystal industry, died when Karl was young and he was brought up by his mother's family in the town of Lenora (Germ. Eleonorenhain).

Eiskönig

At a very early age Karl Breu was fascinated by the circus and got a job in one as a clown. But very quickly he turned to magic acts, influenced and fascinated by Harry Houdini. Houdini was Jewish (originally Erik Weisz) and Breu an albino, so there was not so much difference. Breu very quickly adapted the stage name The Ice King (Eiskönig), with reference to his looks. However, when he engaged in escape acts, untying knots and getting out of chains and straitjackets, he became known as Tom Jack.  As Tom Jack he travelled all over Europe and in London he became famous for being thrown from the Tower Bridge all chained up inside a barrel. Tom Jack (Karl Breu) nearly met his maker in the Thames that day. At the peak of his career he was famous for his great white fuzzy hair.

fe132beb77d6

Tom Jack's (Breuer's) wife was also an albino and called herself Wally Paradise. They had two children together. Together with the children and different albinos, as well as several other artists wearing white wigs, they were the Ice King and his family.

Just before WWII Tom Jack retired and purchased a plot of land in Lenora with the intention of retiring there with his family. Their time there was brief however as following WWII, and despite serving the Allied forces as an interpreter, Tom Jack and his family were the victims of displacement. He belonged to the German minority. After the war they settled in Beinstein, Germany and carried their circus activities on for some time there. Breu died in Beinstein in 1953. He is still the most famous son of the town of Lenora in the Czech Republic and is remembered for a foundation he sponsored for orphan children.

Here are some snapshots from the career of the "Eismenschen" troupe:

AB-1-H
To-Ya 2
To ya
AB-TO-YA-1
***

 

TEY0010003237

This freezing Arctic act was obviously very different from the Sonnenspiele act at the Oktoberfest in Munich in 1936. Print by the Adolph Friedländer Company 1935. Jaap Best Collection, Teylers Museum.

The Ice family in the fantastic collection of Jaap Best

The printing firm of Adolph Friedländer (1851-1904) in Hamburg  specialized in the designing and printing of posters for the amusement industry and especially circuses. In 1935 this firm, which was then run by the two sons of Adolph Friedländer, printed some small posters with the acts of the To-Ya and his Ice family troupe. This was only shortly before the Nazi expropriated this firm as they gradually did all Jewish businesses. The firm always produced high quality lithographs and had many designers and artists who contributed to this interesting and colourful printing activity. Everyone who wanted to be something in the circus arena, had a poster created by the Adolph Friedländer firm in Hamburg.

A great collection of the A. Friedländer's poster and prints can today be found and studied in the collection of the Dutch Circus-collector Jaap Best. The collection is marvellously presented on this Dutch website. Here I found the 1935 promotion posters for To Ya and his Ice family, and information that cast light on the circus troupe which doctor Gunnarsson resented so much.

TEY0010003055

No information can be found on whether the Ice Family troupe kept penguins. Most likely they were added to the poster to attract gullible audience (Friedländer 1935). The Jaap Best Collection, Teylers Museum.

TEY0010003052

The Ice Family was a obvious mixture of good folks from the North- and the South-Poles, Greenland, Iceland, and Lappland. (Friedländer 1935). The Jaap Best Collection, Teylers Museum.

Today this valuable collection is kept at the world famous Teylers-museum in the city of Haarlem. Here I also discovered two hilarious posters with the Icelandic master of the ancient Icelandic wrestling called glíma. Jóhannes Jósefsson, who later engaged in the Hotel-business in Iceland was an Icelandic Glíma-master in his younger days. in 1909 he was obviously trying to promote the ancient glíma as a self-defence art. Posters for Adolph Friedländer could nothing but help in that effort.

TEY0010000535

TEY0010000572

Jóhannes Jósefsson,"The boy who can throw you any moment he likes to". The Jaap Best Collection, Teylers Museum.

TEY0010002038

Tom Jack escapes from his chains in front of the baffled police forces of all countries. A poster printed by the Adolph Friedländer company in 1910. The Jaap Best Collection, Teylers Museum.

 

This blog entry is an English version of Dr. V. Ö. Vilhálmsson's earlier articles about the Eismenschen in Icelandic; See here and here. The information in this article can be quoted with reference to the source.


Meira um Ísfólkiđ

TEY0010003053

Margir muna kannski eftir Ísfólkinu, sem ég hef skrifađ um hér á blogginu. Ţađ var fjölleikahúshópur sem ferđađist um Ţýskaland og önnur lönd um miđjan 4. áratug síđustu aldar, og sögđust félagar í honum vera frá Íslandi. Ţeir kölluđu sig Eismenchen von Islands hohem Norden. Síđla hausts áriđ 1936 móđgađi ţessi hópur Eyţór Gunnarsson lćkni međ uppátćkjum sínu. Hann fór á eina sýningu ţeirra af forvitni til ađ sjá hvers kyns var og kvartađi síđar í viđeigandi ráđuneyti í Danmörku. Ţar höfđu menn dálítiđ gaman af öllu saman.

Eins og margir vita, er hćgt ađ stunda mikla fornleifafrćđi á netinu, án ţess ađ fá leyfi hjá Minjastofnun, Ţjóđminjasafni eđa Sigmundi Davíđ allsráđanda yfir öllu gömlu á Íslandi. Ég hef nýlega í algjöru leyfisleysi grafiđ upp ýmsar upplýsingar í Hollandi og annars stađar um ţennan skringilega hóp í München.

To-Ya und die Eismenschen og Tom Jack (Karl Breu)

fe132beb77d6

Sýningarhópurinn Eismenschen, sem Eyţór Gunnarsson sá í München, voru líklega leifarnar af sýningarhópnum To-Ya und die Eismenschen, som hafđi lagt Evrópu ađ fótum sér á 2. - 4. áratug 20. aldar. Á Englandi var hópurinn ţekktur undir nafninu To-Ya and his Ice Family. Flokkurinn var stofnađur af albínóa, Karl Breu ađ nafni, sem fćddist 10. janúar 1884 (sumir telja 1876) í borginni Dubnany í Bćheimi, sem ţá tilheyrđi austuríska keisaradćminu, en tilheyrir í dag Tékklandi. Foreldrar Karls, sem voru glergerđarfólk eins og margir í Bćheimi, dóu ţegar hann var ungur og var hann ţá tekinn í fóstur af fjölskyldu móđur sinnar í bćnum Lenora.

Eiskönig

Karl Breu heillađist ungur af sirkus og lífinu ţar og réđst hann ađ einum slíkum sem trúđur en fór fljótlega ađ stunda ađrar listir og stćldi sjónhverfingarmeistarann Harry Houdini. Houdini var gyđingur (hét upphaflega Erik Weisz) og Breu albínói svo ţađ kom út á eitt. Tók Breu sér listamannsnafniđ Ískonungurinn (Eiskönig eđa The Ice King), en notađi einnig nafniđ Tom Jack í ađrar listir eins ţegar hann leysti sig úr hnútum og hlekkjum líkt og Houdini. Tom Jack ferđađist víđa um Evrópu og í Lundúnum varđ hann m.a. frćgur er hann lét kasta sér í Thamesá frá Tower Bridge hlekkjuđum innan í tunnu. Sagan segir ađ ţar hafi hurđ skolliđ nćrri hćlum. Á hátindi frćgđar sinnar var hann einnig ţekktur fyrir sitt mikla, hvíta og hrokkna hár.

Tom Jack giftist albínóakonu sem kallađi sig Wally Paradise. Ţau og börn ţeirra tvö mynduđu flokkinn To-Ya und die Eismenschen ásamt öđrum albínóum og ýmsum öđrum sem brugđu sér í gervi hvítingja. Karl Breu lést í Beinstein í Ţýskalandi áriđ 1953, en hans er enn minnst í Lenora í Tékklandi ţar sem hann stofnađi sjóđ fyrir fátćk börn.

Hér eru nokkrar myndir frá frćgđarferli flokksins Eismenschen:

AB-1-H
To-Ya 2
To ya
AB-TO-YA-1
Eismenschen 2
Neđsta myndin er af hluta hópsins sem lék listir sínar í München haustiđ 1936. Karl Breu er ekki á myndinni.

Einstök plaköt í safni Jaap Best

Fyrirtćkiđ Adolph Friedländers (1851-1904) í Hamborg sérhćfđi sig í hönnun og prentun plakata fyrir skemmtistađi og sér í lagi sirkusa. Áriđ 1935 prentađi fyrirtćki hans, sem ţá var rekiđ af sonum hans tveimur, myndir fyrir sirkushóp gođsögunnar Tom Jacks, Eismenschen. Ţetta var rétt áđur en nasistar tóku fyrirtćkiđ af fjölskyldunni Friedländer sem voru gyđingar. Fyritćkiđ A. Friedländers var ţekkt fyrir prentun mjög vandađra litógrafía. Allir sem vildu vera eitthvađ í ţeim heimi, hvort sem ţađ var í Ţýskalandi eđa utan, létu prenta vönduđ litógrafíuplaköt hjá Adoph Friedländer í Hamborg

Mikiđ safn slíkra plakata og prentmiđa er ađ finna í safni Jaap Best, hollensk sirkusáhugmanns  sem safnađi sirkusminjum. Ţađ var einmitt í ţví safni (sjá hér) ađ ég fann myndirnar af To Ya og Ísfjölskyldu hans. Í dag er safniđ varđveitt í Teylers-safninu í Haarlem í Hollandi. Síđast ţegar ég var ţar, skođađi ég safniđ en uppgötvađi ţá ekki frístundaíslendingana Tom Jack og Ísfólkiđ. En ţar fann ég ţessi skemmtilegu plaköt frá 1909 međ Jóhannesi Jósefssyni sem síđar var kenndur var viđ Hótel Borg. Áriđ 1909 var hann greinilega glímukóngur heimsins og barđist frćkilega í fornmannabúningi og međ fálkamerkiđ á brjóstinu viđ illmenni gráa fyrir járnum. Ţarna sýnist mér nú jafnvel ađ komiđ sé frumsniđiđ fyrir hinn eina sanna Superman.

TEY0010000535
TEY0010000572

"The boy who can throw you any moment het likes to". Safn Jaap Best, Teylers Museum.

Sú saga, sem sögđ hefur veriđ hér, er vitanlega brot af sögu fínna og viđkvćmra ţjóđernistilfinninga á Íslandi.

Ţađ kemst enginn upp međ ţađ ađ leika íslenska albínóa nema ađ vera kćrđir til yfirvaldsins. Ţýskir listamenn sem halda ađ ţeir geti leyft sér ađ gera hvađ sem er, jafnvel sprautumála minnispunkta á landiđ okkar hreina, ćttu bara ađ fara ađ vara sig... Ţeir verđa ađ lokum felldir međ sniđglímu á lofti.

TEY0010003237
Ţetta var greinilega kuldalegra atriđi en blómagarđurinn í Reykjavík, í atriđinu Sonnenspiele, sem hópurinn sýndi í München áriđ 1936. Safn Jaap Best, Teylers Museum.
TEY0010003055
Ekki fara sögur af ţví ađ hópurinn hafi haldiđ mörgćsir. Líklegar er ađ ţćr hafi veriđ settar á plakatiđ til ađ lokka til áhorfendur (Friedländer 1935). Safn Jaap Best, Teylers Museum.
TEY0010003052
Ísfólk var greinilega blanda af góđu fólki frá Norđur og Suđurpól, Grćnlandi, Íslandi og Finnmörku, allt eftir hentugleika (Friedländer 1935). Safn Jaap Best, Teylers Museum.
TEY0010002038
Tom Jack brýst úr fjötrum, lögreglu allra landa til mikillar undrunar, á plakati frá Friedländer (1910). Safn Jaap Best, Teylers Museum.

Nćsta síđa »

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiđ á Javascript til ađ hefja innskráningu.

Hafđu samband