Frsluflokkur: Furufornleifafri

Arabuperlur me auga Allah - slensk fornleifafri er orin a hjfri

S2

Hjfri er slenska ingin hugtakinu pseudoscience. Allir sj grsk-latneska hugtakinu a slk fri geta ekki veri g latna. slenska ingin finnst mr of vg. Rttara vri a kalla fyrirbri gervivsindi ea gervifri. En hvenr er hgt a skilgreina vsindi me hugtaki eins og hjfri? a er vitaskuld mjg vandasamt verk.

g leyfir mr a taka gott dmi um rannskn ar g er fullviss um a fornleifafrin er komin hjfraflokkinn. a er einnig hgt a lesa um arar rannsknir undir flokknum slensk furufornleifafri og grillumannfri dlkinum hr til hgri.

Stutt er san a ntt frilegt hugtak kom inn slenska fornleifafri. a er ori St. St hefur a frumkvi dr. Bjarna F. Einarssonar fengi merkinguna "bsetustaur manna fyrir "hefbundi" viteki og strum drttum sanna landnm manna slandi seinni hluta 9. aldar. Samkvmt dr. Bjarna hfust norrnir menn tmabundi vi stvum slandi fyrir hi vitekna landnm.

Bjarni telur sig haf rannsaka tvr slkar stvar sland, ar sem a hafa fari fram einhvers konar fjarvinnsla ar sem voldugir menn sttu hrefni og fru me afurirnar til "heimalands" sns (Noregs).

rtt fyrir a tala s um veiar rostungi og nnur vermti hafsins, hefur ekki fundist svo miki sem ara af rosmhvalstnn "stvum" eim sem nlega hafa veri rannsakaar og sem kallaar hafa veri stvar af eim sem rannsakar. Vinnslan fr greinilega fram n ess a rgangur vri skilinn eftir.

slenskir stvartrarmenn, sem eru fir, hafa bent a bsetan hafi veri stutt stvunum. Menn birgu sig upp af veii sinni og fluttu hana san t til "murlandsins". Reyndar bendir sumt til ess a essar "tilegur" strmanna stvum slandi, hafi n lengst tluvert eftir a St Stvarfiri hefur veri rannsku. Vogi Hfnum, ar sem Bjarni F. Einarsson telur sig hafa rannsaka "st", var hins vegar brotinn kvarnarsteinn glfi. a bendir n frekar til lengri bsetu, ar sem menn mluu korn svo tt a kvarnarsteinn brotnai.S2sMynd 2 - Til vinstri perla s se m Bjarni F. Einarsson telur vera fr Arabu og sna auga Allah. Hn er ekki fr Arabu heldur bin til Evrpu. Johan Callmer hefur flokka hana til gerar sem hann kallar sem B p / B316 (sj near). Perlan til hgri er einnig fundin St sumar. Hn er mjg lklega innflutt perla fr lndum slam.

Engar C-14 greiningar styja almennilega vi yfirlsingar a "Stvar" su fr v fyrir landnm um 870 e.Kr. Til undirbyggingar v a Stng jrsrdal hafi ekki fari eyi fyrr en byrjun 13. aldar, en ekki eldgosi Heklu ri 1104 (sem er nokku erfitt a hvea niur) voru greind htt rija tug C-14 sna fyrir tilstulan ess sem etta ritar. r voru meal annarra snnunargagna sem tvrtt bendir til ess a Stng hafi fari eyi eftir aldamtin 1200. v miur gefur ltill fjldi C-14 greininga fr St Stvarfiri ekki gan stuning vi landnm og stvarrekstur Stvarfiri fyrir 870 e.Kr. Ef menn tla sr a kollvarpa landnmstma slandi verur a frekar gert me C-14 greiningum heldur en Auga Allah.

a gerir gripasafni heldur ekki. Reyndar eru menn ekki almennilega komnir niur glf eldri sklans St Stvarfiri, sem a vera skli stvarinnar, en anga til glfi verur rannsaka eru engir gripir fr St sem eru eldri en fr mibiki 9. aldar.

Spurningum um eli "stvanna" slandi lta eir sem bera byrg stvarrannsknum undir hattinn a svara. Dmi um slkar spurningar. Hvers vegna sttu menn fr Noregi fisk og rosmhvalsafurir alla lei til slands, egar ng var a slku vi strandlengju Noregs? Hvar eru leifar fiskvinnslunnar?

Hi alsjandi auga Allah?

Svo er fari t hjktlegar tilgtusmar og bbiljur. Tkum dmi: Nlega fannst perla St Stvarfiri. RV var sagt fr essum fundi eftirfarandi htt (sj hr bi texta og myndbandinu:

„etta er augnaperla ea augnperla. nnur slk sem finnst St. a m ra hana a hn er upprunnin fr Arabu ea r mslmskum heimi og henni eru augu. etta er augaAllahsem blasir arna vi. etta berst me verslunarleium fr Arabu norur bginn og finnst strum drttum alls staar Norur-Evrpu,“ segir dr. Bjarni."

tt allt arabsk falli vel a srvi RV, er perlan mraua me auganu ekki ttu fr Arabu ea mslmskum heimi. Gleri, sem nota var vi ger perlunnar, gti hugsanlega upphaflega hafa borist fr fjarlgari lndum til Skandinavu 8.ld. Perlan er bin til sguld. Hvergi er ekkt fyrirbri Auga-Allah perla og egar Bjarni var spurur um a af ritstjra Fornleifs, kom etta delfska svar vfrttastl, tt a s alveg klrt hva Bjarni F. Einarsson sagi alj RV:

Sll. Lang flestar perlurnar eru r yngri sklanum. Sumar var erfitt a fra til hins yngri ea eldri og rfar voru r eim eldri.
Hvergi hefur v veri haldi fram a heiti Auga-Allah-Perla s til ea a a s hugtak. A auga Augnperlunni s auga Allah er allt anna ml.
Kv
Bjarni

Bjarni telur greinilega, sr og persnulega, en einhvers konar hjtr, a auga perlunni s auga Allah. Mnnum er sjlfsvald sett, hva eir kalla auga Allah ea hvort eir tra hann. En essi afer, a ba til heiti perlu, annig a orri manna heldur a perlan s arabsk og af ger sem kllu er Auga Allah er hlfgert glarauga fyrir fornleifafrina sem frigrein.
Bjarni hefur ur sagt perlusgur. ri 201.. hlt hann v fram a grnleit perla r steini vri ttu alla lei fr Indlandi og a steinninn kallaist Kreolite. Engin slk steintegund er til (sj dm Fornleifs yfir eirri furuperlu fr St hr).
Hverju slkar lygasgur eiga a jna, er mr hulin rgta. Ef Bjarni telur sig hafa sannanir fyrir landnmi fyrir etta venjulega og klassska sari hluta 9. aldar, vantar haldbran rkstuning. Hvar er hann?
RibeSJM_348_200283653_x783-1 b 2
Mynd 3 - Tvr perlur fr Ribe Vestur Jtlandi, af smu ger og perlan fr St sem ranglega er sg vera arabsk og sna "Auga Allah". Danir hafa lengi kalla augun blma/slar-mynstur.

Gerarfri og aldur "arabsku" perlunnar St

Fyrst skal jru skyndiyfirlsing Bjarna F. Einarssonar um a perlan mraua me auganu s Arabask ea fr slmskum svum. a er hn ekki.

g tek venjulega ekki a mr verktakaverkefni fyrir ara fornleifafringa sem ekki eiga grundvallarrit um perlur, eir su bnir a finna um 130 smu rannskninni. g geri hr hins vegar undangu, ar sem hfingjabli Bjarna "St" er glsileg perla og vel upp grafin af einum besta uppgrafara slandi; en fyrst og fremst vegna ess a g hlakka til a sj eldri sklann sem er undir eim sem er fr 10. ld, sem Bjarni rannsakar n. g hef enn ekkert s bitasttt sem fr mig til a tra v a St s bygg lngu fyrir hefbundi landnm.

r perlur sem Bjarni hefur snt umheiminum eru allar dmigerar fyrir perlusfn fr 10. ld.

g fr kassa uppi undir aki og stti ar ritger Johan Callmers fr 1979, sem ber heiti Trade Beads and Bead Trade in Scandinavia ca. 800-1000 A.D. Johan Callmer var prfessor Ume 1991 og sar Humbolt Berln. Doktorsritger hans fr Lundi keypti g einu sinni Historiska Museet i Stokkhlmi snemma 9. ratugnum er g heimstti systur mna Uppslum.

g get upplst me tilvsun Callmer, a "Auga Allah-perlan" St berflokkunarheiti B p - perla samkvmt gerarfri Callmers.

Perlur af B p ger eru (lkt og perlur af B c ger bnar til Vestur Evrpu og hafa ekki komi fr Arabu ea svum ar sem slam hafi breist t til. Nnar tilteki er perlan af gerinni:

B p; B316

P p; B316, eru raubrnar perlur me augum (Sj bls. 88, 98, Plate 8 og Colour Plate II Callmer (1977)). Hins vegar kalla Danir (t.d. fornleifafringar Rpum/Ribe) etta skreyti ekki augu, heldur slar/blma-mynstur.

IMG_20200628_0002 b

Eftir Callmer (1977), Plate 8.

B316O

Eftir Callmer (1977), Colour Plate II. Perlan mijunni ert skyldust perlunni St.

Tmasetningar perlum fr 800-1000 e. Kr. eru mjg erfiar og menn nota venjulega ekki tmatal Callmers perlum sem afgerandi tmasetningarafer, enda mlir hann hvergi me v egar hann vann meistaraverk sitt ar sem hann flokkai perlurnar. En hann upplsir a perlur B p-flokki af eirri ger sem "Auga-Allah Perlan" hans Bjarna er af hafi komi fram sjnarsvii 9. ld, fjlga svo mjg tmabilinu 845-915 (fr tmaskeium III-VII sem hann hefur sjlfur skilgreint. Perlum sem essum fer san hrfkkandi aldursgreinanlegu samhengi fram til 950.

Hinar perlurnar sem Bjarni hefur fundi sumar eru allar af ger perla sem er algengar 10. ld samkvmt Callmer og rum viurkenndum perlufringum Norurlanda. a bendir m.a. tt a yngri sklinn, sem r hafa fundist , s reistur nokkru eftir landnm um 870, .e. etta gamla ga hefbundna landnm, sem v miur hefur ori alls konar hjfri a br.

Til a gleja Stvar-fornleifafringa sem sj allt hyllingum arabskri eyimrk, vill svo vel til a perlan lengst til hgri neri rinni mynd Fornleifafristofunnar (Sj efst) er niurhlutu (segmenteru) perla me silfurynnu. r voru fluttar inn til Evrpu sem verslunarvara tonnatali lngu tmabili fr lndum slams, m.a. Egyptalandi. r m stundum finna mannvistarleifum allt fram til um 1100 e.Kr. a verur a vera plsturinn sri og perlan grjpninu n egar auga Allah er komi alveg pung austur Stvarfiri.

Lesi fyrri greinar Fornleifs um rannsknir St Stvarfiri hr,hr og hr.

Heimildir:

Callmer, Johan (1977). Trade Beads and Bead Trade in Scandinavia ca. 800-1000 A.D. ( Acta Archaeologica Lundensia, Series In 40. Nr. 11) Lund, Bonn.

Callmer, Johan (1995). The Influx of Oriental Beads into Europe during the 8th Century AD. M. Rasmussen, U. Lund Hansen & U. Nsman (Eds.). Glass, Beads: Cultural history, techology, experiment and analogy. Lejre: Historical Arcaeological Experimental Centre, 94-54.

Torben Sode & Claus Feveile (2002) Segmenterede metalfolierede glasperler og blste hule galsperler med metalbelgning fra markedspladsen i Ribe. By, marsk og geest 14, 5-14 (sjhr).


Bank, bank - er einhver heima?

Hurin

Steinunn Kristjnsdttir hefur vst afar frjtt myndunarafl. Enginn vafi leikur v eftir "ralanga" leit hennar a klaustrum og smuleiis ef teki er mi af hennar fyrri strfum sem oft hafa verigagnrnd hr Fornleifi og lttvg fundin (sast fyrir tveimurdgum san). Prfessorinn er v miur grillufangari og hlustar lti gangrni. Eitt sinn egar g gangrndi hana fyrir vanekkingu pening sem fannst Skriuklaustri (sj hr), svarai hn essu til og viurkenndi a a sem hn setti fram riti vri kanna og a hn hn vri haldin "hugaleysi myntum yfirhfu":

"g ver a viurkenna a g hef lti skoa essa mynt og ti upp allt a sem um hana hefur veri sagt, n ess a kanna a sjlf. Sennilega er a af hugaleysi myntum yfirhfu. g skrifai heldur ekki ennan texta sem birtur heimasunni og vsar til. Hins vegar ber g alla byrg v sem stendur rannsknarskrslum uppgraftarins. a er hrrtt hj r.

g mun a sjlfsgu breyta umfjlluninni um myntina bkarhandritinu, en tti gott ef gtir bent mr heimildir til ess a vsa til v sambandi? vsar til nokkurra undir frslunni en r eru v miur ekki fanlegar hr landi. g hef hinga til stust vi grein Antons Holts rbk 1986. g s a vel nna a krossinn er alls ekki Mltukross, a hefi g alveg tt a ekkja. g er aftur mti ekki vel ls mialdatexta yfirhfu.

Er a rtt skili hj mr a vilt meina a etta s ekki reiknimynt heldur gjaldmiill? En hn er alla vega frnsk og slegin 15. ld (ea fyrr?)? Mr finnst gati henni grunsamlegt - eins og a hn hafi frekar notu sem hlsmen, kannski eftir a notkun hennar sem gjaldmiils var htt. Kannast vi slkt?

Tilgta Steinunnar Kristjnsdttur um Valjfstaarhurina n flokkast fyrst og fremst undir vangaveltur og ekkert anna. Vandamli er hins vegar a hn talar lkt og hn hafi fundi hinn heilaga sannleika, eitt skipti fyrir ll. Eintmar spurningar og vitengingarhttur vera aldrei ein og sr a undirstum undir ga tilgtu. Ekkert tilgtusm Steinunnar er fornleifafri og ar a auki sjum vi hr dmi um afar furulega sagnfri sem vantar heilu kaflana. Danir eiga sr vsu um flk, en aallega brn, sem setja fram algjrlegatilhfulausar spurningar og sannanlegar.

Hvis og hvis min rv er spids og fyldt med marmelade og stundum heyrist essi ger: Hvis og hvis, min rv var spids og flydt med limonade, s ville alle suge den og nej, hvor blev de glade! Oft uppgtvar maur a Danir eiga erfitt me a skilja ennan ga vsdm og lt g v flakka ga skringu ensku: If there are too many unknowns in a hypothetical, the chance of it being true is zero, just like the hypothetical situation of "an ass being pointy and filled with marmalade."

Hefi g geta bjarga Steinunni?

g hefi hins vegar geta nota drmtan tma minn, til a leirtta rugli Steinunni. Hn bau mr einu sinni a lesa bk sna um Skriuklaustur. a geri hn allra vinsamlegast ri ri 2012 n ess a bja borgun fyrir og ritai eftirfarandi.

Ef hefur huga og tma, tti mr gott ef gtir lesi yfir allt bkarhandriti og bent mr a sem betur m fara. Lttu mig endilega vita ef a er mgulegt".


g afakkai vitanlega boi. g treysti v a flk me prfessorstitil vi H sem stundar rannsknir klaustrum mildum geti lesi mialdatexta, latnu og anna sem hjlpa getur upp skilninginn. En egar prfessorar eru ekki vel lsir mialdatexta yfirhfu er vst lti hgt a gera fyrir nema a eya miklum tma og kostnai. ess vegna hugnaist mr ekki a koma a yfirlestri bk Steinunnar um Skriuklaustur, og ekki hefur hn bei mig um a lesa nja bk sna.

g hef hins vegar bent henni greinar mnar Fornleifi. En Steinunn virist ekki hafa teki tillit til eirra ngreinar Gurnar su Grmsdttur rbk Fornleifaflagsins.

H er mrgu btavant og er arfi a koma inn a hr. En g er n alvarlega vafa um hfni sumra eirra sem kenna vi ennan hskla. fornleifafri

g er hrddur um a prfessor Steinunn hafi lklega reist sr veglegan Valjfsstaarhurars um xl, og muni ur finnast steinninn Steinunni heldur en ruggur uppruni Valjfsstaarhurar. Hef g sannspurt a n vafri kollegar okkar beggja um landi me forn dyragt a bera vi Valjfsstaarhurarfjalir. Mun drekinn hurinni hafa ori fr vi og biti nokkra, engan til lfis. Femnistar telja vst a drekinn hurinni s kvenkyns og samkynhneig. g tri v auvita mtulega eins llu ru sem femnistar og genderfringar segja. g tel hins vegar nsta vst a ljni hurinni s gay (hommaljn). Tri mr, etta er algjrlega undirbygg tilgta. Henni mun ugglaust vaxa fiskur um hrygg. Hins vegar tel g alveg tiloka a kona hafi skori lgmyndir Valjfstaarhurarinnar t. Tryllist n fjldinn...

ar a auki m a lokum nefna, a hur eins og s sem varveittist Valjfsta er skreytt veraldlegu myndefni sem klausturreglur vldu nr aldrei fyrir klaustur sn og kirkjuhurir ea dyraumbna. En myndmli er n raun mun meiri vsun Bibluna en Steinunn telur. var heilagur Georg helsti drekabaninn egar a var ekki Jess sjlfur. Drekabanar eru algengtmyndefni dyraumbnai, hurum og hurahringum og snirbarttu hins ga vi hi illa (Sj t.d. hr). Einnig verur a benda sjandi mnnum a enn glsilegri tskur (en ann sem vi sjum Valjfstaarhur) er a finna stafkirkjum Noregi fr sama tma og Valjfstaarhurin, og voru r kirkjur ekki klausturkirkjur.

ar sem ekki er hgt a sj ljn skildi riddarans, er mgulegt a komast a eirri niurstu a myndmli dyrunum s vsun meintan afa Jns Loftssonar, Magns Noregskonung. Hans skjldur mun hafa bori ljnsmynd, en a gera skildirnir Valjfstaarhurinni ekki. Steinunn les einfaldlega of miki t r textum enda ekki vel ls mialdatexta yfirhfu.

Pax vobiscum

Hurin hj Stephens

Lok lok og ls


mbl.is Er hurin a klaustrinu fundin?
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

RV - MENNING og svo kallaar Fornmynjar?

Steinka

RV hefur nlega teki upp eim menningarauka a lita "menningarfrttir" me fjlublum lit og prenta menninguna gular sur. A minnsta kosti netinu.

dag er vef Rkistvarpsinsfrtt me fyrirsgnina Segir sibtina hafa veri afturfr. Greint er fr nrri bk Steinunnar Kristjnsdttur um klaustur slandi, ar sem hn eignar sr og fornleifafrinni niurstur sem lngu hafa veri ekktar. Greinin byggir vntanlega vitali vi Egils Helgasonar Kiljunni ann 18.10. 2017.

n ess a hafa lesi bk Steinunnar, hefur mr snst innlegg hennar klausturfrin afar unn, og hef g ekki skafiutan af skoun minni v.Steinunn hefur enga menntun, nema sjlfsmenntun, fornleifafri mialda, og kemur a greinilega niur rannsknarstrfum hennar.

Hr, hr, hr, hr,hr, hr,hr og hr m lesa gagnrnar greinar frimennsku Steinunnar, sem oft tum er vgast sagt furuleg. Ekki bst g vi v a hn svari gagnrninni nrri bk sinni. Hn hefur ekki s sr a frt hinga til. gn fviskunnar er stundum eina vopni.

g er enginn verndarisibtar ogLtersku fram yfir kalsku. g hef hins vegar numi kirkju- og klaustur(fornleifa)fri og veit hva g tala um.

FORNMYNJAR??

Fjlubli litur RV menningarfrtt hefur lti btt, ea tti g a skrifa "lti". Undir mynd af einum af uppgrftum Steinunnar stendur: Bk Steinunnar er afrakstur marga ra rannsknarvinnu "fornmynjum."

FORNMyNJAR nttOri "fornmynjar" er vafalaust tta fr menningarblaamanni RV. Hafa slenskir fornleifafringar ekki enn lrt a krefjast ess a lesa a yfir sem slenskir blaamenn blara um.

Ekki einu sinni ori fornminjar er rtt me fari egar kemur a frsgn af fornleifafrum Steinunnar Kristjnsdttur.

lok frttarinnar sem ekki boar gott fyrir lestur bkar Steinunnar kemur etta rugl fram:

Klaustrin sfnuu vissulega a sr au og eitthva var um spillingu innan eirra, en Steinunn telur a vegna mikilvgs hlutverks eirra s ekki rtt a tala um siaskiptin sem umbtur. a sem gerist san er a Danakonungur tekur yfir eignir klaustranna og umbosmenn hans setjast staina. „jkirkjan dag er nttrulegarekin fyrir essar jarir, sem voru teknar yfir vi siaskiptin."

Ef Steinunn hefi lesi sr eitthva smri til, hefi hn komist aannarri niurstu. frsgn af Fundi nefnda rkis og kirkju um kirkjujarir dms- og kirkjumlaruneytinu 10. janar 1997, sem m.a. byggi lru liti Kirkjujaranefndar 1984, kemur greinilega fram, a Steinunn veur villu. Kirkja og rki komust a niurstu, sem sagnfringar og arir frir einstaklingar hafa veitt eim. ri 1997 kom eftirfarandi fram Frsgn af fundi nefnda rkis og kirkju um kirkjujarir dms- og kirkjumlaruneytinu 10. janar 1997, ar sem slenska rki og jkirkjan geru me sr samkomulag um kirkjujarir og launagreislur presta og starfsmanna jkirkjunnar. 4. grein a essu samkomulagi stendur orrtt:

Klausturjarir: Fram kemur litsger kirkjueignanefndar fr 1984 a ekki veri s a slenska kirkjan eigi n neina lagalega krfu til klausturjaranna. Engar jarir umsj rkisins falla n undir hugtaki klausturjarir.

En Steinunn Kristjnsdttir veit auvita betur. Hn lifir jflagi ar sem skoanir sumra kvenna teljast orin eins konar lg - jafnvel r su dmadags rugl og jafnvel lygar. a kemst hn ekki lengur upp me og verur v a skra fyrir okkur hva hn vi egar hn heldur v fram a jkirkjan s dag nttrulega rekin fyrir essar jarir. a eru lngu linir tmar a laun presta voru greidd fyrir afrakstur af klausturjrum. Hvernig er hgt a vera svona unnur og yfirborskenndur frunum, Steinunn?

Mtuger Steinunnar Kristjnsdttur

Steinunn Kristjnsdttir heldur v fram a kalskakirkjan, ea tti g ekki heldur a skrifa "kyrkjan", hafi ekki haldi uppi lkamlegum refsingum. etta er ekki rtt. Ekkert getur veri fjarri sannleikanum. Hva hefur Steinunn fyrir sr essari vanekkingu? g a sna henni ll morin sem kirkja framdi mildum - allar aftkurnar - alla illskuna gar kvenna, gyinga etc.?

Steinunn virist gleyma v hvernig klaustur og biskupsstlar slandi hstu rumpul af erlendum skipum, sem fru ruplandi og naugandi um landi og voru ess milli undir verndarvng kalsku kirkjunnar.

Hn hlt v fram Kiljunni gr a Skriuklaustur hafi veri stofna ri 1449. Hlusti! a er einnig alrangt. Klaustri var stofna ri 1493. Hva er a gerast. Svo mrg mismli geta vitaskuld bent til alvarlegra minnisglapa.

Fyrir utan gangrnar greina mnar um "fri" Steinunnar, sem m lesa hr, hr, hr, hr, hr,hr og hr, hvet menn til a lesa grein Gurnar su Grmsdttur um Skriuklaustur rbk hins slenska fornleifaflags. Greinin er v miur ekki enn komin Timarit.is. En Fornleifur karlinn deyr sjaldan ralaus og marga astoarmenn og nttrulega skanna. Hr er v hgt a lesa grein su.

Greinar mnar Mrg ljn vera vegi slensks prfessors og Dellufornleifafri tmaritinu Sgu m lesahr og hr. Bar greinarnar fjalla frilegan htt um fjarstukennda aferafri Steinunnar Kristjnsdttur.

Steinunn Kristjnsdttir verur a bera meiri viringu fyrir sagnfri. En v miur hefur hn me endalausum kerlingabkum snum, sem spanna fr rugli um ntasjklinga Skriuklaustri til vttings um kirkjuklukku Helgafelli, einnig fari skp illa me fornleifafrina. Grein Steinunnar um klukkuna kom t Sgu LV-1 2017.

Hvenr losnum vi vi furufornleifafrina slandi? ar sem menn halda einhverju fram og byrja svo a tra v og einhver hpur autra manna me eim. Vonandi gerist a egar Sguflagi httir a gefa t bkur og rsrit sem ekki standast sagnfrilegar lgmarkskrfur. Flaginu hefur fari mjg aftur sari rum.

Rugl og undirbyggar hugdettur eru ekki sagnfri, og aan af sur fornleifafri.


Sjrningjaleikur sandkassa: Gullskipi fundi

het_wapen_van.jpg

Feinir fullornir menn slandi tla sjrningjaleik sumar. eir eru meira a segja bnir a f til ess leyfi fr Minjastofnun slands, sem hins vegar bannar stundum fornleifafringum a rannsaka menningararfinn.

Leyfi til sjrningjanna gengur t a svfa yfir sanda me mlitki til a finna gull og geimsteina. Fornleifafringur verur a vera me sandkassaleiknum segir leyfinu. S aumi flagi r slenskri fornleifafringasttt sem tekur slka rluvallaleiki a sr verur sr til varandi skammar og hungar. Hann verur lklega s eini sem grir vintrinu, ef honum verur yfirleitt borga. a verur aldrei greisla gulli, geimsteinum, demntum ea perlum.

Minjastofnun hefur leyft fyrirtki vintramanna undir stjrn Gsla nokkurs Gslasonar a leita a "Gullskipinu" margfrga, sem er betur ekkt annars staar en slandi sem Het Wapen van Amsterdam. Sast er leita var a flaki essaskips sem strandai vi sland ri 1667, fundu menn skan togara sem strandai ri 1903. Hafa sumir greinilega ekkert lrt af v. essi greindartrega virist lama allt slandi. etta er eins og me hruni. a var rtt um gar gengi egar menn byrjuu aftur sama leikinn og rotnir plitkusar taka lmir tt grgisorgunni.

Leiti og r muni finna

Stofna hefur veri sjrningjafyrirtki sem kallar sig Anno Domini 1667. Sjrningjarnir eiga sr einkunnaror. a er vitaskuld stoli, og a r sjlfri Biblunni: "Leiti og r muni finna." eir rita a brfsefni fyrirtkisins latnu. Afar furulegt ykir mr, a menn sem eru svo vel sigldir fleygum setningum latnu geti ekki lesi sr heimildir um skipi Het Wapen van Amsterdam sr til gagns.

Sjrningjarnir gera sr von um, samkvmt v sem eir upplsa, a finna 1827 tonn af perlum. Vandamli er bara a farmskrr skipanna, sem Het Wapen van Amsterdam var samfloti vi egar a strandai vi slandsstrendur, upplsa ekkert um 1827 tonn af "mis konar perlum", heldur um 1,827 tonn af perlum sem voru ekki nausynlega Het Wapen van Amsterdam. Yfirsjrninginn hj 1667, Gsli Gslason menntaist vst Verslunarsklanum, til a byrja me. ar hlt g a menn hefu lrt vigt og mli. Lti hefur Gsli greinilega lrt, v 1,827 tonn (.e. eitt komma tta tv sj tonn) vera a 1827 tonnum af perlum. Hvernig getur a veri a essum talnasrfringi s veitt leyfi af rkisstofnum til a leika sjrningja sem leitar a sandkorni eyimrkinni? Hva halda landkrabbarnir sjrningjaflaginu a skipi hafi eiginlega veri strt?

Slka vitleysu hfum vi s ur tengslum vi leit a "Gullskipinu", egar "frir menn" hldu v fram a rm 49 tonn af kylfum og lurkum vru um bor (sj hr). einhvern vintralegan htt tkst einhverjum lfi a a ori foelie sem kylfur. etta var alrng ing eins og g frddi lesendur Fornleifs um fyrr essu ri, ur en a kunngert var a sjrningjaleikur myndi fara fram aftur Skeiarrsandi. Foelie er gamalt hollensk heiti fyrir mskatblm, hi utan af mskathnetunni. etta krydd, sem hgt er a kaupa undir enska heitinu mace slandi, var fyrrum gulls gildi. a a hafi veri um bor Het Wapen van Amsterdam, er g hrddur um a Matvlastofnum geti ekki leyft neyslu ess. Sasti sludagur rann ugglaust t fyrir nokkrum ldum. Ef mskatblma fyndist vri r henni allur kraftur og hn vri frekarvatnssa og nt til matargerar.

a verur a grpa taumana. Sjrningjar mega ekki ganga lausir slandi. Einnig mtti ra hft flk til Minjastofnunar. Mest a llu vorkenni g brnum slensku sjrningjanna sem eya peningum fjlskyldna sinna sem ella gtu hafa runni til barna og barnabarna mannanna, sem vonandi munu stga meira viti en eir. ll vitum vi a sustu karlarnir me Asperger-heilkenni sem leituu a "Gullskipinu" eins og a sandi eyimrkinni ltu slenska rki ganga byrg fyrir vitleysunni.

Mann grunar a menn eins og fyrrverandi sjlfkrndur "forleifarherrann", Sigmundur Dav Gunnlaugsson, hefi veri til svona sjrningjaleik. Vonandi hefur hann n ekki skrifa undir gruggugan sjrningjasamning hj 1667 sem skattgreiendur vera svo a borga endanum eins og allar arar vitleysur slensku jflagi. Legg g hr me til a sjrningjarnir fari frekar og hjlpi kollegum snum, slensku strjfunum og skattskvikurunum vi a grafa upp gull eirra og geimsteina heitum sandinum Tortlu, og skili skttum og gjldum af v f sameiginlega sji landsins. a vri jrifaml vi nokkur gullskip.

Myndin efst

er hluti af strra mlverki eftir hollenska meistarann Aelbert Cuyp. arnasjst tv skip VOC (Vereenigde Oost-Indische Compagnie/Sameinaa Austur-indska Verslunarflagsins) Batavu um 1660. Batava var helsta hfn Hollendinga Indnesu. dag heitir borgin essum sta Jakarta. Ef vel er af g, sj menn kannski a skipi til hgri ber skjaldamerki Amsterdamborgar.

Hugsanlega er etta skipi sem menn eru a leita a slandi. Einhver annar en listamaurinn Cuyp hefur skrifa 'Banda' skut skipsins. Banda var ekki nafn essa skips heldur hfnin samnefndri eyju Malaccasundi, ar semmskattr x upphaflega. Hfnin Banda var heimahfn mskatsskipsins Het Wapen van Amsterdam, sem sigldi me mrg tonn af v vermta kryddi sustu fr sinni. Menn mega tra mr ea ekki. Ef ekki, mega eir tra vintramanninum Old Red Gsli Gold sem hr snir innistulaust sjrningjakort ntmans, me leyfiMinjastofnunar slands til a leita uppi vitleysuna endalausu. a kalla menn vst vintri.

0aaba8bfd1812b33b5fc646681a5c432.jpg


Var Mkkurklfi Snorra Sturlusonar skyldur glem gyinga?

Fornleifur er hlfgjrt ntttrll, og einn af essum krlum sem er kominn ann aldur er eir telja sig nr alvitra og urfi v ekki a hlusta sr yngra flk, og aan a sur a hafa huga v sem a er a gera frunum.

tt Leifur s oft afar urr manninn og algjr sleggja egar kemur a gangrni augljsa vit og rkleysu, hefur hann gaman a v a kynna sr hva ungvii skrifar og hugsar, a s sjaldnast af nokkru viti. Ungviinu hefur auvita alls ekki fari aftur. a hefur miklu meiri mguleika en vi sem erum handan vi 50 ra mrinn hfum eirra aldri. En vintramennska frunum er greinilega aftur komin tsku.

Einn af eim ungu frimnnum sem vinna me fornan slenskan menningararf er Richard Cole.Ritverk hans hef g skrifa um ur (sj hr). etta er greinilega upprennandi frimaur. Mr ykir mjg gaman a lesa a sem Richard Cole skrifar. Hann skrifar vel og fallegri ensku, og er jafnframt sttfullur af njum hugmyndum sem engum, ea fum, hefur dotti hug a tengja saman vegnahaldssemi frunum. g ar fyrst og fremst vi slenska srfringa rituum arfi jarinnar, sem alltaf virast vera a skrifa um a sama. Er hugsandi a ekki s hgt a mjlka meira r jgrum hins ritaa jararfs?

Um daginn fkk g pata af remur njum frigreinum eftir Cole, ar sem g fylgist me frimennsku hans Academia.edu

g hef nrlesi eina af hinum nju greinum Coles sem hann kallar The French Connection, or rr versus the Golem og hana m lesahr. Fjallar greinin um hugsanleg tengsl frsagna af Mkkurklfa Snorra Eddu vi fyrirbri golem (hr kallaur glem) Gyingdmi:

annig er Mkkurklfa lst Eddu:

" geru jtnar mann Grjttnagrum af leiri, ok var hann nu rasta hr, en riggja breir undir hnd, en ekki fengu eir hjarta sv mikit, at honum smi, fyrr en eir tku r meri nkkurri, ok var honum ar eigi stugt, er rr kom... ara hli [jtunsins Hrungnis] st leirjtunninn, er nefndr er Mkkurklfi, ok var hann allhrddr. Sv er sagt, at hann meig, er hann s r."

Richard Cole gerir v einnig skna, a trmaur s sem er lfgaur me mannshjarta og sendur til a drepa vandraskld orleifs tti Jarlssklds, s einnig undir einhvers konar hrifum fr glemasgu gyinga, ea rttara sagt r sagnaheimi gyinga.

"En n er ar til a taka er Hkon jarl er, a honum batnai hins mesta meinltis en a segja sumir menn a hann yri aldrei samur maur og ur og vildi jarl n gjarna hefna orleifi essar smnar ef hann gti, heitir n fulltra sna, orgeri Hrgabri og Irpu systur hennar, a reka ann galdur t til slands a orleifi ynni a fullu og frir eim miklar frnir og gekk til frttar. En er hann fkk frtt er honum lkai lt hann taka einn rekabt og gera r trmann og me fjlkynngi og atkvum jarls en trllskap og ftonsanda eirra systra lt hann drepa einn mann og taka r hjarta og lta ennan trmann og fru san ft og gfu nafn og klluu orgar og mgnuu hann me svo miklum fjandans krafti a hann gekk og mlti vi menn, komu honum san skip og sendu hann t til slands ess erindis a drepa orleif jarlaskld. Gyrti Hkon hann atgeir eim er hann hafi teki r hofi eirra systra og Hrgi hafi tt."

Margt er mjg hugavert grein Coles, en Cole segir hins vegar ekki ngilega vel runarsgu glemsins i sagnaheimi gyinga. msu er ar btavant. Tilgtan stendur leirftum.

Ori golem (ft. golomim) kemur afar sjaldan fyrir helgum ritum gyinga. Slmunum (139:16), kemur ori galmi, (.e. gleminn minn) fyrir og er tt sem mynda efni;

Augu n su mig,er g enn var mynda efni,
vidagar voru kvenir
og allir skrir bk na,
ur en nokkur eirra var til orinn

Slmunum er vitaskuld ekki veri a skrifa um leirrisa mialda. Mishnah, munnlegum arfi Gyindms kemur ori fyrir sem skilgreining simenntari persnu. ntma hebresku (Ivrit) er ori einnig nota um flk sem er illa gefi ea hjlpalaust og jiddsku er ori goylem notat um flk sem er klunnalegt, illa gefi og seint til skilning, sbr. ori "vanskapaur" sem lengi var nota slensku. Ori kemur fyrir Talmud, (Talmud eru skringar og frsagnir byggar Torah, lgunum (Msebkunum), nnar tilteki hinum bablonska Talmud (Bavli). Talmud er ori nota til a lsa v a Adam hennar Evu var upphaflega veri skapaur af gui sem glem (sj Sanhedrin (ingi) 38b Talmud Bavli (hr ensku): Adam var hnoaur saman formlaust hi og var hann myndaur r leir ea mold.

54451_1258941.jpg

Samkunduhsi Worms ur en nasistar eyilgu byggingarnar. Elsti hluti eirra var fr 11. ld. arna veltu menn fyrir sr glemum, en ekki til ess a ba til, heldur til a sna fram tilgangsleysi ess, ar sem slk skpunarverk voru vanskapnaur og ekki Gui knanlegur.

worms_synagogue_rubble_1258942.jpg

900 ra Gushs rstir einar eftir eyileggingu nasista. Trleysi er systir eyileggingarinnar.

Sumir frimenn telja a mildum Evrpu hafi brot r skpunarsgunni Sefer Yetzirah hinum bablnska Talmud veri aullesin af gyingum til a reyna a skapa sr glem. En a er algjrlega snnu tilgta, sem byggir frsgum sem eru skrar lngu eftir mialdir! a er ekki fyrr en 12. ld e. Kr. a frir menn telja, a eiginleg lsing v hvernig hgt er a ba sr til ea vekja upp glem hafi veri sett bkfell. En galli er gjf Njarar, ef svo m a ori komast. lsingu er a finna fyrsta hluta Sodei Rezyya (einnig kalla Sode Raza, Sefer Sode raze semukhim ea Sefer Sode razaya), sem kallaur var Sod Ma'aseh Bereshit (.e. leyndardmar skpunarinnar). a rit var sagt vera eftir rabb Eleazar ben Judah ben Kalonymus (1165–1230) Worms skalandi. En vandamli er aftur mti, a frgn hans og riti Sode Raza ekkist aeins r bkinni Sefer Razi'el ha-Gadol (Bk hins stra [erkiengils] Raziels [Raziel ir leyndardmar Gus]) sem fyrst kom t Amsterdam ri 1701 (sj hr). Segir tgefandi ess rits, a hann hafi lesi rit rabb Eleazars fr Worms frnsku riti sem hann kallar Images des Lettres de l'Alphabet, sem er hins vegar ekki til okkar tmum - og hefur ugglaust aldrei veri til.

skalandi og Mi-Evrpu 17. ld fer a bera mjg lsingum rabbnum sem skpu glem, en elsta lsingin sem til er af manni sem a hafa frami slkan verkna er ekki til frv fyrr en um mija 16. ld, er rabbni og mikill kabbalisti og dulspekimeistari, Eliyahu Ba'al Shem (1550-1583) Chelm (b suaustur af Lublin Pllandi ntmans) mun hafa reynt fyrir sr eim efnum.

Cole gleymir v miur a nefna Elas Chelm, og smuleiis a aeins eru srafar upplsingar til um glema og skpun manna glemum fr v a ori glem er rita elstu ritum gyingdms fram mialdir skalandi.

Cole gleymir einnig a draga inn kvi Avodah Zarah samningsins Talmud. Samningurinn fjallar um skurgoadrkun (avodah zarah ir bkstaflega tlensk ea framandi drkun, .e. drkun hjgua ea og skurgoadrkun). Skpun/ger glema er sklaust brot Avodah Zarah.

Lknirinn, heimspekingurinn, skldi og rabbinn Rambam (sem er skammstfun Rabbeinu Moshe Ben Maimon, .e. rabb Mses Maimonsson; Hann er einnig kallaur ), sem upp var 12. og 13. ld (1137-1204), skrifai einu rita sinna Moreh Nevukhim (sem ist best sem Leibeiningar fyrir ralausa;Hr er hgt er a skoa handrit fr 14. ld af essu riti sem skrifa var Barcelona og sem er varveitt Kaupmannahfn) um Avodah Zarah. Rambam er mjggagnrninn alls kyns skurgoadrkun, helgimyndir og notkun eirra gyingdmi.

Maimonides er a minna lesendur sna og samtmamenn kvi Aodah Zarah og virist jafnvel undir hrifum fr slam algjrri and sinni skurgoadrkun (sem vi sjum enn okkar dgum rkynjuu formi egar ISIS brtur og sprengir go annarra trarbraga), ea egar orgeir Ljsvetningagoi kastai fossinn. ess vegna kemur spnskt fyrir sjnir, egar Rambam kemur fyrir rituum heimildum mildum Mi-Evrpu, ar sem v er haldi fram a hann hafi bi til svo kallaa humunculi smkarla) r leir. arna er rugglega um misskilning 17. aldar manna, v ekkert slkt hefur Rambam skrifa um ea lti eftir sig. En vi vitum hins vegar, a mslmskir heimspekingar og lknar og alkemistar veltu fyrir sr mguleikanum v a skapa lf nttrulegan htt, t.d. glerflsku. Hindurvitni 17. aldar spuru ekki af heimildarni. Sgur hjtrarfullra gyinga Pllandi og skalandi 17. ld um kukl Rambams eru lklega ekkert anna en svar eirra vi mjg strangri afstu hins stra rabbna til skurgoadrkunar, sem "helgir" menn meal gyinga Mievrpu voru greinilega farnir a stunda mildum.

Josef De Medigo

Hr skal einnig nefndur til sgunnar sefardski rabbninn, heimsspekingurinn, stjarnfringurinn, strfringurinn og tnlistafringurinn Jsef Solomo Qandia Delmedigo, einnig kallaurJoseph Salomo Del Medigo (1591-1655). Hann fddist a eyjunni fgru Krt (g hef eitt sinn skrifa litlagrein ar sem honum bregur fyrir). Hann var m.a. lknir Vilnu (Vilnius), rabbni Prag, Amsterdam, Hamborg og Glckstadt, ar sem Hallgrmur Ptursson dvaldist nokkrum rum sar (sj hr), Frankfurt am Main og Prag, ar sem Del Medigo lst. Hann lri stjarnfri hj Galileo di Galilei Padua og lri einnig vi hskla Kar og Istambul. ritum snum greiniJsef Del Medigo aldrei fr neinni glem-hef sefardskum gyingdmi, en nefnir ritger sem varveist hefur, hvernig sgur af glemum su algengar skalandi hans dgum.

Richard Cole nefnir ekki Jsef Delmedigo grein sinni, og ykir mr a furu sta. Delmedigo snir okkur nefnilega a glemar, sem leirrisar, eru lklega skpunarverk rabbna skalandi mildum. Margt gti frekar bent til ess a gleminn, leirrisi s sem Cole er a hugsa um sem "ttingja" Mkkurklfs, hafi raun fyrst ori til mildum og eigi sr enga sto ea uppruna elstu ritum, bkum ea lgum gyingdms. Vi getum me gri stu leyft okkur a leika me hugmynd, a egar gyingar mildum voru spurir um hva ori glem ddi, hafi eim veri svara vant, en svo leita til germanskra og slavneskra vintra um leir- og drullukarla til a skra betur hi dularfulla fyrirbri glem.

Ekki tla g alveg a tiloka a einhverjarsgur um mialdaglem Evrpu hafi borist til slands fr Frakklandi eins og Cole vill halda, en hefi hann tt a segja lesendum snum betur fr sgu glema og t.d. a trkarlinn orleifs tti Jarlssklds, (sem er varveitt elst fr byrjun 14. aldar), sem einhver hefur gauka a honum upplsingum um. Trkarlinnvar ekki kvenkyns vera eins og a fyrirbri sem Colesegir skldi Salomon Ibn Gabirol (rttu nafni Shelomo [Salomon] ben Yehuda ibn Gabirol) hafi skapa. Sagan af Ibn Gabirol sem skapai kvenkyns veru er heldur ekki fr tmum Gabirols sjlfs, .e. fyrri hluta 11. aldar, heldur er a miklu seinni heimild sem ori hafa til Ashkenaz (skalandi).a er v afar lklegt a eir Normenn sem voru vi nm St. Victor sklanum Pars, og sem hugsanlega ekktu til verka og lja Ibn Gabirols 13. ld hafi heyrt um gyinglega sgur af manngerum leirrisum, og hafi san sagt forvitnum forfur mnum, Snorra Sturlusyni, fr eim, sem svo bj til r sgunni Mkkurklfa.

Mig grunar, a Cole veri a leggja aeins betri rkt tmasetningar og upprunaleika heimilda, sem og a reyna ekki a blanda saman sgulegum viburum og jsgum fr mismunandi tmum n ess a hgt s a sna fram bein tengsl eirra. a er nr mgulegt, a lykta a Snorri Sturluson hafi heyrt af glem/mkkurrisum hj mnnum Noregi sem lru vi St. Victor skla. Vi vitum ekki hvort heimildir um glem-ger hafi veri til St. Victor. Bk Eleazars ben Judah, sem nefnir einn slkan er aeins til fr 1701. Og ibn Gabirol hafi veri ekktur meal lrra Pars 12. og 13. ld, er ekkert sem snir fram franskir klerkar hafi veri a velta fyrir sr leirkarla ea drullukkuger. v miur, 'merde, eins og Frakkar segja!!

g held a vi ttum ekki a leggja of miki ekkingu manna slandi Gyingdmi 12. og 13. ld. og allra sst a fara t miklar vangaveltur a la Einar Plsson ea lkingu vi Keltavari sem trllrur einnig frunum. a er svo langstt. Maurinn fkk oft smu hugmyndirnar mismunandi stum jrinni, n ess a nokkur tengsl su sjanleg. a geta mannfringar og jfringar frtt ykkur betur um en g. g er bara fornleifatrll. Trll voru t.d. va til. Menn geta nota mikinn tma til a finna einhver tengsl. En egar Mkkurklfi og sptukarl eru heimfrir glem vera menn a vera mjg vel a sr gyingdmi og sagnaheimi gyinga, og finna sr mun frari rabbna sr til astoar en Cole hefur fundi.

g kaupi v alls ekki tilgtu Richards Coles grein hans The French Connection, or rr versus the Golem, hn s mjg hugaver og vissulega skemmtileg. En hn stendur leirftum.

Hr bur Fornleifur a lokum b. Myndin sem snd verur er Der Golem, wie er in die Welt kam, sem var gerri 1920 af Paul Wegener og Carl Boese; Lk Wegener sjlfur gleminn. Wegener geri einnig Glemmynd ri 1914 sem frumflutt var ri 1915. S kvikmynd er a mestu tnd, enhr m finna brot r henni.


Furufrttavertinni bjarga

herjolfsbaer_vefur.jpg

g var a vera alveg vonlaus eftir furufrttum r fornleifafrinni ri 2014. Sigmundur Dav hefur vst svelt allar fornleifarannsknir eftir a hann gerist yfirfornvrur landsins me hjlp einhverjar framsknarpu af jminjasafninu.

En haustbyrjun var skemmtanarinainum bjarga. Steinunn Kristjnsdttir, sem hefur skemmt okkur miki gegnum rin me "eskimum" og "flamnnum" sem hn hlt um tma fram a hefu veri sjklingar Skriuklaustri, sagi nlega fr "hlfgerum orpum" vi klaustur slandi. ar hafa lklega bi hlfgerir orparar, eins og oft sar slandi.

50_thorp.jpg


N btir Bjarni Einarsson um betur, egar hann heldur v fram a hann hafni niurstu Margrtar Hermanns-Auardttur um a bygg hafi hafist Vestmannaheyjum sjundu ld. Hann er reyndar ekki s fyrsti sem a gerir.

Bjarni segir. " ur hafa veri leiddar a v lkur a flk hafi bi Vestmannaeyjum tmabilinu 600-800, meal annars svokallair papar, sem voru rskir og skoskir munkar." etta er ekki alveg rtt eftir Margrti Hermanns-Auardttur haft.

Bjarni segist hins vegar sjlfur me asto jarsjr og rmanns Hskuldssonar eldfjallafrings geta sagt a bygg hafi hafist rlti fyrr Herjlfsdal en um 871.

a arf ekki veurbarinn jarfring me sandpapprsbarka og jarsj til a sj a. Um a hefur egar veri rita. Sj t.d. hr. En gaman er a fleiri rstir hafi fundist umhverfis ttturnar sem Margrt rannsakai Herjlfsdal (sj efst) snum tma. Hn hefi rugglega lka fundi r hefi hn haft agang a jarsj og yfirlsingaglum sargbarka r jarfringasttt.

Aftuhttur slenskra fornleifafringa er orinn afar leigjarn. Geta menn ekki gert neitt frumlegt?


ski krossinn

616642

Hvernig getur lgulegur,slenskur mbergshnullungur ori a helgum krossi?Fyrst a krossi r "engilsaxneskri kristni", og n sast a krossi fr" Hamborg ea Bremen"?

skrm jminjasafnsins er hgt a lesa ettaum stein sem fannst rarinsstum Seyisfiri: Steinkross r mbergi. Veraur. Upphaflega jafnarma og reglulegur a lgun. Lgun bendir til uppruna r engilsaxneskri kristni.

Skoar maur svo greinargerum uppgrft rarinsstum fr 1998, egar "krossinn" fannst, er essu slengt fram:

"Steinkrossinn sem fannst vi uppgrftinn er trlega elsti tilhggni krossinn sem fundist hefur hinga hr landi. Hann er hggvinn mberg og er um 45 cm hr. Krossinn hefur stai noran vi nyrri langvegg stafkirkjunnar, undirstu r torfi og grjti. Hann er jafnarma og nokku reglulegur lgun eins og ttt hefur veri me krossa sem eru tmasettir til mtunarra kristninnar Norur-Evrpu."

Hr vitnar hfundur skrslunnar ekki neitt, enhnykkir ess stat einhverju rugli fra hoften eins og Danir segja. Engin rksemdafrsla varfyrir v a etta vri kross me engilsaxnesku lagi. Engin snnun liggur fyrir v, a etta s yfirleitt kross og a hann s ar a auki fr Brimum ea Hamborg.

Hvernig veit Steinunn Kritjnsdttir a etta hafi veri "jafnarma" kross? essu ber henni a svara og sanna, ur en fram verur haldi me endalaust rugl og ra.

Stone-crossCredulus

Mbergs"krossinn" fr rarinsstum lit og egar hann fannst ri 1998.

En n hefur Steinunn Kristjnsdttirsent ennan hnullung, sem hn fann rarinsstum Seyisfiri, sningu Paderborn Westfalen (sj hr og hr). Sningin er umKristni ogber heiti CREDO. Samkvmt frttum ltur dr. Steinunnn fylgja sgu me mbergssteininum, a hann s fr Hamburg-Bremen. Ef menn suur Paderborn tra v, tti frekar a kalla sninguna CREDULUS (autra).

Ekki ng me a etta rkstudda rugl fr a fjka skrslum og doktorsritger Steinunnar fr Gautaborg. Steinunn vitnar einni rannsknarskrslu sinni fund brots af tilhggnum steinisem hugsanlega er af krossi ea grafsteini, ogsem fannst vi rannsknir mnar a Stng jrsrdal. Fundur s erekki eldri en fr 11. ld. eim steini sst a hann hefur veri hggvinn vandlega til og lagaur af einhverjum sem kunni til verka. Steinunn vitnar grein eftir mig, ar sem hvergi er sagt a broti s frekar r krossi ea grafsteini. Hvergi skrifa g, a broti s fr sari hluta 10. aldareins og Steinunn heldur fram. Hvernig leyfir Steinunn Kristjnsdttir sr a lkja hroahnullungi snum, n nokkurra sannanna fyrir v a hann hafi veri mtaur af manna hndum, vi vandlega tilhggvinn stein fundinn Stng jrsrdal? a eru afar vndu vinnubrg. Vonandi kennir hn ekki llu v flki sem lrir fornleifafri H slka aferafri.

grafsteinn 2
Kross2b
Brot r steini sem fannst kirkjugarinum Stng jrsrdal, minjum sem Minjastofnun slands vinnu n leyntljst a v a koma veg fyrri frekari rannsknir me byggingu strhsis haciendastl ofan rstunum. Lesa m meira um steininn hr og hr. Tilgtuteikninguna nest skal sl me mjg mrgum varnglum. Ljsmynd og teikning Vilhjlmur rn Vilhjlmsson.

lgulega, veraa smkrossa, sem erfitt ea gjrlegt er a aldursgreina, er a finna va um Evrpu. Enginn eirra er r mbergi. En "krossinn" fr rarinsstum hefur ekki stai og verast gegnum tina eins og eir krossar. Hann er jarfundinn. etta er mjg mjkur slenskur mbergssteinn, sem mylst r vi minnsta tak. g leyfir mr a efa a etta s yfirleitt kross. honum er ekkert mannaverk a sj.

Menn hafa ur st finna mjg forna krossa slandi, jafnvel r harari efni en mbergi,og er essi saga kannski gt til a minna a.

Hvernig er hgt a fara me lgulegan mbergsstein til Paderborn og lta flk tra v a hann s kross? J, ef myndunarafli er sterkt og sjlfblekkingin mikil er greinilega hgt a segja allt slandi og jafnvel lka skalandi (muni i Icesave?). annig innistulaus fornleifafri er greinilega kennd Hskla slands.

a sem Steinunn hefur ekki fundi Skriuklaustri: Grnlenskar konur, Flamaur, lsbogar. Allt er hjm og vitleysa og r lausu lofti gripi. Anna, augljst efni rur hn heldurekki vi (sj hr). Sama er tilfelli me hnullunginn vi "stafkirkjuna" rarinsstum. sem fannst torfi, ar sem ekki var torfkirkja?? g er reyndar ekki viss um a Steinunn hafi fundi undirstur stafkirkju rarinsstum. Rstir voru arna mjgraskaar og g tel a torf hafi upphaflega veri utan um ea tengslum visteinhleslu sem tlku er sem undirstaa undir stafkirkju.

Maur verur a spyrja. Hvenr httiressi vintrafornleifafri Steinunnar Kristjnsdttur? orir enginn a andmla ruglinu? Verur ekki a hafa samband vi einhvern Paderborn og avara sem n tilbija ar mbergshnullung fr slandi, v slenskur fornleifafringur hefur fengi flugu aetta s skur kross - r essu fna Seyisfjararmbergi? Er enginn endi vitleysunni?

Ach mein Lieber, etta er a mati Fornleifs ekki skur kross sem eir suur Paderborn hafa fengi fr slandi, heldur fallinnvintrakross r silfrir Austfjararokunni ea kannski bara illa farinn hundasteinn sem hundar hafa veri tjrai vi svo r kmust ekki inn gus hs og migu altari. Mr hefur enn ekki tekist a finna mynd af steininum in situ ( fundarsta) ea teikningum, en hann mun hafastai "noran vi nyrri langvegg stafkirkjunnar."

Lesiessa grein um hringlaga kirkjugara og undirbygga kenningu Steinunnar og annarra um a torfkirkjur su arfleif fr Bretlandseyjum mean a stafkirkjur su skandnavsk uppfinning.


To-Ya and his Ice Family

Eismenschen 3

In the fall of 1936 a young Icelandic physician, Eyr Gunnarsson, was studying and working atthe ear-clinic of the University Hospital in Munich, Germany. One afternoon, when he was enjoying himself with friends at the Oktoberfest, he came across an interestingshow in a small circus tent. The act was called Eismenschen, or Ice People, and the artists claimed theyoriginatedfrom Iceland in the far north. They were albinos and theirshow was called Sun-Play (Sonnenspiele; "original islndische Volksspiele").

Doctor Gunnarsson bought a ticket to watch the show and he was not amused to say the least. The actors, some of which were not albinos, pretending to be Icelanders, presented ansketch which was supposed to be a depiction of a Reykjavk garden in bloom. Flowers and trees of paper sprung out while the fake "Icelanders" entertained with singing and tricks from the far north. Possibly, some fish-beating was going on too.

The patriotism of doctor Gunnarsson took some severe blowsat the Oktoberfest in Munich, when he witnessed albinos with bushy hair,reddish eyesand pretending to beIcelanders in a rather primitive manner. He immediately contacted the Danish consulate in Munich to file a complaint against these imposters, which he mistakenly called Eismnschen or ice midgets. He attached his complaint withthe abovepicture of the troupeofalbinos.

The Danish Consulate immediately contacted to the German police, who investigated the act, but found no reason to intervene. The leader of the troupe argued that his parents were Icelandic. But under the notoriousinterrogating methods of the German Police he eventually admitted that this was not an ethnological act, that it had very little to do with Iceland and was first and foremost an artistic presentation and expression.

The leader of the circus-troupe Eismenschen finally admitted he was Austrian by birth and had no ties to Iceland whatsoever. The complaint of the Icelandic doctor was then forwarded with a short report to the Foreign Ministry in Copenhagen, where the officiasl found the whole matter rather amusing. The ministry notified the Charg d'Affairesin Munich that no further actions would be taken against the Ice People.

To-Ya and his Ice family and Tom Jack (Karl Breu)

TEY0010003053

The Eismenschen troupe, which was not to the liking of doctor Gunnarsson in 1936, was the remnants of a quite famous circus troupe called To-Ya und die Eismenschen, which travelled widely around Europe in the 1920 and 30ies. In Great Britain the troupe was called To-Ya and his Ice Family. The troupe was founded by an albino artist by the name of Karl Breu. Breu was born in the Moravian town of Dubnany (now the Czech Republic) in 1884 (or 1876 according to other sources). Dubnany was then a part of the Austro-Hungarian Empire. Karl Breu's parents, who worked in the glass and crystal industry, died when Karl was young and he was brought up by his mother's family in the town of Lenora (Germ. Eleonorenhain).

Eisknig

At a very early age Karl Breu was fascinated by the circus and got a job in one as a clown. But very quickly he turned to magic acts, influenced and fascinated by Harry Houdini. Houdini was Jewish (originally Erik Weisz) and Breu an albino, so there was not so much difference. Breu very quickly adapted the stage name The Ice King (Eisknig), with reference tohis looks. However, when he engaged in escape acts, untying knots and getting out of chains and straitjackets, he became known as Tom Jack. As Tom Jack he travelled all over Europe and in London he became famous for being thrown from the Tower Bridge all chained up inside a barrel. Tom Jack (Karl Breu) nearly met his maker in the Thames that day. At the peak of his career he was famous for his great white fuzzy hair.

fe132beb77d6

Tom Jack's (Breuer's) wife was also an albino and called herself Wally Paradise. They had two children together. Together with the children and different albinos, as well asseveral other artists wearing white wigs, they were the Ice King and his family.

Just before WWII Tom Jack retired and purchased a plot of land in Lenora with the intention of retiring there with his family. Their time there was brief however as following WWII, and despite serving the Allied forces as an interpreter, Tom Jack and his family were the victims of displacement. He belonged to the German minority. After the war they settled in Beinstein, Germany and carried their circus activities on for some time there. Breu died in Beinstein in 1953. He is still the most famous son of the town of Lenora in the Czech Republic and is remembered for a foundation he sponsored for orphan children.

Here are some snapshots from the career of the "Eismenschen" troupe:

AB-1-H
To-Ya 2
To ya
AB-TO-YA-1
***

TEY0010003237

This freezing Arctic act was obviously very different from the Sonnenspiele act at the Oktoberfest in Munich in 1936. Print by the Adolph Friedlnder Company 1935. Jaap Best Collection, Teylers Museum.

The Ice family in the fantastic collection of Jaap Best

The printing firm of Adolph Friedlnder (1851-1904) in Hamburg specialized in the designing and printing of posters for the amusement industry and especially circuses. In 1935 this firm, which was then run by the two sons of Adolph Friedlnder, printed some small posters with the acts of the To-Ya and his Ice family troupe. This was only shortly before the Nazi expropriated this firm as they gradually did all Jewish businesses. The firm always produced high quality lithographs and had many designers and artists who contributed to this interesting and colourful printing activity. Everyone who wanted to be something in the circus arena, had a poster created by the Adolph Friedlnder firm in Hamburg.

A great collection of the A. Friedlnder's poster and prints can today be found and studied in the collection of the Dutch Circus-collector Jaap Best. The collection is marvellously presented on this Dutch website. Here I found the 1935 promotion posters for To Ya and his Ice family, and information that cast light on the circus troupe which doctor Gunnarsson resented so much.

TEY0010003055

No information can be found on whether the Ice Family troupe kept penguins. Most likely they were added to the poster to attract gullible audience (Friedlnder 1935). The Jaap Best Collection, Teylers Museum.

TEY0010003052

The Ice Family was a obvious mixture of good folks from the North- and the South-Poles, Greenland, Iceland, and Lappland. (Friedlnder 1935). The Jaap Best Collection, Teylers Museum.

Today this valuable collection is kept at the world famous Teylers-museum in the city of Haarlem. Here I also discovered two hilarious posters with the Icelandic master of the ancient Icelandic wrestling called glma. Jhannes Jsefsson, who later engaged in the Hotel-business in Iceland was an Icelandic Glma-master in his younger days. in 1909 he was obviously trying to promote the ancient glma as a self-defence art. Posters for Adolph Friedlnder could nothing but help in that effort.

TEY0010000535

TEY0010000572

Jhannes Jsefsson,"The boy who can throw you any moment he likes to". The Jaap Best Collection, Teylers Museum.

TEY0010002038

Tom Jackescapes fromhis chains in front of the baffled police forces of all countries. A poster printed by theAdolph Friedlnder company in 1910. The Jaap Best Collection, Teylers Museum.

This blog entryis an English version of Dr. V. . Vilhlmsson's earlier articles about the Eismenschenin Icelandic; Seehere and here. The information in this article can be quoted with reference to the source.


Meira um sflki

TEY0010003053

Margir muna kannski eftir sflkinu, sem g hef skrifa um hr blogginu. a var fjlleikahshpur sem feraist um skaland og nnur lndum mijan 4. ratug sustu aldar, og sgust flagar honum vera fr slandi. eir klluu sig Eismenchen von Islands hohem Norden. Sla hausts ri 1936mgaiessi hpur Eyr Gunnarsson lkni me upptkjum snu. Hann fr eina sningu eirra af forvitni til a sj hvers kyns var og kvartai sar vieigandi runeyti Danmrku. ar hfu menn dlti gaman af llu saman.

Eins og margir vita, er hgt a stunda mikla fornleifafri netinu, n ess a f leyfi hj Minjastofnun, jminjasafni ea Sigmundi Dav allsranda yfir llu gmlu slandi. g hef nlega algjru leyfisleysigrafi upp msar upplsingar Hollandi og annars staar um ennan skringilega hp Mnchen.

To-Ya und die Eismenschen og Tom Jack (Karl Breu)

fe132beb77d6

Sningarhpurinn Eismenschen, semEyr Gunnarsson s Mnchen, voru lklega leifarnar af sningarhpnum To-Ya und die Eismenschen, som hafi lagt Evrpu a ftum sr 2.- 4. ratug 20. aldar. Englandi var hpurinn ekktur undir nafninu To-Ya and his Ice Family.Flokkurinn var stofnaur af albna, Karl Breu a nafni, sem fddist 10. janar 1884 (sumir telja 1876) borginni Dubnany Bheimi, sem tilheyriausturska keisaradminu, en tilheyrir dag Tkklandi.Foreldrar Karls, sem voruglergerarflk eins og margir Bheimi, du egar hann var ungur og var hann tekinn fsturaf fjlskyldu mur sinnar bnum Lenora.

Eisknig

Karl Breu heillaist ungur af sirkus og lfinu arog rst hann a einum slkum sem trur en fr fljtlega a stunda arar listir og stldi sjnhverfingarmeistarannHarry Houdini. Houdini var gyingur (ht upphaflega Erik Weisz)og Breu albni svo a kom t eitt. Tk Breu sr listamannsnafni skonungurinn (Eisknig ea The Ice King), en notai einnig nafniTom Jack arar listir eins egar hann leysti sig r hntum og hlekkjum lkt og Houdini. Tom Jack feraist va um Evrpu og Lundnum var hann m.a. frgur er hann lt kasta sr Thames fr Tower Bridgehlekkjuum innan tunnu.Sagan segir aar hafihur skolli nrri hlum. htindi frgar sinnar var hann einnig ekktur fyrir sitt mikla, hvtaog hrokkna hr.

Tom Jack giftist albnakonusem kallai sig Wally Paradise. au og brn eirra tv mynduu flokkinn To-Ya und die Eismenschen samt rum albnum ogmsum rumsem brugu sr gervi hvtingja. Karl Breu lst Beinstein skalandi ri 1953, en hans er enn minnst Lenora Tkklandi ar sem hann stofnai sj fyrir ftk brn.

Hr eru nokkrar myndir fr frgarferli flokksins Eismenschen:

AB-1-H
To-Ya 2
To ya
AB-TO-YA-1
Eismenschen 2
Nesta myndin er af hluta hpsins sem lk listir snar Mnchen hausti 1936. Karl Breu er ekki myndinni.

Einstk plakt safni Jaap Best

Fyrirtki AdolphFriedlnders(1851-1904) Hamborg srhfi sig hnnun og prentun plakata fyrirskemmtistai og sr lagi sirkusa.ri 1935 prentai fyrirtki hans, sem var reki af sonum hans tveimur, myndir fyrirsirkushp gosgunnar Tom Jacks, Eismenschen. etta varrtt ur en nasistar tku fyrirtki af fjlskyldunni Friedlnder sem voru gyingar.Fyritki A. Friedlnders var ekkt fyrir prentun mjg vandara litgrafa. Allir sem vildu vera eitthva eim heimi, hvort sem a var skalandi ea utan,ltu prenta vndu litgrafuplakt hjAdophFriedlnder Hamborg

Miki safn slkra plakata og prentmia er a finna safni Jaap Best, hollensk sirkushugmanns sem safnai sirkusminjum. a var einmitt v safni (sj hr) a g fannmyndirnar af To Ya og sfjlskyldu hans. dag er safni varveitt Teylers-safninu Haarlem Hollandi. Sast egar g var ar, skoai g safni en uppgtvai ekki frstundaslendingana Tom Jack og sflki. En ar fann g essi skemmtilegu plakt fr 1909 me Jhannesi Jsefssyni sem sar var kenndur var vi Htel Borg.ri1909 varhann greinilega glmukngur heimsins og barist frkilega fornmannabningi og me flkamerki brjstinuviillmennigra fyrir jrnum. arna snist mr n jafnvel akomi s frumsnii fyrir hinn eina sannaSuperman.

TEY0010000535
TEY0010000572

"The boy who can throw you any moment het likes to". Safn Jaap Best, Teylers Museum.

Ssaga, sem sg hefur veri hr, ervitanlega brot af sgu fnna og vikvmra jernistilfinninga slandi.

a kemst enginn upp me a a leika slenska albna nema a vera krir til yfirvaldsins.skir listamenn sem halda a eir geti leyft sr a gera hva sem er,jafnvel sprautumla minnispunkta landi okkar hreina, ttu bara a fara a vara sig... eir vera a lokum felldir me sniglmu lofti.

TEY0010003237
etta var greinilega kuldalegra atrii en blmagarurinn Reykjavk, atriinu Sonnenspiele, sem hpurinn sndi Mnchen ri 1936. Safn Jaap Best, Teylers Museum.
TEY0010003055
Ekki fara sgur af v a hpurinn hafi haldi mrgsir. Lklegar er a rhafi veri settar plakati til a lokka til horfendur (Friedlnder 1935). Safn Jaap Best, Teylers Museum.
TEY0010003052
sflk var greinilega blanda af gu flki fr Norur og Suurpl, Grnlandi,slandi og Finnmrku, allteftir hentugleika(Friedlnder 1935). Safn Jaap Best, Teylers Museum.
TEY0010002038
Tom Jackbrstrfjtrum, lgreglu allra landa til mikillar undrunar, plakati fr Friedlnder (1910). Safn Jaap Best, Teylers Museum.

Moldin milda fr Mihsum er horfin

Mid 2

Rtt fyrri ramtingreindi g freinstkum varveisluskilyrum Mihsasilfursins. Margir hfu undrast au undan mr og ri 1994 var fornleifafringur einn srstaklega og leynilega beinn um a taka sni af jarveginum Mihsum til rannskna. Menn grunai nttrulega, a hin einstaka varveisla silfursins gti tengst moldinni sem silfri fannst .

Eins og g greindi fr desember, voru au sni aldrei rannsku og nlega ba g um a f upplst, hvar au vru niur komin. Eins og g hef ur greint fr,hafa gripir oft anna hvort horfi og tnst jminjasafni slands. Moldin fr Mihsum er n einnig gltu og hefur reyndar aldrei veri skr inn bkur jminjasafns slands a v er jminjavrur upplsir (sj hr; g trekai fyrirspurn mna um moldarsninann 13.12. 2012vi Lilju rnadttur safnvr erindi til hennar ann 3. janar 2013um moldina, en Margrt Hallgrmsdttir jminjavrursvarai fyrir Lilju, sem n er vst htt a geta svara).

Hvar er moldin?

g tla ekki a fara a skapa neitt moldviri vegna ess uppblsturs sem tt hefur sr sta sjlfu jminjasafninu. Hugsi ykkur ef geimfarar NASA kmu me nokkur kl af ryki fr tunglinu, og a a tndist. Moldin fr Mihsum er kannski ekki eins einstk og mnaryk, en henni varveitist silfur eins og a hefi veri pssa gr. Er mr barst svar jminjavarar um a Mihsamoldin vri ekki lengur tiltk jminjasafninu, datt mr eitt andartak hug, a Lilja rnadttir hefi kannski nota essa forlta mold fyrir pottaplntu skrifstofu sinni.

sama brfi og jminjavrur svarar fyrir starfsmann sinn Lilju radttur,sem kemur ekki lengur upp orum, vill jminjavrur, Margrt Hallgrmsdttirselja mr ljsmyndir af gripum sem eitt sinn voru tndir jminjasafni slands.Fyrirspurn mn um myndirnar af tndum gripum er reyndaralls endisskyldmoldarsnum fr Mihsum,en g ritai tilfallandi til jminjavarar um a sama dag og g sendi fyrrgreinterindi til Lilju rnadttur ummoldina fr Mihsum.

g greindi einnig nlegafrsumu v sem horfi hefur ogtnst jminjasafninu (sjhr og hr). Vandamli er bara, a g var alveg srstaklega tekinn fyrir ogspurur t hvarf nokkurra innsiglishringa jminjasafninu ri 1989. g vissi ekkert um essa gripi og af hverju eir hfu tnst. Sast kom ljs a hringar essi hfu frst til skp og a menn hfu ekki leita ngu vel skpnum ur en eir hfu samband vi mig ar sem g var doktorsnmi Englandi. Ekki var ha mig vegna hfileika minna til a finna hluti og sj, heldur vegna ess a veri var a jfkenna mig.

N eru svo upplsingar um endurfundtndu hringana glatair og ofanlag er moldin fr Mihsum horfin. g a borga fullt ver fyrir ljsmyndir af gripum sem menn hafa greinilega glata upplsingum um jminjasafni slands? g tlai a birta r myndirhr blogginu til a gera almenningi, sem borgar fyrir fornleifarannsknir, innsn starfshtti jminjasafns slands hr ur fyrr.

tli su yfirleitttil myndir af moldinni fr Mihsum? Maur orir vart a spyrja, v ljs gti komi a r vru lka tndar.

Hvarf gagna sem safna er vi fornleifarannsknir varar vitanlega vi jminjalg og v verur a taka. Ef rannsknarefni ef vsvitandi kasta gl er um sakhft atferli a ra.

Axlar nverandi jminjavrurvirkilega byrg gerumforvera sinna starfi?

Nverandi jminjavur axlar brfi snu til mn (sj hr) byrg gerum og orum forverasinna starfi, semog undirmanna sinna. Vi a snist mr, a hugsanlega s nverandi jminjavrur lka farinn a tna sr. Vona g a svo s ekki, v hn ber enga byrg skussahtti fyrri tma jminjasafninu.

n marktkra niurstana rannsknum silfursjnum fr Mihsum, og ljsi ess a mikilvg sni eru horfin, er ljst a enginn ftur er fyrir v sem g var rekinn fr jminjasafninu fyrir hafa skoun og tj mig um opinberlega. g vona a forsvarsmenn jminjasafns slands og eir sem bera byrg v varandi atvinnubanni sem atvinnuskussinn r Magnsson setti mig ri 1996, geri sr grein fyrir v a i hafi frami glp gangvart einstaklingi.

Myndin efst snir Kristjn Eldjrn, r Magnsson (bograndi) og heimaflk Mihsum moldinni gu. Myndin er r frtt Sjnvarps fr 1980, af VHS splu sem g keypti af RV snum tma, sem g afhenti Menntamlaruneytimean rannsknir fru fram silfursjnum Mihsum 1994-95. Menntamlaruneyti getur nnaekki fundi spluna. Vona g a runeyti gangi a skjtt a frttin veri send mr ntmahorfi DVD, fyrst ggn tnast lka runeytinu eins og jminjasafninu. Hver veit kannski er frttin n lka tnd RV?


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband